Adhyaya 43

Verse 1

भीकम (2 अमान त्रिचत्वारिशो<् ध्याय: तक्षकका धन देकर काश्यपको लौटा देना और छलसे राजा परीक्षित्‌के समीप पहुँचकर उन्हें डँसना तक्षक उवाच यदि दष्टं मयेह त्वं शक्त: किंचिच्चिकित्सितुम्‌ । ततो वृक्ष मया दष्टमिमं जीवय काश्यप

Wika ni Takṣaka: “Kāśyapa! Kung sa mundong ito’y tunay kang may kakayahang magpagaling, kahit kaunti man, sa sinumang nakagat ko, kung gayon ay buhayin mo ang punong ito—ang punong ito mismo na aking kinagat.”

Verse 2

परं मन्त्रबलं यत्‌ ते तद्‌ दर्शय यतस्व च । न्यग्रोधमेनं धक्ष्यामि पश्यतस्ते द्विजोत्तम

Wika ni Takṣaka: “Ipakita mo ang sukdulang lakas ng mga mantra na taglay mo—magpursigi ka at ilantad ito. Habang nakatingin ka, O pinakamainam sa mga ‘dalawang-beses-isinilang,’ susunugin ko ang punong balete (banyan) na ito hanggang maging abo.”

Verse 3

काश्यप उवाच दश नागेन्द्र वृक्ष॑ त्वं यद्येतदभिमन्यसे । अहमेनं त्वया दष्टं जीवयिष्ये भुजजड्रम

Sinabi ni Kāśyapa: “O panginoon ng mga Nāga, kung tunay kang nagmamalaki sa iyong lakas, kagatin mo ang punong ito. O ahas, ang punong nakagat mo ay muli kong bubuhayin.”

Verse 4

सौतिर्वाच एवमुक्त: स नागेन्द्र: काश्यपेन महात्मना । अदशद्‌ वृक्षमभ्येत्य न्यग्रोध॑ं पन्नगोत्तम:

Sabi ni Sauti: Nang masabi iyon ng dakilang-loob na si Kāśyapa, si Takṣaka—ang panginoon ng mga Nāga, ang pinakadakila sa mga ahas—ay lumapit at kinagat ang punong balete (banyan).

Verse 5

स वक्षस्तेन दष्टस्तु पन्नगेन महात्मना । आशीविषविषोपेत: प्रजज्वाल समन्तत:,उस महाकाय विषधर सर्पके डँसते ही उसके विषसे व्याप्त हो वह वृक्ष सब ओरसे जल उठा

Pagkakagat ng dambuhalang makamandag na ahas, kumalat sa punong iyon ang lason ng nakamamatay na āśīviṣa, at ito’y nagliyab sa lahat ng panig.

Verse 6

त॑ दग्ध्वा स नगं॑ नाग: काश्यपं पुनरब्रवीत्‌ । कुरु यत्नं द्विजश्रेष्ठ जीवयैनं वनस्पतिम्‌,इस प्रकार उस वृक्षको जलाकर नागराज पुन: काश्यपसे बोला--'द्विजश्रेष्ठ] अब तुम यत्न करो और इस वृक्षको जिला दो”

Matapos sunugin ang punong iyon, muling nagsalita ang ahas kay Kāśyapa: “O pinakamainam sa mga dalawa-beses-isinilang, ngayo’y magsikap ka—buhayin mong muli ang punong ito.”

Verse 7

सौतिरुवाच भस्मी भूत॑ं ततो वृक्ष पन्नगेन्द्रस्य तेजसा । भस्म सर्व समादह्ृत्य काश्यपो वाक्यमब्रवीत्‌

Wika ni Sauti: Noon, ang punong iyon ay naging abo dahil sa naglalagablab na kapangyarihan ng panginoon ng mga ahas. Tinipon ni Kāśyapa ang lahat ng abo at nagsalita—ginawang sandali ng pagninilay at may layuning pagkilos ang hubad na pagwasak.

Verse 8

विद्याबलं पन्नगेन्द्र पश्य मेउद्य वनस्पतौ । अहं संजीवयाम्येनं पश्यतस्ते भुजड्रम,“नागराज! इस वनस्पतिपर आज मेरी विद्याका बल देखो। भुजंगम! मैं तुम्हारे देखते- देखते इस वृक्षको जीवित कर देता हूँ

Sinabi ni Kāśyapa: “O panginoon ng mga ahas, masdan mo ngayon ang lakas ng aking banal na kaalaman sa punong ito. O ahas, habang nakatingin ka, ibabalik ko sa buhay ang punong ito.”

Verse 9

ततः स भगवान्‌ दिद्वान्‌ काश्यपो द्विजसत्तम: । भस्मराशीकृतं वृक्ष विद्यया समजीवयत्‌,तदनन्तर सौभाग्यशाली दिद्वान्‌ द्विजश्रेष्ठ काश्यपने भस्मराशिके रूपमें विद्यमान उस वृक्षको विद्याके बलसे जीवित कर दिया

Pagkaraan, ang kagalang-galang na pantas na si Kāśyapa, ang pinakadakila sa mga dvija at tunay na nakaaalam, ay ginamit ang kanyang banal na kaalaman upang buhayin muli ang punong naging bunton ng abo.

Verse 10

अड्कुरं कृतवांस्तत्र ततः पर्णद्वयान्वितम्‌ । पलाशिनं शाखिनं च तथा विटपिनं पुन:

Sinabi ni Kāśyapa: “Doon ay pinasibol niya ang isang sariwang usbong; saka niya ito pinagkalooban ng dalawang dahon. Sa maayos na pagkakasunod, ibinalik niya itong muli—una’y malalambot na supling, saka mga sanga, at pagkatapos ay mga sangang kumakalat—hanggang ang dakilang puno ay tumindig na gaya ng dati.”

Verse 11

त॑ दृष्टवा जीवितं वृक्ष काश्यपेन महात्मना । उवाच तक्षको ब्रह्मन्‌ नैतदत्यद्भुतं त्वयि

Nang makita ni Takṣaka na ang puno ay naibalik sa buhay ng dakilang-loob na si Kāśyapa, sinabi niya: “O Brahmin, hindi ito kataka-taka sa iyo.”

Verse 12

द्विजेन्द्र यद्‌ विषं हनया मम वा मद्विधस्य वा । कं त्वमर्थमभिप्रेप्सुर्यासि तत्र तपोधन

“O pinakadakila sa mga dvija! Kung kaya mong pawiin sa lakas ng iyong kaalaman ang lason ko—o ang lason ng mga ahas na tulad ko—sabihin mo: anong layunin ang nais mong matamo kaya ka patutungo roon, O tapodhana?”

Verse 13

यत्‌ तेडभिलपितं प्राप्तुं फलं तस्मान्नूपोत्तमात्‌ । अहमेव प्रदास्यामि तत्‌ ते यद्यपि दुर्लभम्‌

“Anumang bunga o gantimpalang nais mong makuha mula sa dakilang haring iyon—kahit napakahirap makamtan—ako mismo ang magbibigay nito sa iyo.”

Verse 14

विप्रशापाभिभूते च क्षीणायुषि नराधिपे । घटमानस्य ते विप्र सिद्धि: संशयिता भवेत्‌

“O pinakadakilang brahmana! Si Haring Parīkṣit ay napailalim sa sumpa ng isang brahmana, at ang kanyang buhay ay halos magwakas. Sa gayong kalagayan, kahit magsikap kang buhayin siya, ang iyong pagtatagumpay ay may pag-aalinlangan.”

Verse 15

ततो यशः प्रदीप्तं ते त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्‌ निरंशुरिव घर्माशुरन्तर्धानमितो व्रजेत्‌

“Kung hindi ka magtatagumpay, ang iyong katanyagan—na nagliliwanag at bantog sa tatlong daigdig—ay maglalaho sa mundong ito, gaya ng init ng araw kapag wala ang mga sinag.”

Verse 16

काश्यप उवाच धनार्थी याम्यहं तत्र तन्मे देहि भुजड़म । ततो<हं विनिवर्तिष्ये स्वापतेयं प्रगृह्य वै

Wika ni Kāśyapa: “O haring nāga na si Takṣaka! Pumaparoon ako roon dahil lamang sa yaman. Kaya, O ahas, ibigay mo iyon sa akin; at saka ako’y babalik, tangan ang bahaging nararapat sa akin.”

Verse 17

तक्षक उवाच यावद्धनं प्रार्थयसे तस्माद्‌ राज्ञस्ततो5थधिकम्‌ | अहमेव प्रदास्यामि निवर्तस्व द्विजोत्तम

Wika ni Takṣaka: “Anumang yaman ang iyong hinihingi—higit pa roon, at maging higit pa sa maibibigay ng hari—ako mismo ang magkakaloob. Kaya magbalik ka, O pinakadakilang Brahmin.”

Verse 18

सौतिर्वाच तक्षकस्य वच: श्रुत्वा काश्यपो द्विजसत्तम: । प्रदध्यौ सुमहातेजा राजानं प्रति बुद्धिमान्‌

Sabi ni Sauti: Nang marinig ni Kāśyapa—ang pinakadakila sa mga Brahmin, maningning at marunong—ang mga salita ni Takṣaka, siya’y tumigil at nagmuni-muni, iniharap ang isip sa usapin ng Haring Parīkṣit.

Verse 19

दिव्यज्ञान: स तेजस्वी ज्ञात्वा तं नृपतिं तदा । क्षीणायुषं पाण्डवेयमपावर्तत काश्यप:

Si Kāśyapa, na nagtataglay ng banal na kaalaman at dakilang ningning, ay nalaman noon na ang buhay ng Haring Parīkṣit—mula sa angkan ng mga Pāṇḍava—ay nagwawakas na. Kaya siya’y nagbalik. At narinig ni Takṣaka na ang hari’y mahigpit na binabantayan sa pamamagitan ng mga mantra at mga gamot na panlunas sa lason.

Verse 20

लब्ध्वा वित्त मुनिवरस्तक्षकाद्‌ यावदीप्सितम्‌ । निवृत्ते काश्यपे तस्मिन्‌ समयेन महात्मनि

Wika ni Takṣaka: “Nang makamtan ng dakilang pantas na si Kāśyapa mula kay Takṣaka ang yamang ninanais niya, ang marangal na iyon—na nakatali sa napagkasunduang oras—ay nagbalik (at iniwan ang balak).”

Verse 21

जगाम तक्षकस्तूर्ण नगरं नागसाह्दयम्‌ | अथ शुश्राव गच्छन्‌ स तक्षको जगतीपतिम्‌

Dali-daling nagtungo si Takṣaka sa lungsod na mahal sa mga Nāga. Sa kanyang paglalakbay, narinig niya ang balita tungkol sa panginoon ng daigdig—ang hari.

Verse 22

सौतिर्वाच स चिन्तयामास तदा मायायोगेन पार्थिव:

Sinabi ni Sauti (Ugraśravas): Noon, nag-isip si Takṣaka, ang ahas: “Sa pag-asa sa kapangyarihan ng māyā, dapat kong dayain ang hari; ngunit sa anong paraan?” Pagkaraan, inihanda ni Takṣaka ang mga handog—mga prutas, damong kuśa, at tubig—at inutusan ang ilang Nāga na lumapit sa hari na nagkukunwaring mga asceta.

Verse 23

मया वज्चयितव्योडसौ क उपायो भवेदिति । ततस्तापसरूपेण प्राहिणोत्‌ स भुजड़मान्‌

Nag-isip si Takṣaka: “Kailangan ko siyang dayain—anong paraan ang makapagtutupad nito?” Pagkatapos, sa pagkukunwaring asceta, isinugo niya ang mga nilalang na ahas upang isakatuparan ang kanyang balak.

Verse 24

तक्षक उवाच गच्छथ्वं यूयमव्यग्रा राजानं कार्यवत्तया

Sinabi ni Takṣaka: “Humayo kayong lahat nang walang pag-aalinlangan. Lumapit kayo sa hari na waring may kagyat na gawaing dapat asikasuhin.”

Verse 25

सौतिरु्वाच ते तक्षकसमादिष्टास्तथा चक्रुर्भुजज्रमा:,उग्रश्रवाजी कहते हैं--तक्षकके आदेश देनेपर उन नागोंने वैसा ही किया

Sinabi ni Sauti (Ugraśravas): Ang mga Nāga, nang utusan ni Takṣaka, ay kumilos nang ayon na ayon sa kanyang ipinag-utos.

Verse 26

उपनिन्‍न्युस्तथा राज्ञे दर्भानाप: फलानि च | तच्च सर्व स राजेन्द्र: प्रतिजग्राह वीर्यवान्‌,वे राजाके पास कुश, जल और फल लेकर गये। परम पराक्रमी महाराज परीक्षित्‌ने उनकी दी हुई वे सब वस्तुएँ ग्रहण कर लीं

Pagkaraan, dinala nila sa hari ang damong kuśa, tubig, at mga prutas. At ang makapangyarihang haring iyon—O pinakamainam sa mga hari—ay tinanggap ang lahat ng kanilang handog.

Verse 27

कृत्वा तेषां च कार्याणि गम्यतामित्युवाच तान्‌ | गतेषु तेषु नागेषु तापसच्छझरूपिषु

Matapos ganapin ang mga kaugalian ng paggalang at paglilingkod na nararapat sa kanila, sinabi niya sa mga panauhin, “Ngayon ay maaari na kayong umalis.” Nang makaalis na ang mga Nāga—na nagkubli sa anyo ng mga asceta—hinarap ng hari ang kaniyang mga ministro at mga pinagkakatiwalaang kaibigan: “Ito’y mga bungang napakasarap na dinala ng mga asceta; kumain din kayo kasama ko.” Sa gayong pananalita, ang hari, kasama ang kaniyang mga ministro, ay nagnasang kunin ang mga bungang iyon—hindi nalalaman ang panlilinlang na nakatago sa ilalim ng anyo ng kabanalan.

Verse 28

अमात्यान्‌ सुहृदश्चैव प्रोवाच स नराधिप: । भक्षयन्तु भवन्तो वै स्वादूनीमानि सर्वश:

Pagkaraan, kinausap ng hari ang kaniyang mga ministro at mga pinagkakatiwalaang kaibigan: “Kainin ninyong lahat ang masasarap na bungang ito.” Sa daloy ng salaysay, ang hari—na nalinlang ng anyo at ng pagkamapagpatuloy—ay inanyayahan ang kaniyang mga malalapit na kasama na makibahagi, na nagpapakita ng panganib na moral ng tiwalang hindi sinusuri at ng kahinaan ng isang pinuno kapag ang panlilinlang ay nakapasok sa palasyo.

Verse 29

तापसैरुपनीतानि फलानि सहिता मया । ततो राजा ससचिव: फलान्यादातुमैच्छत

Sinabi ni Takṣaka: “Kasama ko, inihandog ng mga asceta ang mga bungang iyon. Pagkaraan, ang hari, kasama ang kaniyang mga ministro, ay nagnasang tanggapin ang mga bungang iyon.” Sa daloy ng salaysay, itinatampok ng taludtod kung paanong ang panlabas na tanda ng kabanalan ay maaaring gamitin upang makuha ang tiwala, at kung paanong ang walang pag-iingat na pagtanggap ng isang pinuno—lalo na kapag ibinahagi sa malalapit na tagapayo—ay nakapagpapalawak ng isang pribadong pagkukulang sa paghatol tungo sa mas malawak na pinsalang moral at pampulitika.

Verse 30

विधिना सम्प्रयुक्तो वै ऋषिवाक्येन तेन तु । यस्मिन्नेव फले नागस्तमेवा भक्षयत्‌ स्वयम्‌,विधाताके विधान एवं महर्षिके वचनसे प्रेरित होकर राजाने वही फल स्वयं खाया, जिसपर तक्षक नाग बैठा था

Dahil sa pag-uutos ng tadhana at sa pag-uudyok ng mga salita ng pantas, ang hari mismo ang kumain ng bungang yaon—ang bungang kinauupuan ng ahas na si Takṣaka—at sa gayon naganap ang itinakdang bunga, na pinakilos ng wika ng dakilang rishi.

Verse 31

ततो भक्षयतस्तस्य फलात्‌ कृमिरभूदणु: । हस्वक: कृष्णनयनस्ताम्रवर्णोडथ शौनक

At nang siya’y kumakain, mula sa bungang nasa kaniyang kamay ay lumitaw ang isang munting uod. Napakaliit nito, may maiitim na mata at katawang kulay-tanso—ganyan ang anyo nito, O Śaunaka. Ipinahihiwatig ng pangyayaring ito na ang mga lihim na kasangkapan ng tadhana ay maaaring kumilos sa pamamagitan ng mga karaniwang bagay, at ang kapahamakan ay dumarating nang banayad at nakatago kapag ang sumpa o masamang hangarin ay gumagawa.

Verse 32

स त॑ गृहा नृपश्रेष्ठ सचिवानिदमब्रवीत्‌ । अस्तमभ्येति सविता विषादद्य न मे भयम्‌

Pagkaraan, O pinakamainam sa mga hari, kinuha niya sa kamay ang munting uod at nagsalita sa mga ministro: “Lumuluob na ang Araw; kaya sa sandaling ito’y wala akong takot sa lason—kahit lason ng ahas—sapagkat si Haring Parīkṣit ay nagawang maging marupok at madaling mapinsala.”

Verse 33

सत्यवागस्तु स मुनि: कृमिर्मा दशतामयम्‌ | तक्षको नाम भूत्वा वै तथा परिहृतं भवेत्‌,“वे मुनि सत्यवादी हों, इसके लिये यह कीट ही तक्षक नाम धारण करके मुझे डँस ले। ऐसा करनेसे मेरे दोषका परिहार हो जायगा

Sinabi ni Takṣaka: “Nawa’y ang pantas na iyon ay tunay na nagsasabi ng katotohanan. Hayaan ang uod na ito mismo ang kumagat sa akin; sa pagdadala ng pangalang ‘Takṣaka,’ sa gayon ay mapapawi (o matutubos) ang aking kasalanan.”

Verse 34

ते चैनमन्ववर्तन्त मन्त्रिण: कालचोदिता: । एवमुकक्‍्त्वा स राजेन्द्रो ग्रीवायां संनिवेश्य ह

At ang mga ministro, na itinutulak ng puwersa ni Kāla (Panahon/di-maiiwasang bunga), ay sumang-ayon at sumunod sa kanyang ginawa. Pagkasabi nito, inilagay ng hari ng mga hari iyon sa kanyang leeg.

Verse 35

कृमिकं प्राहसत्‌ तूर्ण मुमूर्षुर्नष्टचेतन: । प्रहसन्नेव भोगेन तक्षकेण त्ववेष्ट्यत

Ang hari, na nalalapit na sa kamatayan at naliliman ang isip, ay humalakhak nang malakas sa munting uod. Habang siya’y patuloy na tumatawa, si Takṣaka ay pumulupot sa kanya na parang higpit ng tali. Sa biglang pagbalot, umalingawngaw ang dagundong ng hari ng mga ahas at saka kinagat si Parīkṣit.

Verse 36

तस्मात्‌ फलादू विनिष्क्रम्य यत्‌ तद्‌ राज्ञे निवेदितम्‌ । वेष्टयित्वा च वेगेन विनद्य च महास्वनम्‌ | अदशत्‌ पृथिवीपालं तक्षकः पन्नगेश्वर:

Kaya, mula sa bungang inihandog sa hari, lumabas si Takṣaka—panginoon ng mga ahas—at mabilis na pumulupot sa tagapagtanggol ng lupa. Sa pag-ugong na ubod-lakas, kinagat niya si Haring Parīkṣit.

Verse 43

इति श्रीमहाभारते आदिपर्वणि आस्तीकपर्वणि तक्षकदंशे त्रिचत्वारिंशो5 ध्याय: ।। ४३ ।। इस प्रकार श्रीमह्ा भारत आदिपव॑के अन्तर्गत आस्तीकपर्वमें तक्षक-दंशनविषयक तैतालीसवाँ अध्याय पूरा हुआ

Sa gayon nagwakas ang ika-apatnapu’t ikatlong kabanata ng Ādi Parva ng Śrī Mahābhārata, sa bahaging Āstīka, hinggil sa pagkakakagat ni Takṣaka. Ang kolofon na ito ang tanda ng pagkapuno at pagtatapos ng yunit ng salaysay ng kabanatang ito.

Verse 213

मन्त्रैंगदिर्विषहरै रक्ष्यमाणं प्रयत्नत: । तेजस्वी काश्यप दिव्य ज्ञानसे सम्पन्न थे। उस समय उन्होंने जान लिया कि पाण्डववंशी राजा परीक्षितकी आयु अब समाप्त हो गयी है

Sinabi ni Takṣaka: “Narinig ko na ang Haring Parīkṣit ay binabantayan nang buong pagsisikap—sa pamamagitan ng mga mantrang pananggalang at ng mga lunas na nagpapawalang-bisa ng lason.” Sa ganitong diwa, ipinakikita nito kung paanong pinakikilos ang pagbabantay ng tao at ang mga panlunas na medikal at panrelihiyon laban sa nalalapit na panganib, kahit patuloy na itinutulak ng tadhana at ng naunang gawa ang kahihinatnan.

Verse 233

फलदर्भोदकं गृह राज्ञे नागोडथ तक्षक: । उग्रश्रवाजी कहते हैं--शौनकजी! तब तक्षकने विचार किया

Wika ni Ugraśravā: “O Śaunaka! Noon ay nag-isip si Takṣaka: ‘Dapat kong sandigan ang māyā upang dayain ang hari; ngunit anong paraan?’ Pagkaraan, dinala ng ahas na si Takṣaka ang mga prutas, ang darbha (damong kuśa), at tubig, at inutusan ang ilang nāga na mag-anyong mga tapasi upang lumapit sa hari.”

Verse 246

फलपुष्पोदकं नाम प्रतिग्राहयितुं नृपम्‌ तक्षकने कहा--तुमलोग कार्यकी सफलताके लिये राजाके पास जाओ, किंतु तनिक भी व्यग्र न होना। तुम्हारे जानेका उद्देश्य है--महाराजको फल, फूल और जल भेंट करना

Sinabi ni Takṣaka: “Pumaroon kayo sa hari upang magtagumpay ang inyong gawain, at huwag magpakita kahit bahagyang pagkabalisa. Ang pakay ng inyong pagpunta ay maghandog sa Maharaja ng karaniwang alay—mga prutas, mga bulaklak, at tubig.”