Adhyaya 210

Verse 1

ऑपनआक्रात छा अर: 2 दशाधिकद्विशततमो< ध्याय: तिलोत्तमाकी उत्पत्ति

Wika ni Nārada: Pagkaraan nito, ang lahat ng banal na rishi, ang mga Siddha, at ang mga dakilang pantas, nang masaksihan ang napakalawak na pagpatay, ay nilamon ng matinding dalamhati at pagdurusa.

Verse 2

तेडभिजम्मुर्जितक्रोधा जितात्मानो जितेन्द्रिया: । पितामहस्य भवनं जगत: कृपया तदा,उन्होंने अपने मन, इन्द्रियसमुदाय तथा क्रोधको जीत लिया था। फिर भी सम्पूर्ण जगतपर दया करके वे ब्रह्माजीके धाममें गये

Napagtagumpayan nila ang galit, napasailalim ang sariling isip, at napigil ang mga pandama. Gayunman, dahil sa habag sa buong daigdig, noon din ay nagtungo sila sa tahanan ng Dakilang Ninuno (Brahmā).

Verse 3

ततो ददृशुरासीनं सह देवैः: पितामहम्‌ | सिद्ध॑र्ब्रद्र्षिभिश्वैव समन्‍्तात्‌ परिवारितम्‌,वहाँ पहुँचकर उन्होंने ब्रह्माजीको देवताओं, सिद्धों और महर्षियोंसे सब ओर घिरे हुए बैठे देखा

Pagdating nila roon, nakita nila ang Dakilang Ninuno na si Brahmā na nakaupo, napalilibutan sa lahat ng panig ng mga diyos, ng mga Siddha, at ng mga dakilang rishi.

Verse 4

तत्र देवो महादेवस्तत्राग्निर्वायुना सह । चन्द्रादित्यौ च शक्रश्न पारमेष्ठयास्तथर्षय:

Sinabi ni Nārada: “Naroon si Panginoong Mahādeva; naroon din si Agni na kasama si Vāyu; gayundin ang Buwan at ang Araw, si Indra, at ang mga ṛṣi na isinilang mula sa Kataas-taasang Lumikha (Brahmā).” Sa diwa ng salaysay, ang pagtitipong ito ng mga diyos at mga asceta ay tanda ng isang krisis sa kaayusan: kapag ang marahas na kasamaan ay nagbabanta sa daigdig, nagkakatipon ang pinakamataas na kapangyarihan ng mga diyos at ṛṣi upang ilahad ang katotohanan at humingi ng makatarungang lunas, upang maibalik ang dharma sa pamamagitan ng maingat at ayon-sa-batas na pagkilos, hindi ng padalus-dalos na paghihiganti.

Verse 5

वैखानसा बालखिल्या वानप्रस्था मरीचिपा: । अजाश्रवैवाविमूढाश्व॒ तेजोगर्भास्तपस्विन:

Sinabi ni Nārada: “Maraming uri ng mga ṛṣi na mapagpigil at mapagtapa ang dumating kay Brahmā—ang mga Vaikhānasa, Bālakhilya, ang mga Vānaprastha na naninirahan sa gubat, ang mga nasa linya ni Marīci, at iba pa gaya nina Ajāśrava, ang mga hindi nalilito, at ang mga Tejogarbhāḥ—mga taong namumuhay sa austeridad. Lumapit sila nang may pagpapakumbaba at isinalaysay nang buo ang malulupit na gawa nina Sunda at Upasunda: ang pandarambong, ang pagpatay, at ang pagkakasunod-sunod ng kanilang kalupitan. Nang marinig ang kanilang daing, nagmuni si Brahmā, nagpasya sa nararapat na landas upang mapuksa ang dalawa, at ipinatawag si Viśvakarman upang likhain ang paraan.”

Verse 6

ऋषय: सर्व एवैते पितामहमुपागमन्‌ | ततो5भिगम्य ते दीना: सर्व एव महर्षय:

Sinabi ni Nārada: Lahat ng mga ṛṣi ay lumapit sa Pitāmaha (Brahmā). Pagdulog nila, ang bawat dakilang seer—mapagpakumbaba at nababalisa—ay nag-ulat kay Brahmā ng buong salaysay ng kalupitan nina Sunda at Upasunda: kung paano sila nang-agaw, at sa anong paraan at pagkakasunod-sunod nila pinaslang ang mga tao. Nang marinig ni Brahmā ang pag-uudyok ng mga diyos at ṛṣi, nagmuni siya sandali, saka nagpasya sa nararapat na hakbang upang magwakas ang dalawang magkapatid, at ipinatawag si Viśvakarman upang isakatuparan ang pasyang iyon.

Verse 7

सुन्दोपसुन्दयो कर्म सर्वमेव शशंसिरे । यथा हृतं यथा चैव कृतं येन क्रमेण च

Sinabi ni Nārada: Isinalaysay nila nang buo ang mga gawa nina Sunda at Upasunda—kung paano sila nang-agaw, kung paano sila kumilos, at sa anong paraan at pagkakasunod-sunod naisagawa ang kanilang karahasan. Sa gayon, iniharap ng mga ṛṣi kay Brahmā ang ganap na ulat ng kalupitan ng mga asura, at hinimok siyang kumilos nang may pagpapasya upang ipagtanggol ang daigdig at maibalik ang kaayusang moral.

Verse 8

न्यवेदयंस्तत: सर्वमखिलेन पितामहे । ततो देवगणा: सर्वे ते चैव परमर्षय:

Sinabi ni Nārada: “Pagkaraan, iniulat nila kay Pitāmaha (Brahmā) ang lahat nang lubos at walang kulang. Pagdaka, ang buong hukbo ng mga diyos, kasama ang mga pinakadakilang ṛṣi, ay lumapit din sa kanya.” Sa diwang etikal, inilalarawan ng taludtod ang sama-samang pagsusumamo sa tagapagbatas ng kosmos: kapag lumalaganap ang kalupitan at kaguluhang panlipunan, ang matuwid ay hindi gumaganti nang bulag, kundi inihaharap ang mga katotohanan sa pinakamataas na kapangyarihan upang maitakda ang makatarungan at angkop na lunas.

Verse 9

तमेवार्थ पुरस्कृत्य पितामहमचोदयन्‌ । ततः पितामह: श्रुत्वा सर्वेषां तद्‌ वचस्तदा

Taglay ang kagyat na layuning iyon, hinimok nila ang “Matandang Ama” na si Brahmā na kumilos. At ang Matandang Ama, matapos marinig ang sama-samang panawagan, ay nagmuni-muni. Sa mas malawak na salaysay, lumapit kay Brahmā nang may pagpapakumbaba ang mga diyos at mga asceta upang isalaysay ang malulupit na krimen nina Sunda at Upasunda—ang pagnanakaw at pagpatay ayon sa kanilang pagkakasunod-sunod—at iginiit ang isang lunas na naaayon sa dharma. Pagkaraan ng pagninilay, itinakda ni Brahmā ang nararapat na hakbang para sa paglipol sa dalawa at ipinatawag si Viśvakarman upang isakatuparan ito, na nagpapakita na ang pamamahalang kosmiko ay dapat tumugon sa walang-pigil na karahasan sa pamamagitan ng maingat at tungkuling pagkilos, hindi ng padalus-dalos na poot.

Verse 10

मुहूर्तमिव संचिन्त्य कर्तव्यस्य च निश्चयम्‌ । तयोरवधं समुद्दिश्य विश्वकर्माणमाह्दयत्‌

Matapos magmuni-muni nang sandali na wari’y isang muhūrta at magpasya nang matatag sa hinihingi ng tungkulin, si Brahmā—na nakatuon sa pagpaslang sa dalawang iyon (Sunda at Upasunda)—ay ipinatawag si Viśvakarman. Ang diwang etikal: kapag ang kalupitan at kawalang-batas ay hindi na matiis, ang tagapamahala ng kosmos ay dapat kumilos nang may pagninilay, hindi padalus-dalos, at gumamit ng angkop na paraan upang maibalik ang kaayusan.

Verse 11

दृष्टवा च विश्वकर्माणं व्यादिदेश पितामह: । सज्यतां प्रार्थनीयैका प्रमदेति महातपा:,उनको आया देखकर महातपस्वी ब्रह्माजीने यह आज्ञा दी कि तुम एक तरुणी स्त्रीके शरीरकी रचना करो, जो सबका मन लुभा लेनेवाली हो

Nang makita ni Brahmā, ang Matandang Ama na dakila sa pag-aayuno, ang pagdating ni Viśvakarman, iniutos niya: “Ihanda at likhain ang iisang dalagang karapat-dapat pagnasaan at hanapin, na makabibihag sa puso ng lahat.”

Verse 12

पितामहं नमस्कृत्य तद्वाक्यमभिनन्द्य च । निर्ममे योषितं दिव्यां चिन्तयित्वा पुनः पुन:

Wika ni Nārada: Matapos yumuk at magbigay-galang sa Matandang Ama na si Brahmā at sang-ayunan ang kanyang utos, si Viśvakarman—pagkaraang mag-isip nang paulit-ulit—ay lumikha ng isang dalagang makalangit. Itinatampok ng taludtod ang magalang na pagsunod sa wastong kapangyarihan at ang maingat na pagninilay bago isagawa ang isang paglikhang may mabigat na bunga.

Verse 13

त्रिषु लोकेषु यत्‌ किंचिद्‌ भूतं स्थावरजड्भमम्‌ । समानयद्‌ दर्शनीयं तत्‌ तदत्र स विश्ववित्‌

Wika ni Nārada: “Anumang kagandahan at kahanga-hangang nilalang sa tatlong daigdig—maging gumagalaw o di-gumagalaw—tinipon ng marunong na panday ang pinakamainam na diwa ng lahat at isiniksik dito, sa mismong anyo ng dalaga.”

Verse 14

कोटिशश्लैव रत्नानि तस्या गात्रे न्यवेशयत्‌ । तां रत्नसंघातमयीमसृजद्‌ देवरूपिणीम्‌,उन्होंने उस युवतीके अंगोंमें करोड़ों रत्नोंका समावेश किया और इस प्रकार रत्नराशिमयी उस देवरूपिणी रमणीका निर्माण किया

Wika ni Nārada: Ikinabit niya sa bawat bahagi ng kanyang katawan ang di-mabilang na hiyas, milyun-milyon; at sa gayon ay hinubog niya ang dalagang iyon bilang isang babaeng maningning na tila may anyong makalangit, na para bang ang kanyang katawan ay isang nagkakaisang kumpol ng mga batong-hiyas.

Verse 15

सा प्रयत्नेन महता निर्मिता विश्वकर्मणा । त्रिषु लोकेषु नारीणां रूपेणाप्रतिमाभवत्‌,विश्वकर्माद्वारा बड़े प्रयत्नसे बनायी हुई वह दिव्य युवती अपने रूप-सौन्दर्यके कारण तीनों लोकोंकी स्त्रियोंमें अनुपम थी

Sa malaking pagsisikap ni Viśvakarman siya ay hinubog; at dahil sa kahusayan ng kanyang kagandahan, siya’y naging walang kapantay sa mga babae sa tatlong daigdig.

Verse 16

न तस्या: सूक्ष्ममप्यस्ति यद्‌ गात्रे रूपसम्पदा । नियुक्ता यत्र वा दृष्टिन सज्जति निरीक्षताम्‌

Wika ni Nārada: “Walang kahit pinakamunting bahagi sa kanyang katawan na salat sa ningning ng kagandahan—saanman ituon ng tumitingin ang tingin, doon ito di-maiiwasang dumikit.”

Verse 17

सा विग्रहवतीव श्री: कामरूपा वपुष्मती । जहार सर्वभूतानां चक्षूंषि च मनांसि च,वह मूर्तिमती कामरूपिणी लक्ष्मीकी भाँति समस्त प्राणियोंके नेत्रों और मनको हर लेती थी

Wika ni Nārada: Siya’y wari’y si Śrī—si Lakṣmī—na nagkatawang-tao: maningning, marikit, at nakapag-aanyong anumang naisin. Sa kanyang paglitaw pa lamang, nabihag niya ang mga mata at isipan ng lahat ng nilalang.

Verse 18

तिल॑ तिल समानीय रत्नानां यद्‌ विनिर्मिता । तिलोत्तमेति तत्‌ तस्या नाम चक्रे पितामह:,उत्तम रत्नोंका तिल-तिलभर अंश लेकर उसके अंगोंका निर्माण हुआ था, इसलिये ब्रह्माजीने उसका नाम “तिलोत्तमा" रख दिया

Yamang tinipon, butil sa butil, ang pinakamainam na bahagi ng mga hiyas at mula roon hinubog ang kanyang mga sangkap, ipinagkaloob ng Pitāmaha Brahmā ang pangalang “Tilottamā” sa kanya—sapagkat siya’y nilikha mula sa “tila-tila,” maliliit na bahagi ng pinakamararangal na batong-hiyas.

Verse 19

ब्रहद्माणं सा नमस्कृत्य प्राञ्जलिवॉक्यमब्रवीत्‌ । कि कार्य मयि भूतेश येनास्म्यद्येह निर्मिता

Pagkatapos yumukod at magbigay-galang kay Brahmā na magkapatong ang mga palad, nagsalita siya: “O Panginoon ng lahat ng nilalang, anong tungkulin ang ipinataw sa akin, na dahil doon ay hinubog ako rito ngayong araw?”

Verse 20

पितामह उवाच गच्छ सुन्दोपसुन्दा भ्यामसुरा भ्यां तिलोत्तमे । प्रार्थनीयेन रूपेण कुरु भद्रे प्रलोभनम्‌

Wika ni Pitāmaha: “O Tilottamā, pumaroon ka dalawang asura na sina Sunda at Upasunda. O mapalad, sa pamamagitan ng iyong kagandahang lubhang kaibig-ibig, akitin mo sila.”

Verse 21

त्वत्कृते दर्शनादेव रूपसम्पतत्कृतेन वै । विरोध: स्यथाद्‌ यथा ताभ्यामन्योन्येन तथा कुरु,तुझे देखते ही तेरे लिये--तेरी रूपसम्पत्तिके लिये उन दोनों दैत्योंमें परस्पर विरोध हो जाय, ऐसा प्रयत्न कर

Wika ni Pitāmaha: “Ayusin mo upang sa pagtanaw pa lamang nila sa iyo—dahil sa iyong kagandahan at maringal na anyo—ang dalawang Daitya ay magkaalitan. Sikapin mong magbanggaan sila sa isa’t isa.”

Verse 22

नारद उवाच सा तथेति प्रतिज्ञाय नमस्कृत्य पितामहम्‌ । चकार मण्डल तत्र विबुधानां प्रदक्षिणम्‌

Sabi ni Nārada: Sumagot siya, “Gayon nga,” at matapos mangako, yumukod siyang may paggalang kay Pitāmaha (Brahmā). Pagkaraan, sa loob mismo ng kapulungan, sinimulan niyang libutin nang pakanan ang bilog ng mga diyos, ayon sa nararapat na paggalang.

Verse 23

प्राडमुखो भगवानास्ते दक्षिणेन महेश्वर: । देवाश्वैवोत्तरेणासन्‌ सर्वतस्त्वृषयो5भवन्‌

Sabi ni Nārada: Sa gawing timog ni Brahmā ay nakaupo ang Mapalad na si Maheśvara, nakaharap sa silangan. Sa hilaga naman ay nakaupo ang mga diyos, at sa paligid ni Brahmā ay naroon ang mga rishi, nakapaligid sa lahat ng panig.

Verse 24

कुर्वत्या तु तदा तत्र मण्डलं तत्‌ प्रदक्षिणम्‌ । इन्द्र: स्थाणुश्व भगवान्‌ धैर्येण प्रत्यवस्थितौ

Noong sandaling iyon, doon mismo, nang magsimulang umikot nang pakanan (pradakṣiṇa) si Tilottamā sa bilog ng nagkakatipong mga diyos, si Indra at ang Mapalad na Panginoong Sthāṇu (Śiva) lamang ang nanatiling matatag sa kani-kanilang kinalalagyan, pinangangalagaan ang pagpipigil at kapanatagan ng loob.

Verse 25

द्रष्टकामस्य चात्यर्थ गतया पार्श्चतस्तया । अन्यदज्चितप्झाक्षं दक्षिणं नि:सृतं मुखम्‌

Wika ni Nārada: Nang dumaan siya nang napakalapit sa tagiliran ng Panginoon, sabik na masilayan Siya, lumitaw sa kanang panig ni Śaṅkara (Śiva) ang isa pang mukha—nagniningning, may mga matang tulad ng lotus—upang matupad ang hangarin niyang makita Siya.

Verse 26

पृष्ठत: परिवर्तन्त्या पश्चिमं नि:सृतं मुखम्‌ । गतया चोत्तरं पार्श्वमुत्तरं नि:सृतं मुखम्‌

Wika ni Nārada: “Nang lumingon siya sa likuran, nahayag ang mukhang nakaharap sa kanluran. At nang lumipat siya sa gawing hilaga, lumitaw rin ang mukhang nakaharap sa hilaga.”

Verse 27

महेन्द्रस्यापि नेत्राणां पृष्ठत: पार्श्वतो5ग्रत: । रक्तान्तानां विशालानां सहस्न॑ सर्वतो5भवत्‌,इसी प्रकार इन्द्रके भी आगे, पीछे और पार्श्च-भागमें सब ओर लाल कोनेवाले सहस्रों विशाल नेत्र प्रकट हो गये

Wika ni Nārada: Maging kay Mahendra (Indra), mula sa likod, sa magkabilang tagiliran, at sa harapan, sa lahat ng dako ay lumitaw ang sanlibong malalaking mata na may mapupulang sulok.

Verse 28

एवं चतुर्मुख: स्थाणुर्महादेवो5भवत्‌ पुरा । तथा सहसनेत्रश्न बभूव बलसूदन:,इस प्रकार पूर्वकालमें अविनाशी भगवान्‌ महादेवजीके चार मुख प्रकट हुए और बलहन्ता इन्द्रके हजार नेत्र हुए

Wika ni Nārada: “Kaya nga, noong unang panahon, ang matatag at di-nasisirang Mahādeva—si Sthāṇu—ay nahayag na may apat na mukha; at gayundin si Indra, ang pumatay kay Bala, ay nagkaroon ng sanlibong mata.”

Verse 29

तथा देवनिकायानां महर्षीणां च सर्वश: । मुखानि चाभ्यवर्तन्त येन याति तिलोत्तमा,दूसरे-दूसरे देवताओं और महर्षियोंके मुख भी जिस ओर तिलोत्तमा जाती थी, उसी ओर घूम जाते थे

Wika ni Nārada: Gayundin, ang mga mukha ng mga pulutong ng mga diyos at ng mga dakilang rishi, walang sinuman ang naiiwan, ay lumilingon sa alinmang panig na galawan ni Tilottamā—sapagkat napakalakas ng kanyang kagandahan na maging ang mga may pagpipigil-sa-sarili ay nahihila ang pansin na sumunod sa kanya.

Verse 30

तस्या गात्रे निपतिता दृष्टिस्तेषां महात्मनाम्‌ । सर्वेषामेव भूयिष्ठमृते देवं पितामहम्‌,उस समय देवाधिदेव ब्रह्माजीको छोड़कर शेष सभी महानुभावोंकी दृष्टि तिलोत्तमाके शरीरपर बार-बार पड़ने लगी

Wika ni Nārada: Ang titig ng mga dakilang-loob na iyon ay bumagsak sa kanyang katawan; tunay nga, paulit-ulit na ang mga mata ng lahat ay pinakamalakas na bumabaling sa kanya—maliban sa banal na Ninuno, si Brahmā.

Verse 31

गच्छन्त्या तु तया सर्वे देवाश्व॒ परमर्षय: । कृतमित्येव तत्‌ कार्य मेनिरे रूपसम्पदा

Nang siya’y umalis, ang lahat ng mga diyos at ang pinakadakilang mga rishi, sa pagkakita sa ningning ng kanyang kagandahan, ay naniwalang ang gawain ay para bang natapos na.

Verse 32

सुन्द और उपसुन्दका अत्याचार तिलोत्तमाके लिये सुन्द और उपसुन्दका युद्ध तिलोत्तमायां तस्यां तु गतायां लोकभावन: । सर्वान्‌ विसर्जयामास देवानृषिगणांश्व॒ तान्‌

Ngunit nang makaalis na si Tilottamā, si Brahmā—ang Tagapaglikha ng daigdig—ay pinauwi na ang lahat ng mga diyos at ang mga pangkat ng rishi.

Verse 210

इति श्रीमहाभारते आदिपर्वणि विदुरागमनराज्यलम्भपर्वणि सुन्दोपसुन्दोपाख्याने तिलोत्तमाप्रस्थापने दशाधिकद्धिशततमो<ध्याय:

Kaya nito, sa Śrī Mahābhārata, sa loob ng Ādi Parva—sa bahaging tumatalakay sa pagdating ni Vidura at sa pagkamit ng kaharian—sa salaysay nina Sunda at Upasunda, nagtatapos dito ang kabanatang hinggil sa pagpapadala kay Tilottamā.