Adhyaya 167

Verse 1

(दाक्षिणात्य अधिक पाठके ४ श्लोक मिलाकर कुल ३२ श्लोक हैं) ऑपन- मा बछ। ्-:डिअ षट्षष्ट्यधिेकशततमोड< ध्याय: ट्रपदके यज्ञसे धृष्टद्युम्न और द्रौपदीकी उत्पत्ति ब्राह्मण उवाच अमर्षी द्रुपदो राजा कर्मसिद्धान्‌ द्विजर्षभान्‌ | अन्विच्छन्‌ परिचक्राम ब्राह्मणावसथान्‌ बहून्‌

Wika ng Brahmin: Si Haring Drupada, nag-aalab sa poot at hinanakit, ay naglibot upang hanapin ang mga Brahmin na ganap sa mga ritwal—ang pinakadakila sa mga “dalawang ulit na isinilang”—at naglakbay sa maraming ermitanyo ng mga Brahmin.

Verse 2

पुत्रजन्म परीप्सन्‌ वै शोकोपहतचेतन: । नास्ति श्रेष्ठमपत्यं मे इति नित्यमचिन्तयत्‌

Nagnanais ng pagsilang ng isang anak na lalaki, ang kanyang isip ay nabibigatan ng dalamhati. Araw at gabi, paulit-ulit niyang iniisip: “Wala akong anak na marapat at dakila.”

Verse 3

जातानू्‌ पुत्रान्‌ स निर्वेदाद्‌ धिग्‌ बन्धूनिति चाब्रवीत्‌ । निः:श्वासपरमश्नासीद्‌ द्रोणं प्रतिचिकीर्षया

Sa mga anak at kamag-anak na naipanganak na, dahil sa pagkasiphayo ay nasambit niya: “Isumpa ang mga kamag-anak!” At sa pagnanais na makapaghiganti kay Droṇa, lagi siyang bumubuntong-hininga nang mahaba.

Verse 4

प्रभाव विनयं शिक्षां द्रोणस्प चरितानि च । क्षात्रेण च बलेनास्य चिन्तयन्‌ नाध्यगच्छत

Wika ng Brahmin: “O Janamejaya! Nang pagnilayan ni Haring Drupada ang kapangyarihan, kababaang-loob, karunungan, at asal ni Droṇa, wala siyang natuklasang paraan—sa lakas ng hari o sa puwersang mandirigma—upang madaig si Droṇācārya, kahit pa nagsikap siyang maghiganti. Sa paglalagalag sa mga pampang ng maitim na Yamunā at ng Gaṅgā, narating niya ang isang banal na pamayanan ng mga Brahmin. Doon, ni isa ay wala siyang nakitang Brahmin na hindi tapat na nag-ingat ng brahmacarya at hindi naturuan sa mga Veda at sa mga sangay na pantulong nito.”

Verse 5

प्रतिकर्तु नृपश्रेष्ठी यतमानो5डपि भारत । अभित: सो5थ कल्माषीं गड्कूले परिभ्रमन्‌

O Bhārata, kahit nagsikap ang pinakadakilang hari na gumanti, wala siyang natagpuang paraan upang madaig ang kanyang mga kalaban sa pamamagitan lamang ng lakas ng kaharian. Pagkaraan, si Kalmāṣapāda, O Janamejaya, ay nagpagala-gala sa mga pampang ng Gaṅgā, pabalik-balik, hanggang marating niya ang isang banal na pamayanan ng mga brāhmaṇa—kung saan nakita niyang ang bawat brāhmaṇa ay maayos na tumupad sa brahmacarya at naturuan sa Veda kasama ang mga kaugnay na sangay ng kaalaman. Ipinakikita ng tagpong ito ang bigat ng disiplina sa pag-aaral at pagpipigil, at ang hangganan ng kapangyarihan kapag humarap sa espirituwal na awtoridad at hinubog na pagkatao.

Verse 6

ब्राह्मणावसथं पुण्यमाससाद महीपति: । तत्र नास्नातक: वक्षिन्न चासीदव्रती द्विज:

Narating ng hari ang banal na pamayanan ng mga brāhmaṇa. O Janamejaya, wala siyang nakitang kahit isang brāhmaṇa na hindi wastong nakapagtapos ng pag-aaral ng Veda, ni isang “dalawang-ulit na isinilang” na nabubuhay nang walang mga panata at disiplina. Ipinakikita ng tagpong ito na ang kabanalan ng pamayanan ay hindi nasusukat sa lakas, kundi sa mahigpit na pag-aaral at tapat na pagsunod sa dharma.

Verse 7

तथैव च महाभाग: सो<पश्यत्‌ संशितव्रतौ । याजोपयाजोौ ब्रद्मर्षी शाम्यन्ती परमेष्ठिनौ

Gayundin, nakita ng marangal na taong iyon ang dalawang Brahmarṣi na matatag sa mahihigpit na panata—sina Yāja at Upayāja—kapwa ganap na payapa at may karangalan na maihahambing kay Parameṣṭhī Brahmā. Ipinahihiwatig ng tagpong ito na ang tunay na espirituwal na awtoridad ay nakikilala sa disiplina ng panata at kapayapaan ng loob, hindi sa panlabas na kapangyarihan.

Verse 8

संहिताध्ययने युक्तौ गोत्रतश्चापि काश्यपौ । तारणेयौ युक्तरूपीौ ब्राह्मणावृषिसत्तमौ

Ang dalawa ay laging nakatuon sa pag-aaral at pagbigkas ng mga Saṃhitā ng Veda. Sa angkan, sila’y kabilang sa gotra na Kāśyapa. Kilala bilang Tāraṇeya, sila’y ganap sa asal at disiplina—mga brāhmaṇa na pinakadakila sa hanay ng mga rishi. Itinatampok ng taludtod na ang tunay na pagkabrahmin ay nakasalig sa tuluy-tuloy na pagkatuto, kadalisayan ng tradisyong pang-angkan, at debosyong may disiplina, hindi sa katayuan lamang.

Verse 9

स तावामन्त्रयामास सर्वकामैरतन्द्रित: । बुद्ध्वा बल॑ तयोस्तत्र कनीयांसमुपह्दरे

Nang maunawaan niya ang lakas at kakayahan ng dalawa, ang hari—na walang katamaran—ay nag-anyaya sa kanila na may lahat ng kanais-nais na aliw at handog. Pagkaraan, sa isang lihim na pook, nilapitan niya ang mas bata sa dalawa, upang mahikayat sa pamamagitan ng mga pangakong kaluguran at magalang na paglingap. Ipinakikita ng tagpong ito ang isang layuning may bigat na moral: ang pagkabukas-palad at paggalang ng hari ay hindi lamang pagkamapagpatuloy, kundi paraan upang makamit ang bungang ritwal na ayon sa hangaring pampolitika at pansarili.

Verse 10

प्रपेदे छन्‍्दयन्‌ कामैरुपयाजं धृतव्रतम्‌ । पादशुश्रूषणे युक्त: प्रियवाक्‌ सर्वकामद:

Nang maunawaan ni Haring Drupada ang kapangyarihang espirituwal ng dalawang banal, siya—na walang katamaran—ay lumapit kay Upayāja, isang Brahmanang matatag sa mga panata, at sinikap siyang mapasang-ayon sa pamamagitan ng mga handog na kanais-nais. Sa malalambing na salita at pangakong ipagkakaloob ang lahat ng ninanais, naglingkod si Drupada sa paanan ng pantas, nagbigay-galang at nag-alay nang nararapat, upang makamit ang isang ritwal na magbubunga ng anak na makapapatay kay Droṇa.

Verse 11

अर्चयित्वा यथान्यायमुपयाजमुवाच स: । येन मे कर्मणा ब्रह्मन्‌ पुत्र: स्याद्‌ द्रोणमृत्यवे

Matapos parangalan si Upayāja ayon sa wastong tuntunin ng ritwal, nagsalita ang hari: “O Brahmana, sa anong gawain o banal na ritwal ako magkakaroon ng anak na magiging kamatayan ni Droṇa?”

Verse 12

उपयाज कृते तस्मिन्‌ गवां दातास्मि ते<र्बुदम्‌ । यद्‌ वा तेडन्यद्‌ द्विजश्रेष्ठ मनस: सुप्रियं भवेत्‌ । सर्व तत्‌ ते प्रदाताहं न हि मेउत्रास्ति संशय:

“O Upayāja, kapag natupad ang ritwal na iyon, ibibigay ko sa iyo ang isang arbuda ng mga baka (sampung crore). O pinakamainam sa mga dwija, kung may iba pang bagay na higit na ikalulugod ng iyong puso—lahat ng iyon ay ipagkakaloob ko; wala akong pag-aalinlangan.”

Verse 13

इत्युक्तो नाहमित्येवं तमृषि: प्रत्यभाषत । आराधयिष्यन्‌ ट्रुपद: स तं पर्यचरत्‌ पुन:

Nang masabihan nang gayon, sumagot ang pantas nang tuwiran: “Hindi ako—hindi ko gagawin iyon.” Ngunit si Drupada, na nagpasiyang makuha ang loob ng banal, ay bumalik at muling naglingkod at nag-alaga sa kanya.

Verse 14

ततः संवत्सरस्यान्ते द्रुपदं स द्विजोत्तम: । उपयाजोडब्रवीत्‌ काले राजन्‌ मधुरया गिरा

Pagkaraan ng isang taon, si Upayāja, ang pinakadakila sa mga Brahmana, ay nagsalita kay Haring Drupada sa tamang sandali sa banayad na tinig: “O Hari, may isang bagay tungkol sa nakatatanda kong kapatid na si Yāja: minsan, habang naglalakad siya sa masukal na gubat, napulot niya ang isang bungang nahulog sa lupaing hindi tiyak ang kalinisan…”

Verse 15

ज्येष्ठो भ्राता ममागृह्नाद्‌ विचरन्‌ गहने वने । अपरिज्ञातशौचायां भूमौ निपतितं फलम्‌

Wika ng Brahmana: “Ang aking panganay na kapatid, habang naglalagalag sa masukal na gubat, ay pumulot ng bungang nahulog sa lupa—sa lupang hindi tiyak ang kalinisan ayon sa ritwal. Ang gawang wari’y maliit ay nagbubukas ng tanong ng dharma: maaari bang tanggapin at kainin ang isang bagay kung di tiyak ang kalinisan nito at ang karapat-dapat na kalagayan nito.”

Verse 16

तदपश्यमहं भ्रातुरसाम्प्रतमनुव्रजन्‌ । विमर्श संकरादाने नायं कुर्यात्‌ कदाचन

Sumunod ako sa likuran ng aking kapatid; kaya nasaksihan ko ang ginawa niyang di nararapat. Sa pagninilay tungkol sa pagtanggap ng bagay na marumi at nakapapahamak, naisip ko: “Hindi niya dapat gawin ito kailanman—ang tumanggap ng nakadudungis na bagay nang walang wastong pag-iingat.”

Verse 17

दृष्टवा फलस्य नापश्यद्‌ दोषान्‌ पापानुबन्धकान्‌ | विविनक्ति न शौचं य: सोअन्यत्रापि कथं भवेत्‌

Nang makita ang nakaaakit na pakinabang, hindi nila napansin ang mga kapintasan na sumusunod dito na parang kasalanan. Ang hindi marunong magbukod ng malinis at marumi sa pagtanggap ng bagay—paano pa aasahang kikilos nang tama sa iba pang usapin? Hindi masabi.

Verse 18

संहिताध्ययनं कुर्वन्‌ वसन्‌ गुरुकुले च यः । भैक्ष्यमुत्सृष्टमन्येषां भुड्क्ते सम च यदा तदा

Sabi ng Brahmana: “Kahit naninirahan sa gurukula at nag-aaral ng Saṁhitā, may mga taong paminsan-minsa’y kumakain ng limos na pagkaing itinapon na ng iba. At walang anumang pandidiri, paulit-ulit pa nilang pinupuri ang ‘kabutihan’ ng gayong pagkain. Kapag sinusuri ko ang kapatid kong ganyan sa mata ng katuwiran, wari ko’y siya’y naghahangad ng gantimpala—sakim sa ‘bunga’ kaysa tapat sa disiplina.”

Verse 19

कीर्तयन्‌ गुणमन्नानामघृणी च पुनः पुनः । त॑ वै फलार्थिन मन्ये भ्रातरं तर्कचक्षुषा

Sa paulit-ulit na pagpuri sa “kabutihan” ng pagkain at sa kawalan ng pandidiri, tinitingnan ko ang kapatid na iyon sa mata ng katuwiran at hinahatulan siyang naghahanap ng gantimpala—inuudyukan ng pagnanasa sa pakinabang kaysa ng pagpipigil at prinsipyo.

Verse 20

त॑ं वै गच्छस्व नृपते स त्वां संयाजयिष्यति । जुगुप्समानो नृपतिर्मनसेदं विचिन्तयन्‌

Sinabi ng Brahmin, “Pumaroon ka sa kanya, O hari; siya ang magsasagawa ng iyong handog na sakripisyo nang wasto.” Nang marinig ang payong ito, si Haring Drupada—bagaman sa loob-loob niya’y nandidiri at sinisisi ang asal ng pari—ay tinimbang pa rin ang kanyang layunin at nagtungo sa ermitanyo ng punong tagapaghandog. Pagkaraang parangalan ang kagalang-galang na pantas na si Yāja nang nararapat, saka niya ito kinausap sa ganitong paraan.

Verse 21

उपयाजवच: श्र॒ुत्वा याजस्याश्रममभ्यगात्‌ । अभिसम्पूज्य पूजाहमथ याजमुवाच ह

Nang marinig ang mga salita ni Upayāja, nagtungo ang hari sa ermitanyo ni Yāja. Matapos niyang parangalan at sambahin nang nararapat ang kagalang-galang na pantas—na karapat-dapat sa paggalang—kinausap niya si Yāja. Ipinahihiwatig ng talatang ito ang isang praktikal na tensiyong etikal: kahit hindi mo sinasang-ayunan sa loob-loob ang asal ng iba, maaari mo pa ring lapitan siya nang may paggalang para sa isang makatarungang layunin, at panatilihin ang kagandahang-asal at dharma sa salita at gawa.

Verse 22

अयुतानि ददान्यष्टौ गवां याजय मां विभो । द्रोणवैराभिसंतप्तं प्रह्लादयितुमहसि

Wika ng Brahmin: “O makapangyarihan, iniaalay ko sa iyo ang walumpung libong baka. Pakiusap, ikaw ang mangasiwa sa aking sakripisyo. Pinahihirapan ako ng alitan at poot laban kay Droṇa; nararapat na bigyan mo ako ng ginhawa at ibalik ang kapayapaan ng aking isip.”

Verse 23

स हि ब्रह्मविदां श्रेष्ठो ब्रह्मास्त्रे चाप्यनुत्तम: तस्माद्‌ द्रोण: पराजैष्ट मां वै स सखिविग्रहे

Sapagkat si Droṇa ay tunay na pinakadakila sa mga nakakabatid ng Brahman, at walang kapantay sa paggamit ng Brahmāstra. Kaya sa pagtatalong may kinalaman sa pagkakaibigan—kung dapat bang ituring na kaibigan o hindi—tunay ngang natalo niya ako.

Verse 24

क्षत्रियो नास्ति तस्यास्यां पृथिव्यां कश्निदग्रणी: । कौरवाचार्यमुख्यस्य भारद्वाजस्य धीमत:

Si Droṇa, ang anak ni Bharadvāja na lubhang marunong, ay ngayo’y pangunahing ācārya ng mga prinsipe ng angkang Kaurava. Sa buong daigdig na ito, wala ni isang kṣatriya na hihigit sa kanya sa kaalaman sa mga sandata.

Verse 25

द्रोणस्य शरजालानि प्राणिदेहहराणि च । षडरत्नि धनुश्नास्य दृश्यते परमं महत्‌

Wika ng Brahmana: “Ang mga bugso ng palaso ni Drona ay nakamamatay, kumikitil sa katawan at buhay ng mga nilalang. At ang kaniyang busog—anim na siko ang haba—ay wari’y napakalaki. Kahit nasa anyo ng isang brāhmaṇa, si Drona na dakila ang loob at dalubhasang mamamana ay kayang pigilan at daigin ang ningning ng lakas-mandirigma ng mga kṣatriya sa bisa ng kaniyang brahminikong tejas.”

Verse 26

स हि ब्राह्मणवेषेण क्षात्रं वेगमसंशयम्‌ | प्रतिहन्ति महेष्वासो भारद्वाजो महामना:

Sapagkat, sa anyo ng isang brāhmaṇa, ang dakilang mamamanang iyon—si Drona na mula sa angkan ni Bhāradvāja, taong marangal ang diwa—ay walang alinlangang nakapipigil at nakadadaig sa rumaragasang lakas ng kapangyarihang kṣatriya. Ipinahihiwatig ng taludtod ang isang tensiyong moral: maaaring magkaiba ang panlabas na anyo at gampaning panlipunan sa panloob na kapangyarihan; at ang lakas ng espiritu at disiplinadong karunungan ay kayang sumupil sa dahas na pawang sandata lamang.

Verse 27

क्षत्रोच्छेदाय विहितो जामदग्न्य इवास्थित: । तस्य हा[स्त्रबलं घोरमप्रधृष्यं नरैर्भुवि

Wika ng Brahmana: “Itinakda siya upang lipulin ang mga kṣatriya, na tumindig na gaya ni Jāmadagnya (Paraśurāma). Nakapanghihilakbot ang lakas ng kaniyang mga sandata—sa ibabaw ng daigdig na ito, hindi siya kayang daigin ng mga tao.”

Verse 28

बाह्य संधारयंस्तेजो हुताहुतिरिवानल: । समेत्य स दहत्याजौ क्षात्रधर्मपुरस्सर:

Taglay sa labas ang naglalagablab na tejas—gaya ng apoy na pinasiklab ng mga handog na ghee—kapag sumuong siya sa kaaway sa digmaan, inilalagay niya sa unahan ang kṣātra-dharma, ang batas ng mandirigma, at sinusunog ang mga kalaban hanggang maging abo. Ipinahihiwatig ng taludtod ang tensiyong moral: ang panloob na brahminikong tejas ay maaaring maging mapagpasiyang puwersa kapag iniayon sa kṣātra-dharma sa larangan ng digmaan.

Verse 29

ब्रह्मक्षत्रे च विहिते ब्राह्मंं तेजो विशिष्यते । सो क्षात्राद्‌ बलाद्धीनो बाह्यूं तेज: प्रपेदिवान्‌

Kapag kapwa naroroon ang kapangyarihan ng brāhmaṇa at ng kṣatriya, itinuturing na higit ang brahminikong tejas. Kaya bagaman ako’y kapos sa lakas-mandirigma kung ihahambing sa isang kawal, humingi ako ng kanlungan sa iyong brahminikong ningning—sapagkat batid kong ang tunay na kapangyarihan ay hindi lamang nasa dahas, kundi nasa kabanalan at sa kaalamang hinubog ng disiplina.

Verse 30

द्रोणाद्‌ विशिष्टमासाद्य भवन्तं ब्रह्मुवित्तमम्‌ । द्रोणान्तकमहं पुत्र लभेयं युधि दुर्जयम्‌

Pagkalapit ko sa iyo—na higit na natatangi kaysa kay Droṇa at pinakadakila sa mga nakaaalam ng Veda—ako’y sumasandig sa iyong kanlungan. O anak, sa iyong pag-aaruga nawa’y magkamit ako ng isang anak na di matatalo sa digmaan, at siyang magiging tagapagpuksa ni Droṇācārya.

Verse 31

तत्‌ कर्म कुरु मे याज वितसम्यर्बुदं गवाम्‌ । तथेत्युक्त्वा तु तं याजो याज्यार्थमुपकल्पयत्‌

Wika ng brahmana, “O Yāja, isagawa mo para sa akin ang gayong handog; magbibigay ako ng isang arbuda—sampung milyong baka—bilang dakṣiṇā.” Sumagot ang punong pari, “Gayon nga,” at sinimulan niyang ayusin ang lahat ng kailangan sa paghahandog, inalaala ang wastong ritwal at mga paghahanda, upang matupad ang ninanais ng nagpatron.

Verse 32

गुर्वर्थ इति चाकाममुपयाजमचोदयत्‌ । याजो द्रोणविनाशाय प्रतिजज्ञे तथा च सः

Sa pag-aakalang ito’y isang mabigat na gawain, hinimok ni Yāja maging si Upayāja—na walang pansariling pagnanasa—na makibahagi sa ritwal. Pagkaraan, nangako si Yāja na magpapasibol ng isang anak na nakatakdang magpabagsak kay Droṇa. At pagkatapos nito, itinuro ng dakilang ascetic na si Upayāja kay Haring Drupada ang mga kailangang gawaing handog upang makamtan ang bungang ninanais—isang anak na lalaki.

Verse 33

ततस्तस्य नरेन्द्रस्य उपयाजो महातपा: । आचर्ख्यौ कर्म वैतानं तदा पुत्रफलाय वै

Pagkaraan, si Upayāja, ang dakilang ascetic na naglilingkod sa haring iyon, ay ipinaliwanag sa kanya ang wastong handog na Vedic (vaitāna) noon, upang makamtan ang bungang isang anak na lalaki.

Verse 34

स च पुत्रो महावीर्यो महातेजा महाबल: । इष्यते यद्विधो राजन्‌ भविता ते तथाविध:

Wika ng brahmana, “O Hari, ang anak na ninanais mo mula sa handog na ito ay ipagkakaloob sa iyo ayon sa mismong anyo ng iyong hangad. Siya’y magiging anak na dakilang bayani—maningning sa ningning at makapangyarihan sa lakas.”

Verse 35

भारद्वाजस्य हन्तारं सोडभिसंधाय भूपति: । आजउल्ठे तत्‌ तथा सर्व द्रुपद: कर्मसिद्धये,तदनन्तर द्रोणके घातक पुत्रका संकल्प लेकर राजा द्रुपदने कर्मकी सिद्धिके लिये उपयाजके कथनानुसार सारी व्यवस्था की

Ang hari Drupada, matapos buuin ang matibay na pasiya na magluwal ng papatay sa anak ni Bhāradvāja (si Droṇa), ay inayos ang lahat ayon dito upang matupad ang kanyang layon. Pagkaraan, sa hangaring magkaanak na lalaki na magiging kasangkapan ng kamatayan ni Droṇa, ginawa ni Drupada ang lahat ng paghahanda ayon sa tagubilin ng saserdoteng si Upayāja, upang ang kanyang piniling gawain ay ganap na magbunga.

Verse 36

याजस्तु हवनस्यान्ते देवीमाज्ञापयत्‌ तदा । प्रेहि मां राज्ञि पृषति मिथुन त्वामुपस्थितम्‌

Sa pagtatapos ng handog sa apoy, iniutos ng punong saserdote sa reyna: “Lumapit ka agad sa akin, O Reyna, O manugang ni Pṛṣata; ang magkaparis (na supling) ay nakahanda na para sa iyo.” At ipinahiwatig pa niya na magkakamit ng isang anak na lalaki at isang anak na babae, at ang batang lalaki at batang babae ay magiging daan sa pagdami ng angkan ng kanilang ama.

Verse 37

राज्युवाच अवलिपत॑ मुखं ब्रह्मन्‌ दिव्यान्‌ गन्धान्‌ बिभर्मि च । सुतार्थे नोपलब्धास्मि तिष्ठ याज मम प्रिये

Wika ng reyna: “O Brahmin, may bahid pa ang aking bibig (ng nganga at iba pa), at ako’y may suot na banal na pabango at mababangong pahid. Para sa pagnanais na magkaanak na lalaki, hindi pa ako karapat-dapat na humipo sa handog. Kaya, O kagalang-galang na tagapag-alay, maghintay ka muna nang kaunti para sa mahal kong ritong ito—hanggang sa makapaghugas ako ng bibig at makapaligo.”

Verse 38

याज उवाच याजेन श्रपितं हव्यमुपयाजाभिमन्त्रितम्‌ । कथं काम न संदध्यात्‌ सा त्वं विप्रेहि तिष्ठ वा

Wika ni Yāja: “Ang handog na ito’y ako mismo ang nagluto at naghanda, at ito’y binasbasan sa mantra ni Upayāja. Kaya’t dumating ka man o manatili kang nakatayo riyan, paano hindi tutuparin ng handog na ito ang ninanais ng yajamāna (ang nag-aalay)?”

Verse 39

ब्राह्मण उवाच एवमुक्‍्त्वा तु याजेन हुते हविषि संस्कृते । उत्तस्थौ पावकात्‌ तस्मात्‌ कुमारो देवसंनिभ:

Sabi ng Brahmin: “Pagkasabi niya nang gayon, nang ihulog ni Yāja sa apoy ang handog na nalinis at pinabanal, agad mula sa mismong liyab ay lumitaw ang isang batang lalaki na maningning—na wari’y isang diyos.”

Verse 40

ज्वालावर्णो घोररूप: किरीटी वर्म चोत्तमम्‌ | बिभ्रत्‌ सखड्‌ग: सशरो धनुष्मान्‌ विनदन्‌ मुहुः

Wika ng brāhmaṇa: “Nagniningas siya na tila kulay ng naglalagablab na apoy. Nakapanghihilakbot ang anyo niya. Kumikinang ang korona sa kanyang ulo, at suot niya ang pinakamainam na baluti sa kanyang mga sangkap. Taglay ang tabak, mga palaso, at pana, paulit-ulit siyang umuungal nang malakas.”

Verse 41

सो<ध्यारोहद्‌ रथवरं तेन च प्रययौ तदा । ततः प्रणेदु: पञ्जाला: प्रह्ृष्ठा: साधु साथ्विति

Noon din, sumakay ang binatang prinsipe sa isang napakahusay na karwaheng pandigma, na wari’y naglalakbay patungo sa digmaan. Nang makita ito, nag-uumapaw sa tuwa ang mga Pāñcāla at sumigaw nang malakas: “Napakabuti! Napakabuti!”

Verse 42

हर्षाविष्टांस्ततश्वैतान्‌ नेयं सेहे वसुंधरा । भयापहो राजपुत्र: पाउ्चालानां यशस्कर:

Noon, nang masaklot sa galak ang mga Pāñcāla, ang lupa mismo’y wari’y hindi na makayanan ang bigat ng kanilang pagdiriwang. Sa sandaling iyon, may isang tinig na di-nakikita mula sa himpapawid ang nagpahayag: “Ang prinsipe na ito ang mag-aalis ng takot ng mga Pāñcāla at magpapalago ng kanilang dangal. Aalisin niya ang dalamhati ni Haring Drupada. Ipinanganak siya upang patayin si Droṇācārya.”

Verse 43

राज्ञ: शोकापहो जात एष द्रोणवधाय वै । इत्युवाच महद्‌ भूतमदृश्यं खेचरं तदा

Sa sandaling iyon, isang dakilang nilalang na di-nakikita, na gumagalaw sa himpapawid, ang nagpahayag: “Ang batang ito’y isinilang upang alisin ang dalamhati ng hari; tunay ngang siya’y dumating upang patayin si Droṇa.”

Verse 44

कुमारी चापि पाज्चाली वेदीमध्यात्‌ समुत्थिता । सुभगा दर्शनीयड्री स्वसितायतलोचना

Pagkaraan, mula sa pinakagitna ng dambanang pangyajña, may isang dalagang sumibol—si Pāñcālī. Siya’y mapalad at maningning; bawat sangkap ay karapat-dapat pagmasdan. Malalaki at mahahaba ang kanyang mga matang maitim, at ang banayad niyang ngiti’y lalo pang nagpaganda sa kanya.

Verse 45

श्यामा पद्मपलाशाक्षी नीलकुज्चितमूर्थजा । ताम्रतुज़्नखी सुभ्रूश्षारूपीनपयोधरा

Wika ng brāhmaṇa: “Maitim ang kaniyang kutis. Ang kaniyang mga mata’y wari’y mga talulot ng ganap na namukadkad na lotus. Ang buhok niya’y itim at kulot. Ang mga kuko’y litaw at mapulang tila tanso. Ang mga kilay ay hinubog nang napakaganda, at ang kaniyang mga dibdib ay hitik at kaaya-aya.”

Verse 46

मानुषं विग्रहं कृत्वा साक्षादमरवर्णिनी । नीलोत्पलसमो गन्धो यस्या: क्रोशात्‌ प्रधावति

Bagaman nag-anyong tao, siya’y nagmistulang may tunay na liwanag ng pagka-diyos, na para bang isang diyosa ang nahayag sa harap ng kanilang mga mata. Mula sa kaniyang mga sangkap ay lumaganap ang halimuyak na gaya ng bughaw na lotus, mabilis na kumalat sa lahat ng dako hanggang isang krośa—tanda ng kaniyang mapalad at di-makamundong pagdating, at nagbunsod ng paggalang kaysa karaniwang pag-uusisa.

Verse 47

या बिभर्ति परं रूप॑ यस्या नास्त्युपमा भुवि । देवदानवयक्षाणामीप्सितां देवरूपिणीम्‌

Wika ng brāhmaṇa: “Taglay niya ang sukdulang kagandahan, at sa lupa’y wala siyang kapantay. Maging ang mga diyos, ang mga dānava, at ang mga yakṣa ay nananabik na makamtan ang dalagang yaon, na ang ganda’y wari’y mula sa langit.”

Verse 48

तां चापि जातां सुश्रोणीं वागुवाचाशरीरिणी । सर्वयोषिद्धरा कृष्णा निनीषु: क्षत्रियान्‌ क्षयम्‌

Nang lumitaw ang dalagang yaon—bagong silang, may magandang balakang—may tinig na walang katawan na umalingawngaw mula sa langit: “Ang pangalan niya ay Kṛṣṇā. Siya ang pinakadakila sa lahat ng mga dalaga, nagniningning sa kagandahan, at siya’y nahayag upang maging sanhi ng paglipol sa mga Kṣatriya.” Sa pahayag na ito, ang kaniyang pagsilang ay hindi lamang kababalaghan kundi isang pangitain: dito, ang ganda at tadhana ay nakagapos sa mas malawak na paghatol ng moralidad at kasaysayan, na hahantong sa pagbagsak ng mga haring mandirigma.

Verse 49

सुरकार्यमियं काले करिष्यति सुमध्यमा । अस्या हेतो: कौरवाणां महतदुत्पत्स्यते भयम्‌,“यह सुमध्यमा समयपर देवताओंका कार्य सिद्ध करेगी। इसके कारण कौरवोंको बहुत बड़ा भय प्राप्त होगा"

“Ang babaeng ito na may magandang baywang ay, sa takdang panahon, magsasakatuparan ng isang gawaing para sa mga diyos. Dahil sa kaniya, isang malaking pangamba ang sisibol para sa mga Kaurava.”

Verse 50

तच्छुत्वा सर्वपाञ्चाला: प्रणेदु: सिंहसड्घवत्‌ । न चैतान्‌ हर्षसम्पूर्णानियं सेहे वसुंधरा

Nang marinig ang pahayag na iyon, ang lahat ng Pāñcāla ay umatungal na parang nagkakatipong pangkat ng mga leon. Labis ang kanilang galak at bugso ng lakas kaya wari’y hindi na kayang pasanin ng lupa ang kanilang pag-alon.

Verse 51

तो दृष्टवा पार्षती याजं प्रपेदे वै सुतार्थिनी । न वै मदन्यां जननीं जानीयातामिमाविति

Pagkakita sa dalawang bata, ang Pārṣatī—na sabik magkaanak na lalaki—ay lumapit upang sumilong sa pantas na si Yāja at nakiusap: “Kagalang-galang, maawa po kayo; ipagkaloob na ang dalawang batang ito’y huwag kumilala ng ina kundi ako lamang.”

Verse 52

तथेत्युवाच तं याजो राज्ञ: प्रियचिकीर्षया । तयोश्व नामनी चक्रुर्द्धिजा: सम्पूर्णमानसा:

Sumagot si Yāja, ang pari ng handog, na nagnanais gawin ang ikalulugod ng hari: “Gayon nga.” Pagkaraan, ang mga Brahmana, na lubos ang kasiyahan at natupad ang layon, ay nagsagawa ng paglalagay ng pangalan sa dalawang bata.

Verse 53

धृष्टत्वादत्यमर्षित्वाद्‌ झुम्नादुत्सम्भवादपि | धृष्टद्युम्न: कुमारो<यं द्रुपदस्य भवत्विति

Ipinahayag ng Brahmana: “Dahil siya’y matapang, dahil siya’y mabagsik at di matinag, at dahil siya’y sumilang na may naglalagablab na ningning, hayaang ang batang ito’y tawaging Dhṛṣṭadyumna, anak ni Drupada.”

Verse 54

कृष्णेत्येवाब्रुवन्‌ कृष्णां कृष्णाभूत्‌ सा हि वर्णत: । तथा तन्मिथुनं जज्ञे द्रपदस्य महामखे

At tinawag nila ang dalaga na “Kṛṣṇā,” sapagkat tunay na maitim ang kanyang kulay. Sa gayon, sa dakilang yajña ni Drupada, isinilang ang kambal na iyon.

Verse 55

धृष्टद्युम्न॑ तु पाउ्चाल्यमानीय स्वं निवेशनम्‌ । उपाकरोदस्त्रहेतोर्भारद्वाज: प्रतापवान्‌

Then the mighty Bhāradvāja’s son, Droṇa—foreseeing that destiny’s ordained course cannot be averted—brought the Pāñcāla prince Dhṛṣṭadyumna to his own dwelling. For the sake of imparting the science of weapons, he rendered him a great service by training him in martial lore. Droṇa performed this generous act also to safeguard his own reputation, even though the future consequences were fraught with danger.

Verse 56

अमोक्षणीयं दैवं हि भावि मत्वा महामति: । तथा तत्‌ कृतवान्‌ द्रोण आत्मकीर्त्यनुरक्षणात्‌

The Brahmin said: Knowing that what is ordained by destiny and about to occur cannot be averted, the great-minded Droṇa acted accordingly. For the sake of safeguarding his own fame, he performed that deed—an act presented as generous, yet also shaped by concern for reputation.

Verse 166

(ब्राह्मण उवाच श्रुत्वा जतुगृहे वृत्तं ब्राह्मणा: सपुरोहिता: । पाज्चालराजं द्रुपदमिदं वचनमन्रुवन्‌ ।।

Vaiśampāyana said: Hearing what had happened in the house of lac, the visiting brāhmaṇa, together with other brāhmaṇas and their priests, spoke to Drupada, king of the Pāñcālas: “The sons of Dhṛtarāṣṭra, after consulting with their ministers, formed a most difficult and wicked resolve—to destroy the Pāṇḍavas. Sent by Duryodhana, a servant named Purocana went to Vāraṇāvata and built a great house of lac. There, when the Pāṇḍavas were living in full trust along with Pṛthā (Kuntī), Purocana set it on fire at midnight. That vile and cruel man himself was also burned in the blaze. When Dhṛtarāṣṭra, son of Ambikā, heard the report that the Pāṇḍavas had been burned, he rejoiced with his kinsmen—though outwardly he staged a show of grief. With a heart secretly pleased and only a little sorrow displayed, he ordered Vidura: ‘O wise one, perform the piṇḍa-and-water rites for the Pāṇḍavas. Today it is as though Pāṇḍu has died again for me, since the Pāṇḍavas have perished. Therefore go to the Bhāgīrathī (Gaṅgā) and carry out the funerary offerings. Alas, by the force of fate they have gone to Yama’s abode.’ Saying this, Dhṛtarāṣṭra and Śakuni wept loudly. Bhīṣma, hearing the news, performed the proper post-funeral rites. Such was the dreadful deed contrived by the evil-minded for the destruction of the Pāṇḍavas—an act the speakers had never before seen or even heard of. On hearing these words, the great-minded Yajñasena (Drupada) was consumed by grief, as a father grieves for the loss of his own son. Summoning his officials and kinsmen, he spoke in compassion and sorrow: “Ah, Arjuna’s beauty! Ah, his steadiness! Ah, his valor and training! Day and night I think of Arjuna. And now he, with his brothers and mother, has been consumed by fire—what could be more astonishing? Yet Time is hard to overstep. My vow has become false; what shall I say to the world? Inward grief burns me day and night. I honored the blameless sages Yāja and Upayāja and begged for two children: a son who would slay Bhāradvāja’s son (Droṇa), and a daughter destined for Arjuna. The world knows this, and Yāja himself declared it. By the rite for obtaining a son, he brought forth Dhṛṣṭadyumna and Kṛṣṇā (Draupadī), both my delight. What shall I do now, if the Pāṇḍavas with Pṛthā are destroyed?” The brāhmaṇa continued: Having spoken thus, Drupada lamented in extreme distress. Seeing him grieve, the Pāñcāla preceptor—virtuous and fully learned—said: “The Pāṇḍavas are devoted to dharma and to the guidance of elders. Such men do not perish, nor do they fall into defeat. I have perceived this truth; hear it, O king. Brāhmaṇas affirm it, and I have heard it in the Vedas. Long ago, from Bṛhaspati’s mouth, Paulomī heard of the power of Upāśruti: by her, Indra—though hidden—was shown within the knot of a lotus-stalk. Likewise I have heard Upāśruti concerning the Pāṇḍavas: they are alive somewhere, without doubt. “I have seen auspicious signs: the Pāṇḍavas will surely come here. Hear the means by which they will come. For kṣatriyas, the best mode of giving a maiden is the svayaṃvara. Therefore, O best of kings, have a svayaṃvara proclaimed in the city. Whether the Pāṇḍavas are far away, nearby, or even (as people say) in heaven—on hearing of the svayaṃvara they will gather here, without doubt. Proclaim it quickly; do not delay.” Hearing the priest’s counsel, Drupada was pleased and had Draupadī’s svayaṃvara announced. It would take place in the month of Puṣya, under Rohiṇī, in the bright fortnight, on an auspicious lunar day—seventy-five days from then. Devas, gandharvas, yakṣas, and ascetic ṛṣis would surely come to see it. “Your sons are especially handsome; Pāñcālī may choose any of them, or perhaps the middle one—who can know the supreme ordinance of Prajāpati? If it pleases you, O brāhmaṇī (Kuntī), go there with your sons. Pāñcāla is ever prosperous; King Yajñasena is devoted to brāhmaṇas and true to his vows; the citizens and brāhmaṇas there love guests and will offer invitations unasked. I too will go with my students; if you approve, let us all travel together.” Vaiśampāyana said: Having spoken this much, the brāhmaṇa fell silent.