Adhyaya 22

Verse 1

हेतुनिरूपणं नामैकविंशो ऽध्यायः श्रीकृष्ण उवाच / या लक्ष्मणा पूर्वसर्गे खगेन्द्र पुत्री ह्यभूद्वह्निवेदस्य वेत्तुः / सुलक्षणैः संयुतत्वाद्यतः सा सुलक्ष्मणेति प्रथिता खगेन्द्र

“Ang kabanatang tinatawag na ‘Pagsisiyasat sa mga Sanhi’ (ika-dalawampu’t isa),” wika ni Śrī Kṛṣṇa: Sa isang naunang siklo ng paglikha, O Hari ng mga Ibon, may isang babae na nagngangalang Lakṣmaṇā, anak ni Garuḍa, at asawa ng nakaaalam sa Veda ng Apoy (Agni). Dahil sa pagkakamit ng mga dakilang mapalad na tanda, O Garuḍa, siya’y nakilala sa pangalang “Su-lakṣmaṇā” (ang may mabubuting tanda).

Verse 2

यथा लक्ष्मीर्लक्षणैः सा सुपूर्णा यथा हरिर्लक्षणैर्वै सुपूर्णः / यथा वायुर्लक्षणैः पूर्ण एव यथा गायत्री लक्षणैः सा सुपूर्णा

Kung paanong si Lakṣmī ay ganap sa mga mapalad na tanda, at kung paanong si Hari (Viṣṇu) ay tunay na buo sa mga banal na katangian; kung paanong si Vāyu ay ganap sa kanyang mga likas na tanda, gayon din si Gāyatrī ay lubos na sakdal sa mga tanda at mga atributo.

Verse 3

यथा रुद्राद्या लक्षणैर्वै प्रपूर्णा रुद्रादिल्लक्ष्मणा चैव पूर्णा / गुणेनैवं धर्मतः किञ्चिदेव तथानुसंधानाद्व्रियते नाम चापि

Kung paanong si Rudra at ang iba pang mga diyos ay ganap na nakikilala sa kanilang natatanging mga tanda, at tunay na buo sa mga palatandaang nagsisimula kay Rudra; gayon din, ang isang nilalang ay natitiyak—kahit sa isang bahagi—sa pamamagitan ng mga guna at ng dharma; at sa patuloy na pagsisiyasat at pagninilay, maging ang “pangalan” (pagkakakilanlan) ay natutukoy rin.

Verse 4

तस्मा दाहुर्लक्ष्मणेत्येव सर्वे तल्लक्षणं शृणु चादौ खगेन्द्र / नारायणे पूर्णगुणे रमेशे द्वात्रिंशत्संख्यानि सुलक्षणानि

Kaya nga, tinatawag ng lahat ang mga ito na “lakṣaṇa” (mga tanda). O Hari ng mga Ibon (Garuḍa), pakinggan mo muna ang kanilang mga katangian: kay Nārāyaṇa—na ganap sa lahat ng kabutihan, ang Panginoon ni Ramā (Lakṣmī)—may tatlumpu’t dalawang mapalad na tanda.

Verse 5

संत्येव पक्षीन्द्र वदाम्यनु क्रमान्मत्तः श्रुत्वा मोक्षमाप्नोति नित्यम् / यः सप्तपादः षण्णवत्यङ्गुलोङ्गश्चतुर्हस्तः पुरुषस्तीक्ष्णदन्तः

Tunay ngang umiiral ang mga iyon, O panginoon ng mga ibon; ilalarawan ko sila ayon sa wastong pagkakasunod. Ang sinumang makarinig nito mula sa akin ay laging makakamit ang moksha. May isang mabagsik na lalaki—pitong talampakan ang taas, ang katawan ay siyamnapu’t anim na lapad ng daliri, may apat na bisig, at matutulis ang mga ngipin.

Verse 6

य एतत्सर्वं मिलितं चैकमेव हरेर्विष्णोर्लक्षणं चाहुरार्याः / मुखं स्त्रिग्धं वर्तुलं पुष्टिरूपं द्वितीयं तल्लक्षणं चाहुरार्याः

Sinasabi ng mga mararangal na kapag ang lahat ng katangiang ito ay nagkakatipon bilang iisang buo, iyon ang mga palatandaan ni Hari—Viṣṇu. Sinasabi rin nila na ang mukha ay dapat makinis at maningning, bilugan at hitik sa anyo; ito ang ikalawang tanda.

Verse 7

हनुर्यस्यानुन्नतं चास्ति वीन्द्र तल्लक्षणं प्राहुरार्यास्तृतीयम् / यद्दन्ता वै तीक्ष्णसूक्ष्माश्च संति तल्लक्षणं चाहुरार्याश्चतुर्थम्

O pinakamainam sa mga ibon (Garuda), ipinahahayag ng mga mararangal na ito ang ikatlong tanda: ang panga ay hindi nakaangat. At ipinahahayag nila ito ang ikaapat na tanda: ang mga ngipin ay tunay na matutulis at pinong-pinong.

Verse 8

यस्याधरे रक्तिमा त्वस्ति वीन्द्र तल्लक्षणं पञ्चमं चाहुरार्याः / यस्य हस्ता अतिरक्ताः खगेन्द्र तल्लक्षणं प्राहुरार्याश्च पष्ठम्

O pinakamainam sa mga ibon (Garuda), ipinahahayag ng mga pantas na ito ang ikalimang tanda: kapag may mapulang bahid ang ibabang labi. At, O panginoon ng mga ibon, ipinahahayag din nila ang ikaanim na tanda: kapag ang mga kamay ay labis na mapula.

Verse 9

यस्मिन्नखाः संति रक्ताः सुशोभास्तल्लक्षणं सप्तमं चाहुरार्याः / यस्मिन्कपोले रक्तिमा त्वस्ति वीन्द्र तल्लक्षणं ह्यष्टमं प्राहुरार्या

Ipinahahayag ng mga marurunong na ito ang ikapitong tanda: kapag ang mga kuko ay mapula at maganda ang kintab. At, O pinakamainam sa mga ibon (Garuda), kapag may mamulang pamumula sa mga pisngi, ipinoproklama ng mga mararangal na iyon ang ikawalong tanda.

Verse 10

यस्मिन्करे शङ्खचक्रादिरेखा वर्तन्ते तन्नवमं प्राहुरार्याः / यस्यो दरं तन्तुरूपं सुपुष्टं वलित्रयैरङ्कितं सुंदरं च

Ipinahahayag ng mararangal na rishi na ang ikasiyam na dakilang tanda ay ang kamay na may mga guhit na wari’y kabibe (shankha), diskong banal (chakra), at iba pang mapalad na sagisag. At pinagpala ang may tiyan na matibay at maayos na tila lubid, marikit na may tatlong tiklop na guhit.

Verse 11

तल्लक्षणं दशमं प्राहुरार्या एकादशं निम्ननाभिं तदाहुः / ऊरुद्वयं यस्य च मांसलं वै तल्लक्षणं द्वादशं प्राहुरार्याः

Ipinahahayag ng mga arya na iyon ang ikasampung tanda; at ang ikalabing-isa ay yaong may pusod na nakalubog. At ang may dalawang hitang tunay na malaman—iyon ang ikalabindalawang tanda, ayon sa mararangal na rishi.

Verse 12

कटिर्हि दीर्घा पृथुलास्ति यस्य त्रयोदशं लक्ष्म तदाहुरार्याः / यस्यास्ति मुष्को सुपरिष्ठितो वै चतुर्दशं लक्ष्म तदाहुरार्याः

Ang may baywang/balakang na mahaba at malapad—iyon, wika ng mga arya, ang ikalabintatlong tanda. At ang may bayag na maayos ang pagkakalagay at matatag sa wastong puwesto—iyon ang ikalabing-apat na tanda, ayon sa mararangal.

Verse 13

समुन्नतं शिश्रमथो हि लक्ष्म यस्यास्ति तत् पञ्चदशं वदन्ति / सुताम्रकं पादतलं खगेन्द्र तल्लक्षणं षोडशं प्राहुरार्याः

Sinasabi ng mga arya na ang ikalabinlimang mapalad na tanda ay ang maselang bahagi na maayos ang pagkakaangat at pagkakahubog. At, O Panginoon ng mga Ibon (Garuda), ang ikalabing-anim na tanda na binibigkas ng mararangal ay ang mga talampakan na banayad na mapulang tila tanso.

Verse 14

निम्नौ च गुल्फौ सप्तदशं तदाहुर्ग्री वारूपं प्राहुरष्टादशं च / एकोनविंशं त्वक्षिपद्मं सुरक्तं प्राहुर्बाहुं जानु विंशं तथैव

Sinasabi nila na ang ikalabimpitong tanda ay ang mababang bahagi at ang mga bukung-bukong; ang ikalabingwalo ay ang leeg at ang anyo. Ang ikalabinsiyam ay ang matang tulad ng lotus, matingkad na pula; at gayundin, ang ikadalawampu ay ang braso at ang tuhod.

Verse 15

विस्तीर्णोरश्चैकविंशं तदाहुः सिंहास्कन्धं द्व्युत्तरं विंशमाहुः / त्रयोविंशं सूक्ष्ममास्यं तदाहुश्चतुर्विशं सुप्रसन्ने च दृष्टी

Ipinahahayag nila na ang ika-21 na mapalad na tanda ay ang malapad na dibdib; ang ika-20 naman ay mga balikat na tulad ng leon. Ang ika-23 ay mukhang pino at wasto ang hugis; at ang ika-24 ay titig na payapa at maningning sa kabanalan ng katahimikan.

Verse 16

ह्रस्वं लिङ्गं मार्दवं चापि वीन्द्र तल्लक्षणं पञ्चविंशं वदन्ति / समौ च पादौ कटिजानु चोरू षड्विंशमाहुश्च समे च जङ्घे

O pinakamainam sa mga ibon (Garuda), itinatakda nilang ika-25 na tanda ang maliit na ari at ang lambot ng katawan. Ang ika-26 na tanda naman: pantay ang mga paa; gayundin ang balakang, tuhod, at mga hita ay wasto ang sukat; pati ang mga binti ay pantay at maayos.

Verse 17

समानहस्तौ समकर्णौ मिलित्वा द्वात्रिंशत्कं लक्षणं प्राहुरार्याः / द्वात्रिंशत्कं लक्षणं वै मुकुन्दे द्वात्रिंशत्कं लक्षणं वै रमायाम्

Kapag magkapantay ang mga kamay at magkatugma ang mga tainga, ipinahahayag ng mga mararangal na ito ang kalipunan ng tatlumpu’t dalawang mapalad na tanda. Tunay, ang tatlumpu’t dalawang tandang ito ay nasa kay Mukunda (Vishnu), at ang gayon ding tatlumpu’t dalawa ay nasa kay Rama (Lakshmi) rin.

Verse 18

द्वात्रिंशत्कं लक्षणं ब्रह्मणोपि तद्भारत्याः प्रवदन्त्येव सत्यम् / तथा च शङ्का सममेव चक्रिणेत्येवं सदामा कुरु निर्णयं ब्रुवे

Ang kalipunan ng tatlumpu’t dalawang tanda ay ipinahahayag na tunay—maging ni Brahmā at ni Bhāratī (Sarasvatī). Gayunman, O Cakrin, Panginoong may hawak ng diskong banal, nananatiling kapantay ang pag-aalinlangan; kaya, O Sadāmā, magpasiya nang malinaw—aking sasabihin ito.

Verse 19

एकस्य वै लक्षणस्यापि विष्णोर्लक्ष्मीरन्तं नैव सम्यक् प्रपेदे / अतोनन्तैर्लक्षणैः संयुतं च हरिं चाहुर्लक्षणज्ञाः सदैव

Maging si Lakshmi ay hindi ganap na naabot ang hangganan kahit ng iisang katangian ni Vishnu. Kaya’t ang mga nakaaalam sa mga banal na tanda ay laging nagpapahayag na si Hari ay pinagkalooban ng walang-hanggang mga katangian.

Verse 20

जानाति लक्ष्मीर्लक्षणं वायुरूपे स्वापेक्षया ह्यतिरिक्तं खगेन्द्र / स्वलक्षणापेक्षया भारती तु शतैर्गुणैरधिका वेधसोपि

O Khagendra (Garuda), kinikilala ni Lakṣmī ang natatanging tanda sa anyo ni Vāyu bilang higit na nakahihigit kaysa sa sarili niyang tanda; at si Bhāratī (Sarasvatī), kapag inihambing ayon sa sariling katangiang tumutukoy sa kanya, ay sandaang ulit na mas dakila—maging kaysa kay Vedhas (Brahmā).

Verse 21

खगेन्द्र तस्माल्लक्षणे साम्यचित्तं विश्वादीनां सर्वदा मा कुरुष्व / अष्टाविंशतिं प्राहू रुद्रादिकानां भ्रूनेत्रयोर्लक्षणेनैव हीनाः

O panginoon ng mga ibon, kaya huwag mong ipalagay kailanman na ang mga Viśva at iba pang pangkat ay magkakapareho lamang batay sa panlabas na tanda. Sinasabi na dalawampu’t walo sa uri ng mga Rudra at mga kaugnay na nilalang ay, sa pamantayang iyon din, salat sa tanda ng kilay at ng (ikatlong) mata.

Verse 22

अलक्षणं मन्यते यद्धि तस्य दुर्लक्षणं नैव तच्चिन्तनीयम् / अष्टाविंशतिं लक्षणं वै हरस्य न भारतीवच्चिन्तनीयं खगेन्द्र

O Khagendra, anumang inaakala ng sinuman na “tanda” Niya ay sa katotohanan ay walang-tanda; kaya hindi dapat pagnilayan ang anumang mababa o depektong “palatandaan” tungkol sa Kanya. Tunay, ang dalawampu’t walong katangian ni Hari ay dapat pagbulayan bilang banal na bagay ng dhyāna—hindi lamang bilang pananalita o tulang gaya ni Bhāratī.

Verse 23

अतो हरः क्रोधरूपी सदैव तयोरभावात्सत्यमुक्तं तथैतत् / अतो द्वयं नास्ति रुद्रे खगेन्द्र शिश्रोदरे किञ्चिदाधिक्यमस्ति

Kaya si Hara (Rudra) ay laging may likas na anyo ng poot; at sapagkat wala sa kanya ang dalawang (katangiang) iyon, tunay ngang wasto ang nasabi. Dahil dito, o hari ng mga ibon, walang dalawahan sa Rudra; sa usapin lamang ng liṅga at ng tiyan sinasabing may bahagyang pag-angat o paglitaw.

Verse 24

सप्ताधिकैर्विशतिलक्षणैस्तु समायुताः स्वस्त्रियो लक्ष्मणाद्याः / षड्वविंशत्या लक्षणैश्चापि युक्ता वारुण्याद्या पञ्चविंशैश्च चन्द्रः

Ang mga babae tulad ni Lakṣmaṇā at iba pa ay inilalarawang pinagkalooban ng mahigit dalawampung mapalad na tanda sa katawan. Si Vāruṇī at iba pa ay sinasabing may dalawampu’t anim na gayong tanda, at si Candra (ang Buwan) ay inilalarawang may dalawampu’t lima.

Verse 25

अर्थश्चतुर्विंशतिभिश्चैव युक्तो नासावायोर्द्व्यधिका विंशतिश्च लक्षणैश्चैकविंशत्या शची युक्ता न संशयः

Si Artha ay pinagkalooban ng dalawampu’t apat na katangian; ang mga butas ng ilong at ang hiningang-buhay (vāyu) ay may dalawampu’t dalawang tanda; at si Śacī ay may dalawampu’t isang mapalad na palatandaan—walang alinlangan dito.

Verse 26

प्रवाहा विंशकैर्युक्ता यम एकोनविंशकैः / पाश्यष्टादशभिर्युक्तो दशसप्तयुतो ऽनलः

Ang bahaging tinatawag na Pravāhā ay kaugnay ng dalawampu (yunit). Si Yama ay kaugnay ng labinsiyam. Ang Pāśyā ay kaugnay ng labingwalo; at ang Anala ay kaugnay ng labimpito.

Verse 27

वैवस्वतः षोडशभिमित्रः पञ्चदशैर्युतः / चत्रुर्विंशैस्तु धनपः पावकस्तु त्रयोदशैः

Si Vaivasvata (Yama) ay may kasamang labing-anim; si Mitra ay kaakibat ng labinlima. Si Dhanapa (Kubera) ay kasama ng dalawampu’t apat; at si Pāvaka (Agni) ay kasama ng labintatlo.

Verse 28

गङ्गा द्वादशभिर्युक्ता बुध एकादशैर्युतः / शनिस्तु दशसंख्याकैः पुष्करो नवभिर्युतः

Ang banal na Gaṅgā ay kaugnay ng labindalawang (yunit); si Budha (Merkuryo) ng labing-isa; si Śani (Saturno) ng sampu; at ang Puṣkara, ang sagradong tīrtha, ng siyam.

Verse 29

अष्टभिश्चैव संयुक्ताः सप्तभिः पितरस्तथा

Gayundin, ang mga Pitṛs—ang mga Ninunong Ama—ay sinasabing nakaayos sa walong pangkat, at gayon din sa pitong pangkat.

Verse 30

षड्भिश्च देवगन्धर्वाः पञ्चभिस्तदनन्तराः / चतुर्भैः क्षितिपाः प्रोक्तास्त्रिभिरन्ये च संयुताः

Ang mga Deva-Gandharva ay sinasabing pinagkalooban ng anim (na katangian). Ang mga sumusunod sa kanila ay may lima. Ang mga tagapamahala ng lupa (kṣitipā) ay inilalarawang may apat, at ang iba pa ay nakaugnay sa tatlo.

Verse 31

उदरे किञ्चिदाधिक्ये ह्रस्वे पादे च कर्णयोः / शिखाधिक्यं विना विप्र भार्यायां च शिवस्य च

O brāhmaṇa, ang bahagyang kapunuan ng tiyan, ang pagkamaikli ng mga paa at ng mga tainga—ngunit walang labis sa śikhā (tuktok na buhol ng buhok)—ay mga palatandaang sinasabi sa isang asawa, at gayundin kay Śiva.

Verse 32

लक्ष्मणायां पञ्च दोषाः शिरोगुल्फादिकं विना / नाभ्याधिक्ये सहैवाष्टौ दोषाः संत्यतिवाहिके

Sa mga palatandaang pangkatawan (lakṣaṇa), may limang kapintasan—hindi kabilang ang may kaugnayan sa ulo, bukung-bukong, at iba pa. Ngunit kapag labis ang pagkakabukol ng pusod, kasama ng mga iyon ay nagiging walo ang kapintasan; ang gayong kalagayan ay tinatawag na ‘ativāhika’ (matinding pagdurusa).

Verse 33

जङ्घाधिक्ये सहैवाष्टौ दोषाः शच्याः सदा स्मृताः / एवमेव हि दोषाश्चाप्यूहनीयाः खगेश्वर

O Khageśvara, kapag may labis na pag-umbok ng mga binti/ibabang paa, walong kapintasan ang laging inaalala ng tradisyon na ipinahihiwatig; gayundin, ang iba pang kapintasan ay dapat ding mahinuha mula sa mga palatandaang pangkatawan.

Verse 34

दुर्लक्षणैः सदा वीन्द्र संश्रुतैस्तत्त्वविद्भवेत् / महोदरो लंबनाभिरीषामात्रोग्रदंष्ट्रकः

O pinakamainam sa mga ibon, sa masusing pagdinig at pagtalima sa mga palagiang di-mabuting palatandaang ito, nagiging nakakabatid ng katotohanan ang tao: malaki ang tiyan, nakalaylay ang pusod, at may mababangis na pangil—bagaman katamtaman lamang ang sukat ng katawan.

Verse 35

अन्धकूपगभीराक्षो लंबकर्णौष्ठनासिकः / लंबगुल्फो वक्रपादः कुनखी श्यावदन्तकः

Ang kanyang mga mata ay lubog na parang madilim na balon; ang kanyang mga tainga, labi, at ilong ay nakalaylay. Ang kanyang mga bukung-bukong ay mahaba, ang mga paa ay baluktot; ang mga kuko ay pangit ang hugis, at ang mga ngipin ay maitim.

Verse 36

दीर्घजङ्घो दीर्घशिश्रस्त्वेकाण्डश्चैकनासिकः / रक्तश्मश्रू रक्तरोमा वक्रास्यः संप्रकीर्तितः

Siya ay inilalarawan na may mahahabang binti at mahabang organo; may iisang itlog at iisang butas ng ilong; may pulang balbas at mapule-pulang balahibo sa katawan; at may baluktot at pangit na bibig.

Verse 37

दग्धपर्व तसंकाशो रक्तपृष्ठः कलिः स्मृतः / अलोमांसो ऽलोमशिरा रक्तगण्डकपोलकः

Si Kali ay inilalarawan bilang isa na ang mga kasukasuan ay mukhang sunog, ang likod ay kasing-pula ng dugo; walang balahibo sa katawan at walang buhok sa ulo, na ang mga pisngi at buto sa pisngi ay may mantsang pulang dugo.

Verse 38

ललाटे पाण्डुता नित्यं वामस्कन्धे करे खग / क्रूरदृष्टिर्दृष्टिपादस्तथा वै घर्घरस्वरः

Kung may palagiang pamumutla sa noo, isang ibon ang dumapo sa kaliwang balikat o kamay, ang tingin ay naging mabagsik, ang mga mata ay tila bumabagsak, at ang boses ay naging paos—ito ay tunay na mga palatandaan.

Verse 39

अत्याशी चातिपानश्च स्तनौ शुष्कफलोपमौ / ऊरौ नवाञ्जिकारोमः तथा पृष्ठे च मस्तके

Ang sinumang kumakain at umiinom nang labis—ang dibdib ng taong iyon ay nagiging parang tuyong prutas; at ang balahibong maitim na parang sariwang kolorete ay tumutubo sa mga hita, pati na rin sa likod at ulo.

Verse 40

ललाटे त्रीणि दीर्घे तु समे द्वौ संप्रकीर्तितौ / सर्पाकारस्तु यो मत्स्यस्तस्य शिश्रे प्रकीर्तितः

Sa noo, ang tatlong mahabang guhit ay sinasabing mapalad; ang dalawang pantay na guhit ay pinupuri rin. At ang tandang hugis-isda na kahawig ng ahas ay ipinahahayag na nasa ari ng lalaki niya.

Verse 41

पादत्राणोपमो मत्स्यो रसनाग्रे प्रकीर्तितः / शिश्राकारश्च यो मत्स्यो गुदे तस्य प्रशस्यते

Ang tandang hugis-isda na kahawig ng sandalyas ay sinasabing mapalad sa dulo ng dila; at ang tandang hugis-isda na kahawig ng ari ng lalaki ay itinuturing na lubhang kapuri-puri kapag nasa butas ng puwit.

Verse 42

वृश्चिकाकारमत्स्यस्तु पदोस्तस्य प्रशस्यते / श्वाकारश्चापि मत्स्यो वै मुखे तस्य प्रकीर्तितः

Ang tandang hugis-isda na kahawig ng alakdan ay pinupuri kapag nasa mga paa; at ang tandang hugis-isda na kahawig ng aso ay sinasabing nasa kanyang mukha.

Verse 43

हस्ते तु बहुरेखाः स्युर्लोम नासापुटे स्मृतम् / अतिदीर्घं तु चाङ्गुष्ठं कनिष्ठं चातिदीर्घकम्

Kung maraming guhit sa kamay, at may buhok na nakikita sa butas ng ilong, at kung ang hinlalaki ay labis na mahaba at ang kalingkingan ay labis ding mahaba—ang mga ito’y inilalarawan bilang mga palatandaang pangkatawan sa paghatol ng likas na ugali at tadhana ng tao.

Verse 44

दुर्लक्षणं त्वे वमादि कलावस्ति ह्यनेकशः / सुलक्षणान्यनेकानि मयि संति खगेश्वर

O panginoon ng mga ibon (Garuda), sa iyo’y may maraming bahagi na may di-mabuting palatandaan—gaya ng nasa kaliwang panig at iba pa; gayunman, sa akin ay mayroon ding maraming mabubuting palatandaan.

Verse 45

द्वात्रिंशल्लक्षणं विष्णोर्ब्रह्माद्यापेक्षयैव तत् / सहाभिप्राय गर्भेण ब्रह्मणोक्तं तव प्रभो

Ang tatlumpu’t dalawang tanda ni Viṣṇu ay tunay na nauunawaan lamang kapag iniuugnay kay Brahmā at sa iba pang mga diyos. O Panginoon, ipinahayag ito ni Brahmā sa Iyo, taglay ang nakapaloob na layon at malalim na kahulugan.

Verse 46

ब्रह्मोक्तस्य मयोक्तस्य विरोधो नास्ति सत्तम / मयोक्तस्यैव स व्यासः कंबुग्रीवः प्रदर्श्यते

O pinakamainam sa mga banal, walang salungatan sa sinabi ni Brahmā at sa sinabi ko. Tunay, si Vyāsa na may leeg na tulad ng kabibe ng sankha ay ipinakikitang siya ring nagpapahayag ng aral na itinuro ko.

Verse 47

रक्ताधरं रक्त तालु चैकीकृत्य मयोदितम् / अतो विरोधो नास्त्येव तथा ज्ञानात्प्रतीयते

Nagsalita ako sa pamamagitan ng pagsasama ng mga pahayag na “pulang labi” at “pulang ngalangala” sa iisang pangungusap. Kaya’t tunay na walang salungatan—ganyan ito nauunawaan sa wastong kaalaman.

Verse 48

सप्ताधिकैर्विंशतिलक्षणैस्तु समायुता याः स्त्रियो लक्ष्मणाद्याः

Ang mga babaeng pinagkalooban ng dalawampung tanda, at may dagdag pang pitong palatandaan, na nagsisimula sa mga mapalad na anyo, ay sinasabing may mga katangiang mapagpala.

Verse 49

भगे नेत्रे च हस्ते च स्तने कुक्षौ तथैव च / भारत्यपेक्षया पञ्चभिर्न्यूना त्वस्ति लक्षणैः

Sa bahagi ng ari, sa mga mata, sa mga kamay, sa mga dibdib, at gayundin sa tiyan—kung ihahambing sa babaeng Bhāratī (Indiyano)—ikaw ay kulang ng limang tanda sa katawan.

Verse 50

न रुद्रवन्न चान्यानि लक्षणानि खगेश्वर / षड्विंशत्या लक्षणैश्चापि युक्ता वारुण्याः षड्लक्षणैश्चैव हीना

O panginoon ng mga ibon, wala rito ang mga palatandaang kaugnay ni Rudra, ni ang iba pang mapalad na tanda. Bagaman sinasabing taglay ang dalawampu’t anim na katangian, ang uri na Varuṇī ay tiyak na inilalarawang kulang sa anim na tanda.

Verse 51

कर्णे कुक्षौ नासिकाकेशपाशे गुल्फे भगे किञ्चिदाधिक्यमस्ति / इन्द्रो युक्तः पञ्चविंशत्या खगेन्द्र सदा हीनो लक्षणैः सप्तसंख्यैः

Sa tainga, tiyan, ilong, kumpol ng buhok, bukung-bukong, at maselang bahagi ay may bahagyang labis (sa sukat o tanda). O Khagendra, si Indra ay may dalawampu’t limang katangian, ngunit laging kapos sa pitong tanda.

Verse 52

हस्ते पादे उदरे कर्णयोश्च शिश्रे गुल्फे त्वधरोष्ठेधिकं च / चतुर्विंशत्या लक्षणैश्चापि युक्तो नास्तिक्यवायुस्तद्वदेवाष्टभिश्च

Kapag sumiklab ang puwersa ng hangin na kaugnay ng kawalang-pananalig (nāstikya-vāyu), ito’y nahahayag sa mga kamay, paa, tiyan, tainga, maselang bahagi, mga bukung-bukong, at higit na matindi sa ibabang labi. Nakikilala ito sa dalawampu’t apat na tanda, at gayundin sa isa pang pangkat na walong dagdag na palatandaan.

Verse 53

नाभ्यां गुल्फे हनुरर्ङ्घ्योश्च स्कन्धे द्विजे नेत्रे त्वधरोष्ठेधिकं च / त्रयोविंशत्या लक्षणैश्चापि युक्ता शची तथा नवदोषैश्च युक्ता

Mula sa pusod, mga bukung-bukong, baba at mga paa, mga balikat, mga ngipin, mga mata, at pati ang ibabang labi—ang mga ito’y sinusuri. Taglay ang dalawampu’t tatlong mapalad na tanda, ang gayong babae’y sinasabing tulad ni Śacī; subalit maaari rin siyang maiugnay sa siyam na kapintasan (doṣa).

Verse 54

भगे केशे ह्यधरोष्ठे च कर्णे जङ्घे गण्डे वक्षसि गुल्फयोश्च / तथोत्तरोष्ठे किञ्चिदाधिक्यमस्ति एवं विजानीहि खगेन्द्रसत्तम

Sa maselang bahagi, sa buhok, sa ibabang labi, sa tainga, sa binti, sa pisngi, sa dibdib, at sa mga bukung-bukong—alamin na may bahagyang labis din sa itaas na labi. Unawain mo ito nang gayon, O pinakadakilang Khagendra (Garuda).

Verse 55

द्वाविंशत्या लक्षणैः संयुतस्तु दशभिर्देषैः प्रवहो नाम वायुः / तथाङ्गुष्ठे किञ्चिदाधिक्यमस्ति विंशत्येकादशभिर्देषतोर्कः

Ang hiningang-buhay na tinatawag na Pravaha ay may dalawampu’t dalawang tanda at umaabot sa sampung sukat (deśa). Sa hinlalaki ay may bahagyang labis; at ang Arka, isa pang daloy ng buhay, ay umaabot ayon sa sukat sa dalawampu’t isang deśa.

Verse 56

तद्विंशत्या लक्षणैः संयुतस्तु तदा दोषेर्द्वादशभिश्च युक्तः / एकोनविंशत्या लक्षणैश्चापि युक्तस्त्रयोदशभिस्तदभावैर्युतोग्निः

Pagkatapos, kapag ang isang tao ay napuspos ng dalawampung gayong tanda, siya’y kaugnay din ng labindalawang doṣa ng katawan (mga kapintasan ng mga katas). Gayundin, kapag napuspos ng labinsiyam na tanda, ang Agni—apoy ng pagtunaw—ay nakakabit sa labintatlong kalagayang tinutukoy sa pamamagitan ng kawalan ng mga tandang/kapintasang iyon.

Verse 57

अष्टादशभिर्लक्षणैः संयुतस्तु वैवस्वतस्तदभावैश्चतुर्दशभिः / मित्रस्तु सप्तदशभिर्लक्षणैः संयुतः खग

O ibon (Garuda), si Vaivasvata (Yama) ay napuspos ng labingwalong natatanging tanda, at nakikilala rin sa kawalan ng labing-apat na (ibang) tanda. Ngunit si Mitra ay napuspos ng labimpitong natatanging tanda.

Verse 58

सदोषैः पञ्चदशभिः संयुक्तो नात्र संशयः / तैश्च षोडशभिर्युक्तो धनपो नात्र संशयः

Ang napag-ugnay sa labinlimang doṣa—walang pag-aalinlangan—ay napapailalim at nakikiisa sa mga iyon. At ang napag-ugnay sa labing-anim na iyon ay nagiging Dhanapa, panginoon ng kayamanan—walang pag-aalinlangan din.

Verse 59

तदभावैः षोडशभिः संयुक्तः संप्रकीर्तितः / तैः पञ्चदशभिश्चैव युक्तोग्रेज्यष्ठपुत्रकः

Ang kaugnay ng labing-anim na kalagayan ng “kawalan” na iyon ay ipinahahayag sa tradisyon na gayon nga. At ang kaugnay ng labinlima sa mga iyon ay inilalarawan bilang ‘Agrejya’, ang nakatatanda/panguna sa walong uri ng mga anak (putraka).

Verse 60

तैः सप्तदशभिर्देषैः संयुक्तो नात्र संशयः / तैश्चतुर्दशभिश्चैव गङ्गा संपरिकीर्तिता

Siya ay kaugnay ng labingpitong banal na lupain—walang pag-aalinlangan dito. At kaugnay rin ng labing-apat, ang Ilog Gaṅgā ay hayagang pinupuri bilang may banal na ugnayan.

Verse 61

तथाष्टादशभिर्देषैः संयुता नात्र संशयः / तैस्त्रयोदशभिश्चैव संयुतो बुध एव तु

Gayundin, ito’y nakaugnay sa labingwalong paghahati—walang pag-aalinlangan. At kapag naugnay sa labintatlo, tunay na si Budha (Mercury) ang tinutukoy.

Verse 62

दोषैरेकोनविंशत्या संयुतो नात्र संशयः / शनिर्विंशतिदोषेण युतो द्वादशलक्षणैः

Tunay na siya’y napapahiran ng labinsiyam na kapintasan—walang pag-aalinlangan. At si Śani (Saturn), na may dalawampung kapintasan, ay nakikilala sa labindalawang palatandaan.

Verse 63

लक्षणैश्चैकादशभिः पुष्करः परिकीर्तितः / एकविंशतिसंख्याकैरसद्भावैः प्रकीर्तितः

Ang Puṣkara ay inilalarawan na may labing-isang natatanging tanda; at sinasabi ring nakikilala ito sa dalawampu’t isang binilang na kalagayang kapos o di-mapalad.

Verse 64

दशभिर्लक्षणैर्युक्ताः पितरो ये चिराः खग / त्रयोविंशतिदोषैश्च संयुता नात्र संशयः

O Khaga (Garuda), ang mga Pitṛs (mga ninuno) na nananatili nang matagal ay nakikilala sa sampung tanda; at kaugnay rin sila ng dalawampu’t tatlong kapintasan—walang pag-aalinlangan.

Verse 65

अष्टभिर्लक्षणैर्युक्ता देवगन्धर्वसत्तमाः / दोषैश्चतुर्विंशतिभिः संयुक्ताः परिकीर्तिताः

Ang pinakadakila sa mga Deva at Gandharva ay sinasabing may walong natatanging tanda, at inilarawang may kaugnayan din sa dalawampu’t apat na kapintasan.

Verse 66

सप्तलक्षणसंयुक्ता गन्धर्वा मानुषातमकाः / यैस्तु पञ्चविंशतिभिर्देषैः संयुक्ताः प्रकीर्तिताः

Ang mga Gandharva ay sinasabing may likas na tulad-tao, taglay ang pitong tanda; at binabanggit ding may dalawampu’t limang tiyak na katangian.

Verse 67

षद्गुणैः क्षितिपा युक्ता षड्विंशत्या च दोषतः / तदन्ये पञ्चभिर्युक्ताश्चतुर्भिः केचिदेव च

Ang mga hari ay pinagkalooban ng anim na kabutihan, ngunit tinatatakan din ng dalawampu’t anim na kapintasan. Ang ibang pinuno ay may lima lamang, at ang ilan ay tunay na apat lamang.

Verse 68

त्रिभिः केच्चित्ततो हीना न संति खगसत्तम / यस्मिन्नरे क्षितिपे वा खगेन्द्र आधिक्यं यद्दृश्यते लक्षणस्य

O pinakamahusay sa mga ibon, may ilan na kulang ng tatlong (tanda), ngunit wala ni isa ang ganap na walang mga ito. Sa sinumang tao—karaniwan man o hari—O Panginoon ng mga ibon, kapag nakikitang sumasagana ang mga mapalad na tanda, iyon ang palatandaan ng higit na kataasan sa mga tandang yaon.

Verse 69

न ते नरा नैव ते वै क्षितीशाः सर्वे नैव ह्युत्तमाः सर्वदैव / ये देवा ये च दैत्याश्च सर्वेप्येवं खगाधिप

O Panginoon ng mga ibon (Garuda), ni ang karaniwang tao ni ang mga hari ay hindi laging pinakamataas. Gayundin, ni ang mga Deva ni ang mga Asura ay hindi walang-hanggang nangingibabaw—lahat sila’y nasasaklaw ng iisang katotohanang ito.

Verse 70

लक्षणालक्षणैश्चैव क्रमेणोक्ता न संशयः / लक्षणैः सप्तविंशत्यालक्षणैः संयुताः खग

O Ibon (Garuda), ang mga palatandaan at ang kabaligtaran na di-palataan ay naipahayag nang sunod-sunod—walang pag-aalinlangan. Sinasabing taglay nila ang dalawampu’t pitong tanda at ang katapat na di-tanda.

Verse 71

अतः सलक्षणा ज्ञेया द्वात्रिंशल्लक्षणैर्न हि / पितुर्गृहे वर्धमाना सदापि स्वकुटुंबं श्रेष्ठयितुं खगेन्द्र

Kaya nga, O Khagendra (Garuda), ang tunay na mapalad na babae ay hindi dapat hatulan sa tatlumpu’t dalawang panlabas na tanda lamang. Kahit lumalaki sa bahay ng ama, lagi siyang may hilig na itaas at dangalin ang magiging sariling pamilya niya.

Verse 72

उवाच सा पितरं दीयमानमन्नादिकं त्रमित्रादिकेषु / सदापि ये त्वनुसंधानेन युक्ता अन्तर्गते तत्रतत्र स्थिते च

Nagsalita siya sa kanyang ama: “Ang pagkain at iba pang handog na ibinibigay—maging sa mga kaibigan, kamag-anak, at iba pa—ay nakararating sa tumatanggap na laging nakakaugnay sa mapagmuning pag-alaala; at ang tumatanggap, bagama’t panloob na naroroon, ay nananatiling nakatatag doon at dito ayon sa inilalagak na layon.”

Verse 73

अज्ञातत्वे चान्नपानादिकं च दत्तं संतो व्यर्थमेवं वदन्ति / हरिं वक्ष्ये तत्रतत्र स्थितं चं तं वै शृणु त्वादरेणाद्य नित्यम्

Kapag hindi nakikilala ang tatanggap, kahit ang mga handog na pagkain at inumin—bagama’t ibinigay ng mga banal—ay sinasabing nagiging walang bunga sa ganitong paraan. Kaya aking ipahahayag si Hari, na naroroon doon at saanman; pakinggan Siya nang may paggalang, mula ngayon at magpakailanman.

Verse 74

बालो हरिर्बालरूपेण कृष्णः क्षीरादिकं नवनीतं घृतं च / गृह्णाति नित्यं भूषणं वस्त्रजातमेवं दद्यात्सर्वदा विष्णुतुष्ट्यै

Si Hari—si Krishna sa anyo ng isang bata—ay laging tumatanggap ng gatas at mga gawang-gatas, sariwang mantikilya at ghee, pati mga palamuti at kasuotan. Kaya dapat laging maghandog ng gayong mga kaloob upang malugod si Vishnu.

Verse 75

मित्रैर्हरिः केशवाख्यो मुकुन्दो भुङ्क्ते दत्तं त्वन्नप्रानादिकं च / पूर्वं दद्यात्सर्वदा वै गृहस्थो धन्यो भवेदन्यथा व्यर्थमेव

Si Hari—na kilala bilang Keśava, Mukunda—ay tumatanggap (sa pamamagitan ng bibig ng mga panauhin at kaibigan) ng pagkaing, tubig, at iba pang handog na nagbibigay-buhay na ibinibigay. Kaya ang maybahay ay dapat laging magbigay muna; saka siya tunay na pinagpala—kung hindi, nauuwi sa walang saysay.

Verse 76

गृह्णाति नित्यं माधवाख्यो हरिश्चेत्येवं ज्ञात्वा देयमन्नादिकं च / एवं ज्ञात्वा दीयमानेन नित्यं प्रीणाति विष्णुर्नान्यथा व्यर्थमेव

Sa pagkaalam na si Hari—na tinatawag na Mādhava—ay tumatanggap ng gayong handog araw-araw, kaya dapat magbigay ng pagkain at mga katulad nito. Kapag ibinibigay nang palagian na may ganitong pagkaunawa, tunay na nalulugod si Viṣṇu; kung hindi, nagiging walang bunga at walang saysay.

Verse 77

गृहे नित्यं वासुदेवो हरिस्तु प्रीणाति नित्यं तत्र तिष्ठन्सुपर्ण / एवं ज्ञात्वा स्वगृहं सर्वदैव अलङ्कुर्याद्धातुरूपैः सदैव

O Suparṇa (Garuda), sa tahanan ay laging nananatili si Vāsudeva—si Hari—at patuloy na nalulugod doon. Sa pagkaalam nito, dapat laging panatilihing marangal at pinalalamutian ang sariling bahay sa lahat ng panahon ng mga anyong yari sa metal (mga banal na imahen/palamuti).

Verse 78

गोविन्दाख्यस्तिष्ठति वष्णवानां पुत्रैर्युतस्तिष्ठति वासुदेवः / मित्रे मुकुन्दः शालके चानिरूद्धो नारायणो द्विजवर्ये सदास्ति

Sa mga Vaiṣṇava, Siya’y nananahan bilang ‘Govinda’; kasama ng Kanyang mga anak na lalaki, Siya’y nananahan bilang ‘Vāsudeva’. Sa kaibigan, Siya’y ‘Mukunda’; at sa pamangking lalaki (anak ng kapatid na babae), Siya’y ‘Aniruddha’. Sa pinakadakila sa mga dvija (brāhmaṇa), Siya’y laging nananahan bilang ‘Nārāyaṇa’.

Verse 79

गोष्ठे च नित्यं विष्णुरूपी हरिस्तु अश्वे सदा तिष्ठति वामनाख्यः / संकर्षणः शूद्रवर्णे सदास्ति वैश्ये प्रद्युम्नस्तिष्ठति सर्वदैव

Sa kulungan ng baka, si Hari ay laging nananahan sa anyo ni Viṣṇu; sa kabayo, Siya’y laging nakatindig bilang ang tinatawag na ‘Vāmana’. Si Saṅkarṣaṇa ay laging naroroon sa hanay ng Śūdra-varṇa, at sa hanay ng Vaiśya, si Pradyumna ay nananahan sa lahat ng panahon.

Verse 80

जनार्दनः क्षत्त्रजातौ सदास्ति दाशेषु नित्यं महिदासो हरिस्तु / मह्यां नित्यं तिष्ठति सर्वदैव ह्युपेन्द्राख्यो हरिरेकः सुपर्ण

Si Janārdana ay laging nananahan sa liping Kṣatriya; sa mga mangingisda at mga tagapaglayag, si Hari ay palaging kilala bilang Mahidāsa. Sa mismong lupa rin Siya’y nananatiling nakatindig magpakailanman sa bawat sandali—ang iisang Hari, tanyag bilang Upendra, O Suparṇa (Garuda).

Verse 81

गजे सदा तिष्ठति चक्रपाणिः सदान्तरे तिष्ठति विश्वरूपः / नित्यं शुनि तिष्ठति भूतभावनः पिपीलकायामपि सर्वदैव

Sa elepante, ang Tagapagdala ng Sudarśana (Viṣṇu) ay laging nananahan; sa pinakaloob ng elepante, naroroon ang Anyong-Pangkalahatan (Viśvarūpa). Sa aso man, ang Tagapagtaguyod ng lahat ng nilalang ay palaging naninirahan; at maging sa isang langgam, Siya’y naroon sa bawat sandali.

Verse 82

त्रिविक्रमो हरिरूप्यन्तरिक्षे सर्वजातावनन्तरूपी हरिश्च / हरेर्न वर्णोस्ति न गोत्रमस्ति न जातिरीशे सर्वरूपे विचित्रे

Sa gitnang dako ng kalawakan, si Hari ay nasa anyong Trivikrama; si Hari ay para sa lahat ng nilalang at may walang-hanggang mga anyo. Kay Hari’y walang varṇa, walang gotra, at walang tiyak na jāti—ang Panginoong kamangha-mangha na tumatanggap ng bawat anyo.

Verse 83

एवं ज्ञात्वा सर्वदा लक्ष्मणा तु हरिं सदा प्रीणयामास देवी / सपर्यया वै क्रियमाणया हरिः पतिर्ममस्य दिति चिन्तयाना

Sa pagkaalam nito, ang diyosang Lakṣmaṇā (Lakṣmī) ay laging nagpapasaya kay Hari sa bawat panahon. Habang patuloy niyang isinasagawa ang pagsamba at paglilingkod, si Hari—na nag-iisip, “Ako ang kanyang Panginoon at asawa”—ay nalugod.

Verse 84

तत्याज देहं विष्णुपतित्वकामा मद्रेषु वै वीन्द्र पुत्री प्रजाता / स्वयंवरे लक्ष्मणाया अहं च भित्त्वा लक्ष्यं भूपतीन्द्रावयित्वा

Ipinanganak sa mga Madra bilang anak na babae ni Indra, siya—nagnanais kay Viṣṇu bilang asawa—ay iniwan ang kanyang katawan. At ako man, sa svayaṃvara ni Lakṣmaṇā, ay tumagos sa puntirya at sa gayon ay nanaig sa mga hari ng daigdig.

Verse 85

पाणिग्रहं लक्ष्मणायाश्च कृत्वा गत्वा पुरीं रमयामास देवी / तथैवाहं जांबवत्या विवाहं मत्पत्नीत्वे कारणं त्वां ब्रवीमि

Matapos kunin ang kamay ni Lakṣmaṇā sa kasal at magtungo sa lungsod, ang diyosa ay nagdulot ng kagalakan doon. Gayon din, sasabihin ko sa iyo ang dahilan kung bakit ko pinakasalan si Jāmbavatī at kung paano siya naging aking asawa.