
Śrī Kāmākṣī–Mahātripurasundarī: Immanence of Śakti and Cosmic Administration (Lalitopākhyāna)
Sa Adhyaya 40 ng Lalitopākhyāna, nag-uusap sina Hayagrīva at Agastya. Itinanong ni Agastya tungkol kay Mahātripurasundarī na kilala bilang Śrī Kāmākṣī: paano ang Diyosa, bagaman nasa daigdig na antas (bhūmaṇḍala), ay nananatiling Kataas-taasang Soberana. Sumagot si Hayagrīva na ang Kanyang kapangyarihan ay immanente: kahit “naririto,” nananahan Siya sa puso ng lahat ng nilalang at nagbibigay ng bunga ayon sa karma nang tumpak. Pagkaraan, lumipat ang kabanata sa kosmolohiya at pamamahala: si Tripurā at iba pang śakti ay mga pagpapakita Niya; kinikilala Siya bilang Mahālakṣmī na dating lumikha ng “tatlong itlog ng sansinukob” (aṇḍa-traya), tanda ng maraming antas ng kosmos. Mula rito lumitaw ang magkapares na simulain (Ambikā–Puruṣottama), at inayos ng Diyosa ang mga tungkuling magkapares—Indirā kay Mukunda, Pārvatī kay Parameśāna, Sarasvatī kay Pitāmaha—at itinalaga si Brahmā sa paglikha, si Vāsudeva sa pag-iingat, at si Trilocana (Śiva) sa paglusaw. Isang halimbawa ang kasunod: sa paglalaro, tinakpan ni Pārvatī ang mga mata ni Maheśa; dahil ang araw at buwan ay kaugnay ng Kanyang mga mata, dumilim ang mga daigdig, naputol ang mga ritong Veda, at iniutos ni Rudra ang pagtitika at pagsisisi sa Kāśī. Ipinapakita ng kabanata ang ugnayan ng liwanag, kaayusang ritwal, at banal na pananagutan sa pagpapanatili ng dharma.
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने एकोनचत्वारिंशो ऽध्यायः अगस्त्य उवाच श्रीकामकोष्ठपीठस्था महात्रिपुरसुन्दरी / कङ्कं विलासमकरोत्कामाक्षीत्यभिविश्रुता
Ganito sa Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, sa bahaging Uttara, sa pag-uusap nina Hayagrīva at Agastya, sa Lalitopākhyāna, ang ika-39 na kabanata. Si Agastya ay nagsabi: Ang Mahātripurasundarī na nananahan sa pīṭha ng Śrī Kāmakoṣṭha, na tanyag bilang Kāmākṣī, ay nagpakita ng masayang lila kasama ang ibong kanka.
Verse 2
श्रीकामाक्षीति सा देवी महात्रिपुरसुंदरी / भूमण्डलस्थिता देवी किं करोति महेश्वरी / एतस्याश्चरितं दिव्यं वद मे वदतां वर
Ang Diyosa, ang Mahātripurasundarī, ay tinatawag na Śrī Kāmākṣī. Ang Maheśvarī na nananahan sa daigdig—ano ang Kanyang ginagawa? Iwika sa akin ang Kanyang banal at kahanga-hangang kasaysayan, O pinakamainam sa mga nagsasalita.
Verse 3
हयग्रीव उवाच अत्र स्थितापि सर्वेषां हृदयस्था घटोद्भव / तत्तत्कर्मानुरूपं सा प्रदत्ते देहिनां फलम्
Sinabi ni Hayagrīva: O Ghaṭodbhava (Agastya), bagama’t naririto Siya, nananahan Siya sa puso ng lahat. Ayon sa bawat karma, ipinagkakaloob Niya ang bunga sa mga may katawan.
Verse 4
यत्किञ्चिद्वर्तते लोके सर्वमस्या विचेष्टितम् / किञ्चिच्चिन्तयते कश्चित्स्वच्छन्दं विदधात्यसौ
Anumang nagaganap sa daigdig, lahat ay kilos ng Kanyang lila. Kapag may sinumang mag-isip ng anuman, Siya mismo, ayon sa Kanyang kalooban, ang nagtatakda upang mangyari.
Verse 5
तस्या एवावतारास्तु त्रिपुराद्याश्च शक्तयः / इयमेव महालक्ष्मीः ससर्जाण्डत्रयं पुरा
Ang mismong mga pagkakatawang-tao niya ang mga Shakti gaya ni Tripurā at iba pa. Siya ring ito ang Mahālakṣmī na noong unang panahon ay lumikha ng tatlong aṇḍa, ang tatlong “itlog ng sansinukob.”
Verse 6
परत्रयाणामावासं शक्तीनां तिसृणामपि / एकस्मादण्डतो जातावंबिकापुरुषोत्तमौ
Bilang tahanan ng tatlong Diyos at gayundin ng tatlong Shakti; mula sa iisang aṇḍa na iyon ay isinilang nang magkasama sina Ambikā at Puruṣottama.
Verse 7
श्रीविरिञ्चौ ततो ऽन्यस्मादन्य स्माच्च गिराशिवौ / इन्दिरां योजयामास मुकुन्देन महेश्वरी / पार्वत्या परमेशानं सरस्वत्या पितामहम्
Pagkaraan, mula sa isa pang aṇḍa ay lumitaw si Śrī Viriñca (Brahmā); at mula sa isa pang aṇḍa naman ay lumitaw si Girā (Sarasvatī) at si Śiva. Ipinag-ugnay ni Mahēśvarī si Indirā (Lakṣmī) kay Mukunda (Viṣṇu); sa pamamagitan ni Pārvatī ay ipinag-ugnay niya si Parameśāna (Śiva), at sa pamamagitan ni Sarasvatī ay ipinag-ugnay niya si Pitāmaha (Brahmā).
Verse 8
ब्रह्माणं सर्व लोकानां सृष्टिकार्ये न्ययुङ्क्त सा / वासुदेवं परित्राणे संहारे च त्रिलोचनम्
Itinalaga niya si Brahmā sa gawain ng paglikha ng lahat ng mga daigdig; si Vāsudeva sa pag-iingat at pagliligtas; at si Trilocana (Śiva) sa saṃhāra, ang pagwawasak at paglalansag.
Verse 9
ते सर्वे ऽपि महालक्ष्मीं ध्यायन्तः शर्मदां सदा / ब्रह्मलोके च वैकुण्ठे कैलासे च वसंत्यमी
Silang lahat sila ay laging nagmumuni-muni kay Mahālakṣmī, ang nagbibigay ng kapayapaan; at nananahan sila sa Brahmaloka, Vaikuṇṭha, at Kailāsa.
Verse 10
कदाचित्पार्वती देवी कैलासशिखरे शुभे / विहरन्ती महेशस्य पिधानं नेत्रयोर्व्यधात्
Minsan, sa mapalad na tuktok ng Kailāsa, ang Diyosa Pārvatī, habang naglalaro kasama ni Mahēśvara, ay tinakpan ang dalawang mata ng Panginoon.
Verse 11
चन्द्रसूर्यौं यतस्तस्य नेत्रात्तस्माज्जगत्त्रयम् / अन्धकारावृतमभूदतेजस्कं समन्ततः
Sapagkat ang buwan at araw ay nagmumula sa mga mata ng Panginoon, nang matakpan iyon ay nabalot ng dilim ang tatlong daigdig, at nawala ang liwanag sa lahat ng dako.
Verse 12
ततश्च सकला लोका स्त्यक्तदेवपितृक्तियाः / इति कर्त्तव्यतामूढा न प्रजानन्त किञ्चन
Pagkaraan nito, ang lahat ng nilalang sa mga daigdig ay tumigil sa pagsamba sa mga deva at sa mga ninuno; nalito sa dapat gawin, wala silang nalalaman.
Verse 13
तद्दृष्ट्वा भगवान्रुद्रः पार्वतीमिदमब्रवीत् / त्वया पापं कृतं देवि मम नेत्रपिधानतः
Nang makita ito, sinabi ng Panginoong Rudra kay Pārvatī: “O Devī, nagawa mo ang kasalanan sa pagtakip sa aking mga mata.”
Verse 14
ऋषयस्त्यक्ततपसो हतसन्ध्याश्च वैदिकाः / सर्वं च वैदिकं कर्म त्वया नाशितमंबिके
“O Ambikā, iniwan ng mga ṛṣi ang kanilang tapas, naputol ang sandhyā ng mga Vaidika, at ang lahat ng gawaing Veda ay winasak mo.”
Verse 15
तस्मात्पापस्य शान्त्यर्थं तपः कुरु सुदुष्करम् / गत्वा काशीं व्रतं तत्र किञ्चित्कालं समाचर
Kaya nga, upang mapayapa ang kasalanan, magsagawa ka ng napakahirap na tapas. Pumaroon sa Kāśī at tuparin doon ang isang banal na vrata sa loob ng ilang panahon.
Verse 16
पश्चात्काञ्चीपुरं गत्वा कामाक्षीं तत्र द्रक्ष्यसि / आराधयैतां नित्यां त्वं सर्वपापहरीं शिवाम्
Pagkaraan, magtungo sa Kāñcīpura at doon mo makikita si Kāmākṣī. Sambahin mo Siya araw-araw—ang banal na Śivā na nag-aalis ng lahat ng kasalanan.
Verse 17
तुलसीमग्रतः कृत्त्वा कम्पाकूले तपः कुरु / इत्यादिश्य महादेवस्तत्रैवान्तरधीयत
Ilagay ang tulasī sa unahan at magsagawa ng tapas sa pampang ng Ilog Kampā. Pagkasabi nito, si Mahādeva ay naglaho rin doon mismo.
Verse 18
तथा कृतवतीशानी भर्तुराज्ञानुवर्तिनी / चिरेण तपसा क्लिष्टामनन्यहृदयां शिवाम्
Gayon nga ang ginawa ni Īśānī, na sumusunod sa utos ng kanyang asawa. Sa mahabang panahon ay napighati siya sa tapas, ngunit ang puso niya’y tapat at di lumilihis kay Śiva.
Verse 19
अग्रतः कृतसांनिध्या कामाक्षी वाक्यमब्रवीत् / वत्से तपोभिरत्युग्रैरलं प्रीतास्मि सुव्रते
Nagpakita si Kāmākṣī sa harapan at nagsalita: “Anak ko, sapat na ang napakatinding mga tapas na iyan; O ikaw na may mabuting vrata, lubos Akong nalulugod sa iyo.”
Verse 20
उन्मील्य नयने पश्चात्पार्वती स्वपुरः स्थिताम् / बालार्कायुतसंकाशां सर्वाभरणभूषिताम्
Pagdilat ng mga mata, nakita ni Pārvatī sa harap niya ang Diyosa na nakatayo roon, nagniningning na parang libo-libong batang araw, at nababalutan ng lahat ng banal na alahas.
Verse 21
किरीटहारकेयूरकटकाद्यैरलङ्कृताम् / पाशाङ्कुशेक्षुकोदण्डपञ्चबाणलसत्कराम्
Pinalamutian Siya ng korona, kuwintas, pulseras sa bisig, mga bangle at iba pang alahas; ang Kanyang mga kamay ay kumikislap na may hawak na pāśa (tali), aṅkuśa (kawit), busog na tubo, at limang palaso.
Verse 22
किरीटमुकुटोल्लासिचन्द्ररेखाविभूषणाम् / विधातृहरिरुद्रेशसदाशिवपदप्रदाम्
Sa Kanyang korona ay kumikislap ang palamuting guhit ng gasuklay na buwan; Siya ang nagkakaloob ng katayuan kina Vidhātṛ (Brahmā), Hari (Viṣṇu), Rudra, at Sadāśiva.
Verse 23
सगुणं ब्रह्मतामाहुरनुत्तरपदाभिधाम् / प्रपञ्चद्वयनिर्माणकारिणीं तां परांबिकाम्
Tinatawag Siya nilang Brahman na may mga katangian, na may pangalang Kataas-taasang Kalagayan; Siya ang Parāmbikā, ang Dakilang Ina, na lumilikha ng dalawang anyo ng sanlibutan.
Verse 24
तां दृष्ट्वाथ महाराज्ञीं महा नन्दपरिप्लुता / पुलकाचितसर्वाङ्गी हर्षेणोत्फुल्ललोचना
Nang masilayan niya ang Dakilang Reyna, siya’y napuspos ng dakilang kaligayahan; nangilabot ang buong katawan at namukadkad ang mga mata sa tuwa.
Verse 25
चण्डिकामङ्गलाद्यैश्च सहसा स्वसखीजनैः / प्रणिपत्य च साष्टाङ्गं कृत्वा चैव प्रदक्षिणाम्
Dali-dali, kasama ang kaniyang mga kaibigang dalaga at sina Caṇḍikā, Maṅgalā at iba pa, siya’y nagpatirapa sa pagyukong may walong sangkap at saka nagsagawa ng pradakṣiṇā sa paligid.
Verse 26
बद्धाञ्जलिपुटा भूयः प्रणता स्वैक्यरूपिणी / तामाह कृपया वीक्ष्य महात्रिपुरसुंदरी
Muling nagbuklod ng mga palad at yumukod, siya na kaisa ng anyo; si Mahātripurasundarī ay tumingin sa kaniya nang may habag at saka nagsalita.
Verse 27
बाहुभ्यां संपरिष्वज्य सस्नेहमिदमब्रवीत् / वत्से लभस्व भर्तारं रुद्रं स्वमनसेप्सितम्
Yakap siya ng Diyosa sa dalawang bisig at buong lambing na nagsabi: “Anak ko, makamtan mo nawa bilang asawa si Rudra, ang minimithi ng iyong puso.”
Verse 28
लोके त्वमपि रक्षार्थं ममाज्ञाम नुवर्तय / अहं त्वमिति को भेदस्त्वमेवाहं न संशयः
Sa daigdig, upang mag-ingat at magtanggol, sundin mo rin ang aking utos. Ano ang pagkakaiba ng ‘ako’ at ‘ikaw’? Ikaw nga ay Ako, walang alinlangan.
Verse 29
किं पापं तव कल्याणि त्वं हि पापनिकृन्तनी / आमनन्ति हि योगीन्द्रास्त्वामेव ब्रह्मरूपिणीम्
O mapalad na dalaga, anong kasalanan ang maaaring mapasaiyo? Ikaw ang pumuputol sa kasalanan. Ipinahahayag ng mga dakilang yogī na ikaw mismo ang may anyong Brahman.
Verse 30
लीलामात्रमिदं वत्से परलोकविडंबनम् / इत्यूचिषीं महाराज्ञीमबिकां सर्वमङ्गला / भक्त्या प्रणम्य पश्यन्ती परां प्रीतिमुपाययौ
“Anak ko, ito’y lila lamang, na wari’y panlilinlang ng kabilang-daigdig.” Gayon nagsalita si Sarvamaṅgalā Abikā sa dakilang reyna. Yumukod siya nang may bhakti, tumingin, at nakamtan ang sukdulang galak ng puso.
Verse 31
स्तुवत्यामेव पार्वत्यां तदानीमेव सापरा / प्रविष्टा हृदयं तस्याः प्रहृष्टाया महामुने
O dakilang muni, habang pinupuri ni Pārvatī, noon din pumasok ang Kataas-taasan sa kanyang puso, sa sandaling siya’y lubhang nagagalak.
Verse 32
अथ विस्मयमापन्ना चिन्तयन्ती मुहुर्मुहुः / स्वप्नः किमेष दृष्टो वा मया किमथ वा भ्रमः
Pagkaraan, siya’y namangha at paulit-ulit na nag-isip: “Panaginip ba ito? O tunay ko bang nakita? O isa lamang bang pagkalito?”
Verse 33
इत्थं विमृश्य परितः प्रेरयामास लोचने / जयां च विजयां पश्चात्सख्यावालोक्य सस्मिते / प्रसन्नवदना सा तु प्रणते वदति स्म सा
Pagkatapos magnilay nang gayon, iginala niya ang tingin sa paligid. Pagkaraan, ngumiti siya at minasdan ang mga kaibigang sina Jayā at Vijayā. May maliwanag na mukha, nagsalita siya sa kanila na nakayukod sa paggalang.
Verse 34
एतावन्तमलं कालं कुत्र याते युवां प्रिये / मया दृष्टां तु कामाक्षीं युवां चेत्किमपश्यतम्
“Mga mahal ko, napakatagal na—saan kayo nagpunta? Nakita ko si Kāmākṣī; bakit kayo dalawa’y hindi nakakita?”
Verse 35
सख्यौ तु तद्वचः श्रुत्वा प्रहर्षोत्फुल्ललोचने / पुष्पाणि पूजनार्हाणि निधायाग्रे समूचतुः
Nang marinig ng dalawang magkaibigan ang mga salitang iyon, namukadkad sa galak ang kanilang mga mata; inilagay nila sa harap ang mga bulaklak na karapat-dapat sa pagsamba at sabay na nagsalita.
Verse 36
सत्यमेवाधुना दृष्टा ह्यावाभ्यामपि सा परा / न स्वप्नो न भ्रमो वापि साक्षात्ते हृदयं गता / इत्युक्त्वा पार्श्वयोस्तस्या निषण्णे विनयानते
“Tunay ngang ngayon ay nakita na naming dalawa ang Kataas-taasang Siya; hindi ito panaginip, hindi rin pagkalito—siya’y tuwirang pumasok sa iyong puso.” Pagkasabi nito, umupo sila sa magkabilang panig niya, nakayuko sa paggalang at kababaang-loob.
Verse 37
एकाम्रमूले भगवान्भवानीविरहार्तिमान् / गौरीसंप्राप्तये दध्यौ कामाक्षीं नियतेन्द्रियः
Sa paanan ng isang punong mangga, ang Panginoong Śiva, nagdurusa sa pangungulila kay Bhavānī; upang muling makamtan si Gaurī, taimtim niyang pinagmunihan si Kāmākṣī, pinipigil ang mga pandama.
Verse 38
तत्रापि कृतसांनिध्या श्रीविद्यादेवता परा / अचष्ट कृपया तुष्टा ध्यायन्तं निश्चलं शिवम्
Doon din, ang Kataas-taasang Diyosa ng Śrīvidyā ay nagpakita ng malapit na presensya; sa habag at kagalakan, kinausap niya si Śiva na nagmumuni-muni nang di matinag.
Verse 39
अलं ध्यानेन कन्दर्पदर्पघ्न त्वं ममाज्ञया / अङ्गीकुरुष्व कन्दर्पं भूयो मच्छासने स्थितम्
“Sapat na ang pagninilay, O tagapagwasak ng pagmamataas ni Kandarpa! Sa aking utos, tanggapin mong muli si Kandarpa, na ngayo’y muling nasa ilalim ng aking kautusan.”
Verse 40
एकाम्रसंज्ञे मत्पीठे त्विहैव निवसन्सदा / त्वमेवागत्य मत्प्रीत्यै संनिधौ मम सुव्रत / गौरीमनुगृहाण त्वं कंपानीरनिवासिनीम्
Sa aking pīṭha na tinatawag na Ekāmra, manahan ka rito magpakailanman. O ikaw na may banal na panata, lumapit ka mismo upang ikalugod Ko, manatili sa aking piling; at pagpalain mo si Gaurī, na nananahan sa tabi ng mga tubig ng Kampā.
Verse 41
तापद्वयं जहीह्याशु योगजं तद्वियोगजम् / इत्युक्त्वान्तर्दधे तस्य हृदये परमा रमा
“Agad mong pawiin ang dalawang pagdurusa: yaong mula sa yoga at yaong mula sa pagkalayo.” Pagkasabi nito, ang Kataas-taasang Rāmā ay naglaho at pumasok sa kanyang puso.
Verse 42
शिवो व्युत्थाय सहसा धीरः संहृष्टमानसः / तस्या अनुग्रहं लब्ध्वा सर्वदेवनिषेवितः
Si Śiva ay biglang tumindig, matatag at lubos ang galak ng kalooban. Nang matamo niya ang biyaya ng Diyosa, siya ang sinasamba at pinaglilingkuran ng lahat ng mga deva.
Verse 43
हृदिध्यायंश्च तामेव महात्रिपुरसुन्दरीम् / यद्विलासात्समुत्पन्नं लयं याति च यत्र वै
Sa puso niya’y pinagbulayan niya Siya lamang, ang Mahātripurasundarī; mula sa banal na paglalaro (līlā) Niya sumisibol ang lahat, at sa Kanya rin nagbabalik sa pagkalusaw.
Verse 44
जगच्चराचरं चैतत्प्रपञ्चद्वितयात्मकम् / भूषयन्तीं शिवां कम्पामनुकंपार्द्रमानसाम्
Si Kampā—ang Śivā—na may pusong nilulunod ng habag, ay pinalalamutian ang sanlibutang ito, ang gumagalaw at di-gumagalaw, na may dalawang anyo ng pag-iral.
Verse 45
अङ्गीकृत्य तदा गौरी वैवाहिकविधानतः / आदाय वृषमारुह्य कैलासशिखरं ययौ
Noon, tinanggap ni Mahadeva si Gauri ayon sa banal na ritwal ng kasal; saka kinalong siya, sumakay sa toro na si Nandi, at nagtungo sa tuktok ng Kailasa.
Verse 46
पुनरन्यं महप्राज्ञं समाकर्णय कुम्भज / आदिलक्ष्म्याः प्रभावं तु कथयामि तवानघ
O Kumbhaja, dakilang pantas, pakinggan mo pa ang isa; o walang dungis, isasalaysay ko sa iyo ang kapangyarihan ni Ādi-Lakṣmī.
Verse 47
सभायां ब्रह्मणो गत्वा समासेदुस्त्रिमुर्त्तयः / दिक्पालाश्च सुराः सर्वे सनकाद्याश्च योगिनः
Pagdating sa bulwagan ni Brahmā, nagsiupo roon ang Trimūrti; dumalo rin ang mga Dikpāla, ang lahat ng mga deva, at ang mga yogi na sina Sanaka at iba pa.
Verse 48
देवर्षयो नारदाद्या वशिष्ठाद्याश्च तापसाः / ते सर्वे सहितास्तत्र ब्रह्मणश्च कपर्दिनः / द्वयोः पञ्चमुखत्वेन भेदं न विविदुस्तदा
Ang mga devarṣi na sina Nārada at iba pa, at ang mga tapasvī na sina Vasiṣṭha at iba pa—lahat sila’y nagtipon doon kasama ni Brahmā at ni Kapardin (Śiva). Noon, sapagkat kapwa may limang mukha, hindi nila matukoy ang pagkakaiba ng dalawa.
Verse 49
अन्योन्यं पृष्टवन्तस्ते ब्रह्मा कः कश्चशङ्करः / तेषां संवदतां मध्ये क्षिप्रमन्तर्हितः शिवः
Nagtanungan sila sa isa’t isa: “Sino ang Brahmā, at sino ang Śaṅkara?” Sa gitna ng kanilang pag-uusap, si Śiva ay biglang naglaho.
Verse 50
तदा पञ्चमुखो ब्रह्मा सितो नारायणस्तयोः / उभयोरपि संवादस्त्वहं ब्रह्मेत्यजायत
Noon, ang limang-mukhang Brahmā at ang maputing Nārāyaṇa ay nagkatapat; sa pag-uusap nilang dalawa ay sumibol ang pahayag: “Ako ang Brahmā.”
Verse 51
अ५मन्नाभिकमलाज्जातस्त्वं यन्ममात्मजः / सृष्टिकर्ता त्वहं ब्रह्मा नामसाधर्म्यतस्तथा / त्वं च रुद्रश्च मे पुत्रौ सृष्टिकर्तुरुभौ युवाम्
“Ikaw ay isinilang mula sa lotus sa aking pusod, kaya ikaw ay aking tunay na anak. Ikaw ang tagapaglikha; at ako rin ay Brahmā, tagapaglikha, dahil sa pagkakatulad ng pangalan. Ikaw at si Rudra ay aking mga anak; kayong dalawa ay kapwa tagapaglikha.”
Verse 52
इति मायामोहितयोरुभयोरन्तरे तदा / तयोश्च स्वस्य माहात्म्यमहं ब्रह्मेति दर्शयन् / प्रादुरासीन्महाज्योतिस्तंभरूपो महेश्वरः
Sa gayon, nang ang dalawa ay nalinlang ng māyā, sa pagitan nila ay ipinamalas ni Maheśvara ang sariling kadakilaan, na wari’y nagsasabing “Ako ang Brahmā,” at nagpakita bilang dakilang liwanag na anyong haligi.
Verse 53
ज्ञात्वैवैनं महेशानं विष्णुस्तूष्णीं ततः स्थितः / पञ्चवक्त्रस्ततो ब्रह्मा ह्यवमत्यैवमास्थितः / ब्रह्मणः शिरसामूर्ध्वं ज्योतिश्चक्रमभूत्पुरः
Nang makilala niya si Maheśāna, si Viṣṇu ay nanatiling tahimik. Ngunit ang limang-mukhang Brahmā ay nagpatuloy sa paghamak at nanindigan. Sa ibabaw ng mga ulo ni Brahmā, may lumitaw na gulong ng liwanag sa harapan.
Verse 54
तन्मध्ये संस्थितो देवः प्रादुरासोमया सह / ऊर्ध्वमैक्षथ भूयस्तमवमत्य वचो ऽब्रवीत्
Sa gitna niyon, nagpakita ang Diyos kasama si Umā. Muling tumingala si Brahmā, na may paghamak pa rin, at nagsalita.
Verse 55
तन्निशम्य भृशं क्रोधमवाप त्रिपुरान्तकः / विष्णुमेवं तदालोक्य क्रोधेनैव विकारतः
Nang marinig iyon, si Tripurāntaka (Śiva) ay napuspos ng matinding poot; nang masdan niya si Viṣṇu nang gayon, dahil sa galit ay nagbago ang kanyang anyo at loob.
Verse 56
तयोरेव समुत्पन्नो भैरवः क्रोधसंयुतः / मूर्धानमेकं चिच्छेद नखेनैव तदा विधेः / हाहेति तत्र सर्वे ऽपि क्रन्दन्तश्च पलायिताः
Mula sa kanilang dalawa ay sumilang si Bhairava na puspos ng poot; noon din, pinutol niya ang isang ulo ni Vidhe (Brahmā) sa pamamagitan lamang ng kuko. Lahat ng naroon ay sumigaw ng “Ha! Ha!”, umiiyak at nagsitakas.
Verse 57
अथ ब्रह्मकपालं तु नखलग्नं स भैरवः / भूयोभूयो धुनोति स्म तथापि न मुमोच तम्
Pagkaraan, ang bungo ni Brahmā ay dumikit sa kuko ni Bhairava; paulit-ulit niya itong iniling, ngunit hindi pa rin niya maalis iyon.
Verse 58
तद्ब्रह्महत्यामुक्त्यर्थं चचार धरणीतले / पुण्यक्षेत्राणि सर्वाणि गङ्गाद्याश्च महानदीः
Upang makalaya sa kasalanang Brahma-hatyā, siya’y naglakbay sa ibabaw ng lupa, dinalaw ang lahat ng banal na pook at ang mga dakilang ilog gaya ng Gaṅgā at iba pa.
Verse 59
न च ताभिर्विमुक्तो ऽभूत्कपाली ब्रह्महत्यया / विषण्णवदनो दीनो निःश्रीक इव लक्षितः / चिरेण प्राप्तवान्काञ्चीं ब्रह्मणा पूर्वमोषिताम्
Ngunit si Kapālī ay hindi pa rin napalaya sa kasalanang brahmahatyā sa pamamagitan ng mga pook na iyon. Malungkot ang mukha, dukha at lupaypay, wari’y nawalan ng ningning; at pagkaraan ng mahabang panahon ay narating niya ang Kāñcī na dating tinahanan ni Brahmā.
Verse 60
तत्र भिक्षामटन्नित्यं सेवमानः परा श्रियम् / पञ्चतीर्थे प्रतिदिनं स्नात्वा भूलक्षणाङ्किते
Doon, siya’y laging naglalakad upang mamalimos ng banal na limos, naglilingkod sa dakilang Śrī; araw-araw siyang naliligo sa Pañcatīrtha, sa lupang may mga banal na tanda.
Verse 61
कञ्चित्कालमुवासाथ प्रभ्रान्त इव बिल्वलः / काञ्चीक्षेत्रनिवासेन क्रमेण प्रयताशयः
Nanatili siya roon nang ilang panahon, na wari’y naliligaw na gaya ng pag-ikot sa punong bilva; ngunit sa paninirahan sa banal na kṣetra ng Kāñcī, unti-unting luminis at tumahimik ang kanyang loob.
Verse 62
निर्धूतनिखिलातङ्कः श्रीदेवीं मनसा वान् / उत्तरे सेवितुं लक्ष्म्या वासुदेवेन दक्षिणे
Napalayo na ang lahat ng pangamba, at sa isip niya’y naroon si Śrīdevī; sa hilaga’y naglilingkod siya kay Lakṣmī, at sa timog naman kay Vāsudeva.
Verse 63
श्रीकामकोष्ठमागत्य पुरस्तात्तस्य संस्थितः / आदिलक्ष्मीपदध्यानमाततान यतात्मवान्
Pagdating sa Śrīkāmakōṣṭha, tumindig siya sa harapan nito; bilang may pagpipigil-sa-sarili, pinalawig niya ang pagninilay sa mga paa ni Ādilakṣmī.
Verse 64
यथा दीपो निवातस्थो निस्तरङ्गो यथांबुधिः / तथान्तर्वायुरोधेन न चचाला चलेश्वरः
Gaya ng ilaw na nasa lugar na walang hangin, gaya ng dagat na walang alon; sa pagpigil ng hiningang panloob, si Caleśvara ay hindi gumalaw ni bahagya.
Verse 65
तैलधारावदच्छिन्नामनवच्छिन्नभैरवः / वितेने शैलतनयानाथश्रीध्यानसन्ततिम् / न ब्रह्मा नैव विष्णुर्वा न सिद्धः कपिलो ऽपि वा
Si Bhairava na di-napupugto, na gaya ng agos ng langis na tuluy-tuloy, ay nagpatuloy ng banal na hanay ng pagninilay (dhyāna) para sa marangal na Panginoon ng dalagang-bundok (Pārvatī). Hindi ito kay Brahmā, ni kay Viṣṇu, ni sa siddha, ni maging kay Kapila.
Verse 66
नान्ये च सनकाद्या ये मुनयो वा शुकादयः / तया समाधिनिष्ठायां न समर्थाः कथञ्चन
Ni ang iba pa—sina Sanaka at mga katulad nila, o ang mga muni gaya nina Śuka at iba pa—ay hindi kailanman nakayang manahan nang matatag sa gayong samādhi.
Verse 67
अथ श्रीभावयोगेन श्रीभावं प्राप्तवाञ्शिवः / ततः प्रसन्ना श्रीदेवी प्रभामण्डलवर्तिनी / अर्धरात्रे पुरः स्थित्वा वाचं प्रोवाच वाङ्मयी
Pagkaraan, si Śiva sa pamamagitan ng yoga ng śrī-bhāva ay nakamit ang śrī-bhāva. Noon, ang Śrī Devī na nananahan sa bilog ng liwanag ay nalugod; sa hatinggabi, tumindig sa harap at nagsalita—siya na anyo ng banal na wika.
Verse 68
श्रीकण्ठ सर्वपापघ्न किं पापं तव विद्यते / मद्रूपस्त्वं कथं देहः सेयं लोकविडम्बना
O Śrīkaṇṭha, tagapagpuksa ng lahat ng kasalanan, anong kasalanan ang maaaring nasa iyo? Taglay mo ang aking anyo; paano nagkaroon ng ganitong katawan? Ito’y isang lila, panlilinlang sa daigdig.
Verse 69
श्वोभूते ब्रह्महत्यायाः क्षणान्मुक्तो भविष्यसि / इत्युक्त्वान्तर्दधे तत्र महासिंहासनेश्वरी
“Bukas, sa isang kisapmata, ikaw ay mapapalaya mula sa kasalanang brahmahatyā,” wika ng Reyna ng Dakilang Trono ng Leon. Pagkasabi nito, siya’y naglaho roon din.
Verse 70
भैरवो ऽपि प्रहृष्टात्मा कृतार्थः श्रीविलोकनात् / विनीय तं निशाशेषं श्रीध्यानैकपरायणः
Maging si Bhairava ay nagalak ang loob, sapagkat natupad ang hangarin sa pagtanaw kay Śrī. Pinapahinga niya siya sa buong magdamag, at siya’y lubos na nakatuon sa banal na pagninilay kay Śrī.
Verse 71
प्रातः पञ्चमहातीर्थे स्नात्वा सन्ध्यामुपास्य च / पुनः पुनर्धूनुते स्म करलग्नं कपालकम्
Pagsapit ng umaga, naligo siya sa Limang Dakilang Tīrtha at nagsagawa ng pagsamba sa Sandhyā. Pagkaraan, muli’t muli niyang iniling ang kapālaka—ang bungo—na nakakapit sa kanyang palad.
Verse 72
तथापि तत्तु नास्रंसत्स निर्वेदं परं गतः / स्वप्नः किमेष माया वा मानसभ्रान्तिरेव वा
Gayunman, hindi pa rin iyon natanggal; siya’y napasapit sa matinding pagkasawa at panghihina ng loob. “Panaginip ba ito? Māyā ba? O pagkalito lamang ng isipan?”
Verse 73
मुहुरेवं विचिन्त्येशः शोकव्याकुलमानसः / स्वयमेव निगृह्याथ शोकं धीराग्रणीः शिवः
Sa paulit-ulit na pagninilay na gayon, ang Panginoon ay nabagabag ang isip sa dalamhati. Ngunit si Śiva, pinuno ng mga matatatag, ay siya ring pumigil sa sariling pagdadalamhati.
Verse 74
तुलसीमण्डलं नत्वा पूजयित्वा पुरः स्थितः / निगृहीतेन्द्रियग्रामः समाधिस्थो ऽभवत्पुनः
Yumukod siya sa banal na bilog ng Tulasi at sinamba iyon sa harapan. Nang mapigil ang mga pandama, muli siyang nanahan sa samādhi.
Verse 75
याममात्रे गते देवी पुनः सांनिध्यमागता / अलं समाधिना शम्भो निमज्जात्र सरोवरे
Nang lumipas ang isang yāma, muling lumapit ang Diyosa. “O Śambhu, sapat na ang samādhi; lumusong at lumubog sa lawa,” wika niya.
Verse 76
इत्या दिश्य तिरो ऽधत्त सो ऽपि चिन्तामुपागमत् / इयं च माया स्वप्नो वा किं कर्त्तव्यं मयाथ वा
Pagkasabi nito, naglaho siya; at siya nama’y napasok sa pag-aalala. “Ito ba’y māyā o panaginip? Ano ang dapat kong gawin?”
Verse 77
श्वोभूते ब्रह्महत्यायाः क्षणान्मुक्तो भविष्यसि / इत्युक्तं श्रीपरादेव्या यामातीतमिदं दिनम्
“Sa bukas, sa isang kisapmata’y mapapalaya ka sa kasalanang brahmahatyā,” wika ni Śrī Parādevī; at ang araw na iyon ay lumipas ang isang yāma.
Verse 78
एवं सर्वं च मिथ्यैवेत्यधिकं चिन्तयावृतः / भगवान्व्यो मवाण्या तु निमज्जाप्स्विति गर्जितम्
Nabalot siya ng pag-iisip: “Ang lahat ng ito’y pawang huwad.” Ngunit umalingawngaw ang tinig ng Panginoon: “Lumubog sa tubig!”
Verse 79
श्रुत्वा शङ्कां समुत्सृज्य तत्त्वं निश्चित्य शङ्करः / निममज्ज सरस्यां तु गङ्गायां पुनरुत्थितः
Pagkarinig nito, itinakwil ni Śaṅkara ang pag-aalinlangan at pinagtibay ang katotohanan. Lumubog siya sa lawa at muling umahon sa Ilog Gaṅgā.
Verse 80
तत्र काशीं समालोक्य किमेतदिति चिन्तयन् / स मुहुर्तं स्थितस्तूष्णीं नखलीनकपालकः
Doon, nang masilayan niya ang Kāśī, nag-isip siya: “Ano ito?” At siya’y tumigil nang sandali, tahimik, taglay ang kapāla—bumbunan—na nakasabit sa dulo ng kanyang kuko.
Verse 81
ललाटन्त पमुद्वीक्ष्य तरणिं तरुणोन्दुभृत् / भिक्षार्थं नगरीमेनां प्रविवेश वशी शिवः
Pagtingala sa kanyang noo na wari’y may araw at batang buwan, si Śiva na may ganap na pagpipigil-sa-sarili ay pumasok sa lungsod na ito upang mamalimos ng banal na limos (bhikṣā).
Verse 82
गृहाणि कानिचिद्गत्वा प्रतोल्यां पर्यटन्भवः / सो ऽपश्यदग्रतः काञ्चित्काञ्चीं श्रीदेवताकृतिम्
Si Bhava (Śiva) ay nagpunta sa ilang bahay at naglibot sa mga eskinita; sa unahan ay nakita niya ang isang babae mula sa Kāñcī, na wari’y anyo ng Diyosa Śrī.
Verse 83
भिक्षां ज्योतिर्मयीं तस्मै दत्त्वा क्षिप्रं तिरोदधे / क्षणाद्ब्रह्मकपालं तत्प्रच्युतं तन्नखाग्रतः
Ibinigay niya sa kanya ang bhikṣā na nagliliwanag, at agad siyang naglaho. Sa isang kisapmata, ang kapāla ni Brahmā ay kumalas at nahulog mula sa dulo ng kanyang kuko.
Verse 84
तद्दृष्ट्वाद्भुतमीशानः कामाक्षी शीलमुत्तमम् / प्रसन्नवदनांभोजो बहु मेने मुहुः परम्
Nang makita ang kababalaghan, pinuri ni Īśāna (Śiva) ang dakilang śīla ni Kamākṣī. Ang kanyang mukha’y parang lotus na maliwanag sa galak, at paulit-ulit niyang inisip: tunay na lubhang kahanga-hanga ito.
Verse 85
पुरी काञ्ची पुरी पुण्या नदी कंपा नदी परा / देवता सैव कामाक्षीत्यासीत्संभावना पुरः
Ang lunsod ng Kanchi ay banal na puri; ang ilog na Kampa ay ilog na kataas-taasan. Ang diyosa roon ay si Kamakshi, at ang kanyang karangalan ay lantad sa unahan.
Verse 86
इत्थं देवीप्रभावेण विमुक्तः संकटाद्धरः / स्वस्थः स्वस्थानमगमच्छ्लाघमानः परां श्रियम्
Sa bisa ng Diyosa, si Dara ay napalaya sa kapahamakan. Nang maging panatag, siya’y nagbalik sa sariling dako, pinupuri ang sukdulang karangalan.
Verse 87
पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि विलासं शृणु कुम्भज / प्रभावं श्रीमहादेव्याः कामदं शृण्वतां सदा
Muli kong isasalaysay ang isa pang lila; makinig ka, O Kumbhaja. Pakinggan ang kapangyarihan ni Sri Mahadevi, na laging nagbibigay ng katuparan sa hangarin ng mga nakikinig.
Verse 88
अयोध्याधिपतिः श्रीमान्नाम्ना दशरथो नृपः / सन्तानरहितो ऽतिष्ठद्बहुकालं शुचाकुलः
Ang marangal na hari ng Ayodhya, na ang pangalan ay Dasaratha. Dahil walang supling, matagal siyang namalagi na balot ng dalamhati.
Verse 89
रहस्याहूय मतिमान्वशिष्ठं स्वपुरोहितम् / उवाचाचारसंशुद्धः सर्वशास्त्रार्थवेदिनम्
Palihim na ipinatawag ng matalinong hari si Vasistha, ang sarili niyang purohit, at nagsalita sa kanya—malinis sa asal at batid ang diwa ng lahat ng shastra.
Verse 90
श्रीनाथ बहवो ऽतीताः कालानाधिगतः सुतः / संततेर्मम संतापः संततं वर्धतेतराम् / किं कुर्वे यदि संतानसंपत्स्यात्तन्निवेदय
O Śrīnātha, marangal na Panginoon! Maraming panahon na ang lumipas, ngunit wala pa ring anak na lalaki. Ang aking dalamhati tungkol sa lahi ay patuloy na lumalaki. Ano ang dapat kong gawin? Kung may biyaya ng supling, ipahayag mo sa akin iyon.
Verse 91
वशिष्ठ उवाच मम वंश महाराज रहस्यं कथयामि ते / अयोध्या मथुरा माया काशी काञ्ची ह्यवन्तिका / एता पुण्यतमाः प्रोक्ताः पुरीणामुत्तमोत्तमाः
Wika ni Vasiṣṭha: O Mahārāja, isasalaysay ko sa iyo ang lihim ng aking angkan. Ang Ayodhyā, Mathurā, Māyā, Kāśī, Kāñcī, at Avantikā—ang mga ito’y tinatawag na pinakabanal, ang pinakadakila sa lahat ng mga lungsod.
Verse 92
अस्याः सांनिध्यमात्रेण महात्रिपुरसुन्दरीम् / अर्चयन्ति ह्ययोध्यायां मनुष्या अधिदेवताम्
Sa pamamagitan lamang ng pagiging malapit sa lungsod na ito, ang mga tao sa Ayodhyā ay sumasamba kay Mahātripurasundarī, ang kataas-taasang adhidevatā (tagapangalagang diyosa).
Verse 93
नैतस्याः सदृशी काचिद्देवता विद्यते परा / एनामेवर्चयन्त्यन्ये सर्वे श्रीदेवतां नृप
O hari, walang ibang diyos na maihahambing sa Kanya. Kaya’t ang lahat ng iba pang mga diyos ay Siya lamang ang sinasamba bilang Śrīdevatā, ang Diyosa ng kagandahang-loob at biyaya.
Verse 94
ब्रह्मविष्णुमहेशाद्याः सस्त्रीकाः सर्वदा सदा / नारिकेलफलालीभिः पनसैः कदलीफलैः
Sina Brahmā, Viṣṇu, Maheśa at iba pang mga diyos, kasama ang kanilang mga kabiyak, ay laging (nag-aalay) ng mga bunga—niyog, langka, at saging.
Verse 95
मध्वाज्यशर्कराप्राज्यैर्महापायसराशिभिः / सिद्धद्रव्यविशेषैश्च पूजयेत्त्रिपुरांबिकाम् / अभीष्टमचिरेणैव संप्रदास्यति सैव नः
Sa saganang pulot, ghee at asukal, at sa malalaking bunton ng banal na pāyasa, kasama ang mga natatanging sangkap na siddha, sambahin ang Inang Diyosa Tripurāmbikā; siya rin ang agad na magkakaloob sa atin ng ninanais.
Verse 96
इत्युक्तवन्तमभ्यर्च्य गुरुमिष्टैरुपायनैः / स्वाङ्गजप्राप्तये भूयो विससर्ज विशांपतिः
Pagkaraang sambahin at parangalan ang gurong nagsalita nang gayon sa pamamagitan ng mga handog na kalugud-lugod, ang hari, panginoon ng bayan, ay muling nagpaalam at pinauwi siya, upang makamtan niyang muli ang sariling anak na lalaki.
Verse 97
ततो गुरूक्तरीत्यैव ललितां परमेश्वरीम् / अर्चयामास राजेन्द्रो भक्त्या परमया युतः
Pagkaraan, ayon mismo sa paraang itinuro ng guro, sinamba ng dakilang hari si Lalitā, ang Kataas-taasang Parameśvarī, na puspos ng sukdulang debosyon.
Verse 98
एवं प्रतिदिनं पूजां विधाय प्रीतमानसः / अयोध्यादेवताधामामशिषत्तत्र सङ्गतः
Sa gayon, araw-araw niyang isinagawa ang pūjā na may pusong nalulugod; at nanatili siya roon sa Ayodhyā, tahanan ng mga diyos, kasama ng mga nagtitipon.
Verse 99
अर्धरात्रे व्यतीते तु निभृतोल्लासदीपिके / किञ्चिन्निद्रालसस्यास्य पुरतस्त्रिपुरांबिका
Nang lumampas na ang hatinggabi, sa tahimik na liwanag ng munting lampara, habang siya’y bahagyang inaantok, nagpakita sa harap niya ang Inang Diyosa Tripurāmbikā.
Verse 100
पाशाङ्कुशधनुर्बाणपरिष्कृतचतुर्भुजा / सर्वशृङ्गारवेषाढ्या सर्वाभरणभूषिता / स्थित्वा वाचमुवाचेमां मन्दमिन्दुमतीसुतम्
Ang Diyosa na may apat na bisig, tangan ang pāśa (tali), aṅkuśa, busog at mga palaso; nababalutan ng lahat ng maringal na kasuotan at pinalamutian ng lahat ng hiyas. Tumindig Siya at marahang nagsalita sa akin, ang anak ni Indumatī.
Verse 101
अस्ति पङ्क्तिरथ श्रीमन्पुत्रभाग्यं तवानघ / विश्वासघातकर्माणि संति पूर्वकृतानि ते
O marangal at walang sala, may bahagi kang palad hinggil sa pagkakaroon ng anak. Ngunit mayroon ding mga gawang-karmang pagtataksil sa tiwala, na nagawa mo noon pa man.
Verse 102
तादृशां कर्मणां शान्त्यै गत्वा काञ्चीपुरं वरम् / स्नात्वा कम्पासरस्यां च तत्र मां पश्य पावनीम्
Upang mapayapa ang gayong mga karma, magtungo ka sa marangal na Kañcīpura. Maligo sa lawa ng Kampā, at doon ay masdan mo ako—ang dalisay na tagapaglinis ng kasalanan.
Verse 103
मध्ये काञ्चीपुरस्य त्वं कन्दराकाशमध्यगम् / कामकोष्ठं विपाप्मापि सप्तद्वारबिलान्वितम्
Sa gitna ng Kañcīpura, makikita mo ang ‘Kāmakōṣṭha’, na nasa pagitan ng yungib at kalawakan; kahit ang walang sala man, naroon ang yungib na may pitong pintuan.
Verse 104
साम्राज्यसूचकं पुंसां त्रयाणामपि सिद्धिदम् / प्राङ्मुखी तत्र वर्ते ऽहं महासिंहासनेश्वरी
Yaon ang palatandaan ng paghahari para sa mga tao, at nagbibigay rin ng mga siddhi sa tatlong uri. Doon ako nananatiling nakaharap sa silangan, bilang Reyna sa dakilang trono ng leon.
Verse 105
महालक्ष्मीस्वरूपेण द्विभुजा पद्मधारिणी / चक्रेश्वरी महाराज्ञी ह्यदृश्या स्थूलचक्षुषाम्
Sa anyong Mahālakṣmī, siya’y may dalawang bisig at may hawak na lotus; siya ang Reyna ng Cakra, ang Dakilang Mahārājñī, na di nakikita ng mga matang magaspang.
Verse 106
ममाक्षिजा महागौरी वर्तते मम दक्षिणे / सौन्दर्यसारसीमा सा सर्वाभरणभूषिता
Ang Mahāgaurī, na isinilang mula sa aking mga mata, ay nasa aking kanang panig; siya ang sukdulang diwa ng kagandahan, pinalamutian ng lahat ng alahas.
Verse 107
मया च कल्पिताऽवासा द्विभुजा पद्मधारिणी / महालक्ष्मीस्वरूपेण किं वा कृत्यात्मना स्थिता
Ako rin ang nagtakda ng kanyang tahanan—dalawang bisig at may hawak na lotus; sa anyong Mahālakṣmī, anong banal na gawain ang siyang diwa ng kanyang pag-iral habang siya’y nakatindig?
Verse 108
आपीठमौलिपर्यन्तं पश्य तस्तां ममांशजाम् / पातकान्याशु नश्यन्ति किं पुनस्तूपपातकम्
Masdan ang aking bahagi, mula sa paanan hanggang sa korona ng ulo; ang mga kasalanan ay agad naglalaho—lalo na kaya ang mabibigat na kasalanan?
Verse 109
कुवासना कुबुद्धिश्च कुतर्कनिचयश्च यः / कुदेहश्च कुभावश्च नास्तिकत्वं लयं व्रजेत्
Ang masamang pagnanasa, masamang isip, at bunton ng maling pangangatwiran; masamang katawan at masamang asal—ang kawalang-pananalig ay maglalaho.
Verse 110
कुरुष्व मे महापूजां सितामध्वाज्यपायसैः / विविधैर्भक्ष्यभोज्यैश्च पदार्थैः षड्रसान्वितैः
Isagawa mo para sa akin ang dakilang pagsamba, na may asukal, pulot, ghee at payasa; at sari-saring pagkain at inumin na taglay ang anim na lasa.
Verse 111
तत्रैव सुप्रसन्नाहं पूरयिष्यामि ते वरम् / उपदिश्येति सम्राज्ञी दिव्यमूर्तिस्तिरोदधे
Doon din, ako’y lubos na malulugod at tutuparin ko ang iyong biyaya. Pagkasabing, “Tanggapin mo ang tagubiling ito,” ang reyna sa anyong makalangit ay naglaho.
Verse 112
राजापि सहसोत्थाय किमेतदिति विस्मितः / देवीमुद्बोध्य कौसल्यां शुभलक्षणलक्षिताम्
Ang hari ay biglang tumindig, namangha: “Ano ito?” at ginising ang Reyna Kausalyā, na kinikilala sa mga mapalad na tanda.
Verse 113
तस्यै तद्रात्रिवृत्तान्तं कथयामास सादरम् / तत्समा कर्ण्य सा देवी सन्तोषमभजत्तदा
Isinalaysay niya sa kanya nang may paggalang ang buong pangyayari noong gabing iyon. Pagkarinig, ang reyna ay napuspos ng kagalakan at pagkalugod.
Verse 114
प्राप्तहर्षो नृपः प्रातस्तया दयितया सह / अनीकसचिवोपेतः काञ्चीपुरमुपागमत्
Pagsapit ng umaga, ang haring nag-uumapaw sa galak ay umalis kasama ang minamahal na reyna, na may kasamang hukbo at mga tagapayo, patungong Kañcīpura.
Verse 115
स्नात्वा कंपातरङ्गिण्यां दृष्ट्वा देवीं च पावनीम् / पञ्चतीर्थे ततः स्नात्वा देव्या कौसल्यया नृपः
Naligo ang hari sa ilog na Kampātaraṅgiṇī at namasdan ang Diyosa Pāvanī na nagpapadalisay. Pagkaraan, sa Pañcatīrtha, muli siyang naligo kasama ang Diyosa Kausalyā.
Verse 116
गोभूवस्त्र हिरण्याद्यैस्तत्तीर्थक्षेत्रवासिनः / प्रीणयित्वा सपत्नीकस्तथा तद्भक्तिपूजकान्
Sa pamamagitan ng mga handog na baka, lupa, kasuotan, ginto at iba pa, pinaligaya ng hari kasama ang kanyang reyna ang mga naninirahan sa banal na tīrtha at kṣetra; gayundin ang mga debotong sumasamba roon.
Verse 117
अथालयं समाविश्य महाभक्त्या नृपोत्तमः / प्रदक्षिणत्रयं कृत्वा विनयेन समन्वितः
Pagkaraan, pumasok ang dakilang hari sa dambana nang may matinding debosyon; matapos gawin ang tatlong pradakṣiṇā, siya’y puspos ng paggalang at pagpapakumbaba.
Verse 118
ततः संनिधिमागत्य देव्या कौसल्यया सह / श्रीकामकोष्ठनिलयं महात्रिपुरसुन्दरीम्
Pagkatapos, lumapit siya sa banal na presensya kasama ang Diyosa Kausalyā, at namasdan si Mahātripurasundarī na nananahan sa Śrīkāmakoṣṭhanilaya.
Verse 119
त्रिमूर्तिजननीमंबां दृष्ट्वा श्रीचक्ररूपिणीम् / प्रणिपत्य तु साष्टाङ्गं भार्यया सह भक्तिमान्
Sa debosyon, namasdan ng hari si Inang Ambā, ang Ina ng Trimūrti, na may anyong Śrīcakra. Pagkaraan, siya at ang kanyang reyna ay nagpatirapa sa sāsṭāṅga na pagpupugay.
Verse 120
स्वपुरे त्रैपुरे धाम्नि पुरेक्ष्वाकुप्रवर्तिते / दुर्वासा सशिष्येण पूजार्थं पूर्वकल्पिते
Sa sariling lungsod, sa banal na dhāma ng Traipura, sa lunsod na itinatag ng angkan ni Ikṣvāku, dumating ang rishi na si Durvāsā kasama ang alagad upang magsagawa ng pagsamba na itinakda pa noong unang kalpa.
Verse 121
दासीदासध्वजारोहगृहोत्सवसमन्विते / तत्र स्वगुरुणोक्तं च कृत्वा स्वात्मार्घपूजनम्
Sa pook na iyon, hitik sa mga alipin, sa pag-akyat ng mga watawat, at sa mga pagdiriwang sa tahanan; doon, ayon sa sinabi ng kanyang guro, isinagawa niya ang pag-aalay ng arghya at pagsamba sa sariling ātman.
Verse 122
रात्रौ स्वप्ने तु यद्रूपं दृष्टवान्स्वपुरे महः / तदेवात्रापि संदध्यौ सन्निधौ राजसत्तमः
Sa gabi, sa panaginip, nakita ng dakilang nilalang ang isang anyo sa sarili niyang lungsod; ang anyong iyon din ang muling inihanay sa isip at inihayag dito, sa harapan, ng pinakadakilang hari.
Verse 123
चिरं ध्यात्वा महाराजः सुवासांसि बहूनि च / दिव्यान्यायतनान्यस्यै दत्त्वा स्तोत्रं चकार ह
Matagal na nagmuni ang Mahārāja, at nagkaloob sa kanya ng maraming mararangyang kasuotan at mga banal na luklukan na tila makalangit; pagkaraan, siya’y bumigkas ng stotra ng papuri.
Verse 124
पादाग्रलंबिपरमाभरणाभिरामेमञ्जीररत्नरुचिमञ्जुलपादपद्मे / पीतांबरस्फुरितपेशलहेमकाञ्चि केयूरकङ्कणपरिष्कृतबाहुवल्लि
O lotus ng mga paa na kaaya-aya sa kislap ng hiyas ng mga manjīra, na pinalalamutian ng pinakamainam na alahas na umaabot sa dulo ng paa; nababalutan ng maningning na dilaw na kasuotan at marikit na sinturong ginto; ang mga bisig na tila baging ay pinapaganda ng keyūra at mga pulseras.
Verse 125
पुण्ड्रेक्षुचापविलसन्मृदुवामपाणे रत्नोर्मिकासुमशराञ्चितदक्षहस्ते / वक्षोजमण्डलविलासिवलक्षहारि पाशाङ्कुशाङ्गदलसद्भुजशोभिताङ्गि
O Mahal na Ina, sa iyong malambot na kaliwang kamay ay kumikislap ang busog na mula sa tubo; sa kanang kamay, may mga singsing na hiyas at tangan ang mga palasong bulaklak. Sa dibdib ay nagniningning ang puting kuwintas; at ang iyong mga bisig ay pinalalamutian ng pāśa at aṅkuśa.
Verse 126
वक्त्रश्रिया विजितशारदचन्द्रबिंबे ताटङ्करत्नकरमण्डितगण्डभागे / वामे करे सरसिजं सुबिसं दधाने कारुण्यनिर्झरदपाङ्गयुते महेशि
O Mahēśī, ang ningning ng iyong mukha’y humihigit sa buwan ng taglagas; ang iyong pisngi’y pinalalamutian ng mga hikaw na hiyas. Sa kaliwang kamay ay tangan mo ang lotus na may hibla; sa iyong sulyap ay dumadaloy ang habag na parang talon.
Verse 127
माणिक्यसूत्रमणिभासुरकंबुकण्ठि भालस्थचन्द्रशकलोज्जवलितालकाढ्ये / मन्दस्मितस्फुरणशालिनि मञ्जुनासे नेत्रश्रिया विजितनीलसरोजपत्रे
Ang iyong leeg na tulad ng puting śaṅkha ay kumikislap sa kuwintas ng māṇikya; ang maitim at makapal na buhok ay pinagniningning ng gasuklay na buwan sa noo. Ang banayad na ngiti’y kumikislap sa marikit na ilong; at ang ganda ng mga mata’y humihigit sa talulot ng bughaw na lotus.
Verse 128
सुभ्रूलते सुवदने सुललाटचित्रे योगीन्द्रमानससरोजनिवासहंसि / रत्नानुबद्धतपनीयमहाकिरीटे सर्वाङ्गसुन्दरि समस्तसुरेन्द्रवन्द्ये
O may kilay na tulad ng baging, may mukha na kaaya-aya, at noo na may masining na guhit; O Haṃsī na nananahan sa lawa ng lotus ng isipan ng mga yogī. Suot mo ang dakilang koronang ginto na may mga hiyas; ikaw ay ganap na marikit, sinasamba ng lahat ng hari ng mga deva.
Verse 129
काङ्क्षानुरूपवरदे करुणार्द्रचित्ते साम्राज्यसम्पदभिमानिनि चक्रनाथे / इन्द्रादिदेवपरिसेवितपादपद्मे सिंहासनेश्वरी परे मयि संनिदध्याः
O Tagapagkaloob ng biyaya ayon sa ninanais, ang iyong puso’y basang-basa ng habag; O Cakranāthā, Panginoon ng karangyaan ng kaharian. Ang lotus ng iyong mga paa’y pinaglilingkuran nina Indra at ng mga deva; O Reyna ng trono ng leon, Kataas-taasan, manahan ka sa aking kalooban.
Verse 130
इति स्तत्वा स भूपालो बहिर्निर्गत्य भक्तितः / तस्यास्तु दक्षिणे भागे महागौरीं ददर्श ह
Pagkasambit ng gayong pagpupuri, tumindig ang hari at lumabas nang may debosyon; sa gawing kanan doon ay namasdan niya si Mahāgaurī, ang Dakilang Ina.
Verse 131
प्रणम्य दण्डवद्भूमौ कृत्वा चास्याः स्तुतिं पुनः / दत्त्वा चास्यै महार्हाणि वासांसि विविधानि च
Nagpatirapa siya sa lupa na parang tuwid na pamalo at muling nagpuri sa Diyosa; saka inihandog sa Kanya ang mga kasuotang napakamahal at sari-sari.
Verse 132
अमुल्यानि महार्हाणि भूषणानि महान्ति च / ततः प्रदक्षिणीकृत्य निर्गत्य सह भार्यया
Naghandog din siya ng malalaking hiyas na di-matatawaran at napakamahal; pagkaraan ay nagsagawa ng pradakshina at lumisan kasama ang kanyang reyna.
Verse 133
स्वगुरूक्तविधानेन महापूजां विधाय च / तामेव चिन्तयंस्तत्र सप्तरात्रमुवास सः
Ayon sa paraang itinuro ng kanyang guro, isinagawa niya ang dakilang Mahāpūjā; at doon, tanging ang Diyosa ang kanyang pinagninilayan, at nanatili siya nang pitong gabi.
Verse 134
अष्टमे दिवसे देवीं नत्वा भक्त्या विलोकयन् / अम्बाभीष्टं प्रदेहीति प्रार्थयामास चेतसा
Sa ikawalong araw, yumukod siya sa Diyosa at tumingin nang may debosyon; sa puso’y nanalangin: “O Ina, ipagkaloob Mo ang minimithi ko.”
Verse 135
सुप्रसन्ना च कामाक्षी सांतरिक्षगिरावदत् / भविष्यन्ति मदंशास्ते चत्वारस्तनया नृप
Si Kāmākṣī, na lubhang nalugod, ay nagsalita mula sa himpapawid: “O hari, magkakaroon ng apat na anak na lalaki, mga bahagi ng aking pagka-Diyosa.”
Verse 136
इत्युदीरितमाकर्ण्य प्रमोदविकसन्मुखः / श्रियं प्रणम्य साष्टाङ्गमननन्यशरणः पराम्
Nang marinig ang mga salitang iyon, namukadkad sa galak ang kanyang mukha; saka siya nagpatirapa at sumamba kay Śrī na Kataas-taasan sa pagyukong may walong bahagi, at sa Kanya lamang nagkubli bilang tanging kanlungan.
Verse 137
आमन्त्र्य मनसैवांबां सस्त्रीकः सह मन्त्रिभिः / अयोध्यां नगरीं प्रापदिन्दुमत्यास्तु नन्दनः
Sa isip lamang niya nagpaalam siya kay Inang Ambā; at kasama ang kanyang reyna at mga ministro, ang anak ni Indumatī ay nakarating sa lungsod ng Ayodhyā.
Verse 138
एवं प्रभावा कामाक्षी सर्वलोकहितैषिणी / सर्वेषामपि भक्तानां काङ्क्षितं पूरयत्यलम्
Ganyan ang kapangyarihan ni Kāmākṣī, na naghahangad ng kabutihan ng lahat ng daigdig; lubos Niyang tinutupad ang minimithi ng lahat ng deboto.
Verse 139
एनां लोकेषु बहवः कामाक्षीं परदेवताम् / उपास्य विधिवद्भक्त्या प्राप्ताः कामानशेषतः
Sa mga daigdig, marami ang sumamba kay Kāmākṣī, ang Kataas-taasang Diyosa, nang may debosyon ayon sa wastong ritwal; at natamo nila ang lahat ng minimithi, walang kulang.
Verse 140
अद्यापि प्राप्नुवन्त्येव भक्तिमन्तः फलं मुने / अनेके च भविष्यन्ति कामाक्ष्याः करुणादृशः
Hanggang ngayon, O Muni, ang mga may debosyon ay tunay na tumatanggap ng bunga; at sa hinaharap ay marami pa ang tatanggap ng mahabaging sulyap ni Kāmākṣī, ang Mahal na Diyosa.
Verse 141
माहात्म्यमस्याः श्रीदेव्याः को वा वर्णयितुं क्षमः / नाहं न शम्भुर्न ब्रह्मा न विष्णुः किमुतापरे
Ang kadakilaan ng Mahal na Śrī Devī na ito, sino ang may kakayahang magsalaysay? Hindi ako, hindi si Śambhu (Śiva), hindi si Brahmā, hindi si Viṣṇu—lalo na ang iba pa.
Verse 142
इति ते कथितं किञ्चित्कामाक्ष्याः शीलमुज्ज्वलम् / शृण्वतां पठतां चापि सर्वपापहरं स्मृतम्
Kaya nito, sinabi ko sa iyo ang kaunti tungkol sa maningning na asal ni Kāmākṣī. Inaalaala na para sa mga nakikinig at bumibigkas, ito’y tagapag-alis ng lahat ng kasalanan.
It asserts dual-location theology: the Goddess is locally worshippable (tīrtha/seat on earth) while simultaneously immanent as the inner regulator who distributes karma-phala, making cosmology and ethics operate through the same śakti-principle.
By explicitly assigning Brahmā to sṛṣṭi, Vāsudeva to protection, and Śiva (Trilocana) to saṃhāra, while presenting Mahālakṣmī/Śakti as the sovereign power that authorizes and coordinates these offices.
Śiva’s eyes are linked to the sun and moon; covering them collapses cosmic illumination, which in turn disrupts ritual timekeeping and Vedic observance. The episode frames dharma as dependent on cosmic light and prescribes restoration through tapas and a Kāśī-vrata as corrective alignment.