Adhyaya 36

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुष्गपादे वेदव्यसनाख्यानं स्वायंभुवमन्वन्तरवर्णनं च नाम पञ्चत्रिंशत्तमो ऽध्यायः शांशपायन उवाच मन्वन्तराणि शेषाणि श्रोतुमिच्छाम्यनुक्रमात् / मन्वन्तराधिपांश्चैव शक्रदेवपुरोगमान्

Ganito, sa Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa na ipinahayag ni Vāyu, sa unang bahagi, ikalawang seksiyon (anyong anuṣṭubh), ang ika-35 kabanata na pinamagatang “Salaysay ng kapahamakan ng Veda at paglalarawan ng Svāyambhuva Manvantara.” Sinabi ni Śāṃśapāyana: Nais kong marinig nang sunod-sunod ang natitirang mga manvantara, pati ang mga pinuno ng manvantara, na pinangungunahan ni Śakra (Indra) at ng mga deva.

Verse 2

सूत उवाच मन्वन्तराणि यानि स्युरतीतानागतानि ह / समासा द्विस्तराच्चैव ब्रुवतो मे निबोधत

Sinabi ni Sūta: Ang mga manvantara na nagdaan at ang mga darating pa ay aking isasalaysay kapwa sa maikli at sa masinsin; dinggin ninyo nang mabuti ang aking pananalita.

Verse 3

स्वायंभुवो मनुः पूर्वं मनुः स्वारोचिषस्तथा / उत्तमस्तामसश्चैव रैवतश्चाक्षुषस्तथा

Una ay si Manu Svayambhuva, saka si Manu Svarocisa. Pagkaraan ay sina Manu Uttama, Tamasa, Raivata, at Caksusa.

Verse 4

षडेते मनवो ऽतीता वक्ष्याम्यष्टावनागतान् / सावर्णिश्चैव रौच्यश्च भौत्यो वैवस्वतस्तथा

Ang anim na Manu na ito ay lumipas na; ngayon ay sasabihin ko ang walong Manu na darating—Savarni, Raucya, Bhautya, at Vaivasvata at iba pa.

Verse 5

वक्ष्याम्येतान्पुरस्तात्तु मनोर्वेवस्वतस्य च / मनवः पञ्च ये ऽतीता मानसांस्तान्निबोधत

Sasabihin ko muna ang mga Manu bago si Vaivasvata; unawain sa puso ang limang Manu na lumipas na.

Verse 6

मन्वन्तरं मया वो ऽध्य क्रान्तं स्वायंभुवस्य ह / अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि मनाः स्वारोचिषस्य ह

Ngayong araw ay naisalaysay ko na sa inyo ang Manvantara ni Svayambhuva; mula rito ay ilalahad ko ang Manvantara ni Svarocisa.

Verse 7

प्रजासर्गं समासेन द्वितीयस्य महात्मनः / आसन्वै तुषिता देवा मनोः स्वारोचिषे ऽन्तरे

Ito ang maikling salaysay ng paglikha ng mga nilalang sa panahon ng ikalawang dakilang Manu; sa Manvantara ni Svarocisa ay naroon ang mga diyos na Tusita.

Verse 8

पारावताश्च विद्वांसो द्वावेव तु गणौ स्मृतौ / तुषितायां समुत्पन्नाः क्रतोः पुत्राः स्वरोचिषः

Ang Parāvata at ang mga pantas—dalawang pangkat lamang ang binanggit sa Smṛti. Ipinanganak sa Tuṣitā, sila’y mga anak ni Ṛṣi Kratu, na tinatawag na Svarociṣa.

Verse 9

पारावताश्च वासिष्ठा द्वादश द्वौ गणौ स्मृतौ / छन्दजाश्च चतुर्विंशद्देवास्ते वै तदा स्मृताः

Ang Parāvata at ang Vāsiṣṭha—dalawang gaṇa, tig-labindalawa, ang naalaala. Ang dalawampu’t apat na diyos na tinatawag na Chandaja ay binanggit noon.

Verse 10

दिवस्पर्शो ऽथ जामित्रो गोपदो भासुरस्तथा / अजश्च भगवाश्चैव द्रविणश्य महा बलः

Si Divasparśa, Jāmitra, Gopada at Bhāsura; gayundin si Aja, Bhagavān, at si Draviṇaśya na may dakilang lakas.

Verse 11

आयश्चापि महाबाहुर्महौजाश्चापि वीर्यवान् / चिकित्वान्विश्रुतो यस्तु चांशो यश्चैव पठ्यते

Si Āya na may malalakas na bisig; si Mahaujā na makapangyarihan; at si Cikitvān na bantog, at si Cāṃśa na binibigkas sa pagbigkas-dasal.

Verse 12

ऋतश्चद्वादशस्तेषां तुषिताः परिकीर्त्तिताः / इत्येते क्रतुपुत्रास्तु तदासन्सोमपायिनः

Sa kanila, ang labindalawang tinatawag na Ṛta ay ipinuri bilang mga Tuṣita. Kaya ang mga anak ni Kratu noon ay mga umiinom ng Soma.

Verse 13

प्रचेताश्चैव यो देवो विश्वदेवस्तथैव च / समञ्जो विश्रुतो यस्तु ह्यजिह्मश्चारिमर्द्दनः

Si Pracetā ang yaong diyos din, at tinatawag ding Viśvadeva; si Samañja ay bantog, tuwid at walang daya, tagapagpuksa ng kaaway.

Verse 14

आयुर्दानो महामानो दिव्यमानस्तथैव च / अजेयश्च महाभागो यवीयांश्च महाबलः

Si Āyurdāna, Mahāmāna, at Divyamāna; si Ajeya na di matatalo, si Mahābhāga na mapalad, bata man ay dakilang malakas.

Verse 15

होता यज्वा तथा ह्येते परिक्रान्ताः परावताः / इत्येता देवता ह्यासन्मनोः स्वारोचिषान्तरे

Sina Hotā at Yajvā—sila’y naglakbay hanggang sa malalayong dako; sa Svārociṣa-manvantara, sa panahon ni Manu, sila ang mga diyos na iyon.

Verse 16

सोमपास्तु तदा ह्येताश्चतुर्विशति देवताः / तेषामिन्द्रस्तदा ह्यासीद्विपश्चिल्लोकविश्रुतः

Noon, ang dalawampu’t apat na diyos na ito ay mga umiinom ng Soma; sa kanila, si Indra noon ay si Vipaścit, bantog sa daigdig.

Verse 17

ऊर्जा वसिष्ठपुत्रश्च स्तंबः काश्यप एव च / भार्गवश्च तधा प्राम ऋषभोंऽङ्गिरसस्तथा

Si Ūrjā, Vasiṣṭhaputra, Staṃbha, at Kāśyapa; gayundin si Bhārgava, Prāma, at Ṛṣabha—mula rin sa angkan ni Aṅgiras.

Verse 18

पौलस्त्यश्चैव दत्तो ऽत्रिरात्रेयो निश्चलस्तथा / पौलहो ऽथार्वरीवांश्च एते सप्तर्षयस्तथा

Sina Paulastya, Datta, Atriratreya at Nishcala; gayundin sina Paulaha at Atharvariva—sila ang pitong Saptarishi.

Verse 19

चैत्रः किंपुरुष श्चैव कृतान्तो विभृतो रविः / बृहदुक्थो नवः सेतुः श्रुतश्चेति नव स्मृताः

Sina Caitra, Kimpuruṣa, Kṛtānta, Vibhṛta, Ravi, Bṛhaduktha, Nava, Setu, at Śruta—silang siyam ang binabanggit sa Smṛti.

Verse 20

मनोः स्वारोचिषस्यैते पुत्रा वंशकराः प्रभो / पुराणे परिसंख्याता द्वितीयं वै तदन्तरम्

O Panginoon, ang mga anak na ito ni Manu Svārociṣa ang nagtatag ng mga angkan; binilang sila sa Purāṇa—ito ang ikalawang Manvantara.

Verse 21

सप्तर्षयो मनुर्देवाः पितरश्च चतुष्टयम् / मूलं मन्वन्तरस्यैते तेषां चैवान्वयाः प्रजाः

Ang Saptarishi, si Manu, ang mga deva, at ang apat na uri ng Pitṛ—sila ang ugat ng Manvantara; at mula sa kanilang lahi nagmumula ang mga nilalang.

Verse 22

ऋषीणां देवताः पुत्राः पितरो देवसूनवः / ऋषयो देवपुत्राश्च इति शास्त्रे विनिश्चयः

Ito ang pasya ng śāstra: ang mga deva ay mga anak ng mga rishi; ang mga Pitṛ ay mga anak ng mga deva; at ang mga rishi man ay tinatawag ding deva-putra.

Verse 23

मनोः क्षत्रं विशश्चैव सप्तर्षिभ्यो द्विजा तयः / एतन्मन्वन्तरं प्रोक्तं समासाच्च न विस्तरात्

Mula kay Manu nagmula ang mga Kshatriya at Vaishya, at mula sa Pitong Rishi nagmula ang mga dwija. Ang manvantara na ito ay sinabi nang buod, hindi nang malawakan.

Verse 24

स्वायंभुवे न विस्तारो ज्ञेयः स्वारोचिषस्य च / न शक्यो विस्तरस्तस्य वक्तुं वर्षशतैरपि

Ang lawak ng Manvantara ni Svayambhuva at ni Svarochisha ay mahirap malaman; ang ganap na salaysay nito’y di masasalaysay kahit sa daan-daang taon.

Verse 25

पुनरुक्तबहुत्वात्तु प्रजानां वै कुलेकुले / तृतीये त्वथ पर्याये उत्तमस्यान्तरे मनोः

Dahil sa labis na pag-uulit tungkol sa mga nilalang sa bawat angkan, ngayon sa ikatlong pagkakasunod—sa panahon ni Manu Uttama—ito’y isasalaysay.

Verse 26

पञ्च देवगणा प्रोक्तास्तान्वक्ष्यामि निबोधत / सुधामानश्च ये देवा ये चान्ये वशवर्त्तिनः

Limang pangkat ng mga deva ang nabanggit; ipaliliwanag ko, makinig nang mabuti: ang mga deva na tinatawag na Sudhamana at ang iba pang mga deva na nasa ilalim ng kapangyarihan.

Verse 27

प्रतर्दनाः शिवाः सत्यागणा द्वादशकाः स्मृताः / सत्यो धृतिर्दमो दान्तः क्षमः क्षामो ध्वनिः शुचिः

Ang Pratardana, Shiva, at pangkat na Satya-gana ay inaalala bilang labindalawa: Satya, Dhriti, Dama, Danta, Kshama, Kshama, Dhvani, at Shuchi.

Verse 28

इषोर्ज्जश्च तथा श्रेष्ठः सुपर्णो द्वादशस्तथा / इत्येते द्वादश प्रोक्ताः सुधामानस्तु नामभिः

Si Iṣorjja, ang Śreṣṭha at ang Suparṇa—gayundin ang ikalabindalawa; sa gayon, ang labindalawang ito ay tinawag sa mga pangalang Sudhāmān.

Verse 29

सहस्रधारो विश्वायुः समितारो वृहद्वसुः / विश्वधा विश्वकर्मा च मानसस्तु विराजसः

Si Sahasradhāra, Viśvāyu, Samitāra at Vṛhadvasu; gayundin si Viśvadhā, Viśvakarmā, at si Mānas na mula kay Virāja.

Verse 30

ज्योतिश्चैव विभासश्च कीर्त्तिता वंशवर्तिनः / अवध्यो ऽवरतिर्देवो वसुर्धिष्ण्यो विभावसुः

Ang Jyoti at Vibhāsa ay pinuri bilang nasa hanay ng angkan; gayundin sina Avadhya, Avarati-deva, Vasu, Dhiṣṇya, at Vibhāvasu.

Verse 31

वित्तः क्रतुः सुधर्मा च धृतधर्मा यशस्विजः / रथोर्मिः केतुमाञ्छ्चैव कीर्त्तितास्तु प्रतर्दनाः

Sina Vitta, Kratu, Sudharmā, Dhṛtadharmā at Yaśasvij; gayundin sina Rathormi at Ketumān—ay binanggit sa angkan ni Pratardana.

Verse 32

हंसस्वारौ वदान्यौ च प्रतर्दनयशस्करौ / सुदानो वसुदानश्च सुमञ्जसविषावुभौ

Sina Haṃsasvāra at Vadānya—mga nagpapalago ng dangal ni Pratardana. Sina Sudāna at Vasudāna; at sina Sumañjasa at Viṣāva—kapwa rin.

Verse 33

यमो वह्निर् यतिश्चैव सुचित्रः सुतपास्तथा / शिवा ह्येते तु विज्ञेया यज्ञिया द्वादशापराः

Si Yama, Vahni (Agni), Yati, Suchitra, at Sutapa—dapat kilalaning may anyong Śiva; sila ang iba pang labindalawang diyos na pang-yajña.

Verse 34

सत्यानामपि नामानि निबोधत यथातथम् / दिक्पतिर्वाक्पतिश्चैव विश्वः शंभुस्तथैव च

Ngayon ay unawain ang mga pangalan ng mga Satya ayon sa tunay na anyo: Dikpati, Vakpati, Vishva, at Shambhu.

Verse 35

स्वमृडीको दिविश्चैव वर्चोधामा बृहद्वपुः / अश्वश्चैव सदश्वश्च क्षेमानन्दौ तथैव च

Svamridika, Divi, Varchodhama, Brihadvapu, Ashva, Sadashva, at gayundin sina Kshema at Ananda.

Verse 36

सत्या ह्येते परिक्रान्ता यज्ञिया द्वादशापराः / इत्येता देवता ह्यासन्नौत्तमस्यान्तरे मनोः

Sila nga ang mga Satya, ang iba pang labindalawang diyos na pang-yajña; sa gayon, ang mga diyos na ito ay nasa panahon ni Uttama Manu.

Verse 37

तेषामिन्द्रस्तु देवानां सुशान्तिर्नाम विश्रुतः / पुत्रास्त्तवङ्गिरसस्ते वै उत्तमस्य प्रजापतेः

Sa mga diyos na iyon, ang kanilang Indra ay bantog sa pangalang Sushanti; at sila’y mga anak sa angkan ni Angiras, mga supling ni Uttama Prajapati.

Verse 38

वशिष्ठपुत्राः सप्तासन्वाशिष्ठा इति विश्रुताः / सप्तर्षयस्तु ते सर्व उत्तमस्यान्तरे मनोः

May pitong anak si Vasiṣṭha, na tanyag bilang ‘Vāśiṣṭha’. Silang lahat ay mga Saptarṣi sa panahon ng Manvantara ni Manu Uttama.

Verse 39

आचश्च परशुश्चैव दिव्यो दिव्यौषधिर्नयः / देवाम्वुजश्चाप्रतिमौ महोत्साहो गजस्तथा

Āca, Paraśu, Divya, Divyauṣadhi, Naya, Devāmbuja, Apratima, Mahotsāha, at Gaja—ito ang kanilang mga pangalan.

Verse 40

विनीतश्च सुकेतुश्च सुमित्रः सुमतिः श्रुतिः / उत्तमस्य मनोः पुत्रास्त्रयोदश महात्मनः

Vinīta, Suketu, Sumitra, Sumati, at Śruti—ang mga dakilang kaluluwang ito ay kabilang sa labintatlong anak ni Manu Uttama.

Verse 41

एते क्षत्रप्रणेतारस्तृतीयं चैतदन्तरम् / औत्तमः परिसंख्यातः सर्गः स्वारोचिषेण तु

Sila ang nagtatag ng kaayusan ng mga Kṣatriya; ito ang ikatlong Manvantara. Ayon kay Svārociṣa Manu, ang paglikhang ito ay binibilang na ‘Auttama-sarga’.

Verse 42

विस्तरेणानुपूर्व्या च तामसस्य निबोधत / चतुर्थे त्वथ पर्याये तामसस्यातरे मनोः

Ngayon ay unawain ang tungkol kay Tāmasa (Manu) nang sunod-sunod at masinsinan. Sa ikaapat na yugto dumarating ang Manvantara ni Manu Tāmasa.

Verse 43

सत्याः सुरूपाः सुधियो हरयश्च गणाः स्मृताः / पुलस्त्यपुत्रास्ते देवास्तामसस्यान्तरे मनोः

Ang Satya, Surūpa, Sudhi, at Hari ay itinuturing na mga gaṇa. Sila ang mga diyos na anak ni Pulastya, na nabibilang sa pagitan ng panahon ni Manu Tāmāsa.

Verse 44

गणस्तु तेषां देवानामेकैकः पञ्चविंशकः / इन्द्रियाणां प्रतीयेत ऋषयः प्रतिजानते

Bawat gaṇa ng mga diyos na iyon ay tig-dalawampu’t lima. Sila’y nauunawaang gaya ng mga pandama (indriya)—ganito ang pagtitiyak ng mga rishi.

Verse 45

सप्रमाणास्तु शीर्षण्यं मनश्चैवाष्टमं तथा / इन्द्रियाणि तथा देवा मनोस्तस्यान्तरे स्मृताः

Ang pitong pramāṇa kasama ang pinakamataas (śīrṣaṇya), at ang ikawalo ay ang manas (isip). Gayundin, ang mga pandama at mga diyos ay inaalala sa pagitan ng panahon ng Manu na iyon.

Verse 46

तेषां बभूव देवानां शिबिरिन्द्रः प्रतापवान् / सप्तर्षयोंऽतरे ये च तान्निबोधत सत्तमाः

Sa mga diyos na iyon, lumitaw ang makapangyarihang Śibirindra bilang pinuno. At ang mga Saptarishi sa panahong iyon, alamin ninyo, O mga pinakadakila.

Verse 47

काव्य आङ्गिरसश्चैव काश्यपः पृथुरेव च / अत्रेयस्त्वग्निरित्येव ज्योतिर्धामा च भार्गवः

Kāvya, Āṅgirasa, Kāśyapa, at Pṛthu; gayundin si Ātreya, Agni, Jyotirdhāmā, at Bhārgava—sila ang (mga Saptarishi).

Verse 48

पौलहश्चरकश्चात्र वाशिष्ठः पीवरस्तथा / चैत्रस्तथैव पौलस्त्य ऋषयस्तामसेंऽतरे

Sa Manvantara na Tāmāsa, dito binanggit ang mga rishi: Paulaha, Caraka, Vāśiṣṭha, Pīvara, Caitra, at Paulastya.

Verse 49

जानुजङ्घस्तथा शान्तिर्नरः ख्यातिः शुभस्तथा / प्रियभृत्यो परीक्षिच्च प्रस्थलो ऽथ दृढेषुधिः

Si Jānujanggha, Śānti, Nara, Khyāti, at Śubha; gayundin sina Priyabhṛtya, Parīkṣi, Prasthala, at Dṛḍheṣudhi—mga pangalang binanggit.

Verse 50

कृशाश्वः कृतबन्धुश्च तामसस्य मनोः सुताः / पञ्चमेत्वथ पर्याये मनोः स्वारोचिषेंऽतरे

Sina Kṛśāśva at Kṛtabandhu ay mga anak ni Manu Tāmāsa; at sa pagkakasunod ng Manvantara Svārociṣa, ito ang ikalimang bahagi.

Verse 51

गुणास्तु ये समाख्याता देवानां तान्निबोधत / अमिताभा भूतरयो वैकुण्ठाः ससुमेधसः

Unawain ang mga katangiang inilarawan para sa mga deva: Amitābha, Bhūtaraya, Vaikuṇṭha, at Sasumedhasa.

Verse 52

वरिष्ठाश्च शुभाः पुत्रा वसिष्ठस्य प्रजापतेः / चतुर्दश तु चत्वारो गणास्तेषां सुभास्वराः

Ang mga anak ni Prajāpati Vasiṣṭha ay marangal at mapalad; may apat na gaṇa, tig-labing-apat, na may tinig na malinaw at kaaya-aya.

Verse 53

उग्रः प्रज्ञो ऽग्निभावश्च प्रज्योतिश्चामृतस्तथा / सुमतिर्वा विरावश्च धामा नादः श्रवास्तथा

Si Ugra, ang marunong, may likas na apoy, ang maningning na liwanag, at ang Amrita; gayundin sina Sumati, Virāva, Dhāma, Nāda at Śravā.

Verse 54

वृत्तिराशी च वादश्च शबरश्च चतुर्दश / अमिताभाः स्मृता ह्येते देवाः स्वारोचिषेंऽतरे

Sina Vṛtti, Rāśi, Vāda at Śabara—silang labing-apat; sa Manvantara ni Svārociṣa, ang mga diyos na ito ay inaalala bilang ‘Amitābha’.

Verse 55

मतिश्च सुमतिश्चैव ऋतसत्यौ तथैधनः / अधृतिर्विधृतिश्चैव दमो नियम एव च

Sina Mati at Sumati, sina Ṛta at Satya, at si Aidhana; gayundin sina Adhṛti at Vidhṛti, Dama at Niyama.

Verse 56

व्रतो विष्णुः सहश्चैव द्युतिमान्सुश्रवास्तथा / इत्येतानीह नामानि आभूतयसां विदुः

Sina Vrata, Viṣṇu, Saha, Dyutimān at Suśravā—ito ang mga pangalang kinikilala rito para sa mga diyos na Ābhūtaya.

Verse 57

वृषो भेत्ता जयो भीमः शुचिर्दान्तो यशो दमः / नाथो विद्वानजेयश्च कृशो गौरो ध्रुवस्तथा

Sina Vṛṣa, Bhettā, Jaya, Bhīma, Śuci, Dānta, Yaśas, Dama; at sina Nātha, Vidvān, Ajeya, Kṛśa, Gaura at Dhruva rin.

Verse 58

कीर्त्तितास्तु विकुण्ठा वै सुमेधांस्तु निबोधत / मेधा मेधा तिथिश्चैव सत्यमेधास्तथैव च

Pinuri na ang mga Vaikuntha; kayong mga Sumedha, dinggin—Medha, Medha, Tithi, at Satyamedha.

Verse 59

पृश्निमेधाल्पमेधाश्च भूयोमेधाश्च यः प्रभुः / दीप्तिमेधा यशोमेधा स्थिरमेधास्तथैव च

May Prabhu na tinatawag na Pṛśnimedhā, Alpamedhā at Bhūyomedhā; gayundin ang Dīptimedhā, Yaśomedhā, at Sthiramedhā.

Verse 60

सर्वमेधा सुमेधाश्च प्रतिमेधाश्च यः स्मृतः / मेधजा मेधहन्ता च कीर्त्तितास्ते सुमेधसः

Siya’y inaalala bilang Sarvamedhā, Sumedhā at Pratimedhā; gayundin bilang Medhajā at Medhahantā—sila’y pinupuri bilang mga Sumedhasa.

Verse 61

विभुरिन्द्रस्तथा तेषामासीद्वि क्रान्तपौरुषः / पौलस्त्यो दवबाहुश्च सुधामा नाम काश्यपः

Sa kanila ay naroon si Vibhū Indra na dakila ang tapang; gayundin sina Paulastya, Davabāhu, at ang Kāśyapa na nagngangalang Sudhāmā.

Verse 62

हिरण्यरोमाङ्गिरसो वेदश्रीश्चैव भार्गवः / ऊर्ध्वबाहुश्च वाशिष्ठः पर्जन्यः पौलहस्तथा

Si Hiraṇyaromā na mula sa Aṅgirasa, si Vedaśrī na Bhārgava; si Ūrdhvabāhu na Vāsiṣṭha, si Parjanya, at si Paulaha rin.

Verse 63

सत्यनेत्रस्तथात्रेय ऋषयो रैवतेंऽतरे / महावीर्यः सुसंभाव्यः सत्यको हरहा शुचिः

Sa Manvantara ni Raivata, nabanggit sina Satyanetra, ang rishi na Atreya, at sina Mahavīrya, Susambhāvya, Satyaka, Harahā, at Śuci na dalisay.

Verse 64

बलबन्धुर्निरामित्रः कंबुः शृगो धृतव्रतः / रैवतस्य च पुत्रास्ते पञ्चमं वै तदन्तरम्

Sina Balabandhu, Nirāmitra, Kambu, Śṛga, at Dhṛtavrata ay mga anak ni Raivata; ito ang tinatawag na ikalimang Manvantara.

Verse 65

स्वारोचिषश्चोत्तमो ऽपि तामसो रैवतस्तथा / प्रियव्रतान्वया ह्येते चत्वारो मनवः स्मृताः

Sina Svārociṣa, Uttama, Tāmasa, at Raivata—ang apat na Manu na ito ay inaalala bilang nasa angkan ni Priyavrata.

Verse 66

षष्ठे खल्वपि पर्याये देवा ये चाक्षुषेंऽतरे / आद्याः प्रसूता भाव्यश्च पृथुकाश्च दिवौकसः

Sa ikaanim na yugto, sa loob ng Manvantara ni Cākṣuṣa, ang mga deva—Ādya, Prasūta, Bhāvya, at Pṛthuka—ay tinawag na divaukasa, mga nananahan sa langit.

Verse 67

महानुभावा लेखास्छ पञ्च देवगणाः स्मृताः / दिवौकसः सर्व एव प्रोच्यन्ते मातृनामभिः

Ang Mahānubhāva at Lekhā ay inaalala bilang limang pangkat ng mga deva; ang lahat ng divaukasa ay binibigkas sa mga pangalang Mātṛ, ang mga Banal na Ina.

Verse 68

अत्रेः पुत्रस्य नप्तारो ह्यारण्यस्य प्रजापतेः / गणस्तु तेषां देवानामेकैको ह्यष्टकः स्मृतः

Sila ang mga apo ng anak ni Atri, mula sa angkan ni Prajapati Aranya; at sa pangkat ng mga diyos na iyon, bawat isa ay inaalala bilang isang ‘Ashtaka’.

Verse 69

अन्तरिक्षो वसुर्हव्यो ह्यतिथिश्च प्रियव्रतः / श्रोता मन्तानुमन्ता च त्वाद्या ह्येते प्रकीर्त्तिताः

Si Antariksha, Vasu, Havya, Atithi at Priyavrata; gayundin ang Shrota, Manta (mapagnilay) at Anumanta—sila ang ipinahayag bilang mga unang diyos.

Verse 70

श्येनभद्रस्तथा चैव श्वेतचक्षुर्महायशाः / सुमनाश्च प्रचेताश्च वनेनः सुप्रचेत्सौ

Kasama rin sina Shyenabhadra, ang dakilang si Shvetacakshu, Sumana, Pracetas, Vanena, at Supracetas—sila man ay kabilang sa pangkat na iyon.

Verse 71

मुनिश्चैव महासत्त्वः प्रसूताः परिकीर्त्तिताः / विजयः सुजयश्चैव मनस्योदौ तथैव च

Si Muni at Mahasattva ay ipinahayag na mga diyos na isinilang; gayundin sina Vijaya, Sujaya, at sina Manasyu at Uda.

Verse 72

मतिः परिमतिश्चैव विचेताः प्रियनिश्चयः / भव्या ह्येते स्मृता देवाः पृथुकांश्च निबोधत

Sina Mati, Parimati, Viceta, at Priyanishchaya—ang mga diyos na ito ay inaalala bilang ‘marangal at mapalad’; at unawain din ang tungkol sa Prithukamsha.

Verse 73

ओजिष्ठः शकुनो देवो वानत्दृष्टस्तथैव च / सत्कृतः सत्यदृष्टिश्च जिगीषुर्विजयस्तथा

Si Ojistha, Sakuna, Deva, at Vanatdrishta; gayundin sina Satkṛta, Satyadrishti, Jigishu, at Vijaya—ito ang mga banal na pangalan ng mga deva.

Verse 74

अजितश्च महाभागः पृथुकास्ते दिवौकसः / लेशास्तथा प्रवक्ष्यामि नामतस्तान्निबोधत

Si Ajita rin ay dakilang pinagpala; sila ang mga divaukasa, mga nananahan sa langit, na tinatawag na Prithuka. Ngayon ay babanggitin ko ang ilan sa kanila ayon sa pangalan—pakinggan at unawain.

Verse 75

मनोजवः प्रघासश्च प्रचेताश्च महायशाः / ध्रुवो ध्रुवक्षितिश्चैव अत्युतश्चैव वीर्यवान्

Si Manojava, Praghāsa, at ang tanyag na Praceta; gayundin si Dhruva, Dhruvakṣiti, at ang makapangyarihang Atyuta—naroon din sila.

Verse 76

युवना बृहस्पतिश्चैव लेखाः संपरिकीर्त्तिताः / मनोजवो महावीर्यस्तेषामिन्द्रस्तदाभवत्

Sina Yuvanā at Bṛhaspati—ang mga pangalang ‘Lekhā’ na ito ay kilala rin. Sa kanila, si Manojava na may dakilang lakas ang naging Indra noon.

Verse 77

उत्तमो भार्गवश्चैव हविष्मानङ्गिरःसुतः / सुधामा काश्यपश्चैव वशिष्ठो विरजास्तथा

Si Uttama, Bhārgava, at si Havishmān na anak ni Angiras; gayundin sina Sudhāmā, Kāśyapa, Vaśiṣṭha, at Viraja—sila rin ay mga banal na rishi.

Verse 78

अतिनामा च पौलस्त्यः सहिष्णुः पौलहस्तथा / मधुरात्रेय इत्येते सप्त वै चाक्षुषेंऽतरे

Sina Atināmā, Paulastya, Sahiṣṇu, gayundin si Paulaha at Madhurātreya—sila ang pitong (rishi) sa Manvantara ni Cākṣuṣa.

Verse 79

ऊरुः पुरुः शतद्युम्नस्तपस्वी सत्यवाक्कृतिः / अग्निष्टुदतिरात्रश्च सुद्युम्नशचेति ते नव

Sina Ūru, Puru, Śatadyumna, Tapasvī, Satyavākkṛti, Agniṣṭut, Atirātra, at Sudyumna—sila ang siyam na binanggit.

Verse 80

अभिमन्युश्च दशमो नाड्वलेया मनोः सुताः / चाक्षुषस्य सुताः ह्येते षष्ठं चैव तदन्तरम्

Ang ikasampu ay si Abhimanyu; sila ang mga anak ni Manu Nāḍvaleya. Sila’y pawang mga anak ni Cākṣuṣa; at ito ang ikaanim na Manvantara.

Verse 81

वैवस्वतेन संख्यातस्तत्सर्गः सांप्रतेन तु / विस्तरेणानुपूर्व्या च चाक्षुषस्यान्तरे मनोः

Ang paglikhang iyon ay binilang ni Vaivasvata (Manu) nang maikli; ngunit ang nagsasalaysay ngayon ay maglalahad nang sunod-sunod at mas malawak tungkol sa Manvantara ni Cākṣuṣa Manu.

Verse 82

ऋषय ऊचुः चाक्षुषः कस्य दायादः संभूतः सक्य वान्वये / तस्यान्ववाये ये ऽप्यन्येतान्नो ब्रूहि यथातथम्

Wika ng mga rishi: “Si Cākṣuṣa ay tagapagmana kanino, at saang angkan siya nagmula? At yaong iba pa sa kanyang salinlahi—ipahayag mo sa amin nang tapat, ayon sa tunay na kalagayan.”

Verse 83

सूत उवाच चाक्षुषस्य विसर्गं तु समासाच्छृणुत द्विजाः / यस्यान्ववाये संभूतः पृथुर्वैन्यः प्रतापवान्

Wika ni Suta: O mga dvija, pakinggan nang maikli ang visarga ni Manu Caksusa; sa kanyang angkan isinilang si Prthu Vainya na makapangyarihan.

Verse 84

प्रजानां पतयश्चान्ये दक्षः प्राचेतसस्तथा / उत्तानपादं जग्राह पुत्रमत्रिप्रजापतिः

May iba pang mga panginoon ng mga nilalang: si Daksa na Pracetas; at tinanggap ni Prajapati Atri si Uttanapada bilang anak.

Verse 85

दत्तकः स तु पुत्रो ऽस्य राजा ह्यासीत्प्रजापतिः / स्वायंभुवेन मनुना दत्तो ऽत्रेः कारणं प्रति

Siya ang ampon na anak niya; at ang haring iyon ay naging Prajapati. Si Manu Svayambhuva, dahil sa isang dahilan, ay ibinigay siya kay Atri.

Verse 86

मन्वन्तरमथासाद्य भविष्यच्चाक्षुषस्य ह / षष्ठं तदनु वक्ष्यामि उपोद्धातेन वै द्विजाः

Ngayon, pagdating sa manvantara na susunod kay Caksusa, O mga dvija, isasalaysay ko ang ikaanim na manvantara na may paunang paliwanag.

Verse 87

उत्तानपादाच्चतुरः सूनृतासूत भामिनी / धर्मस्य कन्या सुश्रोणी सूनृता नाम विश्रुता

Mula kay Uttanapada, ang marikit na Sunrta ay nagsilang ng apat na anak na lalaki; siya ang anak na babae ni Dharma, may magandang baywang, at tanyag sa pangalang “Sunrta.”

Verse 88

उत्पन्ना जापि धर्मेम ध्रुवस्य जननी शुभा / धर्मस्य पत्न्यां लक्ष्मयां वै उत्पन्ना सा शुचिस्मिता

Bagama’t isinilang sa Dharma, siya si Śubhā ang naging ina ni Dhruva; mula kay Lakṣmī, asawa ni Dharma, isinilang ang Śucismitā na iyon.

Verse 89

ध्रुवं च कीर्त्तिमन्तं च त्वायुष्मन्तं वसुं तथा / उत्तानपादो ऽजनयत्कन्ये द्वे च शुचिस्मिते

Ipinanganak ni Uttānapāda sina Dhruva, Kīrtimān, Āyuṣmān, at Vasu; at, O Śucismite, may dalawa ring anak na babae.

Verse 90

स्वरामनस्विनी चैव तयोः पुत्राः प्रकीर्त्तिताः / ध्रुवो वर्षसहस्राणि दश दिव्यानि वीर्यवान्

Sina Svarā at Manasvinī ang binanggit na mga anak na lalaki nila; at si Dhruva na makapangyarihan ay nag-tapasya sa loob ng sampung libong banal na taon.

Verse 91

तपस्तेपे निराहारः प्रार्थयन्विपुलं यशः / त्रेतायुगे तु प्रथमे पौत्रः स्वायंभुवस्य तु

Nag-tapasya siya nang walang pagkain, humihiling ng malawak na karangalan; siya’y apo ni Svāyambhuva Manu, sa unang panahon ng Tretāyuga.

Verse 92

आत्मानं धारयन्योगान्प्रार्थयन्सुमहद्यशः / तस्मै ब्रह्मा ददौ प्रीतो ज्योतिषां स्थानमुत्तमम्

Pinatatag niya ang sarili sa yoga at humiling ng dakilang karangalan; si Brahmā, nalugod, ay nagkaloob sa kanya ng pinakamataas na kalagayan sa hanay ng mga tala.

Verse 93

आभूतसंप्लवाद्दिव्यमस्तोदयविवार्जितम् / तस्यातिमात्रामृद्धिं च महिमानं निरीक्ष्य तु

Nang pagmasdan ang banal na kalagayan matapos ang pralaya, na walang pagkakaiba ng paglubog at pagsikat, at makita ang sukdulang kasaganaan at kadakilaan nito.

Verse 94

दैत्या सुराणामाचार्यः श्लोकमप्युशाना जगौ / अहो ऽस्य तपसो वीर्यमहो श्रुतमहो व्रतम्

Si Uśanā, guro ng mga Daitya at mga Deva, ay bumigkas ng isang śloka: “Kay dakila ang lakas ng kanyang tapas; kay dakila ang kanyang śruti; kay dakila ang kanyang vrata!”

Verse 95

कृत्वा यदेनमुपरि ध्रुवं सप्तर्षयः स्थिताः / द्रुवे त्रिदिवमासक्तमीश्वरः स दिवस्पतिः

Yaong ginawang Dhruva, at sa ibabaw niya nanatili ang Saptarṣi; sa Dhruva rin dumikit ang Tridiva—ang Īśvara na iyon ang Divaspati.

Verse 96

ध्रुवात्सृष्टिं च भव्यं च भूमिस्तौ सुषुवे नृपौ / स्वां छायामाह वै सृष्टिर्भवनारीति तां प्रभुः

Mula kay Dhruva, isinilang ni Bhūmi ang dalawang hari na sina Sṛṣṭi at Bhavya. Sinabi ng Panginoon kay Sṛṣṭi: “Ikaw ang aking anino; tatawagin kang Bhavanārī.”

Verse 97

सत्याभिव्यहृतेस्तस्य सद्यः स्त्री साभवत्तदा / दिव्यसंहनना छाया दिव्याभरणभूषिता

Sa pagbigkas niya ng salitang katotohanan, ang aninong iyon ay agad naging isang babae, may banal na anyo at pinalamutian ng makalangit na alahas.

Verse 98

छायायां सृष्टिराधत्त पञ्च पुत्रानकल्मषान् / प्राजीनगर्भं वृषभं वृकञ्च वृकलं धृतिम्

Mula kay Chāyā ay nilikha ang limang anak na walang dungis: Prājīnagarbha, Vṛṣabha, Vṛka, Vṛkala, at Dhṛti.

Verse 99

पत्नी प्राचीनगर्भस्य सुवर्चा सुषुवे नुपम् / नाम्नोदारधियं पुत्रमिन्द्रो यः पूर्वजन्मनि

Ang asawa ni Prājīnagarbha na si Suvarcā ay nagsilang ng isang marangal na anak na pinangalanang Udāradhī, na sa dating buhay ay si Indra.

Verse 100

संवत्सरसहस्रान्ते सकृदाहारमाहरन् / एवं मन्वन्तरं युक्त इन्द्रत्वं प्राप्तवान्प्रभुः

Sa pagtatapos ng isang libong taon, minsan lamang siya kumakain; sa gayong pagtalima sa buong manvantara, natamo ng Panginoon ang pagka-Indra.

Verse 101

उदारधेः सुतं भद्राजनयत्सा दिवञ्जयम् / रिपुं रिपुञ्जयाज्जज्ञे वराङ्गी तु दिवञ्जयात्

Mula kay Udāradhī, isinilang ni Bhadrā ang anak na si Divañjaya; mula kay Divañjaya, isinilang ni Varāṅgī si Ripuñjaya, at mula kay Ripuñjaya ay ipinanganak si Ripu.

Verse 102

रिपोराधत्त बृहती वक्षुषं सर्वतेजसम् / तस्य पुत्रो मनुर्विद्वान् ब्रह्मक्षत्त्रप्रवत्तकः / व्यजीजनत्पुष्करिणी वारुणी चाक्षुषं मनुम्

Mula kay Ripu, isinilang ni Bṛhatī si Vakṣuṣa na nagliliwanag sa lahat ng ningning. Ang anak niya ay ang marunong na Manu, tagapagpasimula ng dharma ng Brahmana at Kṣatriya. Sina Puṣkariṇī at Vāruṇī ay nagsilang kay Cākṣuṣa Manu.

Verse 103

ऋषय ऊचुः प्रजापतेः सुता कस्माद्वारुणी प्रोच्यते ऽनघ / एतदाचक्ष्व तत्वेन कुशलो ह्यसि विस्तरे

Nagsalita ang mga rishi—O walang dungis, bakit tinatawag na ‘Varuni’ ang anak na babae ni Prajapati? Ipaliwanag ito ayon sa katotohanan nang malawakan, sapagkat bihasa ka sa pagsasalaysay.

Verse 104

सूत उवाच अरण्यस्योदकः पुत्रो वरुणत्वमुपागतः / तेन सा वारुणी ज्ञेया भ्रात्रा ख्यातिमुपागता

Sinabi ni Suta—Si Udaka, anak ni Aranya, ay umabot sa katayuang Varuna; kaya ang dalaga ay dapat makilalang ‘Varuni’, at sumikat dahil sa kanyang kapatid na lalaki.

Verse 105

मनोरजायन्त दश नड्वलायां सुताः शुभाः / कन्यायां सुमहावीर्या विरजस्य प्रजापतेः

Kay Naḍvalā, isinilang kay Manu ang sampung mabubuting anak na lalaki; at kay Kanyā naman, isinilang kay Prajapati Viraja ang mga anak na lalaking dakilang makapangyarihan.

Verse 106

ऊरुः पुरुः शतद्युम्नस्तपस्वी सत्यवाक्कृतिः / अग्निष्टुदतिरात्रश्च सुद्युम्नश्चेति वै नव

Ūru, Puru, Śatadyumna, Tapasvī, Satyavākkṛti, Agniṣṭut, Atirātra, at Sudyumna—sila ang siyam (na anak) na binanggit.

Verse 107

अभिमन्युश्च दशमो नड्वलायां मनोः सुताः / ऊरोरजनयत्पुत्रान्षडाग्नेयी महाप्रभान्

Si Abhimanyu ang ikasampung anak na lalaki ni Manu kay Naḍvalā; at sa pamamagitan ni Ūru, nagsilang si Āgneyī ng anim na anak na lalaking may dakilang ningning.

Verse 108

अङ्गं सुमनसं ख्यातिङ्गयं शुक्रं व्रजाजिनौ / अङ्गात्सुनीथापत्यंवै वेनमेकं व्यजायत

Sa gitna nina Anga, Sumanasa, Khyātiṅgaya, Śukra, Vraja at Ajina; mula kay Anga, sa sinapupunan ni Sunīthā, isinilang ang nag-iisang anak na si Vena.

Verse 109

तस्यापराधाद्वेनस्य प्रकोपस्तु महानभूत् / प्रजार्थमृषयो यस्यममन्थुर्दक्षिणां करम्

Dahil sa kasalanan ni Vena, sumiklab ang malaking poot; para sa kapakanan ng mga tao, minanthana ng mga rishi ang kanyang kanang kamay.

Verse 110

जनितस्तस्य पाणौ तु मथिते रूपवान्पृथुः / जनयित्वा सुतं तस्य पृथुं प्रथितपौरुषम्

Nang minalo ang kanyang kamay, isinilang ang marikit na si Pṛthu; at mula roon ay lumitaw ang anak na si Pṛthu, bantog sa kagitingan.

Verse 111

अब्रु वंस्त्वेष वो राजा ऋषयो मुदिताः प्रजाः / स धन्वी कवची जज्ञे तेजसा निर्दहन्निव

Sinabi nila, “Ito ang inyong hari”; nagalak ang mga rishi at ang bayan. Siya’y isinilang na may busog at baluti, na wari’y nanliliyab sa sariling ningning.

Verse 112

वृत्तीनामेष वो दाता भविष्यति नराधिपः / पृथुर्वैन्यस्तदा लोकान्ररक्ष क्षत्रपूर्वजः

Ang haring ito ang magiging tagapagkaloob ng kabuhayan ninyo; noon, si Pṛthu Vainya, ninuno ng mga kshatriya, ay nag-ingat sa mga daigdig.

Verse 113

राजसूयाभिषिक्तानामाद्यस्स वसुधाधिपः / तस्य स्तवार्थमुत्पन्नौ निपुणौ सूतमागधौ

Sa mga haring pinahiran sa Rajasuya, siya ang unang panginoon ng daigdig. Upang awitin ang kanyang papuri, sumilang ang bihasang Suta at Magadha.

Verse 114

तेनेयं गौर्महाराज्ञा दुग्धा सस्यानि धीमता / प्रजानां वृत्तिकामानां देवैश्चर्षिगणैः सह

Ang marunong na Maharaja ay “dumine” sa lupang anyong baka; lumitaw ang mga ani para sa ikabubuhay ng mga tao, kasama ang mga deva at rishi.

Verse 115

पितृभिर् दानवैश्चैव गन्धर्वैश्चाप्सरोगणैः / सर्पैः पुण्यजनैश्चैव पर्वतैर्वृक्षवीरुधैः

Maging ng mga Pitri, Danava, Gandharva at mga pangkat ng Apsara, ng mga ahas, ng mga Punyajana, at ng mga bundok, puno at baging.

Verse 116

तेषु तेषु तु पात्रेषु दुह्यमाना वसुंधरा / प्रादाद्यथेप्सि तं क्षीरं तेन प्राणानधारयन्

Nang ang Vasundhara ay ginatasan sa iba’t ibang sisidlan, ibinigay niya ang gatas na ninanais; sa gatas na iyon nila iningatan ang buhay.

Verse 117

शांशपायन उवाच विस्तरेण पृथोर्जन्म कीर्त्तयस्व महाव्रत / यथा महात्मना तेन पूर्वं दुग्धा वसुंधरा

Wika ni Shamsapayana: O may dakilang panata, isalaysay nang malawakan ang kapanganakan ni Prithu, gaya ng ginawa ng dakilang iyon sa pag-gatas kay Vasundhara noon.

Verse 118

यथा देवैश्च नागैश्च यथा ब्रह्मर्षिभिः सह / यक्षै राक्षसगन्धर्वैरप्सरोभिर्यथा पुरा

Gaya ng nangyari noon kasama ng mga deva at mga nāga, gayundin kasama ng mga brahmarṣi; at kasama rin ng mga yakṣa, rākṣasa, gandharva at apsarā noong unang panahon.

Verse 119

यथा यथा च वै सूत विधिना येन येन च / तेषां पात्रविशेषांश्च दोग्धारं क्षीरमेव च

O Sūta, sa alinmang paraan at ayon sa anumang ritwal na naganap, isalaysay ang mga natatanging sisidlan nila, ang naggagatas, at ang mismong gatas (kṣīra).

Verse 120

तथा वत्सविशेषांश्च त्वंनः प्रब्रूहि पृच्छताम् / यथा क्षीरविशेषांश्च सर्वानेवानुपूर्वशः

Gayundin, hinihiling namin—ipaliwanag mo sa amin ang mga pagkakaiba ng mga bisiro (vatsa); at ilahad nang sunod-sunod ang lahat ng uri ng gatas (kṣīra).

Verse 121

यस्मिंश्च कारणे पाणिर्वनस्य मथितः पुरा / कुद्धैर्महर्षिभिः पूर्वैः कारणं ब्रूहि तद्धि नः

At sa anong dahilan noong una, ang mga nagngangalit na mahārṣi ay ‘nag-matha’ sa kagubatan upang ilabas ang katas nito? Ipagpaliwanag mo sa amin ang sanhi.

Verse 122

सूत उवाच कथयिष्यामि वो विप्राः पृथोर्वैन्यस्य संभवम् / एकाग्राः प्रयताश्चैव शुश्रूषध्वं द्विजोत्तमाः

Wika ni Sūta: O mga vipra, isasalaysay ko sa inyo ang paglitaw ni Pṛthu Vainya. O mga dakilang dvija, makinig kayo nang nakatuon ang isip at may pagpipigil-sa-sarili.

Verse 123

नाशुद्धाय न पापाय नाशिष्यायाहिताय च / वर्त्तनीयमिदं ब्रह्म नाव्रताय कथञ्चन

Ang banal na aral na ito ay hindi dapat ipahayag sa marumi, makasalanan, di-karapat-dapat na alagad, at sa mapanakit; lalo na sa walang vrata, kailanman ay hindi.

Verse 124

धन्यं यशस्यमायुष्यं पुण्यं वेदैश्च संमितम् / रहस्यमृषिभिः प्रोक्तं शृणुयाद्यो ऽनसूयकः

Ang salaysay na ito ay mapalad, nagbibigay ng dangal, nagpapahaba ng buhay, puspos ng kabutihan at sang-ayon sa Veda; ang lihim na sinabi ng mga rishi ay pakinggan ng walang inggit.

Verse 125

यश्चैवं श्रावयेन्मर्त्यः पृथोर्वैन्यस्य संभवम् / ब्राह्मणेभ्यो नमस्कृत्य न स शोचेत्कृताकृतम्

Ang sinumang, matapos magbigay-galang sa mga Brahmana, ay magpabasa o magsalaysay ng ganitong pinagmulan ni Prithu Vainya, hindi siya magdadalamhati sa nagawa o di nagawa.

Verse 126

गोप्ता धर्मस्य राजासौ बभूवात्रिसमः प्रभुः / अत्रिवंशसमुत्पन्नो ह्यङ्गो नाम प्रजापतिः

Ang haring iyon ay naging tagapangalaga ng Dharma, isang panginoong tulad ni Atri; sa angkan ni Atri ay isinilang ang Prajapati na nagngangalang Anga.

Verse 127

तस्य पुत्रो ऽभवद्वेनो नात्यर्थं धार्मिकस्तथा / जातो मृत्युसुतायां वै सुनीथायां प्रजापतिः

Ang kanyang anak ay si Vena, na hindi lubhang maka-Dharma; ang Prajapati na iyon ay isinilang kay Sunitha, anak na babae ni Mrityu, ang diyos ng kamatayan.

Verse 128

स मातामहदोषेण वेनः कालात्म जात्मजः / स धर्मं वृष्ठतः कृत्वा कामाल्लोकेष्वर्तत

Dahil sa kasalanan ng lolo sa ina, si Vena na anak ni Kālātmaja ay tinalikuran ang Dharma at, alipin ng pagnanasa, namuhay sa mga daigdig.

Verse 129

स्थापनां स्थापयामास धर्मायेतां स पार्थिवः / वेदशास्त्राण्यतिक्रम्य सो ऽधर्मे निरतो ऽभवत्

Itinatag ng haring iyon ang isang kaayusan na kunwari’y para sa Dharma; ngunit nilabag niya ang Veda at mga śāstra at nalugmok sa Adharma.

Verse 130

निःस्वाध्यायवष्ट्कारे तस्मिन्राज्यं प्रशासति / न पिबन्ति तदा सोमं महायज्ञेषु देवताः

Nang siya’y maghari, nawala ang svādhyāya at ang sigaw na vaṣaṭ; kaya’t ang mga deva ay hindi uminom ng soma sa mga dakilang yajña.

Verse 131

न यष्टव्यं न दातव्यमिति तस्य प्रजापतेः / आसीत्प्रतिज्ञा क्रूरेयं विनाशे प्रत्युपस्थिते

Ang malupit na panata ng Prajāpati na iyon ay: “huwag magsagawa ng yajña, huwag magbigay ng dāna”; at ang kapahamakan ay papalapit na.

Verse 132

अहमीज्यश्च पूज्यश्च यज्ञे देवद्विजातिभिः / मयि यज्ञा विधातव्या मयि होतव्यमित्यपि

Sinabi niya: “Sa yajña, ang mga deva at mga dvija ay dapat sumamba at maghandog sa akin; ang mga yajña ay para sa akin, at ang mga alay ay sa akin din ihahandog.”

Verse 133

तमतिक्रान्तमर्यादमवदानसुसंवृतम् / ऊचुर्महर्षयः सर्वे मरीचिप्रमुखास्तदा

Noon, ang lahat ng mga maharshi na pinangungunahan ni Marichi, nang makita ang lumalampas sa hangganan at natatakpan ng kasalanan, ay nagsalita.

Verse 134

वयं दीक्षां प्रवेक्ष्यामः संवत्सरशतं नृप / त्वं मा कार्षीरधर्मं वै नैष धर्मः सनातनः

O hari, papasok kami sa dīkṣā sa loob ng sandaang taon; huwag kang gumawa ng adharma, sapagkat hindi ito ang walang hanggang dharma.

Verse 135

निधने संप्रसूतस्त्वं प्रजापतिरसंशयः / पालयिष्ये प्रजाश्चेति पूर्वं ते समयः कृतः

Ikaw ay isinilang sa panahon ng pagkapahamak; walang alinlangan, ikaw ay Prajāpati. Noon pa’y may kasunduan kang: ‘Aalagaan ko ang mga nilalang.’

Verse 136

तां स्तथा वादिनः सर्वान्ब्रह्मर्षीनब्रवीत्तदा / वेनः प्रहस्य दुर्बुद्धिर्विदितेन च कोविदः

Sa lahat ng mga brahmarshi na nagsasalita nang gayon, noon ay tumawa si Vena na may masamang isip, na wari’y bihasa sa nalalaman, at nagsalita.

Verse 137

स्रष्टा धर्मस्य कश्चान्यः श्रोतव्यं कस्य वा मया / वीर्यण तपसा सत्यैर्मया वा कः समो भुवि

Sino pa ang lumikha ng dharma kundi ako? Kanino ako makikinig? Sa tapang, tapas, at katotohanan, sino sa lupa ang kapantay ko?

Verse 138

मन्दात्मानो न नूनं मां यूयं जानीत तत्त्वतः / प्रभवं सर्वलोकानां धर्माणां च विशेषतः

O kayong may mapurol na diwa, tunay na hindi ninyo ako nakikilala ayon sa katotohanan; ako ang pinagmulan ng lahat ng mga daigdig at lalo na ng mga dharma.

Verse 139

इच्छन्दहेयं पृथिवीं प्लावयेयं जलेन वा / सृजेयं वा ग्रसेयं वा नात्र कार्या विचारणा

Kung nanaisin ko, masusunog ko ang daigdig o lulunurin sa tubig; makalilikha ako o makalalamon—hindi na kailangan ng pag-aalinlangan.

Verse 140

यदा न शक्यते स्तंभादानार्य्यभृशसंहितः / अनुनेतुं तदा वेनस्ततः क्रुद्धा महर्षयः

Nang hindi na mapapayapa si Vena—matigas na parang haligi, di-maka-arya at lubhang malupit—nagngitngit ang mga dakilang rishi.

Verse 141

निगृह्य तं च बाहुभ्यां विस्फुरन्तं महा बलम् / ततो ऽस्य वामहस्तं ते ममन्थुर्भृशकोपिताः

Pinigil nila sa dalawang bisig ang napakalakas na nanginginig at pumapalag; at sa matinding poot, minasa nila ang kanyang kaliwang kamay.

Verse 142

तस्मात्प्रमथ्यमानाद्वै जज्ञ पूर्वमिति श्रुतिः / ह्रस्वो ऽतिमात्रं पुरुषः कृष्णश्चापि बभूव ह

Ayon sa śruti, mula sa pagmamasa na iyon ay unang isinilang ang isang lalaki; siya’y pandak, labis ang laki ng mga sangkap, at maitim din ang kulay.

Verse 143

स भीतः प्राञ्जलिश्चैव तस्थिवानाकुलेन्द्रियः / तमार्त्तं विह्वलं दृष्ट्वा निषीदेत्यब्रुवन्किल

Tumayo siya na may takot, nakapagdaupang-palad, at magulo ang mga pandama. Nang makita siyang nagdurusa at nanghihina, sinabi nila: “Maupo ka.”

Verse 144

निषादवंशकर्तासौ बभूवानन्तविक्रमः / धीवरानसृजच्चापि वेनकल्मषसंभवान्

Siya ang naging tagapagtatag ng angkan ng Niṣāda, na may walang-hanggang lakas; at nilikha rin niya ang mga dhīvara (mangingisda) na nagmula sa dungis ni Vena.

Verse 145

ये चान्ये विन्ध्यनिलयास्तंबुरास्तुबुराः खशाः / अधर्मरुचयश्चापि विद्धि तान्वेनकल्मषान्

At ang iba pang naninirahan sa Vindhya—Tambura, Tubura, Khaśa—at yaong may hilig sa adharma; alamin na silang lahat ay mula sa dungis ni Vena.

Verse 146

पुनर्महर्षयस्तस्य पाणिं वेनस्य दक्षिणम् / अरणीमिव संरब्धा ममन्थुर्जातमन्यवः

Muli, ang mga maharṣi na nag-alab sa galit ay piniga at inikot ang kanang kamay ni Vena na parang araṇi na kinikiskis upang magpaapoy.

Verse 147

पृथुस्तस्मात्समुत्पन्नः कराज्जलजसन्निभात् / पृथोः करतलाद्वापि यस्माज्जातः पृषुस्ततः

Mula sa kamay na tulad ng lotus ay sumilang si Pṛthu; at dahil si Pṛṣu ay isinilang mula sa palad ni Pṛthu, kaya siya tinawag na Pṛṣu.

Verse 148

दीप्यमानश्च वपुषा साक्षादग्निरिव ज्वलन् / आद्यमाजगवं नाम धनुर्गृह्य महारवम्

Siya’y nagniningas sa ningning ng katawan, na wari’y apoy na naglalagablab; at hinawakan ang sinaunang busog na tinawag na Ājagava, saka nagpalabas ng dakilang sigaw.

Verse 149

शारांश्च बिभ्रद्रक्षार्थ कवचं च महाप्रभम् / तस्मिञ्जा ते ऽथ भूतानि संप्रहृष्टानि सर्वशः

Para sa pag-iingat, dala niya ang mga palaso at suot ang makinang na baluti; nang siya’y lumitaw, ang lahat ng nilalang sa lahat ng dako ay nagalak.

Verse 150

समापेतुर्महाराजं वेनश्च त्रिदिवं गतः / समुत्पन्नेन राजर्षिः सत्पुत्रेण महात्मना

Nagtipon ang lahat sa piling ng dakilang hari; at si Vena’y nagtungo sa Tridiva (langit). Sa paglitaw ng marangal na anak na dakila ang diwa, natupad ang layon ng rajarshi.

Verse 151

त्रातः स पुरुषव्याघ्रः पुन्नाम्नो नरकात्तदा / तं नद्यश्च समुद्राश्च रत्नान्यादाय सर्वशः

Noon, ang taong tigre sa mga tao ay nailigtas mula sa impiyernong tinatawag na Punnāma. Ang mga ilog at dagat ay nagdala ng mga hiyas mula sa lahat ng dako patungo sa kanya.

Verse 152

अभिषेकाय तोयं च सर्व एवोपत स्थिरे / पितामहश्च भगवानङ्गिरोभिः सहामरैः

Para sa abhiṣeka, ang lahat ay nakahandang nakatayo na may dalang tubig. At dumating din ang Bhagavān Pitāmaha (Brahmā) kasama ang mga Aṅgiras at mga diyos.

Verse 153

स्थावराणि च भूतानि जङ्गमानि च सर्वशः / समागम्य तदा वैन्यमभ्य षिञ्चन्नराधिपम्

Noon, ang lahat ng nilalang—nakapirmi man o gumagalaw—ay nagtipon at nagsagawa ng abhiseka para sa haring Vainya.

Verse 154

महता राजराजेन प्रजापालं महाद्युतिम् / सो ऽभिषिक्तो महाराजो देवैरङ्गिरसः सुतैः

Ang dakilang hari ng mga hari ay nagpagawa ng pag-abhiseka sa maningning na tagapangalaga ng bayan, sa pamamagitan ng mga diyos na anak ni Angirasa.

Verse 155

आदि राजो महाभागः पृथुर्वैन्यः प्रतापवान् / पित्रापरञ्जितास्तस्य प्रजास्तेनानुरञ्जिताः

Si Prithu Vainya ang unang hari, mapalad at makapangyarihan; ang kanyang mga nasasakupan ay nasiyahan sa ama, at siya nama’y nagbigay-lugod sa bayan.

Verse 156

ततो राजेति नामास्य ह्यनुरागादजायत / आपस्तस्तंभिरे तस्य समुद्रमभियास्यतः

Kaya dahil sa pag-ibig at paggalang, sumilang ang pangalang “Raja” para sa kanya; at nang siya’y tumungo sa dagat, ang mga tubig ay tumigil para sa kanya.

Verse 157

पर्वताश्चावदीर्यन्त ध्वजभङ्गश्च नाभवत् / अकृष्टपच्या पृथिवी सिद्ध्यन्त्यन्नानि चिन्तया

Nabiyak ang mga bundok, ngunit hindi nabali ang watawat; ang lupa’y namunga kahit di inaararo, at sa pag-iisip lamang ay nagiging handa ang pagkain.

Verse 158

सर्वकामदुघा गावः पृटके पुटके मधु / एतस्मिन्नेव काले तु यजतस्तस्य वै मखे

Ang mga baka ay nagbibigay ng lahat ng ninanais; sa mga sisidlang maliit at malaki ay may pulot. Sa panahong iyon mismo, ang yajamana ay naghahandog sa kanyang yajña.

Verse 159

सोमे सुते समु त्पन्नः सूतः सौत्ये तदाहनि / तस्मिन्नेवं समुत्पन्ने पुनर्जज्ञे ऽथ मागधः

Sa araw na piniga ang Soma, sa ritwal na sautya ay isinilang ang Sūta; at nang siya’y maisilang, sumunod na isinilang din ang Māgadha.

Verse 160

सामगेषु च गायत्सु शुभाण्डे वैश्वदेविके / समागते समुत्पन्नस्तस्मान्मागध उच्यते

Habang umaawit ang mga mang-aawit ng Sāma at nagtitipon ang lahat sa mapalad na ritwal na Vaiśvadevika, doon siya sumilang; kaya siya tinawag na Māgadha.

Verse 161

ऐन्द्रेण हविषा चापि हविः पृक्तं बृहस्पतेः / जुहावेन्द्राय दैवेन ततः सूतो व्यजायत

Kasama ng handog para kay Indra, nahalo rin ang handog ni Bṛhaspati; sa kalooban ng mga diyos, iyon ang inihandog kay Indra, at saka isinilang ang Sūta.

Verse 162

प्रमादस्तत्र संजज्ञ प्रायश्चित्तं च कर्मसु / शिष्यहव्येन यत्पृक्तमभिभूतं गुरोर्हविः

Doon naganap ang pagkakamali at kinailangan ang prāyaścitta sa mga ritwal; sapagkat ang handog ng guro ay natabunan nang mahalo sa handog ng alagad.

Verse 163

अधरोत्तरचारेण जज्ञे तद्वर्णवैकृतम् / यच्च क्षत्रात्समभवद्ब्राह्मण्यां हीनयोनितः

Dahil sa paghahalo ng mababa at mataas na asal, nagkaroon ng pagkasira sa varna; at ang isinilang mula sa isang kshatriya sa isang brahmani na mula sa mababang pinagmulan.

Verse 164

सूतः पूर्वेण साधर्म्यात्तुल्यधर्मः प्रकीर्त्तितः / मध्यमो ह्येष सूतस्य धर्मः क्षेत्रोपजीवनम्

Ang suta ay ipinahayag na may kaparehong dharma dahil sa pagkakahawig sa naunang varna; ang katamtamang dharma ng suta ay ang mabuhay sa pamamagitan ng bukirin, ibig sabihin ay pagsasaka.

Verse 165

रथनागाश्वचरितं जघन्यं च चिकित्सितम् / पृथुस्तवार्थं तौ तत्र समाहूतौ महर्षिभिः

Ang pagmamaniobra ng karwahe, elepante at kabayo, at ang itinuturing na mababang gawain—panggagamot—ay nabanggit; upang purihin si Prithu, ang dalawang iyon ay ipinatawag doon ng mga maharishi.

Verse 166

तावूचुर्मुनयः सर्वे स्तूयतामेष पार्थिवः / कर्मैतदनुरूपं च पात्रं चायं नराधिपः

Pagkaraan ay sinabi ng lahat ng mga muni, “Purihin ang haring ito sa lupa; ang gawaing ito ay angkop, at ang pinunong ito ng mga tao ay karapat-dapat na sisidlan.”

Verse 167

तावूचतुस्ततः सर्वांस्तानृषीन्सूतमागधौ / आवां देवानृषींश्चैव प्रीणयावः स्वकर्मतः

Pagkatapos ay sinabi ng suta at magadha sa lahat ng rishi, “Sa pamamagitan ng aming sariling tungkulin, paliligayahin namin ang mga deva at ang mga rishi.”

Verse 168

न चास्य विद्वो वै कर्म न तथा लक्षणं यशः / स्तोत्रं येनास्य कुर्याव प्रोचुस्तेजस्विनो द्विजाः

Hindi pa ganap na nalalaman ng mga pantas ang kanyang mga gawa, palatandaan, at dangal; kaya sinabi ng maningning na mga dvija: sa anong stotra natin siya pupurihin?

Verse 169

एष कर्मरतो नित्यं सत्यवाक्संयतेन्द्रियः / ज्ञानशीलो वदान्यश्च संग्रामेष्वपरजितः

Siya’y laging masigasig sa tungkulin, tapat magsalita at may pagpipigil sa pandama; marunong, mapagbigay, at di matalo sa digmaan.

Verse 170

ऋषिभिस्तौ नियुक्तौ तु भविष्यैः स्तूयतामिति / यानि कर्माणि कृतवान् पृथुः पश्चान्महाबलः

Inatasan ng mga rishi ang dalawa: “Purihin siya ng mga darating na salinlahi”; at ang lahat ng gawang ginawa ni Prithu na makapangyarihan sa mga sumunod na panahon.

Verse 171

तानि गीतनिबद्धानि ह्यस्तुतां सूतमागधौ / ततस्तवान्ते सुप्रीतः पृथुः प्रादात्प्रजेश्वरः

Inihabi sa awit ang mga gawang iyon at pinuri ng Suta at Magadha; sa pagtatapos ng pagpupuri, si Prithu, panginoon ng mga nasasakupan, ay lubhang nalugod at nagkaloob ng gantimpala.

Verse 172

अनूपदेशं सूताय मगधं मागधाय च / तदादि पृथिवीपालाः स्तूयन्ते सूतमागधैः

Ipinagkaloob ni Prithu sa Suta ang Anupadesha at sa Magadha ang lupain ng Magadha; mula noon, ang mga hari sa daigdig ay pinupuri ng mga Suta at Magadha.

Verse 173

आशीर्वादैः प्रबोध्यन्ते सूतमागधबन्दिभिः / तं दृष्ट्वा परमप्रीताः प्रजा ऊचुर्महर्षयः

Ginising siya ng mga suta, magadha, at mga tagapuri sa pamamagitan ng mga banal na pagpapala. Pagkakita sa kanya, ang mga tao at mga dakilang rishi ay lubhang nagalak at nagsabi.

Verse 174

एष वृत्तिप्रदो वैन्यो भविष्यति नराधिपः / ततो वैन्यं महाभागं प्रजाः समभिदुद्रुवुः

Ang Vainya na ito ang magiging hari ng mga tao na magbibigay ng kabuhayan sa bayan. Kaya ang mga tao ay nagmadaling tumakbo patungo sa mapalad na Vainya.

Verse 175

त्वं नो वृत्तिं विधत्स्वेति महार्षिवच नात्तदा / सो ऽभिद्रुतः प्रजाभिस्तु प्रजाहितचिकीर्षया

“Iayos mo ang aming kabuhayan,” sabi ng mga dakilang rishi, ngunit noon ay hindi niya tinanggap. Gayunman, sa hangaring ikabuti ng bayan, siya’y nilapitan at pinaligiran ng mga tao.

Verse 176

धनुर्गृहीत्वा बाणांश्च वसुधामाद्रवद्बली / ततो वैन्यभयत्रस्ता गौर्भूत्वा प्राद्रवन्मही

Kinuha ng makapangyarihan ang busog at mga palaso at tumakbo patungo sa lupa. Noon, ang Daigdig na takot kay Vainya ay nag-anyong baka at tumakas.

Verse 177

तां पृथुर्धनुरादाय द्रवन्तीमन्वधावत / सा लोकान्ब्रह्मलोकादीन्गत्वा वैन्यभयात्तदा

Kinuha ni Prithu ang busog at hinabol ang Daigdig na tumatakas. Noon, dahil sa takot kay Vainya, ang Daigdig ay nakarating sa mga daigdig, mula sa Brahmaloka at iba pa.

Verse 178

संददर्शाग्रतो वैन्यं कार्मुकोद्यतपाणिकम् / ज्वलद्भिर्निशितैर्बाणैर्दीप्ततेजसमच्युतम्

Nakita niya si Vainya sa harap—nakataas ang busog sa kamay, handa, at ang matutulis na palasong nagliliyab ay nagpapatingkad sa kanyang tejas na tulad ni Acyuta.

Verse 179

महायोगं महात्मानं दुर्द्धर्षममरैरपि / अलबन्ती तु सा त्राणं वैन्यमेवान्वपद्यत

Siya ay isang mahayogi at mahatma, na kahit mga diyos ay hirap daigin; kaya nang walang masumpungang pag-ampon, kay Vainya lamang siya sumilong.

Verse 180

कृताञ्जलिपुटा देवी पूज्या लोकैस्त्रिभिः सादा / उवाच वैनं नाधर्मः स्त्रीवधे परिपश्यति

Magkapatong ang mga palad, sinabi ng Diyosa na laging sinasamba sa tatlong daigdig kay Vainya: “Sa pagpatay sa babae, walang dharma.”

Verse 181

कथं धारयिता चासि प्रजा या वर्द्धिता मया / मयि लोकाः स्थिता राजन्मयेदं धार्यते जगत्

O Hari, paano mo dadalhin ang mga nasasakupan na pinalago ko? Ang mga daigdig ay nasa akin; sa akin nakasalalay ang sanlibutan.

Verse 182

मत्कृते न विनश्येयुः प्रजाः पार्थिव वर्द्धिताः / स मां नर्हसि वै हन्तुं श्रेयस्त्वं च चिकीर्षसि

O hari, huwag hayaang mapuksa ang mga nasasakupan na lumago dahil sa akin; kaya kung hangad mo ang kabutihan, hindi nararapat na patayin mo ako.

Verse 183

प्रजानां पृथिवीपाल शृणु चेदं वचो मम / उपायतः समारब्धा सर्वे सिद्ध्यन्त्युपक्रमाः

O tagapangalaga ng lupa, pakinggan ang aking salita para sa mga mamamayan; lahat ng pagsisikap na sinimulan sa tamang paraan ay nagtatagumpay.

Verse 184

हत्वापि मां न शक्तस्त्वं प्रजानां पालने नृप / अन्तर्भूता भविष्यामि जहि कोपं महाद्युते

O hari, kahit patayin mo ako, hindi mo pa rin magagampanan ang pag-aaruga sa mga mamamayan; maglalaho ako—o dakilang maningning, iwan ang poot.

Verse 185

अवध्यश्च स्त्रियः प्राहुस्तिर्यग्योनिगतेष्वपि / सत्त्वषु पृथिवीपाल धम न त्यक्तुमर्हसि

Sinasabi na ang mga babae ay hindi dapat patayin, kahit nasa anyong hayop; O tagapangalaga ng lupa, huwag mong talikuran ang dharma sa lahat ng nilalang.

Verse 186

एवं बहुविधं वाक्यं श्रुत्वा तस्या महामनाः / क्रोधं निगृह्य धर्मात्मा वसुधामिदमब्रवीत्

Nang marinig ang sari-saring salita niya, ang dakilang may pusong maka-dharma ay pinigil ang galit at nagsalita kay Vasudhā nang ganito.

Verse 187

एकस्यार्थाय यो हन्यादात्मनो वा परस्य च / एकं प्राणी बहून्वापि कर्म तस्यास्ति पातकम्

Ang sinumang para sa kapakinabangan ng iisa—sarili man o iba—ay pumatay ng isang nilalang o marami, ang gawang iyon ay kasalanan.

Verse 188

यस्मिंस्तु निहते भद्रे जीवन्ते बहवः सुखम् / तस्मिन्हते नास्ति शुभे पातकं चोपपातकम्

O mapalad na nilalang, kung sa pagpatay sa isa ay marami ang mabubuhay nang maligaya, walang kasalanan, malaki man o maliit, sa pagpatay na iyon.

Verse 189

सो ऽहं प्रजानिमित्तं त्वां हनिष्यामि वसुन्धरे / यदि मे वचनं नाद्य करिष्यसि जगद्धितम्

Kaya, O Vasundhara, papatayin kita alang-alang sa aking mga nasasakupan kung hindi mo susundin ang aking utos ngayon para sa kapakanan ng mundo.

Verse 190

त्वां निहत्याशु बाणेन मच्छासनपराङ्मुखीम् / आत्मानं प्रथयित्वेह प्रजा धारयिता स्वयम्

Matapos kitang patayin nang mabilis gamit ang palaso dahil sa pagtalikod sa aking utos, ako mismo ang magpapalawak ng aking sarili at magtataguyod sa mga tao.

Verse 191

सा त्वं वचनमास्थाय मम धर्मभृतां वरे / संजीवय प्रजा नित्यं शक्ता ह्यसि न संशयः

Kaya, O pinakamahusay sa mga nagtataguyod ng Dharma, sundin mo ang aking salita at buhayin ang mga tao palagi; sapagkat ikaw ay may kakayahan, walang duda.

Verse 192

दुहितृत्वं च मे गच्छ चैवमेतमहं शरम् / नियच्छेयं त्वद्वधार्थमुद्यन्तं घोरदर्शनम्

Tanggapin mo ang pagiging anak ko. Sa gayon, babawiin ko itong nakakatakot na palaso na itinaas para sa iyong pagpatay.

Verse 193

प्रत्युवाच ततो वैन्यमेवमुक्ता सती मही / सर्वमेतदहं राजन्विधास्यामि न संशयः

Pagkaraan, sumagot ang Diyosa ng Lupa kay Vainya: “O Hari, gagawin ko ang lahat ng ito; walang pag-aalinlangan.”

Verse 194

वत्सं तु मम तं पश्य क्षरेयं येन वत्सला / समां च कुरु सर्वत्र मां त्वं धर्म्मभृतां वर / यथा विस्पन्दमानं मे क्षीरं सर्वत्र भावयेत्

“Tingnan mo ang aking guya; dahil sa kanya, magpapadaloy ako ng gatas sa pag-ibig ng ina. O pinakadakila sa mga tagapagdala ng dharma, pantayin mo ako sa lahat ng dako, upang ang aking nanginginig na gatas ay lumaganap saanman.”

Verse 195

सूत उवाच तत उत्सारयामास शिलाजालनि सर्वशः / धनुष्कोट्या तथा वैन्यस्तेन शैला विवर्द्धिताः

Wika ni Suta: Pagkatapos, inalis ni Vainya ang mga kumpol ng bato sa lahat ng dako; at sa dulo ng kanyang busog, pinataas niya ang mga bundok.

Verse 196

मन्वन्तरेष्वतीतेषु विषमासीद्वसुन्धरा / स्वभावेना भवत्तस्याः समानि विषमाणि च

Sa mga nagdaang manvantara, ang Vasundhara ay hindi pantay; ayon sa kanyang likas na kalikasan, may mga bahaging patag at may mga bahaging magaspang.

Verse 197

न हि पूर्वनिसर्गे वै विषमे पृथिवीतले / प्रविभागः पुराणां वा ग्रामाणां वापि विद्यते

Sapagkat sa sinaunang paglikha, nang ang ibabaw ng lupa ay hindi pantay, wala pang paghahati ng mga lungsod ni ng mga nayon.

Verse 198

न सस्यानि न गोरक्षं न कृषिर्न वणिक्पथः / चाक्षुषस्यान्तरे पूर्वमासीदेतत्पुरा किल

Bago ang Manvantara ni Cākṣuṣa, noong unang panahon ay sinasabing walang ani, walang pag-iingat sa mga baka, walang pagsasaka, at walang daang pangkalakalan.

Verse 199

वैवस्वतेंऽतरे तस्मिन्सर्व स्यैतस्य संभवः / समत्वं यत्र यत्रासीद्भूमेः कस्मिंश्चिदेव हि

Sa Manvantara ni Vaivasvata naganap ang lahat ng ito; saanman may bahaging patag ang lupa, doon ito naging maaari.

Verse 200

तत्र तत्र प्रजास्ता वै निवसंति च सर्वशः / आहारः फल मूले तु प्रजानामभवत्किल

Doon at dito naninirahan ang mga nilalang sa lahat ng dako; ang kanilang pagkain—ayon sa salaysay—ay mga bunga at ugat lamang.