
The City Equal to Amarāvatī: Creation of Households, Women, and Civic Splendor (Arjunopākhyāna Context)
Binubuksan ang kabanatang ito sa isang panandang tila kolofon na naglalagay ng salaysay sa Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, bilang diskurso ni Vāyu, at nakapaloob sa Madhyabhāga at sa hibla ng Arjunopākhyāna sa Upodghāta-pāda. Nagsasalita si Vasiṣṭha at inilalarawan ang isang lungsod na kasingningning ng Amarāvatī ni Indra. Isang kahima-himalang “muni-vara dhenu,” ang bakang kaugnay ng banal na pantas, ang sinasabing lumilikha ng mga taong angkop sa bawat tahanan—mga lalaki at babaeng tumutugma sa mga tirahan—kaya nagiging ganap na gumaganang lipunan ang lungsod. Sumunod na inilalarawan ang mga babae: mariringal na palamuti, kabataan, alindog at sining—alahas, pabango, kasuotan, makahulugang sulyap, at husay sa musika, lalo na sa pagtugtog ng vīṇā at matamis na pag-awit na inihahambing sa pag-ugong ng mga kuwerdas at awit ng mga gandharva. Detalyado rin ang kaayusang-sibil: mga lansangang panghari, pamilihan, mansiyon, hagdanan, mga templo, liwasan, di-mabilang na palasyong kumikislap na parang hiyas, at mga tahanan para sa iba’t ibang tungkulin—mga hari, mga basalyo, kawal, mga karwahero, at mga makatang tagapuri. Sa gayon, inihahain ng kabanata ang isang “kosmograpiyang pangkultura,” isang munting larawan ng maayos na kasaganaan na sumusuporta sa pagpapatuloy ng salaysay ng kapangyarihan at lahi.
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादेर्ऽजुनोपाख्याने षड्विंशतितमो ऽध्यायः // २६// वसिष्ठ उवाच तस्मिन्पुरे सन्तुलितामरेद्रपुरीप्रभावे मुनिवर्यधेनुः / विनिर्ममे तेषु गृहेषु पश्चात्तद्योग्यनारीनरवृन्दजातम्
Ganito sa Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, sa gitnang bahagi na ipinahayag ni Vāyu, sa ikatlong Upoddhāta-pāda ng salaysay ni Arjuna, ang ika-26 na kabanata. Sinabi ni Vasiṣṭha: Sa lungsod na yaon na kasingningning ng Indrapurī, ang banal na baka ng dakilang muni ay lumikha pagkaraan sa mga bahay na iyon ng pangkat ng mga lalaki at babae na nararapat.
Verse 2
विचित्रवेषाभरणप्रसूनगन्धांशुकालङ्कृतविग्रहाभिः / सहावभावाभिरुदारचेष्टाश्रीकान्तिसौन्दर्यगुणान्विताभिः
Sila’y may katawang pinalamutian ng sari-saring kasuotan at alahas, bango ng mga bulaklak, at magagandang tela; likas na mahinahon, marangal ang kilos, puspos ng śrī, ningning, kagandahan, at mabubuting katangian.
Verse 3
मन्दस्फुरद्दन्तमरीचिजाल विद्योतिताननसरोजजितेन्दुभाभिः / प्रत्यग्रयौवनभरासवल्गुगीर्भिः स प्रेममन्थरकटाक्षनिरीक्षणाभिः
Sa kanilang banayad na ngiti, ang lambat ng sinag mula sa kumikislap na mga ngipin ay nagpapaliwanag sa lotus ng mukha at tila dinadaig ang liwanag ng buwan; taglay ang sariwang bigat ng kabataan, matamis ang pananalita, at ang sulyap ng kanilang mga mata’y marahang pinapabagal ng pag-ibig.
Verse 4
प्रीतिप्रसन्नहृदयाभिरतिप्रभाभिः शृङ्गारकल्पतरुपुष्पविभूषिताभिः / देवाङ्गनातुलितसौभगसौकुमार्यरूपाभिलाषमधुराकृतिरञ्जिताभिः
Sila’y may pusong masaya sa pag-ibig, nagliliwanag nang lubha, at pinalamutian ng mga bulaklak ng kalpataru; kasingganda ng mga dalagang deva, mapalad at marikit, kaakit-akit sa matamis na anyo.
Verse 5
उत्तप्तहेमकलशोपमचारुपीनवक्षोरुहद्वयभरानतमध्यमाभिः / श्रोणीभराक्रमणखेदपरिश्रितास्मृगारक्तपावकरसारुणिताङ्घ्रिभूभिः
Dahil sa bigat ng dalawang dibdib na marikit at bilog na parang banga ng gintong pinainit, bahagyang yumuko ang baywang; at sa bigat ng balakang sa paglakad, namula ang talampakan na tila katas ng apoy.
Verse 6
केयूरहारमणिकङ्कणहेम कण्ठसूत्रामलश्रवणमण्डलमण्डिताभिः / स्रग्दामचुम्बितसकुन्तलकेशपाशकाञ्चीकलापपरिशिञ्जितनूपुराभिः
Sila’y pinalamutian ng keyura, kuwintas, pulserang may hiyas, gintong tali sa leeg, at malilinis na hikaw; hinahalikan ng mga garland ang buhok, at umaalingawngaw ang sinturon at ang matamis na kalansing ng nupur sa bukung-bukong.
Verse 7
आमृष्टरोषपरिसांत्वननर्महासकेलीप्रियालपनभर्त्सनरोषणेषु / भावेषु पार्थिवनिजप्रियधैर्यबन्धसर्वापहारचतुरेषु कृतान्तराभिः
Sa pagpapawi ng galit sa haplos, sa banayad na biro, sa paglalaro, sa matatamis na salita, sa pagsaway at sa pagngitngit—sila’y bihasa; at sa pagputol ng tali ng tibay ng minamahal ng hari at pag-agaw ng lahat, sila’y tunay na tuso.
Verse 8
तन्त्रीस्वनोपमितमञ्जुलसौम्यगेयगन्धर्वतारमधुरारवभाषिणीभिः / वीणाप्रवीणतरपाणितलाङ्गुलीभिर्गंभीरचक्रचटुवादरतोत्सुकाभिः
Umaawit sila ng banayad at kaakit-akit na himig na parang tunog ng mga kuwerdas, at nagsasalita sa matamis na tinig na tila awit ng gandharva; bihasa sa vīṇā, gamit ang palad at mga daliri’y mahusay na umiikot sa malalim na ritmo, sabik sa pagtugtog.
Verse 9
स्त्रीभिर्मदालस तराभिरतिप्रगल्भभावाभिराकुलितकामुकमानसाभिः / कामप्रयोगनिपुणाभिरहीनसंपदौदार्यरूपगुणशीलसमन्विताभिः
Siya’y napaliligiran ng mga babaeng nakalalasing sa pag-ibig at lubhang mapangahas ang asal, na nagpapabagabag sa pusong mapusok; sila’y bihasa sa sining ng pag-ibig at hitik sa yaman, kagandahang-loob, ganda, kabutihan, at dangal.
Verse 10
संख्यातिगाभिरनिशं गृहकृत्यकर्मव्यग्रात्मकाभिरपि तत्परिचारिकाभिः / पुंभिश्च तद्गुणगणोचितरूपशोभैरुद्भासितैर्गृहचरैः परितः परीतम्
Napapaligiran siya ng di-mabilang na mga aliping babae na bagaman laging abala sa gawaing-bahay ay masigasig pa ring maglingkod; at ng mga aliping lalaki sa tahanan na kumikislap ang anyo, kaangkop ng kanyang mga katangian.
Verse 11
सराजमार्गापणसौधसद्मसोपानदेवालयचत्वरेषु / पौरैरशेषार्थगुणैः समन्तादध्यास्यमानं परिपूर्णकामैः
Sa mga lansangang-hari, pamilihan, palasyo, tahanan, hagdan, dambana at liwasan—ang lungsod ay napupuno sa lahat ng dako ng mga mamamayang natupad ang hangarin, sagana sa yaman at mabubuting katangian.
Verse 12
अनेक रत्नोज्ज्वलितैर्विचित्रैः प्रासादसंघैरतुलैरसंख्यैः / रथाश्वमातङ्गखरोष्ट्रगोजायोग्यैरनेकैरपि मन्दिरैश्च
Ang lungsod ay pinalamutian ng di-mabilang na pangkat ng mga palasyong kahanga-hanga at walang kapantay, kumikislap sa sari-saring hiyas; at may marami ring gusaling angkop para sa karwahe, kabayo, elepante, asno, kamelyo, baka at kambing.
Verse 13
नरेद्रसामन्तनिषादिसादिपदातिसेनपतिनायकानाम् / विप्रादिकानां रथिसारथीनां गृहैस्तथा मागधबन्दिनां च
Ang lungsod ay may mga tahanan ng mga hari, mga samanta, mga Niṣāda at iba pa, ng mga kawal na lakad, mga heneral at mga pinuno; gayundin ng mga brahmana at iba pa, ng mga mandirigmang-karwahe at mga kutsero, at ng mga Māgadha at mga tagapuri sa palasyo.
Verse 14
विविक्तरथ्यापणचित्रचत्वरैरनेकवस्तुक्रयविक्रयैश्च / महाधनोपस्करसाधुनिर्मितैर्गृहैश्च शुभ्रैर्गणिकाजनानाम्
Doon ay may mga tahimik na lansangan, mga pamilihan at mga parisukat na may pinta; nagaganap ang bilihan ng sari-saring bagay; at naroon ang mapuputing tahanan ng mga ganikā, maayos na itinayo sa malaking yaman at mainam na kagamitan.
Verse 15
महार्हरत्नोज्ज्वलतुङ्गगोपुरैः सह श्वगृध्रव्रजनर्तनालयैः / चित्रैर्ध्वचैश्चापि पताकिकाभिः शुभ्रैः पटैर्मण्डपिकाभिरुन्नतैः
Naroon ang matataas na gopura na kumikislap sa mahahalagang hiyas; may mga bulwagang sayaw na dinadalaw ng mga pulutong ng aso at buwitre; at pinalamutian ng makukulay na watawat, mga pataka, mapuputing tela, at matatayog na mandapa.
Verse 16
कह्लारकञ्जकुमुदोत्पलरेणुवासितैश्चकाह्वहंसकुररीबकसारसानाम् / नानारवाढ्यरमणीयतटाकवापीसरोवरैश्चापि जलोपपन्नैः
Mabango sa polen ng kahlāra, kañja, kumuda at utpala, at punô ng chakravāka at mga gansa, kurarī, mga tagak at sārasa; may mga kaaya-ayang lawa, balon at mga latian, masigla sa sari-saring huni at sagana sa tubig.
Verse 17
चूतप्रियालपनसाम्रमधूकजंबूप्लक्षैर्नवैश्च तरुभिश्च कृतालवालैः / पर्यन्तरोपितमनोरमनागकेतकीपुन्नागचंपकवनैश्च पतत्रिजुष्टैः
Ang mga bagong punong cūta (mangga), priyāla, panasa (langka), āmra, madhūka, jambu at plakṣa—na may ginawang bilog na imbakan ng tubig sa paanan—ay pumapalibot sa lugar; at sa mga hangganan ay may kaakit-akit na gubat ng nāga, ketakī, punnāga at campaka na tinitirhan ng mga ibon.
Verse 18
मन्दारकुन्दकरवीरमनोज्ञयूथिकाजात्यादिकैर्विविधपुष्पफलैश्च वृक्षैः / संलक्ष्यमाणपरितोपवनालिभिश्च संशोभितं जगति विस्मयनीयरूपैः
Sa mga punong mandāra, kunda, karavīra, kaaya-ayang yūthikā, jātī at iba pa, at sa sari-saring punong may bulaklak at bunga; at sa mga hanay ng harding nakikita sa paligid—sa anyong kahanga-hanga—ang pook na iyon ay lalo pang nagpaganda sa daigdig.
Verse 19
सर्वर्त्तुकप्रवरसौरभवायुमन्दमन्दप्रचारिभर्त्सितधर्मकालम् / इत्थ सुरासुरमनोरमभोगसंपद्विस्पष्टमानविभवं नगरं नरेद्र
Sa lungsod na iyon, ang pinakamabangong simoy ng lahat ng panahon ay dahan-dahang umiihip, na wari’y pati ang panahon ng dharma ay napagsabihan doon. O narenḍra, lantad ang karangyaan nito sa yaman ng mga kalugurang kinahuhumalingan ng mga deva at asura.
Verse 20
सौभाग्यभोगममितं मुनिहोमधेनुः सद्यो विधाय विनिवेदयदाशु तस्मै / ज्ञात्वा ततो मुनिवरो द्विजहोमधेन्वा संपादितं नरपते रुचिरातिथेयम्
Ang homa-dhenu ng muni ay agad lumikha ng di-masukat na pagpapala at mga kaluguran, at dali-daling inihandog iyon sa kanya. Pagkaraan, nalaman ng dakilang muni na sa pamamagitan ng homa-dhenu ng mga dvija ay naihanda na para sa hari ang marikit na pagtanggap sa panauhin.
Verse 21
आहूय कञ्चन तदन्तिक मात्मशिष्यं प्रास्थापयत्सगुणशालिनमाशु राजन् / गत्वा विशामधिपतेस्तरसा समीपं संप्रश्रयं मुनिसुतस्तमिदं बभाषे
O hari, tinawag niya ang isang alagad na hitik sa kabutihan na nasa malapit at agad itong ipinadala. Ang anak ng muni ay nagmadaling lumapit sa pinuno ng lungsod, yumukod sa paggalang, at nagsalita nang may pagpapakumbaba ng ganito.
Verse 22
आतिथ्यमस्मदुपपादितमाशु राज्ञा संभावनीयमिति नः कुलदेशिकाज्ञा / राजा ततो मुनिवरेण कृताभ्यनुज्ञः संप्राविशत्पुरवरं स्वकृते कृतं तत्
Ang pagtanggap na agad na inihanda ng hari para sa amin ay nararapat parangalan—ito ang utos ng aming gurong pang-angkan. Pagkaraan, nang mapahintulutan ng dakilang muni, pumasok ang hari sa dakilang lungsod na iyon na inihanda para sa kanya mismo.
Verse 23
सर्वोपभोग्यनिलयं मुनिहोमधेनुसामर्थ्यसूचकमशोषबलैः समेतः / अन्तः प्रविश्य नगरर्द्धिमशेषलोकसंमोहिनीम् भिसमीक्ष्य स राजवर्यः
Ang lungsod na iyon ay tahanan ng lahat ng kaluguran at patunay ng kapangyarihan ng homa-dhenu ng muni, na kalakip ang lakas na di nauubos. Ang dakilang hari ay pumasok sa loob at malinaw na minasdan ang kasaganaan ng lungsod na umaakit sa lahat ng daigdig.
Verse 24
प्रीतिप्रसन्नवदनः सबलस्तु दानी धीरो ऽपि विस्मयमवाप भृशं तदानीम् / गच्छन्सुरस्त्रीनयना लियूथपानैकपात्रोचितचारुमूर्त्तिः
Noong sandaling iyon, ang haring mapagkaloob at makapangyarihan, bagaman may mukhang maliwanag sa galak, ay lubhang namangha. Sa kanyang paglakad, ang kanyang kagandahang-anyo ay tila dinidikitan ng mga titig ng mga dalagang makalangit—karapat-dapat na parang iisang sisidlan para sa inuming madhu.
Verse 25
रेमे स हैहयपतिः पुरराजमार्गे शक्रः कुबेरवसताविव सामरौघः / तं प्रस्थितं राजपथात्समन्तात्पौराङ्गनाश्चन्दनवारिसिक्तैः
Nagdiwang ang haring Haihaya sa maharlikang lansangan ng lungsod, na wari’y si Indra sa tahanan ni Kubera kasama ang pangkat ng mga deva. Nang siya’y umalis mula sa daang-hari, ang mga babae ng bayan sa lahat ng panig ay nagwisik ng tubig na may halong sandalwood upang siya’y basbasan.
Verse 26
प्रसूनलाजाप्रकरैरजस्रमवीपृषन्सौधगताः सुत्दृद्यैः / अभ्यागतार्हणसमुत्सुकपौरकान्ता हस्तारविन्दगलितामललाजवर्षैः
Ang mga dilag na nasa mga palasyo ay walang tigil na nagbubuhos ng mga bunton ng bulaklak at lāja (inihaw na palay). Ang mga dalagang taga-lungsod, sabik sa pag-aalay at pagtanggap, ay nagpaulan ng malinis na lāja na dumadaloy mula sa kanilang mga kamay na tila lotus.
Verse 27
कालेयपङ्कसुरभीकृतनन्दनोत्थशुभ्रप्रसूननिकरैरलिवृन्दगीतैः / तत्रत्यपौरवनिताञ्जनरत्नसारमुक्ताभिरप्यनुपदं प्रविकीर्यमामः
Ang mga puting bulaklak mula sa hardin ng Nandana, na pinabango ng pahid na sandalwood na kāleya, at ang awit-ugong ng mga bubuyog, ay nagpaganda sa daan. Ang mga babae ng lungsod ay nagkalat din ng anjana, pulbos ng hiyas, at mga perlas sa bawat hakbang.
Verse 28
व्यभ्राजतावनिपतिर्विशदैः समन्ताच्छीतांशुरश्मिनिकरैरिव मन्दराद्रिः / ब्राह्मीं तपःश्रिय मुदारगणमचिन्त्यां लोकेषु दुर्लभतरां स्पृहणीयशोभाम्
Nagningning ang hari sa paligid sa dalisay na liwanag, gaya ng Bundok Mandara na kumikislap sa mga sinag ng buwan. Natamo niya ang brāhmī tapaḥ-śrī—ang dakila at di-maarok na karangalan ng pag-aayuno at pagninilay, napakabihira sa mga daigdig at kagandahang minimithi.
Verse 29
पश्यन्विशामधिपतिः पुरसंपदं तामुच्चैः शशंस मनसा वचसेव राजन् / मेने च हैहयपतिर्भुवि दुर्लभेयं क्षात्री मनोहरतरा महिता हि संपत्
Nang makita ng hari, panginoon ng mga tao, ang kasaganaan ng lungsod na iyon, pinuri niya ito nang mataas sa isip at sa salita. Inisip din ng haring Haihaya na sa daigdig, bihira ang gayong marangal at kaakit-akit na yaman ng mga Kshatriya.
Verse 30
अस्याः शतांशतुलनामपि नोपगन्तुं विप्रशियः प्रभवतीति सुरार्चितायाः / मध्येपुरं पुरजनोपचितां विभूतिमालोकयन्सह पुरोहितमन्त्रिसार्थैः
Sinasabi na kahit ang karangalan ng mga Brahmana ay hindi makaaabot kahit sa ikasandaan ng karangyaan na sinasamba ng mga diyos. Ang hari, kasama ang purohita at pangkat ng mga ministro, ay tumitingin sa karangalan sa gitna ng lungsod na inipon ng mga mamamayan.
Verse 31
गच्छत्स्वपार्श्वचर दर्शितवर्णसौधो लेभे मुदं पुरजनैः परिपूज्यमानः / राजा ततो मुनिवरोपचितां सपर्यामात्मानुरूपमिह सानुचरो लभस्व
Habang naglalakad sa gitna ng mga palasyong makukulay na itinuro ng kanyang mga kasama, at pinararangalan ng mga taga-lungsod sa lahat ng dako, siya’y napuno ng galak. Pagkaraan ay sinabi: “O Hari, tanggapin mo rito, kasama ng iyong mga tagasunod, ang paglilingkod at pagsamba na inihanda ng mga dakilang muni, na angkop sa iyo.”
Verse 32
इत्यश्रमेण नृपतिर्विनिवर्त्तयित्वा स्वार्थं प्राल्पितगृहाभिमुखो जगाम / पौरेः समेत्य विविधार्हणपाणिभिश्च मार्गे मुदा विरचिताजलिभिः समन्तात्
Matapos tuparin ang kanyang layunin sa ashram at pauwiin ang hari, siya’y tumungo sa kanyang tahanan. Ang mga taga-lungsod ay dumating na may iba’t ibang handog; sa daan, sa lahat ng panig, masaya silang nag-aalay ng paggalang na magkadikit ang mga palad.
Verse 33
संभावितोभ्यनुपदं जयशब्दघोषैस्तूर्यारवैश्च बधिरीकृतदिग्विभागैः / कक्षान्तराणि नृपतिः शनकैरतीत्य त्रीणि क्रमेण च ससंभ्रमकञ्चुकीनि
Sa bawat hakbang, ang sigaw na “Jaya!” at ugong ng mga tugtuging pang-ritwal ay tila nagpabingi sa mga dako. Dahan-dahang nilampasan ng hari ang mga pagitan ng mga silid, at sunod-sunod na tinawid ang tatlong patyo; doon, ang mga kañcukī na tagapagbantay ng palasyo ay abala sa pananabik.
Verse 34
दूरप्रसारितपृथग्जनसंकुलानि सद्माविवेश सचिवादरदत्तहृस्तः / तत्र प्रदीपदधिदर्पणगन्धपुष्पदूर्वाक्षतादिभिरलं पुरकामिनीभिः
Pumasok siya sa mga palasyong umaabot sa malayo at siksik sa iba’t ibang tao, na nagalak dahil sa magalang na pagtanggap ng ministro. Doon, sinalubong siya ng mga babae ng lungsod sa paraang mapalad, gamit ang ilawan, dadhi (yogurt), salamin, pabango, mga bulaklak, damong durva, at banal na bigas na akshata at iba pa.
Verse 35
निर्याय राजभवनान्तरतः सलीलमानन्दितो नरपतिर्बहुमान पूर्वकम् / ताभिः समाभिविनिवेशितमाशु नानारत्नप्रवेकरुचिजालविराजमानम्
Lumabas ang hari mula sa loob ng palasyo nang marikit na tila naglalaro, puno ng galak at tumanggap ng mataas na paggalang. Agad siyang pinaupo ng mga babae sa isang luklukan na kumikislap sa lambat ng liwanag mula sa sari-saring hiyas.
Verse 36
सूक्ष्मोत्तरच्छदमुदारयशा मनोज्ञमध्या रुरोह कनकोत्तरविष्टरं तम् / तस्मिन्गृहे नृप तदीयपुरन्ध्रिवर्गः स्वासीनमाशु नृपतिर्विविधार्हणाभिः
Ang haring nababalutan ng pinong balabal, tanyag at may marikit na baywang, ay umakyat at umupo sa luklukang ginintuan. Sa loob ng tahanang iyon, nang siya’y nakaupo na, agad siyang pinarangalan ng mga babae sa loob ng palasyo sa iba’t ibang pag-aalay at paggalang na arghya.
Verse 37
वाद्यादिभिस्तदनुभूषणगन्धपुष्पवस्त्राद्यलङ्कृतिभिरग्र्यमुदं ततान / तस्मिन्नशेषदिवसोचितकर्म सर्वं निर्वर्त्य हैहयपतिः स्वमतानुसारम्
Sa pamamagitan ng tugtugin at iba pa, at sa pag-aayos ng alahas, pabango, mga bulaklak, kasuotan at iba pang palamuti, pinalaganap niya ang dakilang kagalakan. Doon, tinupad ng panginoon ng Haihaya ang lahat ng gawaing nararapat sa maghapon ayon sa sariling tuntunin.
Verse 38
नाना विधालयननर्मविचित्रकेलीसंप्रेक्षितैर्दिनमशेषमलं निनाय / कृत्वा दिनान्तसमयोचितकर्म चैव राजा स्वमन्त्रिसचिवानुगतः समन्तात्
Sa pagtanaw sa sari-saring pagdiriwang sa loob ng tahanan, mga biro at kakaibang paglalaro, ginugol niya ang buong araw sa kasiyahan. Pagkaraan, matapos gawin ang mga tungkuling angkop sa pagtatapos ng araw, umalis ang hari na napapalibutan at sinusundan ng kanyang mga ministro at kalihim sa lahat ng panig.
Verse 39
आसन्नभृत्यकरसंस्थितदीपकौधसंशान्तसंतमसमाशु सदः प्रपेदे / तत्रासने समुपविश्य पुरोधमन्त्रिसामन्तनायकशतैः समुपास्यमानः
Sa liwanag ng mga lamparang hawak ng mga lingkod na malapit, agad napawi ang dilim at siya’y mabilis na pumasok sa bulwagan. Doon, umupo siya sa luklukan at pinarangalan ng mga pari, mga ministro, mga samanta, at maraming pinuno.
Verse 40
अन्वास्त राजसमितौ विविधैर्विनोदैर्हृष्टः सुरेद्र इव देवगणैरुपेतः / ततश्चिरं विविधवाद्यविनोदनृत्तप्रेक्षाप्रवृत्तहसनादिकथाप्रसंगः
Sa kapulungan ng hari, siya’y masayang nakibahagi sa sari-saring aliw, na parang si Indra na napapaligiran ng mga diyos. Pagkaraan, matagal na nagpatuloy ang tugtugin, sayaw, panoorin, halakhakan, at mga salaysay na nagkakaugnay-ugnay.
Verse 41
आसांचकार गणिकाजन्नर्महासक्रीडाविलासपरितोषितचित्तवृत्तिः / इत्थं विशामधिपतिर्भृशमानिशार्द्धं नानाविहारविभवानुभवैरनेकैः
Ang biruan, piging ng inumin, mga laro at aliw kasama ang mga ganika at mga tao ay nagbigay-lugod sa kanyang puso, at doon niya ginugol ang oras. Sa gayon, ang pinuno ng bayan ay nalubog sa sari-saring karanasan ng paglilibang at karangyaan hanggang hatinggabi.
Verse 42
स्थित्वानुगान्नरपतीनपि तन्निवासं प्रस्थाप्य वासभवनं स्वयमप्ययासीत् / तद्राजसैन्यमखिलं निजवीर्यशौर्यसंपत्प्रभावमहिमानुगुणं गृहेषु
Pagkaraang manatili sandali, ipinauwi niya ang mga haring kasama sa kani-kanilang tuluyan, at siya man ay nagtungo sa sariling tahanang-palasyong tinitirhan. Ang buong hukbo ng hari ay nanuluyan din sa mga bahay na angkop sa kanilang lakas, tapang, yaman, impluwensiya, at dangal.
Verse 43
आत्मानुरुपविभवेषु महार्हवस्त्रस्रग्भूषणादिभिरलं मुदितं बभूव / सैन्यानि तानि नृपतेर्विविधान्नपानसद्भक्ष्यभोज्यमधुमांसपयोघृताद्यैः
Ayon sa kani-kanilang karangyaan, sila’y nagalak na nabihisan ng mamahaling kasuotan, kuwintas ng bulaklak, at mga alahas. Ang mga hukbo ng hari ay pinabusog sa sari-saring pagkain at inumin, masasarap na handa, pulot, karne, gatas, at ghee at iba pa.
Verse 44
तृप्तान्यवात्सुरखिलानि सुखोपभौगैस्तस्यां नरेद्रपुरि देवगणा दिवीव / एवं तदा नरपतेरनुयायिनस्ते नानाविधोचितसुखानुभवप्रतीताः
Sa lungsod ng hari, ang mga diyos ay tila nasa langit; sa mga banal na ligaya, silang lahat ay nabusog at nasiyahan. Gayundin noon, ang mga tagasunod ng hari ay nakaranas ng sari-saring angkop na kaligayahan at lubos na nagalak.
Verse 45
अन्योन्यमूचुरिति गेहधनादिभिर्वा किं साध्यते वयमिहैव वसाम सर्वे / राजापि शार्वरविधानमथो विधाय निर्वर्त्य वासभवने शयनीयमग्र्यम् / अध्यास्य रत्ननिकरैरति शैभि भद्रं निद्रामसेवत नरेद्र चिरं प्रतीतः
Nag-usap-usap sila: “Sa bahay at yaman at iba pa, ano pa ang dapat makamit? Manahan na tayong lahat dito.” Pagkaraan, inayos ng hari ang mga gawain sa gabi at ipinahanda sa palasyo ang pinakamainam na higaan; umupo sa mapalad na luklukan na kumikislap sa mga hiyas, at sa pusong panatag ay natulog nang matagal.
A hyper-detailed portrayal of an Amarāvatī-like city: its populated households, refined women skilled in arts and music, and a fully articulated civic layout of roads, markets, temples, palaces, and role-specific residences.
Vasiṣṭha is the on-stage speaker in the sampled verses, while the colophon signals the broader Brahmāṇḍa Purāṇa framework attributed to Vāyu and places the material within an Arjunopākhyāna-linked narrative sequence.
It contributes indirectly to both: to Sṛṣṭi by presenting ordered prosperity as a created, structured world; and to Vaṃśa by furnishing the social and urban stage on which dynastic continuity, courtly roles, and lineage memory operate.