Shloka 30
The City Equal to Amarāvatī: Creation of Households, Women, and Civic Splendor
Arjunopākhyāna Context
Devanagari script
अस्याः शतांशतुलनामपि नोपगन्तुं विप्रशियः प्रभवतीति सुरार्चितायाः / मध्येपुरं पुरजनोपचितां विभूतिमालोकयन्सह पुरोहितमन्त्रिसार्थैः
Transliteration
asyāḥ śatāṃśatulanāmapi nopagantuṃ vipraśiyaḥ prabhavatīti surārcitāyāḥ / madhyepuraṃ purajanopacitāṃ vibhūtimālokayansaha purohitamantrisārthaiḥ
Translation
Sinasabi na kahit ang karangalan ng mga Brahmana ay hindi makaaabot kahit sa ikasandaan ng karangyaan na sinasamba ng mga diyos. Ang hari, kasama ang purohita at pangkat ng mga ministro, ay tumitingin sa karangalan sa gitna ng lungsod na inipon ng mga mamamayan.
Word by Word
asyāḥof this (her/it)
asyāḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम
śata-aṃśa-tulanāmcomparison even to a hundredth part
śata-aṃśa-tulanām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootśata (प्रातिपदिक) + aṃśa (प्रातिपदिक) + tulanā (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (determinative): ‘śatasya aṃśaḥ’ + ‘tulanā’; स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
apieven
api:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formनिपात (particle: even/also)
nanot
na:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेध (negation particle)
upagantumto reach; to attain
upagantum:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeVerb
Rootupa+gam (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive/तुमुन्), क्रियार्थ (purpose)
vipra-śriyaḥthe splendors of Brahmins
vipra-śriyaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvipra (प्रातिपदिक) + śrī (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष: ‘viprāṇāṃ śriyaḥ’; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
prabhavatiis able; suffices; prevails
prabhavati:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootpra+bhū (धातु)
Formलट् (Present/लट्), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formउद्धरण/इति-निपात (quotative particle)
surārcitāyāḥof (her) who is worshipped by the gods
surārcitāyāḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootsura (प्रातिपदिक) + arcita (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष: ‘suraiḥ arcitā’ (worshipped by gods); स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन
madhyein the middle
madhye:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmadhya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
puramthe city
puram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootpura (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
pura-jana-upacitāmenhanced by the townspeople
pura-jana-upacitām:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpura (प्रातिपदिक) + jana (प्रातिपदिक) + upacita (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष: ‘purajanais upacitā’ (accumulated/augmented by citizens); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण
vibhūtimsplendor; magnificence
vibhūtim:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvibhūti (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
ālokayanlooking at; beholding
ālokayan:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootā+lok (धातु)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle/शतृ), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्रियाविशेषणभावेन
sahatogether with
saha:
Sahakāraka (सहकारक)
TypeIndeclinable
Rootsaha (अव्यय)
Formसह-अव्यय (preposition-like indeclinable: with)
purohita-mantri-sārthaiḥwith groups of priests and ministers
purohita-mantri-sārthaiḥ:
Sahakāraka (सहकारक)
TypeNoun
Rootpurohita (प्रातिपदिक) + mantrin (प्रातिपदिक) + sārtha (प्रातिपदिक)
Formसमाहार/इतरेतर-द्वन्द्व (copulative): ‘purohitāś ca mantriṇaś ca (teṣāṃ) sārthaiḥ’; पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन