Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 32
The City Equal to Amarāvatī: Creation of Households, Women, and Civic Splendor
Arjunopākhyāna Context
Devanagari script
इत्यश्रमेण नृपतिर्विनिवर्त्तयित्वा स्वार्थं प्राल्पितगृहाभिमुखो जगाम / पौरेः समेत्य विविधार्हणपाणिभिश्च मार्गे मुदा विरचिताजलिभिः समन्तात्
Transliteration
ityaśrameṇa nṛpatirvinivarttayitvā svārthaṃ prālpitagṛhābhimukho jagāma / paureḥ sametya vividhārhaṇapāṇibhiśca mārge mudā viracitājalibhiḥ samantāt
Translation
Matapos tuparin ang kanyang layunin sa ashram at pauwiin ang hari, siya’y tumungo sa kanyang tahanan. Ang mga taga-lungsod ay dumating na may iba’t ibang handog; sa daan, sa lahat ng panig, masaya silang nag-aalay ng paggalang na magkadikit ang mga palad.
Word by Word
itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formउद्धरण/इति-निपात (quotative particle)
āśrameṇaby/through the hermitage (setting)
āśrameṇa:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootāśrama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
nṛpatiḥthe king
nṛpatiḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootnṛpati (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
vinivartyahaving turned back; having returned
vinivartya:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootvi+ni+vṛt (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययभाव (gerund/क्त्वा), पूर्वकालिक क्रिया
sva-arthamhis own purpose
sva-artham:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsva (प्रातिपदिक) + artha (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष: ‘svaḥ arthaḥ’ (one’s own purpose); पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
prālpita-gṛha-abhimukhaḥfacing toward (his) house
prālpita-gṛha-abhimukhaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootprālpita (कृदन्त-प्रातिपदिक) + gṛha (प्रातिपदिक) + abhimukha (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष: ‘gṛham abhimukhaḥ’ with qualifier ‘prālpita-’ (as transmitted); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण
jagāmawent
jagāma:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootgam (धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
pauraiḥwith the citizens
pauraiḥ:
Sahakāraka (सहकारक)
TypeNoun
Rootpaura (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन
sametyahaving met; having assembled
sametya:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootsam+ī (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययभाव (gerund/क्त्वा)
vividha-arhaṇa-pāṇibhiḥwith hands bearing various gifts
vividha-arhaṇa-pāṇibhiḥ:
Sahakāraka (सहकारक)
TypeNoun
Rootvividha (प्रातिपदिक) + arhaṇa (प्रातिपदिक) + pāṇi (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष: ‘arhaṇāni pāṇau yeṣām’ (having hands with various offerings); पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
mārgeon the road
mārge:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmārga (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
mudāwith joy
mudā:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootmud (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
viracita-añjalibhiḥwith folded hands
viracita-añjalibhiḥ:
Sahakāraka (सहकारक)
TypeNoun
Rootviracita (कृदन्त-प्रातिपदिक) + añjali (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष: ‘viracitāḥ añjalayaḥ’ (hands folded in reverence); पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन
samantāton all sides
samantāt:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootsamantāt (अव्यय)
Formअव्यय; दिशावाचक (from all sides)