Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 38
The City Equal to Amarāvatī: Creation of Households, Women, and Civic Splendor
Arjunopākhyāna Context
Devanagari script
नाना विधालयननर्मविचित्रकेलीसंप्रेक्षितैर्दिनमशेषमलं निनाय / कृत्वा दिनान्तसमयोचितकर्म चैव राजा स्वमन्त्रिसचिवानुगतः समन्तात्
Transliteration
nānā vidhālayananarmavicitrakelīsaṃprekṣitairdinamaśeṣamalaṃ nināya / kṛtvā dināntasamayocitakarma caiva rājā svamantrisacivānugataḥ samantāt
Translation
Sa pagtanaw sa sari-saring pagdiriwang sa loob ng tahanan, mga biro at kakaibang paglalaro, ginugol niya ang buong araw sa kasiyahan. Pagkaraan, matapos gawin ang mga tungkuling angkop sa pagtatapos ng araw, umalis ang hari na napapalibutan at sinusundan ng kanyang mga ministro at kalihim sa lahat ng panig.
Word by Word
nānāvarious
nānā:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootnānā (अव्यय)
Formअव्यय—प्रकारवाचक (adverb: ‘variously, many kinds of’)
vidhā-ālaya-narma-vicitra-kelī-saṃprekṣitaiḥby observing various abodes, amusements, and wondrous sports
vidhā-ālaya-narma-vicitra-kelī-saṃprekṣitaiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootvidhā (प्रातिपदिक) + ālaya (प्रातिपदिक) + narma (प्रातिपदिक) + vicitra (प्रातिपदिक) + kelī (प्रातिपदिक) + saṃprekṣita (कृदन्त, √īkṣ/ईक्ष् with sam+pra; past passive participle)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन; करणभावे—‘by/with (things) seen/observed’
dinamthe day
dinam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootdina (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
aśeṣamentire
aśeṣam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootaśeṣa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; विशेषण—‘dinam’
alamfully
alam:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootalam (अव्यय)
Formअव्यय—पर्याप्त्यर्थक/समर्थ्यर्थक (particle: ‘fully, sufficiently’)
nināyaspent, led (the day)
nināya:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√nī (धातु)
Formलिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष (3rd/प्रथम), एकवचन; परस्मैपद
kṛtvāhaving performed
kṛtvā:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√kṛ (धातु); क्त्वान्त (absolutive)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त—पूर्वकालिक क्रिया (having done)
dina-anta-samaya-ucita-karmathe duty appropriate to the time of day’s end
dina-anta-samaya-ucita-karma:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootdina (प्रातिपदिक) + anta (प्रातिपदिक) + samaya (प्रातिपदिक) + ucita (कृदन्त) + karma (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; कर्मपद—‘kṛtvā’ इत्यस्य
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय—समुच्चय (conjunction)
evaindeed
eva:
Avadhāraṇa (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअव्यय—निश्चय/अवधारण (emphatic particle)
rājāthe king
rājā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootrājan (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
sva-mantri-saciva-anugataḥfollowed by his ministers and attendants
sva-mantri-saciva-anugataḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootsva (प्रातिपदिक) + mantrin (प्रातिपदिक) + saciva (प्रातिपदिक) + anugata (कृदन्त, √gam/गम् with anu-; past participle)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेषण—‘rājā’
samantāton all sides
samantāt:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootsamantāt (अव्यय)
Formअव्यय—देशवाचक (adverb: ‘on all sides, everywhere’)