
วยาสะสรุปและย้ำมหาตมยะของ “ธรรมารัณยะ” อันเป็นแดนทีรถะชั้นยอด ว่าเป็นสถานที่มงคลสูงสุดและชำระบาปที่สั่งสมมาหลายชาติได้ ท่านสอนว่าการอาบน้ำศักดิ์สิทธิ์ที่นั่นทำให้พ้นจากความผิดบาป; ด้วยเหตุนี้ ยุธิษฐิระผู้เป็นธรรมราชาจึงเข้าสู่ป่าเพื่อขจัดมหาบาปและคุ้มครองผู้มีคุณธรรม จากนั้นกล่าวถึงระเบียบการปฏิบัติในเขตศักดิ์สิทธิ์—การจุ่มกายในทีรถะต่าง ๆ การไปสักการะศาลเทพ และการทำอิษฏะ-ปูรตะ (ยัญพิธี ทาน และงานกุศล) ตามเจตนาของตน ในบทผลश्रุติระบุว่า ผู้ที่ไปถึงสถานที่นี้ หรือแม้เพียงได้ยินเกียรติคุณ ย่อมได้ทั้งความรื่นรมย์และโมกษะ และหลังเสวยประสบการณ์ทางโลกแล้วจึงถึงนิรวาณ ยังเน้นการสวด/อ่านในกาลศราทธะโดยผู้เป็นทวิชะ ว่าช่วยยกฐานะบรรพชนอย่างยั่งยืน และยก “ธรรมวาปี” เป็นพิเศษ: แม้น้ำเพียงอย่างเดียวโดยไม่ต้องมีเครื่องประกอบพิธี ก็ทำลายกองอกุศลใหญ่หลวง ให้ผลเทียบเท่าคายา-ศราทธะและการถวายปิณฑะซ้ำ ๆ เป็นแนวพิธีกรรมที่เรียบง่ายแต่ทรงพลัง โดยมีน้ำและการระลึกเป็นศูนย์กลาง
Verse 1
व्यास उवाच । एतत्तीर्थस्य माहात्म्यं मया प्रोक्तं तवाग्रतः । अनेकपूर्वजन्मोत्थपातकघ्नं महीपते
วยาสกล่าวว่า “โอ้เจ้าแห่งแผ่นดิน เราได้ประกาศมหาตมยะของตีรถะนี้ต่อหน้าเจ้าแล้ว ซึ่งทำลายบาปที่เกิดจากชาติปางก่อนนับมาก”
Verse 2
स्थानानामुत्तमं स्थानं परं स्वस्त्ययनं महत् । स्कंदस्याग्रे पुरा प्रोक्तं महारुद्रेण धीमता
ที่นี่เป็นสถานอันประเสริฐที่สุดในบรรดาสถานทั้งปวง—สูงสุด และเป็นบ่อเกิดแห่งสิริมงคลอันยิ่งใหญ่ กาลก่อน มหารุทรผู้ทรงปัญญาได้ประกาศไว้ต่อหน้าพระสกันทะ
Verse 3
त्वं पार्थ तत्र स्नात्वा हि मोक्ष्यसे सर्वपात कात् । तच्छ्रुत्वा व्यासवाक्यं हि धर्म्मराजो युधिष्ठिरः
“โอ้ปารถะ เมื่ออาบน้ำศักดิ์สิทธิ์ที่นั่นแล้ว เจ้าจะพ้นจากบาปทั้งปวง” ครั้นได้ฟังถ้อยคำของวยาสแล้ว ธรรมราชยุธิษฐิระก็ (จึงตอบ/กระทำต่อไป)
Verse 4
धर्मात्मजस्तदा तात धर्मारण्यं समाविशत् । महापातकनाशाय साधुपालनत त्परः
ครั้งนั้น โอ้ผู้เป็นที่รัก บุตรแห่งธรรมะได้เข้าสู่ป่าศักดิ์สิทธิ์ธรรมารัณยะ มุ่งทำลายมหาบาป และอุทิศตนเพื่อคุ้มครองเหล่าสาธุชนผู้เที่ยงธรรม
Verse 5
विगाह्य तत्र तीर्थानि देवतायतनानि च । इष्टापूर्तादिकं सर्वं कृतं तेन यथेप्सितम्
ครั้นได้ลงอาบในทีรถะทั้งหลาย และไปนมัสการเทวสถานของเหล่าเทพแล้ว เขาก็ประกอบกุศลกรรมทั้งปวง เช่น อิษฏะและปูรตะ ตามที่ปรารถนา
Verse 6
ततः पापविनिर्मुक्तः पुनर्गत्वा स्वकं पुरम् । इद्रप्रस्थं महासेन शशास वसुधातलम्
ต่อจากนั้น เมื่อพ้นจากบาปแล้ว เขากลับสู่เมืองของตนอีกครั้ง และโอ้ผู้มีพาหาอันเกรียงไกร เขาปกครองแผ่นดินจากอินทรปรัสถะ
Verse 7
इदं हि स्थानमासाद्य ये शृण्वंति नरोत्तमाः । तेषां भुक्तिश्च मुक्तिश्च भविष्यति न संशयः
แท้จริง บรรดานรชนผู้ประเสริฐที่มาถึงสถานที่นี้และสดับฟังมหิมาของมัน ย่อมได้ทั้งภุกติคือความสมบัติสุข และมุกติคือความหลุดพ้น โดยไม่ต้องสงสัย
Verse 8
भुक्त्वा भोगान्पार्थिवांश्च परं निर्वाणमाप्नुयुः । श्राद्धकाले च संप्राप्ते ये पठंति द्विजातयः
เมื่อเสวยสุขทางโลกแล้ว เขาย่อมบรรลุนิรวาณอันสูงสุด และครั้นถึงกาลแห่งศราทธะ เหล่าทวิชาผู้สวดอ่านบทนี้…
Verse 9
उद्धृताः पितरस्तैस्तु यावच्चंद्रार्क्कमेदिनि । द्वापरे च युगे भूत्वा व्यासेनोक्तं महात्मना
ด้วยการกระทำของเขาเหล่านั้น บรรพชนของเขาย่อมได้รับการยกขึ้นตราบเท่าที่จันทร์และอาทิตย์ยังดำรงอยู่เหนือแผ่นดิน นี้เป็นวจนะของมหาตมะวยาส ผู้บังเกิดในยุคทวาปร
Verse 10
वारिमात्रे धर्मवाप्यां गयाश्राद्धफलं लभेत् । अत्रागतस्य मर्त्यस्य पापं यमपदे स्थितम्
ที่ธรรมวาปี เพียงน้ำกำมือเดียวก็ได้ผลบุญประหนึ่งทำศราทธะที่คยา สำหรับผู้มาถึงที่นี่ บาปที่ค้างอยู่ในแดนยมย่อมสลายไป
Verse 11
कथितं धर्मपुत्रेण लोकानां हितकाम्यया । विना अन्नैर्विना दर्भैर्विना चासनमेव वा
ธรรมบุตรได้ประกาศถ้อยคำนี้ด้วยความปรารถนาดีต่อสรรพชน—แม้ไร้เครื่องบูชาอาหาร ไร้หญ้าทรรภะ และแม้ไร้อาสนะที่นั่ง ก็ยังบังเกิดผลได้
Verse 12
तोयेन नाशमायाति कोटिजन्मकृतं त्व घम् । सहस्रमुरुशृंगीणां धेनूनां कुरुजांगले । दत्त्वा सूर्यग्रहे पुण्यं धर्मवाप्यां च तर्पणाम्
ด้วยน้ำเพียงอย่างเดียว บาปที่สั่งสมมานับสิบล้านชาติย่อมถึงความสิ้นไป บุญแห่งการถวายโคเขากว้างหนึ่งพันตัว ณ กุรุชางคละ และบุญในกาลสุริยคราส—ย่อมได้ด้วยการทำตัรปณะ ณ ธรรมวาปีด้วย
Verse 13
एतद्वः कथितं सर्वं धर्मारण्यस्य चेष्टितम् । यच्छ्रुत्वा ब्रह्महा गोघ्नो मुच्यते सर्वपातकैः
ดังนี้เราได้กล่าวถึงมหิมาและเรื่องราวอันศักดิ์สิทธิ์แห่งธรรมารัณยะทั้งหมดแก่ท่านแล้ว เมื่อได้สดับ แม้ผู้ฆ่าพราหมณ์หรือผู้ฆ่าโค ก็พ้นจากบาปทั้งปวงได้
Verse 14
एकविंशतिवारैस्तु गयायां पिंडपातने । तत्फलं समवाप्नोति सकृदस्मिञ्छ्रुते सति
การถวายปิณฑะ (ข้าวปั้นบูชา) ณ คยา ยี่สิบเอ็ดครั้ง ย่อมได้ผลบุญนั้น; แต่ผลบุญเดียวกันนี้ก็ได้แม้เพียงฟังเรื่องศักดิ์สิทธิ์นี้ครั้งเดียว