Varaha Purana 75.41: Adhyaya 75, Shloka 41

Description of Jambūdvīpa: its regions, mountains, measurements, and cosmic structure

Devanagari script

चतुष्पत्रं समुत्पन्नं व्यक्तं पञ्चगुणं महत् । ततः सर्वाः समुद्भूता वितता हि प्रवृत्तयः ॥ ७५.४१ ॥

Recitation with translationVaraha Purana 75.41

Transliteration

catuṣpatraṃ samutpannaṃ vyaktaṃ pañcaguṇaṃ mahat | tataḥ sarvāḥ samudbhūtā vitatā hi pravṛttayaḥ || 75.41 ||

Translation

నాలుగు దళాల తత్త్వం వ్యక్తమై, మహత్తుగా, పంచగుణసంపన్నంగా ఉద్భవించింది. దానినుంచి సమస్త ప్రవృత్తులు పుట్టి విస్తారంగా వ్యాపించాయి.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• चतुष्पत्रम्: four-petalled
• चतुष्पत्रम्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: चतुर् + पत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; द्विगु-समास (four-petalled) विशेषण

• समुत्पन्नम्: arisen/produced
• समुत्पन्नम्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सम्-उत्-√पद् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• व्यक्तम्: manifest
• व्यक्तम्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: व्यक्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• पञ्चगुणम्: fivefold / with five qualities
• पञ्चगुणम्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पञ्च + गुण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; द्विगु-समास (having five qualities) विशेषण

• महत्: great
• महत्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• ततः: therefrom/then
• ततः: Hetu/Apadana (हेतु/अपादान-भाव)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय, अपादानार्थक/क्रमसूचक (from that/thereupon)

• सर्वाः: all
• सर्वाः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण

• समुद्भूताः: arisen
• समुद्भूताः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सम्-उद्-√भू (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण

• वितताः: expanded/spread out
• वितताः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वि-√तन् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण

• हि: indeed
• हि: Sambandha (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), अवधान/हेतु-भाव (indeed/for)

• प्रवृत्तयः: activities/manifestations/operations
• प्रवृत्तयः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रवृत्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

Speaker

Varāha

Tags

• Classical Literature
• Purāṇic Cosmology
• Sāṃkhya Terminology
• Vaiṣṇavism

FAQs

What is the historical significance of this verse?

It reflects the Purāṇic adoption of Sāṃkhya-style cosmological vocabulary (e.g., mahat, guṇa, vyakta) to describe emanation and the unfolding of operative principles (pravṛttis) within a broader narrative framework.

Which geographic location is identified?

No geographic location is named in this verse; it is primarily a cosmological/ontological statement.

What is the primary ethical instruction?

The verse does not state a direct ethical injunction; its philosophical instruction is descriptive—explaining how manifest principles and diverse activities are understood to arise from a foundational cosmic category.