Adhyaya 41: Rite of the Varāha Dvādaśī Vow and an Exemplary Narrative on Expiation for Brahmin-Slaying

Verse 1

दुर्वासा उवाच । एवं माघे सिते पक्षे द्वादशीं धरणीभृतः । वराहस्य शृणुष्वाद्यां मुने परमधार्मिक ॥ ४१.१ ॥

దుర్వాసుడు పలికెను—హే పరమధార్మిక మునీ! మాఘమాస శుక్లపక్షంలో, భూమిని ధరించిన వరాహుని ద్వాదశీ వ్రతవృత్తాంతాన్ని నేడు వినుము.

Verse 2

प्रागुक्तेन विधानेन सङ्कल्पस्नानमेव च । कृत्वा देवं समभ्यर्च्य एकादश्यां विचक्षणः ॥ ४१.२ ॥

ముందుగా చెప్పిన విధానమున ప్రకారం సంకల్పస్నానం చేసి, దేవుని సమ్యక్గా ఆరాధించి, వివేకి సాధకుడు ఏకాదశి దినమున ఈ కర్మను ఆచరించవలెను।

Verse 3

धूपनैवेद्यगन्धैश्चार्चयित्वाऽच्युतं नरः । पश्चात्तस्याग्रतः कुम्भं जलपूर्णं तु विन्यसेत् ॥ ४१.३ ॥

ధూపము, నైవేద్యము, సుగంధ ద్రవ్యములతో అచ్యుతుని ఆరాధించి, అనంతరం ఆయన ముందర నీటితో నిండిన కుంభమును స్థాపించవలెను।

Verse 4

ॐ वाराहायेति पादौ तु माधवायेति वै कटिम् । क्षेत्रज्ञायेति जठरं विश्वरूपेत्युरो हरेः ॥ ४१.४ ॥

‘ఓం వారాహాయ’ అని పాదములపై, ‘మాధవాయ’ అని కటిపై, ‘క్షేత్రజ్ఞాయ’ అని జఠరముపై, ‘విశ్వరూప’ అని హరి వక్షస్థలముపై నియాసం చేయవలెను।

Verse 5

सर्वज्ञायेति कण्ठं तु प्रजानां पतये शिरः । प्रद्युम्नायेति च भुजौ दिव्यास्त्राय सुदर्शनम् । अमृतोद्भवाय शङ्खं तु एष देवर्चने विधिः ॥ ४१.५ ॥

‘సర్వజ్ఞాయ’ అని కంఠమున, ‘ప్రజానాం పతయే’ అని శిరస్సున, ‘ప్రద్యుమ్నాయ’ అని భుజములపై; దివ్యాస్త్రమైన సుదర్శన చక్రమున, మరియు ‘అమృతోద్భవాయ’ అని శంఖమున నియాసం చేయవలెను। ఇదే దేవార్చన విధి।

Verse 6

एवमभ्यर्च्य मेधावी तस्मिन्कुम्भे तु विन्यसेत् । सौवर्णं रौप्यताम्रं वा पात्रं विभवशक्तितः ॥ ४१.६ ॥

ఇలా ఆరాధించిన తరువాత వివేకి సాధకుడు ఆ కుంభములో, తన సామర్థ్యానుసారంగా, బంగారు లేదా వెండి లేదా రాగి పాత్రను స్థాపించవలెను।

Verse 7

सर्वबीजैस्तु सम्पूर्णं स्थापयित्वा विचक्षणः । तत्र शक्त्या तु सौवर्णं वाराहं कारयेद्बुधः ॥ ४१.७ ॥

సర్వ బీజాలతో విధిని సంపూర్ణంగా స్థాపించిన తరువాత, వివేకి తన శక్తి మేరకు స్వర్ణమయ వరాహ విగ్రహాన్ని చేయించాలి।

Verse 8

दंष्ट्राग्रेणोद्धृतां पृथ्वीं सपर्वतवनद्रुमाम् । माधवं मधुहन्तारं वाराहं रूपमास्थितम् ॥ ४१.८ ॥

దంతాగ్రంతో పర్వతాలు, అడవులు, వృక్షాలతో కూడిన భూమిని పైకి ఎత్తి, మధుహంత మాధవుడు వరాహరూపాన్ని ధరించాడు।

Verse 9

सर्वबीजभृते पात्रे रत्नगर्भं घटोपरि । स्थापयेत् परमं देवं जातरूपमयं हरिम् ॥ ४१.९ ॥

సర్వ బీజాలు ఉన్న పాత్రపై, ఘటంపై రత్నగర్భాన్ని ఉంచి, స్వర్ణమయ హరిని పరమదేవుడిగా స్థాపించాలి।

Verse 10

सितवस्त्रयुगच्छन्नं ताम्रपात्रं तु वै मुने । स्थाप्यार्च्चयेद्गन्धपुष्पैर्नैवेद्यैर्विविधैः शुभैः ॥ ४१.१० ॥

ఓ మునీ, రెండు తెల్ల వస్త్రాలతో కప్పబడిన తామ్ర పాత్రను స్థాపించి, సుగంధ ద్రవ్యాలు, పుష్పాలు మరియు వివిధ శుభ నైవేద్యాలతో అర్చన చేయాలి।

Verse 11

पुष्पमण्डलिकां कृत्वा जागरं तत्र कारयेत् । प्रादुर्भावान् हरेस्तत्र वाचयेद् भावयेद् बुधः ॥ ४१.११ ॥

పుష్పమండలాన్ని చేసి అక్కడ జాగరణం నిర్వహించాలి; అక్కడ హరి యొక్క ప్రాదుర్భావాలను పఠింపజేసి, వివేకి వాటిని ధ్యానించాలి।

Verse 12

एवं सन्नियमस्यान्तं प्रभाते उदिते रवौ । शुचिः स्नात्वा हरिं पूज्य ब्राह्मणाय निवेदयेत् ॥ ४१.१२ ॥

ఈ విధంగా సూర్యోదయమైన ప్రాతఃకాలంలో నియమాన్ని ముగించాలి. శుచిగా స్నానం చేసి హరిని పూజించి బ్రాహ్మణునికి నివేదించాలి.

Verse 13

वेदवेदाङ्गविदुषे साधुवृत्ताय धीमते । विष्णुभक्ताय विप्रर्षे विशेषेण प्रदापयेत् ॥ ४१.१३ ॥

వేదాలు, వేదాంగాలలో నిపుణుడై, సద్గుణాచారుడై, ధీమంతుడై, విష్ణుభక్తుడైన విప్రఋషికి ప్రత్యేకంగా దానం చేయాలి.

Verse 14

देवं सकुम्भं तं दत्त्वा हरिं वाराहरूपिणम् । ब्राह्मणाय भवेद्यद्धि फलं तन्मे निशामय ॥ ४१.१४ ॥

వరాహరూపధారి హరిని ఆ దేవతను కుంభంతో సహా బ్రాహ్మణునికి ఇచ్చినప్పుడు కలిగే ఫలాన్ని నన్ను విను.

Verse 15

इह जन्मनि सौभाग्यं श्रीः कान्तिस्तुष्टिरेव च । दरिद्रो वित्तवान् सद्यः अपुत्रो लभते सुतम् । अलक्ष्मीर् नश्यते सद्यो लक्ष्मीः संविशते क्षणात् ॥ ४१.१५ ॥

ఈ జన్మలోనే సౌభాగ్యం—శ్రీ, కాంతి, తృప్తి—లభిస్తాయి. దరిద్రుడు వెంటనే ధనవంతుడవుతాడు; అపుత్రుడికి పుత్రుడు కలుగుతాడు. అలక్ష్మి తక్షణమే నశించి, లక్ష్మి క్షణంలో ప్రవేశిస్తుంది.

Verse 16

इह जन्मनि सौभाग्यं परलोके निशामय । अस्मिन्नर्थे पुरावृत्तमितिहासं पुरातनम् ॥ ४१.१६ ॥

ఈ జన్మలో సౌభాగ్యం, పరలోకంలో కూడా—విను. ఈ విషయమై పురాతనమైన ఒక ఇతిహాసాన్ని, పూర్వవృత్తాంతాన్ని (నేను చెబుతాను).

Verse 17

इह लोकेऽभवद् राजा वीरधन्वेति विश्रुतः । स कदाचिद् वनं प्रायान् मृगहेतोः परंतपः ॥ ४१.१७ ॥

ఈ లోకంలో వీరధన్వన్ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధుడైన ఒక రాజు ఉండెను. ఆ పరంతపుడు ఒకసారి మృగవేట నిమిత్తం అడవికి వెళ్లెను.

Verse 18

व्यापादयन् मृगगणान् तत्रार्षिवनमध्यगः । जघान मृगरूपान् सोऽज्ञानतो ब्राह्मणान् नृपः ॥ ४१.१८ ॥

మృగసమూహాలను సంహరిస్తూ అతడు ఋషివనమధ్యానికి ప్రవేశించెను. అక్కడ రాజు అజ్ఞానవశాత్తు మృగరూపంలో ఉన్న బ్రాహ్మణులను హతమార్చెను.

Verse 19

भ्रातरस्तत्र पञ्चाशन्मृगरूपेण संस्थिताः । संवर्तस्य सुता ब्रह्मन् वेदाध्ययनतत्पराः ॥ ४१.१९ ॥

అక్కడ యాభై మంది సోదరులు మృగరూపంలో స్థితులై ఉన్నారు. ఓ బ్రాహ్మణా, వారు సంవర్తుని కుమారులు, వేదాధ్యయనంలో నిమగ్నులు.

Verse 20

सत्यतपा उवाच । कारणं किं समाश्रित्य ते चक्रुर्मृगरूपताम् । एतन्मे कौतुकं ब्रह्मन् प्रणतस्य प्रसीद मे ॥ ४१.२० ॥

సత్యతపా చెప్పెను—ఏ కారణాన్ని ఆశ్రయించి వారు మృగరూపాన్ని పొందిరి? ఓ బ్రాహ్మణా, ఇది నా కుతూహలం; నేను నమస్కరించుచున్నాను, దయచేయుము.

Verse 21

दुर्वासा उवाच । ते कदाचिद्वनं याता दृष्ट्वा हरिणपोतकान् । जातमात्रान् स्वमात्रा तु विहीनान् दृश्य सत्तम । एकैकं जगृहुस्ते हि ते मृताः स्कन्धसंस्थिताः ॥ ४१.२१ ॥

దుర్వాసుడు చెప్పెను—వారు ఒకసారి అడవికి వెళ్లిరి. ఓ సత్తమా, అక్కడ జన్మమాత్రమైన, తమ తల్లిని కోల్పోయిన హరిణపిల్లలను చూసి ఒక్కొక్కటిగా ఎత్తుకొనిరి; అవి వారి భుజాలపై ఉండగానే మరణించెను.

Verse 22

ततस्ते दुःखिताः सर्वे ययुः पितरमन्तिकम् । ऊचुश्च वचनं छेदं मृगहिंसामृते मुने ॥ ४१.२२ ॥

అప్పుడు వారు అందరూ దుఃఖితులై తండ్రి సమీపానికి వెళ్లి మునితో ఇలా పలికారు—మేము కోయడం మరియు మృగహింస చేయడం నుండి విరమించాము అని.

Verse 23

ऋषिपुत्रका ऊचुः । जातमात्रा मृगाः पञ्च अस्माभिर्निहता मुने । अकामतस्ततोऽस्माकं प्रायश्चित्तं विधीयताम् ॥ ४१.२३ ॥

ఋషుల కుమారులు అన్నారు—ఓ మునీ! మేము పుట్టిన వెంటనే ఉన్న ఐదు జింకలను చంపివేశాము. ఇది అనుకోకుండా జరిగింది; కాబట్టి మా కోసం ప్రాయశ్చిత్తం విధించండి.

Verse 24

संवर्त्त उवाच । मत्पिता हिंसकस्त्वासीदहं तस्माद्विशेषतः । भवन्तः पापकर्माणः संजाताः मम पुत्रकाः ॥ ४१.२४ ॥

సంవర్త్తుడు అన్నాడు—నా తండ్రి హింసకుడు; ఆ కారణంగా నేనూ ప్రత్యేకంగా అలాగే అయ్యాను. అందువల్ల మీరు నా కుమారులు పాపకర్మలు చేసేవారిగా జన్మించారు.

Verse 25

इदानीं मृगचर्माणि परिधाय यतव्रताः । चरघ्वं पञ्चवर्षाणि ततः शुद्धा भविष्यथ ॥ ४१.२५ ॥

ఇప్పుడు మృగచర్మాలు ధరించి నియమబద్ధ వ్రతాలు ఆచరిస్తూ ఐదు సంవత్సరాలు జీవించండి; ఆ తరువాత మీరు శుద్ధులు అవుతారు.

Verse 26

एवमुक्तास्तु ते पुत्रा मृगचर्मोपवीतिनः । वनं विविशुरव्यग्रा जपन्तो ब्रह्म शाश्वतम् ॥ ४१.२६ ॥

ఇలా చెప్పబడిన తరువాత ఆ కుమారులు మృగచర్మాన్ని ఉపవీతంలా ధరించి, మనస్సు కలతపడకుండా అరణ్యంలో ప్రవేశించి, శాశ్వత బ్రహ్మాన్ని నిరంతరం జపించారు.

Verse 27

तथा वर्षे व्यतिक्रान्ते वीरधन्वा महीपतिः । तत्राजगाम यस्मिंस्ते चरन्ति मृगरूपिणः ॥ ४१.२७ ॥

అనంతరం ఒక సంవత్సరం గడిచిన తరువాత రాజు వీరధన్వా, వారు జింకల రూపం ధరించి సంచరిస్తున్న ఆ స్థలానికి వచ్చెను।

Verse 28

ते चाप्येकतरॊर्मूले मृगचर्मोपवीतिनः । जपन्तः संस्थितास्ते हि राज्ञा दृष्ट्वा मृगा इति । मत्वा विद्धास्तु युगपन्मृतास्ते ब्रह्मवादिनः ॥ ४१.२८ ॥

వారూ ఒక చెట్టు మూలంలో మృగచర్మం ధరించి జపంలో నిలిచియున్నారు. రాజు వారిని చూసి ‘ఇవి జింకలు’ అని భావించి ఒకేసారి బాణాలతో గాయపరచగా, ఆ బ్రహ్మవాదులు సమూహంగా మరణించారు।

Verse 29

तान् दृष्ट्वा तु मृतान् राजा ब्राह्मणान् संहितव्रतान् । भयेन वेपमानस्तु देवराताश्रमं ययौ । तत्रापृच्छद् ब्रह्मवध्याः ममायाता महामुने ॥ ४१.२९ ॥

ఆ నియమవ్రతధారులైన బ్రాహ్మణులు మృతులై ఉన్నట్లు చూసి రాజు భయంతో వణికుతూ దేవరాత ఆశ్రమానికి వెళ్లెను. అక్కడ అడిగెను—“మహామునీ! నాపై బ్రహ్మహత్యాపాపం వచ్చిందా?”

Verse 30

अमूल्य तद्वधं वृत्तं कथयित्वा नराधिपः । भृशं शोकपरीतात्मा रुरोद भृशदुःखितः ॥ ४१.३० ॥

ఓ అమూల్యా! ఆ వధ జరిగిన వృత్తాంతాన్ని చెప్పి, రాజు శోకంతో కమ్ముకున్న మనస్సుతో అత్యంత దుఃఖించి విలపించెను।

Verse 31

स ऋषिर्देवरातस्तु रुदन्तं नृपसत्तमम् । उवाच मा भैर्नृपतेऽपनेष्यामि पातकम् ॥ ४१.३१ ॥

అప్పుడు ఋషి దేవరాతుడు ఏడుస్తున్న రాజశ్రేష్ఠునితో పలికెను—“ఓ నృపతీ! భయపడకుము; నీ పాతకాన్ని నేను తొలగించెదను।”

Verse 32

पाताले सुतलाख्ये च यथा धात्री निमज्जती । उद्धृता देवदेवेन विष्णुना क्रोडमूर्त्तिना ॥ ४१.३२ ॥

ధాత్రీ అయిన భూమి పాతాళంలోని సుతలమనే లోకంలో మునిగిపోతుండగా, దేవదేవుడు విష్ణువు వరాహమూర్తిగా అవతరించి ఆమెను పైకి उद्धరించాడు।

Verse 33

तद्वद् भवन्तं राजेन्द्र ब्रह्मवध्यापरिप्लुतम् । उद्धरिष्यति देवोऽसौ स्वयमेव जनार्दनः ॥ ४१.३३ ॥

అదేవిధంగా, ఓ రాజేంద్రా, బ్రహ్మహత్యాపాపభారంతో కుంగిపోయిన నిన్ను ఆ దేవుడు జనార్దనుడు స్వయంగా उद्धరించును।

Verse 34

एवमुक्तस्ततो राजा हर्षितो वाक्यमब्रवीत् । कतरेण प्रकारेण स मे देवः प्रसीदति । प्रसन्ने चाशुभं सर्वं येन नश्यति सत्तम ॥ ४१.३४ ॥

ఇలా చెప్పబడిన తరువాత రాజు ఆనందంతో పలికాడు—ఓ సత్తమా, ఏ విధమైన ఆచరణతో ఆ దేవుడు నాపై ప్రసన్నుడవుతాడు? ఆయన ప్రసన్నుడైతే ఏద్వారా సమస్త అశుభం నశిస్తుంది?

Verse 35

दुर्वासा उवाच । एवमुक्तो मुनिस्तेन देवरात इमं व्रतम् । आचख्यौ सोऽपि तं कृत्वा भुक्त्वा भोगान्सुपुष्कलान् ॥ ४१.३५ ॥

దుర్వాసుడు అన్నాడు—అతడు ఇలా అడగగా ముని దేవరాతుడు ఈ వ్రతాన్ని వివరించాడు; అతడూ దానిని ఆచరించి అపారమైన భోగాలను అనుభవించాడు।

Verse 36

मृत्युकाले मुनिश्रेष्ठ सौवर्णेन विराजता । विमानेनागमत् स्वर्गमिन्द्रलोकं स पार्थिवः ॥ ४१.३६ ॥

ఓ మునిశ్రేష్ఠా, మరణకాలంలో ఆ రాజు స్వర్ణకాంతితో వెలిగే విమానంలో ఎక్కి స్వర్గమైన ఇంద్రలోకానికి వెళ్లాడు।

Verse 37

तस्येन्द्रस्त्वर्घ्यमादाय प्रत्युत्थानेन निर्ययौ । आयान्तमिन्द्रं दृष्ट्वा तु तमूचुर्विष्णुकिङ्कराः । न द्रष्टव्यो देवराजस्त्वद्धीनस्तपसा इति ॥ ४१.३७ ॥

అప్పుడు ఇంద్రుడు అర్ఘ్యాన్ని తీసుకొని గౌరవపూర్వక స్వాగతార్థం బయటికి వెళ్లాడు. కానీ ఇంద్రుడు వస్తున్నాడని చూసిన విష్ణు కింకరులు అతనితో—“దేవరాజునకు దర్శనం ఇవ్వకూడదు; తపస్సు బలంతో అతడు నీ అధీనుడే” అని అన్నారు.

Verse 38

एवं सर्वे लोकपालाः निर्ययुस्तस्य तेजसा । प्रत्याख्याताश्च तैर्विष्णुकिंकरैर्हीनकर्मणः । एवं स सत्यलोकान्तं गतो राजा महामुने ॥ ४१.३८ ॥

ఇలా అతని తేజస్సుకు లోబడి సమస్త లోకపాలకులు వెనుదిరిగారు. విష్ణు కింకరులు నీచకర్మచేసిన వానిని తిరస్కరించారు. ఈ విధంగా, ఓ మహామునీ, ఆ రాజు సత్యలోకాంతం వరకు వెళ్లాడు.

Verse 39

अपुनर्मारके लोके दाहप्रलयवर्ज्जिते । अद्यापि तिष्ठते देवैः स्तूयमानो महानृपः । प्रसन्ने यज्ञपुरुषे किं चित्रं येन तद्भवेत् ॥ ४१.३९ ॥

మళ్లీ మరణం లేని, దాహప్రళయం లేని ఆ లోకంలో ఆ మహారాజు ఇప్పటికీ దేవతలచే స్తుతింపబడుతూ నిలిచియున్నాడు. యజ్ఞపురుషుడు ప్రసన్నుడైతే, ఇది జరగడంలో ఆశ్చర్యమేంటి?

Verse 40

इह जन्मनि सौभाग्यमायुरारोग्यसंपदः । एकैका विधिनोपास्ता ददात्यमृतमुत्तमम् ॥ ४१.४० ॥

ఈ జన్మలోనే (ఈ ఉపాసన) సౌభాగ్యం, ఆయుష్షు, ఆరోగ్యం, సంపదలను ప్రసాదిస్తుంది. ప్రతి ఆచరణ విధిపూర్వకంగా చేయబడితే ఉత్తమ ‘అమృతం’—అంటే పరమ ఫలం—ఇస్తుంది.

Verse 41

किं पुनर्वर्षसंपूर्णे स ददाति स्वकं पदम् । नारायणश्चतुर्मूर्तिः परार्ध्यं च न संशयः ॥ ४१.४१ ॥

ఇంకా ఒక సంవత్సరం పూర్తయినప్పుడు ఆయన తన స్వధామాన్ని ప్రసాదిస్తాడు. చతుర్మూర్తి నారాయణుడు పరమ విలువైన ఫలాన్ని ఇస్తాడు—ఇందులో సందేహం లేదు.

Verse 42

यथैवोद्धृतवान् वेदान् मत्स्यरूपेण केशवः । क्षीराम्बुधौ मथ्यमाने मन्दरं धृतवान् प्रभुः । तद्वच्च कूर्मरूपाख्या द्वितीया पश्य वैष्णवी ॥ ४१.४२ ॥

కేశవుడు మత్స్యరూపంలో వేదాలను उद्धరించినట్లే, క్షీరసాగర మథన సమయంలో ప్రభువు మందరపర్వతాన్ని ధరించినట్లే—అలాగే, ఓ వైష్ణవీ, కూర్మరూపమని ప్రసిద్ధమైన రెండవ అవతారాన్ని దర్శించు।

Verse 43

यथा रसातलात् क्ष्मां च धृतवान् पुरुषोत्तमः । वराहरूपी तद्वच्च तृतीया पश्य वैष्णवी ॥ ४१.४३ ॥

పురుషోత్తముడు వరాహరూపం ధరించి రసాతలంనుండి భూమిని పైకి ఎత్తినట్లే—అలాగే, ఓ వైష్ణవీ, మూడవ అవతార-ప్రకటాన్ని దర్శించు।