Adhyaya 27: The Slaying of Andhaka and the Manifestation of the Eight Mother-Goddesses from Divine Afflictions

Verse 1

महातपा उवाच । पूर्वमासीन्महादैत्यो बलवानन्धको भुवि । स देवान् वशमानिन्ये ब्रह्मणो वरदर्पितः ॥ २७.१ ॥

మహాతపా పలికెను—పూర్వము భూమిపై బలవంతుడైన మహాదానవుడు అంధకుడు ఉండెను. బ్రహ్మ వరప్రదానముచే గర్వించి దేవతలను వశపరచుకొనెను.

Verse 2

तेनात्मवान् सुराः सर्वे त्याजिता मेरुपर्वतम् । ब्रह्माणं शरणं जग्मुरन्धकस्य भयार्दिताः ॥ २७.२ ॥

ఆత్మబలసంపన్నుడైన అతని (అంధకుని) వల్ల సమస్త దేవతలు మేరుపర్వతాన్ని విడిచి వెళ్లవలసి వచ్చింది. అంధకభయంతో బాధపడుతూ శరణార్థంగా బ్రహ్మను ఆశ్రయించిరి.

Verse 3

तानागतांस्तदा ब्रह्मा उवाच सुरसत्तमान् । किमागमनकृत्यं वो देवा ब्रूत किमास्यते ॥ २७.३ ॥

అప్పుడు వచ్చిన ఆ శ్రేష్ఠ దేవతలను బ్రహ్మ పలికెను—మీ రాక యొక్క ప్రయోజనం ఏమిటి? ఓ దేవతలారా, చెప్పండి—ఏ విషయం సంభవించింది?

Verse 4

देवा ऊचुः । अन्धकेनार्दिताः सर्वे वयं देवा जगत्पते । त्राहि सर्वांश्चतुर्वक्त्र पितामह नमोऽस्तु ते ॥ २७.४ ॥

దేవతలు పలికిరి—హే జగత్పతీ! అంధకునిచే పీడింపబడి మేము సమస్త దేవతలు విపత్తులో పడ్డాము. హే చతుర్ముఖ పితామహా, మమ్మల్ని రక్షించుము; నీకు నమస్కారం.

Verse 5

ब्रह्मोवाच । अन्धकान्नैव शक्तोऽहं त्रातुं वै सुरसत्तमाः । भवं शर्वं महादेवं व्रजाम शरणार्थिनः ॥ २७.५ ॥

బ్రహ్మ పలికెను—హే దేవశ్రేష్ఠులారా, అంధకుని నుండి మిమ్మల్ని రక్షించుటకు నేను సమర్థుడను కాను. రండి, శరణార్థులమై భవ-శర్వ మహాదేవుని ఆశ్రయిద్దాం.

Verse 6

किन्तु पूर्वं मया दत्तो वरस्तस्य सुरोत्तमाः । अवध्यस्त्वं हि भविता न शरीरं स्पृशेन्मही ॥ २७.६ ॥

కానీ ఓ దేవోత్తములారా, నేను ముందే అతనికి ఈ వరం ఇచ్చితిని—నీవు అవధ్యుడవు; నీ శరీరం భూమిని స్పర్శించదు.

Verse 7

तस्यैवं बलिनस्त्वेको हन्ता रुद्रः परंतपः । तत्र गच्छामहे सर्वे कैलासनिलयं प्रभुम् ॥ २७.७ ॥

అలా బలవంతుడైన అతనికి ఒక్క సంహారకుడు మాత్రమే—శత్రుదమనకుడు రుద్రుడు. కాబట్టి మనమందరం కైలాసనివాసి ప్రభువుని చేరుదాం.

Verse 8

एवमुक्त्वा ययौ ब्रह्मा सदेवो भवसन्निधौ । तस्य संदर्शनाद् रुद्रः प्रत्युत्थानादिकाः क्रियाः । कृत्वाभ्युवाच देवेशो ब्रह्माणं भुवनेश्वरम् ॥ २७.८ ॥

ఇలా చెప్పి బ్రహ్మ దేవతలతో కలిసి భవుడు (శివుడు) సన్నిధికి వెళ్లెను. ఆయనను చూచి రుద్రుడు లేచి స్వాగతాది క్రియలు చేసి, దేవేశుడు భువనేశ్వరుడైన బ్రహ్మను ఉద్దేశించి పలికెను.

Verse 9

शम्भुरुवाच । किं कार्यं देवताः सर्वा आगता मम सन्निधौ । येनाहं तत्करोम्याशु आज्ञा कार्या हि सत्वरम् ॥ २७.९ ॥

శంభువు పలికెను—ఏ కార్యార్థం కోసం సమస్త దేవతలు నా సన్నిధికి వచ్చారు? నాకు చెప్పండి, నేను దానిని శీఘ్రంగా చేయుదును; ఆజ్ఞను ఆలస్యం లేకుండా నెరవేర్చాలి.

Verse 10

देवा ऊचुः । रक्षस्व देव बलिनस् त्वन्धकाद् दुष्टचेतसः ॥ २७.१० ॥

దేవతలు పలికిరి—ఓ దేవా, మేము బలవంతులమైనప్పటికీ దుష్టచిత్తుడైన అంధకుని నుండి మమ్మల్ని రక్షించుము.

Verse 11

यावदेवं सुराः सर्वे शंसन्ति परमेष्ठिनः । तावत् सैन्येन महता तत्रैवान्धक आययौ ॥ २७.११ ॥

అన్ని దేవతలు పరమేష్ఠినిని ఈ విధంగా స్తుతించుచుండగా, అంతలోనే మహాసేనతో కూడిన అంధకుడు అక్కడికే వచ్చెను।

Verse 12

बलेन चतुरङ्गेण हन्तुकामो भवं मृधे । तस्य भार्यां गिरिसुतां हर्तुमिच्छन् ससाधनः ॥ २७.१२ ॥

చతురంగ బలంతో యుద్ధంలో భవుని సంహరించదలచి, అవసరమైన సాధనాలతో కూడి భవుని భార్య అయిన గిరిసుతను అపహరించదలచెను।

Verse 13

तं दृष्ट्वा सहसाऽऽयान्तं देवशक्रप्रहारिणम् । सन्नह्य सहसा देवा रुद्रस्यानुचरा भवन् ॥ २७.१३ ॥

దేవశక్రుని ప్రహరించినవాడైన అతడు అకస్మాత్తుగా వచ్చుచుండగా చూచి, దేవతలు వెంటనే సన్నద్ధులై రుద్రుని అనుచరులయ్యారు।

Verse 14

रुद्रोऽपि वासुकिं ध्यात्वा तक्षकं च धनञ्जयम् । वलयं कटिसूत्रं च चकार परमेश्वरः ॥ २७.१४ ॥

రుద్రుడు కూడా వాసుకి, తక్షకుడు, ధనంజయుడను ధ్యానించి, పరమేశ్వరుడు వలయమును మరియు కటిసూత్రమును నిర్మించెను।

Verse 15

नीलनामाच दैत्येन्द्रो हस्ती भूत्वा भवान्तिकम् । आगतस्त्वरितः शक्रहस्तीवोद्धतरूपवान् ॥ २७.१५ ॥

నీలనామ దైత్యేంద్రుడు ఏనుగుగా మారి త్వరగా నీ సమీపమునకు వచ్చెను; శక్రహస్తివలె ఉద్ధతమైన రూపమును ధరించెను।

Verse 16

स ज्ञातो नन्दिना दैत्यो वीरभद्राय दर्शितः । वीरभद्रोऽपि सिंहेन रूपेणाहत्य च द्रुतम् ॥ २७.१६ ॥

నంది ఆ దైత్యుణ్ని గుర్తించి వీరభద్రునికి చూపించాడు. వీరభద్రుడు సింహరూపం ధరించి వేగంగా అతనిని సంహరించాడు.

Verse 17

तस्य कृत्तिं विदार्याशु करिणस्त्वञ्जनप्रभाम् । रुद्रायार्पितवान् सोऽपि तमेवाम्बरमाकरोत् । ततः प्रभृति रुद्रोऽपि गजचर्मपटोऽभवत् ॥ २७.१७ ॥

అతడు ఏనుగు యొక్క అంజనంలాంటి నల్లని చర్మాన్ని త్వరగా చీల్చి రుద్రునికి అర్పించాడు. రుద్రుడు అదే చర్మాన్ని వస్త్రంగా చేసుకున్నాడు; అప్పటినుంచి రుద్రుడు గజచర్మధారి అయ్యాడు.

Verse 18

गजचर्मपटो भूत्वा भुजङ्गाभरणोज्ज्वलः । आदाय त्रिशिखं भीमं सगणोऽन्धकमन्वयात् ॥ २७.१८ ॥

గజచర్మ వస్త్రం ధరించి, భుజంగ ఆభరణాలతో ప్రకాశిస్తూ, మూడు శిఖల భయంకర త్రిశూలాన్ని ఎత్తుకొని ఆయన గణాలతో కలిసి అంధకుణ్ని వెంబడించాడు.

Verse 19

ततः प्रवृत्ते युद्धे च देवदानवयोर्महत् । इन्द्राद्या लोकपालास्तु स्कन्दः सेनापतिस्तथा । सर्वे देवगणाश्चान्ये युयुधुः समरे तदा ॥ २७.१९ ॥

ఆపై దేవదానవుల మధ్య మహాయుద్ధం ప్రారంభమైంది. ఇంద్రాది లోకపాలకులు, సేనాపతి స్కందుడు, అలాగే ఇతర దేవగణమంతా ఆ సమరంలో యుద్ధం చేశారు.

Verse 20

तं दृष्ट्वा नारदाऽ युद्धं ययौ नारायणं प्रति । शशंस च महद्युद्धं कैलासे दानवैः सह ॥ २७.२० ॥

ఆ యుద్ధాన్ని చూసిన నారదుడు నారాయణుని వద్దకు వెళ్లి, కైలాసంలో దానవులతో కలిసి జరిగిన మహాయుద్ధాన్ని నివేదించాడు.

Verse 21

तच्छ्रुत्वा चक्रमादाय गरुडस्थो जनार्दनः । तमेव देशमागत्य युयुधे दानवैः सह ॥ २७.२१ ॥

అది విని గరుడారూఢుడైన జనార్దనుడు సుదర్శనచక్రాన్ని ధరించి, అదే స్థలానికి వచ్చి దానవులతో యుద్ధం చేశాడు।

Verse 22

आगत्य च ततो देवा हरिणाप्यायिता रणे । विषण्णवदनाः सर्वे पलायनपरा अभवन् ॥ २७.२२ ॥

ఆపై దేవతలు అక్కడికి వచ్చారు; యుద్ధంలో హరి వారిని పునరుత్తేజపరిచినప్పటికీ, అందరి ముఖాలు విషణ్ణంగా ఉండి పారిపోవడానికే మొగ్గుచూపారు।

Verse 23

तत्र भग्नेषु देवेषु स्वयं रुद्रोऽन्धकं ययौ । तत्र तेन महद्युद्धमभवल्लोमहर्षणम् ॥ २७.२३ ॥

అక్కడ దేవతలు ఓడిపోయినప్పుడు స్వయంగా రుద్రుడు అంధకుని వైపు దూసుకెళ్లాడు; అక్కడ అతనితో రోమాంచకమైన మహాయుద్ధం జరిగింది।

Verse 24

तत्र देवोऽप्यसौ दैत्यं त्रिशूलेनाहनद् भृशम् । तस्याहतस्य यद् रक्तमपतद् भूतले किल । तत्रान्धका असंख्याता बभूवुरपरे भृशम् ॥ २७.२४ ॥

అక్కడ ఆ దేవుడు త్రిశూలంతో దైత్యుణ్ని తీవ్రంగా కొట్టాడు; గాయపడినవాని రక్తం భూమిపై పడిన చోటల్లా, అనేక సంఖ్యలో మరిన్ని అంధకులు పుట్టుకొచ్చారు।

Verse 25

तद् दृष्ट्वा महदाश्चर्यं रुद्रो शूलेऽन्धकं मृधे । गृहीत्वा त्रिशिखाग्रेण ननर्त परमेश्वरः ॥ २७.२५ ॥

ఆ మహద్ఆశ్చర్యాన్ని చూసి రుద్రుడు యుద్ధంలో త్రిశిఖాగ్ర త్రిశూలంపై అంధకుని పట్టుకొని, పరమేశ్వరుడు నర్తించాడు।

Verse 26

असृग्धारातुषारैस्तु शूलप्रोतस्य चासकृत् । अनारतं समुत्तस्थुस्ततो रुद्रो रुषान्वितः ॥ २७.२७ ॥

త్రిశూలంలో గుచ్చబడిన అతనిలోనుండి మళ్లీ మళ్లీ మంచువానలవలె రక్తధారలు నిరంతరం ఉప్పొంగాయి; అప్పుడు రుద్రుడు కోపంతో నిండిపోయి లేచెను।

Verse 27

तस्य क्रोधेन महता मुखाज्ज्वाला विनिर्ययौ । तद्रूपधारिणी देवी यां तां योगेश्वरीं विदुः ॥ २७.२८ ॥

అతని మహాక్రోధం వల్ల అతని ముఖమునుండి జ్వాల బయలుదేరింది; ఆ రూపాన్ని ధరించిన దేవి ‘యోగేశ్వరి’ అని ప్రసిద్ధి।

Verse 28

स्वरूपधारिणी चान्या विष्णुनापि विनिर्मिता । ब्रह्मणा कार्तिकेयेन इन्द्रेण च यमेन च । वराहेण च देवेन विष्णुना परमेष्ठिना ॥ २७.२९ ॥

మరొక స్వరూపధారిణి (దేవి) విష్ణువుచేత కూడా నిర్మితమైంది; అలాగే బ్రహ్మ, కార్తికేయ, ఇంద్ర, యమ మరియు దేవ వరాహచేత—మరియు పరమేశ్ఠి విష్ణుచేత కూడా।

Verse 29

पातालोद्धरणं रूपं तस्या देव्या विनिर्ममे । माहेश्वरी च राजेन्द्र इत्येता अष्टमारतः ॥ २७.३० ॥

ఆ దేవికి పాతాళోద్ధరణకు తగిన రూపాన్ని ఆయన నిర్మించాడు; ఓ రాజేంద్రా, ఆమె ‘మాహేశ్వరి’ అని కూడా పిలువబడుతుంది—ఇలా క్రమముగా ఇది ఎనిమిదవది।

Verse 30

कारणं तानि यत्प्रोक्तं क्षेत्रज्ञेनावधारणम् । शरीराद् देवतानां तु तदिदं कीर्तितं मया ॥ २७.३१ ॥

ఆ విషయాలకు చెప్పబడిన కారణం క్షేత్రజ్ఞుడు (ఆత్మ) నిర్ణయించినదే; దేవతల శరీరసంబంధ విషయమై—ఇదంతా నేను వివరించాను।

Verse 31

कामः क्रोधस्तथा लोभो मदो मोहः अथ पञ्चमः । मात्सर्यं षष्ठमित्याहुः पैशुन्यं सप्तमं तथा । असूया चाष्टमी ज्ञेया इत्येता अष्टमातरः ॥ २७.३२ ॥

కామం, క్రోధం, లోభం; మదం మరియు మోహం ఐదవది. మాత్సర్యం ఆరవది, పైశున్యం ఏడవది, అసూయ ఎనిమిదవది—ఇవే అశుభ ప్రవృత్తులకు మూలమైన ఎనిమిది ‘మాతరులు’ అని చెప్పబడినవి.

Verse 32

कामं योगेश्वरीं विद्धि क्रोधो माहेश्वरीं तथा । लोभस्तु वैष्णवी प्रोक्ता ब्रह्माणी मद एव च ॥ २७.३३ ॥

కామాన్ని యోగేశ్వరీకి చెందినదిగా, క్రోధాన్ని మహేశ్వరీకి చెందినదిగా తెలుసుకో. లోభం వైష్ణవీగా చెప్పబడింది; మదం (అహంకారం) బ్రహ్మాణీగా చెప్పబడింది.

Verse 33

मोहः स्वयम्भूः कौमारी मात्सर्यं चेन्द्रजं विदुः । यमदण्डधरा देवी पैशुन्यं स्वयमेव च । असूया च वराहाख्या इत्येताः परिकीर्तिताः ॥ २७.३४ ॥

మోహం స్వయంభూతమని, అలాగే కౌమారీతో సంబంధముందని చెప్పబడింది; మాత్సర్యం ఇంద్రజమని తెలుసుకున్నారు. యమదండధారిణీ దేవి పైశున్యానికి సంబంధించినది, అది కూడా స్వయంగా ఉద్భవించినదే; అసూయ ‘వరాహా’ అని పిలువబడింది—ఇలా ఇవన్నీ పేర్కొనబడ్డాయి.

Verse 34

कामादिगण एषोऽयं शरीरे परिकीर्तितः । जग्राह मूर्त्तिं तु यथा तथा ते कीर्तितं मया ॥ २७.३५ ॥

కామాది ఈ గణం శరీరంలో ఉన్నదిగా వర్ణించబడింది. అది ఏ విధంగా రూపం ధరిస్తుందో, ఆ విధంగానే నేను నీకు వివరించాను.

Verse 35

एताभिर्देवताभिश्च तस्य रक्तेऽतिशोषिते । क्षयं गताऽसुरी माया स च सिद्धोऽन्धकोऽभवत् ॥ एतत्ते सर्वमाख्यातमात्मविद्यामृतं मया ॥ २७.३६ ॥

ఈ దేవతలచే అతని రక్తం అత్యధికంగా శోషింపబడినప్పుడు, ఆసురీ మాయ క్షయమై, అతడు—అంధకుడు—సిద్ధుడయ్యాడు. ఇది అంతా ఆత్మవిద్యామృతంగా నేను నీకు పూర్తిగా వివరించాను.

Verse 36

य एतच्छृणुयान्नित्यं मातॄणामुद्भवं शुभम् । तस्य ताः सर्वतो रक्षां कुर्वन्त्यनुदिनं नृप ॥ २७.३७ ॥

ఓ రాజా, మాతృదేవతల శుభ ఉద్భవకథను ఎవడు నిత్యం శ్రవణం చేస్తాడో, అతనిని వారు ప్రతిదినం అన్ని దిక్కుల నుండీ రక్షిస్తారు।

Verse 37

यश्चैतत् पठते जन्म मातॄणां पुरुषोत्तम । स धन्यः सर्वदा लोके शिवलोकं च गच्छति ॥ २७.३८ ॥

ఓ పురుషోత్తమా, మాతృదేవతల జన్మకథను ఎవడు పఠిస్తాడో, అతడు లోకంలో ఎల్లప్పుడూ ధన్యుడుగా భావింపబడతాడు; శివలోకానికీ చేరుతాడు।

Verse 38

तासां च ब्रह्मणा दत्ता अष्टमी तिथिरुत्तमा । एताः सम्पूजयेद् भक्त्या बिल्वाहारो नरः सदा । तस्य ताः परितुष्टास्तु क्षेमारोग्यं ददन्ति च ॥ २७.३९ ॥

వారికోసం బ్రహ్మ ఉత్తమమైన అష్టమి తిథిని ప్రసాదించాడు. మనిషి ఎల్లప్పుడూ బిల్వఫలాన్ని ఆహారంగా తీసుకొని భక్తితో వారిని సంపూజించాలి. వారు సంతుష్టులైతే క్షేమం, ఆరోగ్యం ప్రసాదిస్తారు।

Verse 39

इतरेऽप्यन्धकाः सर्वे चक्रेण परमेष्ठिना । नारायणेन निहतास्तत्र येऽन्ये समुत्थिताः ॥

అక్కడ ఇతర అంధకులందరూ పరమేశ్వరుడైన నారాయణుని చక్రంతో హతులయ్యారు; అలాగే మరెవరు యుద్ధానికి లేచారో వారూ.