Varaha Purana 203.63: Adhyaya 203, Shloka 63

Enumeration and Description of Classes of Sins and Their Consequences

Devanagari script

अग्निक्षारनदीभ्यां तु प्राप्नुवन्ति न संशयः ॥ परदारप्रसक्तानां भयं भवति निग्रहः

Sanskrit recitationVaraha Purana 203.63

Transliteration

agnikṣāranadībhyāṃ tu prāpnuvanti na saṃśayaḥ || paradāraprasaktānāṃ bhayaṃ bhavati nigrahaḥ

Translation

వారు అగ్ని మరియు క్షార నదులను పొందుతారు—ఇందులో సందేహం లేదు. పరస్త్రీలో ఆసక్తులైనవారికి భయం కలుగుతుంది, తరువాత నియంత్రణ/దండన జరుగుతుంది।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अग्नि-क्षार-नदीभ्याम्: by fire, alkali, and river (tortures)
• अग्नि-क्षार-नदीभ्याम्: Karana (करण/Instrument)
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक) + क्षार (प्रातिपदिक) + नदी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (नदी-प्रधान), तृतीया (3rd/Instrumental), द्विवचन; द्वन्द्व-समासः (अग्निश्च क्षारश्च नदी च)

• तु: indeed/but
• तु: Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय (particle; contrast/emphasis)

• प्राप्नुवन्ति: attain/undergo
• प्राप्नुवन्ति: Kriya (क्रिया/Verb)
• Type: Verb
• Root: प्र-आप् (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, बहुवचन

• न: not/no
• न: Sambandha (सम्बन्ध/Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (negation)

• संशयः: doubt
• संशयः: Karta (कर्ता/Predicate nominal)
• Type: Noun
• Root: संशय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; वाक्ये ‘न संशयः’ इति निश्चयार्थकः

• पर-दार-प्रसक्तानाम्: of those attached to others' wives
• पर-दार-प्रसक्तानाम्: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: पर (प्रातिपदिक) + दार (प्रातिपदिक) + प्रसक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक; √सञ्ज्/सज्)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन; (परदारेषु प्रसक्ताः) तत्पुरुष-समासः; सम्बन्ध-निर्देशः

• भयम्: fear
• भयम्: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: भय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• भवति: arises/is
• भवति: Kriya (क्रिया/Verb)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन

• निग्रहः: restraint/punishment
• निग्रहः: Karta (कर्ता/Predicate nominal)
• Type: Noun
• Root: निग्रह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; भयस्य विशेषण/पर्याय-भावः (appositional)

Speaker

Varāha (default speaker per dialogue framework)

Tags

• Purāṇic Literature
• Naraka Descriptions
• Social Ethics
• Sanskrit Philology

FAQs

What is the historical significance of this verse?

It links social transgression (paradāra) with punitive imagery, illustrating how Purāṇic texts integrate societal norms into karmic narrative frameworks.

Which geographic location is identified?

No identifiable earthly location is mentioned; “rivers of fire/alkali” are part of otherworldly punitive geography.

What is the primary ethical instruction?

It discourages violating marital boundaries and frames such acts as leading to fear, punishment, and suffering.