Varaha Purana 201.23: Adhyaya 201, Shloka 23

The Battle between the Rākṣasas and Yama’s Attendant-Messengers

Devanagari script

तूर्यक्श्वेडितसंघुष्टैर्बलितास्फोटितैरपि ॥ जयार्थिनो द्रुतं वीराश्चालयन्तश्च मेदिनीम् ॥

Recitation with translationVaraha Purana 201.23

Transliteration

tūryakṣveḍitasaṃghuṣṭair balitāsphoṭitair api || jayārthino drutaṃ vīrāś cālayantaś ca medinīm ||

Translation

వాద్యాల ఘోష, యుద్ధనాదాలు, గర్జనలు, చప్పట్లతో కూడి, విజయాన్ని కోరిన వీరులు వేగంగా ముందుకు సాగి భూమినే కంపింపజేశారు.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• तूर्य-क्ष्वेडित-संघुष्टैः: with the din caused by instruments and shouts
• तूर्य-क्ष्वेडित-संघुष्टैः: करण (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: तूर्य + क्ष्वेडित + संघुष्ट (कृदन्त; √घुष् (धातु) + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; ‘तूर्याणां क्ष्वेडितेन संघुष्टैः’—instrumental plural qualifying sounds/clamors (implicit)

• बलित-आस्फोटितैः: with (sounds of) roaring and clapping/snapping
• बलित-आस्फोटितैः: करण (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: बलित (कृदन्त; √बल्/√वल् (धातु) + क्त) + आस्फोटित (कृदन्त; आ+√स्फुट् (धातु) + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्व; Instrumental plural

• अपि: also
• अपि: सम्बन्ध/वाक्योपपद (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/अवधानार्थ (also)

• जय-अर्थिनः: seeking victory
• जय-अर्थिनः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: जय + अर्थिन् (कृदन्त; √अर्थ् (धातु) + इन्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; इन्-प्रत्ययान्त; ‘जयम् अर्थयन्ति’—seeking victory

• द्रुतम्: quickly
• द्रुतम्: सम्बन्ध/वाक्योपपद (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: द्रुतम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• वीराः: heroes/warriors
• वीराः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वीर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; Nominative plural

• चालयन्तः: shaking, causing to tremble
• चालयन्तः: कर्ता (Agent/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: √चल् (धातु) + णिच् + शतृ (कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; वर्तमानकृदन्त (present active participle) ‘causing to move/shaking’

• च: and
• च: समुच्चय (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय-बोधक (conjunction)

• मेदिनीम्: the earth
• मेदिनीम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मेदिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Accusative singular

Speaker

Narrator (default framework: Varāha–Pṛthivī dialogue context; verse itself is narrative)

Tags

• Classical Literature
• Purāṇic Narrative
• Sanskrit Battle Poetics

FAQs

What is the historical significance of this verse?

It preserves the sonic vocabulary of Sanskrit battle-poetics (tūrya, kṣveḍita) and uses the conventional image of the trembling earth (medinī) to convey scale and intensity.

Which geographic location is identified?

No named location is given; 'medinī' refers generically to the earth.

What is the primary ethical instruction?

No direct ethical instruction is stated; the verse emphasizes the momentum and intensity of conflict.