Varaha Purana 2.59: Adhyaya 2, Shloka 59

Cosmogony and the Ninefold Creation: Rudra’s Origin and the Prelude to the Sāvitrī–Veda Narrative

Devanagari script

नारद उवाच । आश्चर्यमेकं दृष्टं मे तच्छृणुष्व प्रियव्रत । ह्यस्तनेऽहनि राजेन्द्र श्वेताख्यं गतवानहम् । द्वीपं तत्र सरो दृष्टं फुल्लपङ्कजमालिनम् ॥ २.५८ ॥

Sanskrit recitationVaraha Purana 2.59

Transliteration

nārada uvāca | āścaryam ekaṁ dṛṣṭaṁ me tac chṛṇuṣva priyavrata | hyastane ’hani rājendra śvetākhyaṁ gatavān aham | dvīpaṁ tatra saro dṛṣṭaṁ phulla-paṅkaja-mālinam || 2.58 ||

Translation

నారదుడు పలికెను—ప్రియవ్రతా, నేను ఒక ఆశ్చర్యకరమైన దృశ్యాన్ని చూశాను; వినుము. రాజేంద్రా, నిన్న నేను శ్వేతనామ ద్వీపానికి వెళ్లితిని; అక్కడ పూర్ణ వికసిత పద్మమాలలతో అలంకృతమైన ఒక సరస్సును చూచితిని.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• नारदः: Narada
• नारदः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नारद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• आश्चर्यम्: a wonder
• आश्चर्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: आश्चर्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• एकम्: one
• एकम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्

• दृष्टम्: seen
• दृष्टम्: Karma (कर्म)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त-कृदन्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन

• मे: by me / of me
• मे: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति, एकवचन (Genitive: of me)

• तत्: that
• तत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• शृणुष्व: listen
• शृणुष्व: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यम-पुरुष, एकवचन, आत्मनेपद (शृणु + स्व)

• प्रियव्रत: O Priyavrata
• प्रियव्रत: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: प्रियव्रत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• ह्यस्तने: on yesterday
• ह्यस्तने: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: ह्यस्तन (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; ‘yesterday’s’; विशेषणम्

• अहनि: on the day
• अहनि: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अहन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• राजेन्द्र: O king of kings
• राजेन्द्र: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राजेन्द्र (प्रातिपदिक; राजन् + इन्द्र)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (राज्ञाम् इन्द्रः)

• श्वेताख्यम्: called ‘Shveta’
• श्वेताख्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: श्वेत-आख्य (प्रातिपदिक; श्वेत + आख्य)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्; समासः—तत्पुरुष (श्वेत इति आख्या यस्य)

• गतवान्: having gone
• गतवान्: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: क्तवतु-प्रत्ययान्त कृदन्त (Perfect participle/agentive past), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अहम्: I
• अहम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• द्वीपम्: an island
• द्वीपम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: द्वीप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (adverb of place)

• सरः: a lake
• सरः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सरस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• दृष्टम्: seen
• दृष्टम्: Karma (कर्म)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त-कृदन्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन

• फुल्लपङ्कजमालिनम्: adorned with blooming lotuses
• फुल्लपङ्कजमालिनम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: फुल्ल-पङ्कज-मालिन् (प्रातिपदिक; फुल्ल + पङ्कज + मालिन्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्; समासः—तत्पुरुष (फुल्लैः पङ्कजैः मालिनम् = adorned with blooming lotuses)

Speaker

Nārada

Tags

• Classical Literature
• Purāṇic Narrative
• Ancient Geography
• Ecological Aesthetics

FAQs

What is the historical significance of this verse?

It exemplifies a Purāṇic travel-report style (ākhyāna) used to map sacred and idealized landscapes, reflecting how Sanskrit literature encodes cultural geography through narrative testimony.

Which geographic location is identified?

Śveta-dvīpa (“the White Island”) is named; in Purāṇic cosmography it is typically treated as an ideal or otherworldly region rather than a securely identifiable modern terrestrial location.

What is the primary ethical instruction?

No direct injunction is stated; implicitly, the verse frames nature (a lotus-filled lake) as culturally significant and worthy of attentive description, supporting a heritage-oriented valuation of landscapes.