Adhyaya 171: Śuka’s Ocean Voyage: Adverse Winds, Arrival at a Viṣṇu Shrine, and Aid from the Jaṭāyu Birds
Śukasya samudrayātrā—durvātaḥ, Viṣṇvāyatana-prāptiḥ, jaṭāyu-sahāyatā ca
Ethical-Discourse (merchant conduct, crisis navigation, divine sanctuary ecology)
వరాహుడు పృథివికి శుకుడు, అతని తండ్రి గోకర్ణుడి కథను వివరిస్తాడు. వారు మథుర నుండి విలువైన రత్నాల కోసం వ్యాపార సముద్రయాత్రకు గృహవ్యవస్థను సక్రమంగా ఏర్పాటు చేసి నౌకలో బయలుదేరుతారు. సముద్రంలో ప్రతికూల గాలులు నౌకను కుదిపివేయగా వ్యాపారుల్లో భయం, పరస్పర నిందలు, ధర్మసంకట భావన కలుగుతాయి. శుకుడు తండ్రికి ధైర్యం చెప్పి ఉత్తరదిశగా ఎగిరి ఒక పర్వతాశ్రయంలోని ప్రకాశవంతమైన విష్ణు ఆలయానికి చేరుతాడు; అక్కడ దివ్య స్త్రీలు (దేవీలు) పూజచేసి అతనికి ఆహారం, రక్షణ ఇస్తారు. తరువాత శుకుడు జటాయుతో సంబంధమైన పక్షిగణాలను ప్రార్థించగా వారు అతడిని నౌక వద్దకు తీసుకెళ్లి గోకర్ణుడిని సురక్షితంగా ద్వీపం/పర్వత ఆశ్రయానికి దాటిస్తారు. వ్యాపారులు తరువాత రత్నాలతో తిరిగి వచ్చి గోకర్ణుడు పోయాడని భావించి సమాన పంచకం ప్రతిపాదిస్తారు. శుకుడు మథురకు వెళ్లి కుటుంబానికి వార్త చెబుతాడు; పండిత సంభాషణతో శోకం శమించి, చివరికి బృందం మళ్లీ కలసి గోకర్ణుడిని గౌరవిస్తుంది.
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 171
Verse 1
श्रीवराह उवाच ॥ शुकं गृह्य ततः स्थानात्प्रस्थितो मथुरां पुरीम् ॥ प्रविश्य गृह्य तत्पुण्यं मातापित्रोस्तदर्पितम्
శ్రీ వరాహుడు పలికెను— “శుకుని తీసుకొని అతడు ఆ స్థలంనుండి మథురా నగరానికి బయలుదేరెను. నగరంలో ప్రవేశించి, తల్లి-తండ్రులు అర్పించిన ఆ పుణ్యదానాన్ని స్వీకరించెను।”
Verse 2
शुकस्य चरितं सर्वं निवेद्य च महामतिः ॥ एवं निवसतस्तस्य बहुवर्षाणि तत्र वै
మహామతి శుకుని సమస్త చరిత్రాన్ని నివేదించాడు. ఈ విధంగా అతడు అక్కడ నిజంగా అనేక సంవత్సరాలు నివసించాడు।
Verse 3
सुखं प्राप्तं मतं चापि व्यवहारॆ च पूजने ॥ एवं निवसतस्तस्य द्रव्यं शेषमजायत ॥
అతడు సుఖాన్ని పొందెను; అతని కీర్తి కూడా పెరిగెను—వ్యవహారంలోను, గౌరవ-పూజలోను. ఈ విధంగా అక్కడ నివసిస్తూ ఉండగా అతనికి ధనంలో మిగులు కూడబడెను।
Verse 4
पुनस्तत्रैव गमने वणिग्भावे मतिर्गता ॥ समुद्रयाने रत्नानि महामौल्यानि साधुभिः ॥
మళ్లీ అతని మనస్సు అక్కడికి వెళ్లుటకు వ్యాపారి-భావంతో మళ్లింది. సముద్రయాత్రల్లో సమర్థులైన వ్యాపారులు మహామూల్యమైన రత్నాలను పొందుతారు.
Verse 5
आनयिष्ये बहून्यत्र सार्धं रत्नपरीक्षकैः ॥ एवं निश्चित्य मनसा महासार्थपुरःसरः ॥ समुद्रयायिभिर्लोकैः संविदं प्रोच्य निर्गतः ॥
“నేను ఇక్కడికి అనేక రత్నాలను, రత్నపరీక్షక నిపుణులతో కలిసి తీసుకొస్తాను.” అని మనసులో నిశ్చయించుకొని, మహాసార్థానికి నాయకుడై, సముద్రయాత్రకు బయలుదేరే వారితో ఒప్పందం చెప్పి బయలుదేరాడు.
Verse 6
पेयाहारसमाहारं कृत्वा कृत्यविदार्थकम् ॥ शुकं गृहीत्वा प्रस्थानमकरोत्पुण्यवासरे ॥
పానీయ-ఆహార నిల్వను, చేయవలసిన కార్యానికి తగిన సామగ్రితో సిద్ధం చేసి, ఒక శుకం (చిలుక)ను తీసుకొని, పుణ్యదినంలో ప్రయాణం ప్రారంభించాడు.
Verse 7
मातापित्रोः शुभा वाचो गृहीत्वा देवतागृहे ॥ भार्याणां देवकार्यं च वाटिकायाश्च पोषणम् ॥
దేవాలయంలో తల్లి-తండ్రుల శుభవాక్యాలను స్వీకరించి, భార్యలు దేవకార్యాన్ని నిర్వహించుటకూ, తోటను పోషించుటకూ ఏర్పాటుచేశాడు.
Verse 8
पितुः शुश्रूषणं चोक्त्वा सर्वं यूयं करिष्यथ ॥ यथायोगं यथाकालं यथाकृत्यं यथा च यत् ॥
తండ్రి సేవను ఆజ్ఞాపించి అతడు చెప్పాడు—“మీరు అందరూ అన్నిటినీ తగిన విధంగా చేయండి: మీ సామర్థ్యానుసారం, తగిన కాలంలో, చేయవలసిన కర్తవ్యానుసారం, ప్రతి విషయానికి అవసరమైనట్లుగా.”
Verse 9
भवतीभिश्च कृत्यं मे करणीयं यथा तथा ॥ सन्दिश्य भार्याः सुश्रोणीर् देवं दृष्ट्वा प्रसाद्य च ॥
మీరూ స్త్రీలారా, నా తరఫున చేయవలసిన కర్తవ్యాన్ని యథోచితంగా చేయండి. ఇలా సుశ్రోణీ భార్యలకు ఆజ్ఞాపించి, అతడు దేవదర్శనానికి వెళ్లి ప్రసాదాన్ని (అనుగ్రహాన్ని) యాచించి నమస్కరించాడు।
Verse 10
पोतारूढास्ततः सर्वे पोतवाहैरुपोहिताः ॥ अपारे दुस्तरेऽगाधे यान्ति वेगेन नित्यशः ॥
అప్పుడు అందరూ నౌకపై ఎక్కారు; నౌకావాహకులు వారిని ముందుకు నడిపించారు. వారు అపారమైన, దాటలేనంత కఠినమైన, అగాధమైన సముద్రంలో నిత్యం వేగంగా ప్రయాణించారు।
Verse 11
अथ दैववशाद्वायुर् विलोमः समजायत ॥ दुर्वातेन तदा नित्यं बलात्पोत उपोहितः ॥ पोतवाहास्ततः सर्वे विसंज्ञा मोहिताः कृशाः ॥
తర్వాత దైవవశాత్తు గాలి ప్రతికూలంగా మారింది. ఆ సమయంలో దుర్గాలివల్ల నౌక బలవంతంగా నిరంతరం తోసుకుపోయబడింది; అప్పుడు నౌకావాహకులందరూ స్పృహతప్పి, మోహితులై, క్షీణించారు।
Verse 12
हा कष्टं हि कथं किञ्च कुत्र गच्छामहे वयम् ॥ तेषां तु वचनं श्रुत्वा ज्ञात्वा दुर्वातपीडनम् ॥ आक्षिपद्वाग्भिरुग्राभिरन्योन्यं शङ्क्य मूर्च्छिताः ॥
వారు అన్నారు—“అయ్యో కష్టం! మనం ఏ విధంగా అయినా ఎలా తట్టుకోగలం, ఎక్కడికి వెళ్తాం?” వారి మాటలు విని, దుర్గాలివల్ల కలిగిన పీడను గ్రహించి, వారు పరస్పరం అనుమానిస్తూ కఠిన వాక్యాలతో ఒకరినొకరు దూషించి మూర్ఛించారు।
Verse 13
जल्पन्ति कोऽत्र पापिष्ठः समारूढो निराकृतः ॥ तस्य पातकसंस्पर्शान्मृताः सर्वे न संशयः ॥
వారు విలపించారు—“ఇక్కడ అత్యంత పాపిష్ఠుడు ఎవడు, ఎక్కి వచ్చి తిరస్కరింపబడినవాడు? అతని పాపస్పర్శ వల్ల మనమందరం మరణించాము—ఇందులో సందేహం లేదు।”
Verse 14
एवं विलपतां तेषां चत्वारोऽपि समभ्ययुः ॥ मासास्तत्रैव वाणिज्यं षण्मासात्सिध्यते फलम् ॥
ఇలా విలపిస్తున్న వారివద్ద నలుగురూ వచ్చి చేరారు. అక్కడే చేసిన వ్యాపారం నెలల పాటు సాగుతుంది; దాని ఫలం ఆరు నెలల్లో సిద్ధమవుతుంది.
Verse 15
निर्भर्त्सनं ततस्तेषामन्योन्यमभिजल्पनम् ॥ श्रुत्वा शुकस्य गोकर्णः शशंसात्मविनिन्दनम् ॥
తర్వాత వారి పరస్పర దూషణలు, మాటల మార్పిడిని విని, శుకుని సమక్షంలో గోకర్ణుడు ఆత్మనిందను ప్రకటించాడు.
Verse 16
अपुत्रस्य गतिर् नास्ति इति सर्वस्य निश्चितम् ॥ एषां मध्ये ह्यहं पापस्तेन तप्यामि पुत्रक ॥
‘పుత్రుడు లేనివానికి గతి లేదు అని అందరికీ నిశ్చయం. వీరిలో నేను పాపిని; అందుకే, ఓ బిడ్డా, నేను దుఃఖంతో తపిస్తున్నాను.’
Verse 17
यदत्र युक्तं कालेऽस्मिन् विषमे समुपस्थिते ॥ वद स्वाध्यायषाड्गुण्यं कृच्छ्रे त्वं कार्यवित्तमः ॥
‘ఈ విషమకాలం వచ్చినప్పుడు ఇక్కడ ఏది యుక్తమో చెప్పు. స్వాధ్యాయాధారిత షాడ్గుణ్యాన్ని వివరించు; కష్టంలో నీవే కార్యజ్ఞుల్లో శ్రేష్ఠుడు.’
Verse 18
शुक उवाच ॥ मा जोषमास्व भैस्तात अस्मिन्काले यथोचितम् ॥ अहं करिष्ये तत्सर्वं मा विषादे मनः कृथाः ॥
శుకుడు అన్నాడు—‘తండ్రీ, మౌనంగా ఉండకండి; భయపడకండి. ఈ సమయంలో యథోచితమైనదంతా నేను చేస్తాను. మనస్సును విషాదంలో ముంచకండి.’
Verse 19
नीचगत्या रक्षयन् वै सुतरं दुस्तरं जलम् ॥ सानौ पर्वतसामीप्ये योजनेंन वरं गिरिम् ॥
అతడు నీచగతితో రక్షిస్తూ దాటలేనంత కఠినమైన జలాన్ని సురక్షితంగా దాటాడు; పర్వతశిఖరపు వాలుదగ్గర, ఒక యోజన దూరంలో ఒక ఉత్తమ గిరి నిలిచిఉంది.
Verse 20
रोमाञ्चिततनुर्जातः शुको वीक्ष्य महागिरिम् ॥ क्रमित्वोर्ध्वं च यात्युग्रं तावद्देवालयं शुभम् ॥
మహాగిరిని చూచి శుకుని దేహం రోమాంచితమైంది; అతడు పైకి ఎక్కి ఉగ్రవేగంతో సాగుతూ, ఆ శుభ దేవాలయాన్ని చేరేవరకు వెళ్లాడు.
Verse 21
दृष्टं च विष्ण्वायतनं तेजसा चोपशोभितम् ॥ दिक्षु सर्वास्वटित्वैवं निलिल्ये देवमन्दिरे ॥
అతడు తేజస్సుతో అలంకరింపబడిన విష్ణ్వాలయాన్ని చూచాడు; ఈ విధంగా అన్ని దిక్కులలో తిరిగి, దేవమందిరంలో విశ్రాంతి పొందాడు.
Verse 22
वत्सायं कोऽत्र सञ्चारी कदा किं तु पिता मम ॥ वितरिष्यति नो कालं दुरन्तं सुकृतिर्यथा ॥
“వత్సా! ఇక్కడ ఎవరు సంచారి? మరి ఎప్పుడు నిజంగా నా తండ్రి మనకు ఈ అంతులేని కాలం నుండి, సుకృతఫలంలా, ఉపశమనం ప్రసాదిస్తాడు?”
Verse 23
क्षणमेकं तथा चैनं तस्य चिन्तान्वितस्य हि ॥ सौवर्णपात्रहस्ता च देवी देवं समर्च्चयत्
అతడు ఆలోచనలో లీనమై ఉన్న ఆ ఒక్క క్షణంలోనే, దేవి స్వర్ణపాత్రాన్ని చేతబట్టి దేవుని సమ్యక్గా ఆరాధించింది.
Verse 24
नमो नारायणायोक्त्वा निषसाद वरासने ॥ निमेषान्तरमात्रेण वयोरूपसमन्विताः ॥ असंख्याताः समायाता यथा देवी तथैव ताः
‘నమో నారాయణాయ’ అని ఉచ్చరించి ఆమె ఉత్తమ ఆసనంపై కూర్చుంది. ఒక్క నిమిషమాత్రంలోనే దేవి వలె వయస్సు, రూపం కలిగిన అసంఖ్యాకులు వచ్చారు.
Verse 25
गीतं वाद्यं च नृत्यं च यथासौख्यं विहृत्य च ॥ गतास्ता देवताः सर्वा यथास्थानमनुत्तमम्
గానం, వాద్యం, నృత్యం మొదలైన వాటిలో తమకు నచ్చినట్లు విహరించిన తరువాత ఆ దేవతలందరూ తమ తమ అనుత్తమ స్థానాలకు వెళ్లిపోయారు.
Verse 26
देवतादक्षिणे भागे पक्षिणां च जटायुषाम् ॥ लक्ष्यान्यनेकयूथानि बृहन्ति बहु सङ्घशः
దేవతల దక్షిణ భాగంలో జటాయు వంశపు పక్షుల అనేక గుంపులు కనిపించాయి—అనేక సమూహాలుగా పెద్ద పెద్ద గుంపులు.
Verse 27
शुको लेख्यसमस्तेषां मध्ये कृत्वा तु संविदम् ॥ स्वभाषां पुरतः कृत्वा शरणं तमयाचत
అప్పుడు శుకుడు అందరి మధ్య సంభాషణను ఏర్పరచి, తన మాటను ముందుంచి, అతనిని శరణు కోరాడు.
Verse 28
शुकस्तान्प्रत्युवाचाथ पिता मे पोतसंस्थितः ॥ दुर्गवाताद्दुर्गमस्थो विषमे समुपस्थिते
అప్పుడు శుకుడు వారికి ఇలా చెప్పాడు—‘నా తండ్రి పడవలో ఉన్నాడు; భయంకరమైన గాలివల్ల అతడు కష్టస్థితిలో పడ్డాడు, ప్రమాదం ఎదురైంది.’
Verse 29
तस्य त्राणमभीप्सन्वै ह्यागतोऽत्र वरं गिरिम् ॥ कुरुध्वं तस्य मे त्राणं यथा सुखमवाप्यते
ఆయన రక్షణను కోరుతూ నేను నిజంగా ఇక్కడ ఈ శ్రేష్ఠమైన పర్వతానికి వచ్చాను. దయచేసి నా తండ్రికి రక్షణ కల్పించండి, తద్వారా ఆయన క్షేమంగా సుఖశాంతులు పొందగలుగుతాడు.
Verse 30
पक्षिण ऊचुः ॥ एहि पुत्र सुकाय्र्यं ते मार्गं द्रक्ष्यामहे वयम् ॥ पोताभ्याशगतिं यासि पितुस्तव गतिं प्रति
పక్షులు చెప్పాయి—రా బిడ్డా, నీ కార్యం శుభకార్యం. మేము నీకు మార్గం చూపుతాము. పడవకు సమీపంగా తీసుకెళ్లే దారిలో సాగి, నీ తండ్రి గమ్యమార్గం వైపు వెళ్లు.
Verse 31
ममैव पादविन्यासे क्रमयिष्ये यथा जलम् ॥ तेन ते पृष्ठतो मह्यं स पिता सन्तरिष्यति
నేనే నా అడుగులు పెట్టుకుంటూ నీటిపై ముందుకు సాగుతాను; అప్పుడు నా వెనుకగా నీ తండ్రి కూడా ఆవలికి దాటుతాడు.
Verse 32
मम चञ्च्वावगाहेन नङ्क्ष्यन्ति जलजन्तवः ॥ एतत्पितुः समक्षं हि शंसन् क्षिप्रं नदीपतिम्
నా ముక్కు నీటిలో ముంచినప్పటికీ జలచర జీవులకు హాని కలగదు. ఈ మాటను త్వరగా నీ తండ్రి సమక్షంలో చెప్పి, నది అధిపతి వైపు సాగు.
Verse 33
तारयामास वेगेन गत्वा पृष्ठं जटायुषः ॥ स ययौ पर्वतं तीर्त्वा क्वचिन्नाभिसमं जलम्
అతడు వేగంగా వెళ్లి జటాయువు వెన్నుపై చేరి రక్షణ కల్పించాడు. తరువాత పర్వతాన్ని దాటి ముందుకు సాగి, ఎక్కడో నాభి-మట్టుకు మాత్రమే ఉండే తక్కువ లోతు నీటిని చేరాడు.
Verse 34
हृत्कण्ठं चैव गम्भीरं सुखेन सुकृती यथा ॥ स्तोकान्तरे ततः सोऽथ देवागारमनुत्तमम्
అతడు గంభీరమైన, దుర్గమమైన మార్గాన్ని కూడా పుణ్యవంతుడిలా సులభంగా దాటాడు. ఆపై కొద్దిసేపటి విరామానంతరం అతడు అనుత్తమ దేవాలయాన్ని చేరాడు.
Verse 35
सरोवरं च पद्माढ्यं मणिरत्नविभूषितम् ॥ स्नात्वा देवान्पितॄंश्चैव तर्पयित्वा यथासुखम्
అతడు పద్మాలతో నిండిన, మణి-రత్నాలతో అలంకరించబడిన సరస్సును చేరాడు. అక్కడ స్నానం చేసి దేవతలకూ పితృదేవతలకూ యథోచితంగా తర్పణం చేశాడు.
Verse 36
पुष्पाण्यादाय देवं च पूजयित्वा स केशवम् ॥ पञ्चायतनकं चैव खचितं रत्नसञ्चयैः ॥ दृष्ट्वा निलिल्ये चैकेऽन्ते शुकस्यानुमते स्थितः
పుష్పాలు తీసుకొని అతడు దేవుడైన కేశవుని పూజించాడు. రత్నసంచయాలతో ఖచితమైన పంచాయతన సముదాయాన్ని చూసి, శుకుని అనుమతితో అతడు ఏకాంతస్థలంలో నిలిచాడు.
Verse 37
स्वागतस्य क्षुधार्त्तस्य ब्रह्मिष्ठस्य महात्मनः ॥ भोजनार्थं फलं दिव्यं पानार्थं तोयमुत्तमम्
స్వాగతింపబడిన, ఆకలితో బాధపడుతున్న, బ్రహ్మనిష్ఠ మహాత్మునికి భోజనార్థం దివ్యఫలమూ, పానార్థం ఉత్తమ జలమూ సిద్ధంగా ఉన్నాయి.
Verse 38
गोकर्णस्य प्रयच्छध्वं येन तृप्तिस्त्रिमासिकी ॥ यथा शोको यथा पापं यथा मोहः प्रणश्यति
‘గోకర్ణునికి ఇవి సమర్పించండి; వీటివల్ల మూడు నెలలపాటు తృప్తి కలుగుతుంది—అలా శోకం, పాపం, మోహం క్రమంగా నశిస్తాయి.’
Verse 39
तथा कृत्वा तमूचुस्ता अभयं तेऽस्तु मा शुचः ॥ वस स्वर्गोपमे स्थाने यावत्सिद्धिर्भवेत् तव
అలా చేసి వారు అతనితో అన్నారు—“నీకు అభయం కలుగుగాక; శోకించకు. స్వర్గసమానమైన ఈ స్థలంలో నివసించు, నీ సిద్ధి పూర్తయ్యే వరకు.”
Verse 40
गतास्ताः पुनरेवं च नित्यमेव दिने दिने ॥ वसते स सुखं तत्र मथुरायां यथा तथा
వారు వెళ్లిపోయిన తరువాత కూడా ఇదే విధంగా ప్రతిదినం కొనసాగింది. అతడు అక్కడ సుఖంగా నివసించాడు—మథురాలో ఎలా ఉంటాడో అలాగే ఆ స్థలంలోనూ.
Verse 41
पोतात्तस्मादुत्ततार सुवातेनोपवाहितः ॥ रत्नाकरः शुभो यत्र भावित्वाद्दैवयोगतः
అతడు ఆ పడవ నుండి దిగాడు, అనుకూలమైన గాలిచేత ముందుకు నడిపింపబడుతూ. దైవయోగబలంతో అక్కడ శుభమైన ‘రత్నాకర’ము—రత్నాల నిధి అయిన సముద్రం—ఉంది.
Verse 42
रत्नानि बहु मौल्यानि आहृतानि बहून्यथ ॥ यावत्परीक्षणार्थं च गोकर्णं रत्नकोविदम्
అప్పుడు అనేక విలువైన రత్నాలు తెచ్చారు. వాటి పరీక్షార్థం రత్ననిపుణుడైన గోకర్ణుని వద్దకు వెళ్లారు.
Verse 43
निरीक्ष्यतेऽस्य संवासो न दृष्टश्चुक्रुशुस्ततः ॥ कुतोऽसौ गतवान्भद्रो मृतो नष्टो जले प्लुतः ॥
వారు అతని నివాసాన్ని పరిశీలించారు, కాని అతడు కనబడలేదు; అప్పుడు వారు కేకలు వేశారు—“ఆ సద్గుణుడు ఎక్కడికి వెళ్లాడు? చనిపోయాడా, నశించాడా, లేక నీటిలో కొట్టుకుపోయాడా?”
Verse 44
व्रीडायुतो निमग्नोऽयं निश्चितं मकरालये ॥ पितुरस्य वयं सर्वे पुत्रवद्विचरामहे ॥
లజ్జతో కూడిన వాడు నిశ్చయంగా మకరాలయమైన సముద్రంలో మునిగిపోయాడు. అతని తండ్రి పట్ల మేమందరం కుమారులవలె ప్రవర్తిస్తాము.
Verse 45
यथाभागं च रत्नानां भागं दास्यामहे परम् ॥ एष धर्मः सदास्माकमेकसार्थागमेन हि ॥
మరియు రత్నాల వాటాను ప్రతి ఒక్కరి భాగానుసారం పూర్తిగా ఇస్తాము. ఇది మా శాశ్వత ధర్మం; ఎందుకంటే మేము ఒకే కారవానుగా బయలుదేరాము.
Verse 46
शुकेन मन्त्र मूढत्वात्पितुरेवं निवेदितम् ॥ अहं पक्षी लघुतनुर्भवन्तं नेतुमक्षमः ॥
మంత్రం వల్ల మోహితుడై శుకుడు తన తండ్రికి ఇలా నివేదించాడు—“నేను తేలికైన దేహమున్న పక్షిని; మిమ్మల్ని మోసుకెళ్లలేను.”
Verse 47
याताऽस्मि मथुरां मार्गे समुद्रे जलमालिनि ॥ पित्रोर्वाक्यं तवाख्यासे त्वदीयं च तयोरहम् ॥
నేను మార్గంలో మథురాకు వెళ్లి జలమయమైన సముద్రాన్ని దాటాను. నీ సందేశాన్ని తల్లిదండ్రులకు తెలియజేస్తాను, నీ విషయమును కూడా; ఎందుకంటే నేను వారిద్దరికీ భక్తుడను.
Verse 48
अवश्यं च गमिष्येऽहमनुज्ञा तु प्रदीयताम् ॥ सत्यमुक्तं ततस्तेन गोकर्णेन शुकं प्रति ॥
“నేను తప్పక వెళ్తాను; కేవలం అనుమతి ఇవ్వండి.” అప్పుడు గోకర్ణుడు శుకునితో సత్యంగా పలికాడు.
Verse 49
गच्छ त्वं पुत्र मथुरामवस्थां मामकीमिमाम् ॥ त्वया विना न शक्नोमि शीघ्रमागमनं कुरु ॥
ఓ కుమారా, నీవు మథురకు వెళ్లు. నా ఈ స్థితిలో నీవు లేక నేను చేయలేను; త్వరగా తిరిగి రా.
Verse 50
इत्युक्तः स तथेत्युक्त्वा पोतारूढः खगोत्तमः ॥ कालेन मथुरां प्राप्तः सर्वं पित्रे न्यवेदयत् ॥
అలా చెప్పబడగా అతడు “తథాస్తు” అన్నాడు. శ్రేష్ఠ పక్షి పడవ ఎక్కి సమయాన మథురకు చేరి అన్నిటినీ తండ్రికి నివేదించాడు.
Verse 51
श्रुत्वा तौ विषमावस्थां मृतं हृदि निवेश्य च ॥ रुदित्वा सुचिरं कालं शुके स्नेहो निवेशितः ॥
వారి దురవస్థ విని, మరణాన్ని హృదయంలో నిలిపినట్లుగా, అతడు చాలాకాలం విలపించాడు; శుకునిపై అతని స్నేహం దృఢమైంది.
Verse 52
अस्माकं जीवनार्थाय त्वया कार्यं विहङ्गम ॥ कथाभिरनुकूलाभिर्धर्मदर्शिभिरेव च ॥
మా జీవనార్థం, ఓ విహంగమా, నీవు కార్యం చేయవలెను—అనుకూలమైన కథనాల ద్వారా, ధర్మాన్ని దర్శించే జనుల ద్వారా కూడా.
Verse 53
शुकेन पञ्जरस्थेन कथालापेन विद्यया ॥ पुत्रशोकाभितन्तप्तौ तथैवानेन सान्त्वितौ
పంజరంలో ఉన్న శుకుడు విద్యాసహిత సంభాషణ, ఉపదేశం ద్వారా, కుమారశోకంతో తప్తులైన ఆ ఇద్దరినీ అలాగే సాంత్వనపరిచాడు.
Verse 54
प्रसाद्य सर्वे सम्पूज्य प्रेषितास्ते गृहं ययुः ॥ एवं ते न्यवसंस्तत्र यावत्त्कालं सुखेन तु
అందరినీ ప్రసన్నుల్ని చేసి, యథావిధిగా సత్కరించి వారిని పంపివేశారు; వారు తమ ఇళ్లకు వెళ్లారు. ఈ విధంగా వారు అక్కడ ఉన్నంతకాలం సుఖంగా నివసించారు.
Verse 55
शुश्रूषमाणास्तं वैश्यं यथा स्वपितरं तथा
వారు ఆ వైశ్యుని సేవాశుశ్రూషలు తమ స్వంత తండ్రిని సేవించినట్లే చేశారు.
Verse 56
अथ सार्थः समायातो रत्नपूर्णो यथोदधिः ॥ वसुकर्णस्य पुत्रार्थमकरोत्स जनो महान्
తర్వాత సముద్రంలా రత్నాలతో నిండిన కారవాన్ వచ్చి చేరింది; వసుకర్ణుని కుమారుని కోసం ఒక మహానుభావుడు ప్రయత్నం ప్రారంభించాడు.
Verse 57
भार्याभिः समनुज्ञातो यानपात्रं गतस्तदा ॥ शुकेन सह सम्प्राप्तो महान्तं लवणार्णवम्
భార్యల అనుమతి పొందిన అతడు అప్పుడు నౌకను ఎక్కాడు; శుకుడితో కలిసి మహా లవణసముద్రాన్ని చేరాడు.
Verse 58
एवमाश्वास्य पितरं समुड्डीय ततो द्रुतम् ॥ ध्रुवाख्यां दिशमुद्वीक्ष्य उत्तराभिमुखो ययौ
ఇలా తండ్రిని ధైర్యపరచి, ఆపై వేగంగా ఎగిరిపోయాడు; ‘ధ్రువ’ అని పిలువబడే దిశను చూచి ఉత్తరాభిముఖంగా ప్రయాణించాడు.
Verse 59
ते समाश्वास्य तं प्राहुः कथमस्मिन्भवाङ्गतः ॥ वारिराशिर्दुराधर्षः समुद्रो झषसङ्कुलः
అతనిని ఓదార్చి వారు అన్నారు—“నీవు ఈ స్థితిలో ఎలా పడ్డావు? ఈ జలరాశి అయిన సముద్రం దుర్జయం, చేపలతో నిండినది.”
Verse 60
क्षणेन ता यथापूर्वं देवताश्चागताः पुनः ॥ नर्त्तयित्वा यथायोग्यं तासां ज्येष्ठा अब्रवीदिदम्
క్షణంలోనే వారు దేవతలతో కూడి మునుపటిలానే మళ్లీ వచ్చారు. వారికి యథోచితంగా నృత్యం చేయించి, వారిలో పెద్దది ఈ మాటలు చెప్పింది.
Verse 61
एवं वसन्स गोकर्णो द्वीपस्थः शोकविह्वलः ॥ शुकं प्रोवाच दीनात्मा मातापित्रोः कृते तदा
ఇలా ద్వీపంలో నివసిస్తూ శోకంతో కలవరపడిన గోకర్ణుడు, దీనమనసుతో, అప్పుడే తన తల్లిదండ్రుల కోసం శుకునితో పలికాడు.
Verse 62
सर्वैस्तैर्विंशतिः सङ्ख्या एकैकेन समुद्रगैः ॥ रत्नैः समर्च्चितोऽत्यर्थं पर्वतः कुसुमोत्करैः
వారందరూ—ఇరవై మంది—ప్రతి ఒక్కరూ సముద్రంలో లభించిన రత్నాలు తెచ్చి, ఆ పర్వతాన్ని అత్యంతంగా సమర్చించారు; రత్నాలు, పుష్పకుప్పలతో అది అలంకృతమైంది.
Frequently Asked Questions
The narrative foregrounds sārtha-dharma and āpaddharma: in collective danger (a storm at sea), panic and scapegoating are shown as destabilizing, while responsibility, reassurance, and practical rescue efforts are presented as the appropriate response. It also models putra-dharma through Śuka’s commitment to saving his father and maintaining obligations to family and community.
No explicit tithi, pakṣa, or named season is provided. The departure is described generally as occurring on a puṇya-vāsara (“auspicious day”), and the provisioning implies a multi-month duration (references to “months” and “three months” of sustenance), but without calendrical specification.
Environmental balance is approached indirectly through hazard ecology and refuge ecology: the sea is depicted as a complex, dangerous biome (deep waters, aquatic creatures, adverse winds) requiring disciplined conduct and risk management, while the mountain-temple-lake complex functions as a protected refuge landscape where bathing, offerings, and non-violent coexistence with bird communities enable survival. This framing supports an ecological reading of safe habitats and responsible movement through risky environments.
The chapter centers on the figures Gokarṇa and Śuka within a merchant (vaṇij/sārtha) setting. It references Jaṭāyu through associated bird-flocks (jaṭāyuṣām pakṣiṇām), and invokes Nārāyaṇa/Keśava as the deity of the Viṣṇvāyatana. No royal genealogy or administrative lineage is explicitly supplied in the provided passage.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.