Adhyaya 170: The Birth of Gokarṇa and the Fruits of Śiva Worship (including the Śukodara Parrot Episode and Hospitality Ethics)

Verse 1

श्रीवराह उवाच ॥ पुनरन्यत् प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ मथुरायां पुरा वृत्तं गोकर्णस्य महात्मनः ॥ वसुकर्णः पिता तस्य वैश्यो धनसमृद्धिमान्

శ్రీవరాహుడు పలికెను—ఓ వసుంధరా, మరొక విషయాన్ని మళ్లీ చెప్పుదును; వినుము. మథురాలో పూర్వకాలంలో మహాత్ముడు గోకర్ణుని విషయమైన ఒక వృత్తాంతం జరిగింది. అతని తండ్రి వసుకర్ణుడు అనే వైశ్యుడు, ధనసంపదలో సమృద్ధుడై యుండెను.

Verse 2

तस्य भार्या सुशीला तु नाम्ना गुणसमन्विता ॥ भर्त्तुः प्रियकरी साध्वी न प्रसूता वयोऽधिका

అతని భార్య సుశీలా అనే పేరుతో, గుణసంపన్నురాలు—భర్తకు ప్రియముగా నడుచుకొనెడి సాధ్వి; అయితే ఆమెకు సంతానం కలుగలేదు, వయస్సు కూడా ముదిరింది.

Verse 3

विललाप च सुश्रोणि चैकान्ते दीनमानसा ॥ सरस्वतीसङ्गमेऽथ स्त्रियो दृष्ट्वा प्रजावतिः

సుందర నితంబముల గల ఆ స్త్రీ ఏకాంతంలో దీనమనసుతో విలపించెను. తరువాత సరస్వతీ సంగమంలో సంతానవతులైన స్త్రీలను చూచి,

Verse 4

वृक्षमूले तु तत्रैव मुनिरेकोऽपि समास्थितः ॥ तस्याः विलपितं श्रुत्वा शनैः सकरुणं हृदि

అక్కడే ఒక వృక్షమూలంలో ఒక ముని కూర్చుండెను. ఆమె విలాపాన్ని విని అతని హృదయంలో క్రమంగా కరుణ కలిగెను.

Verse 5

इति तस्य वचः श्रुत्वा सा स्त्री ऋषिमथाब्रवीत् ॥ सापत्यास्तु स्त्रियो दृष्ट्वा क्रीडन्त्यो बालकैः सह

ఆయన మాటలు విని ఆ స్త్రీ ఆ ఋషితో ఇలా పలికింది. సంతానమున్న స్త్రీలు తమ పిల్లలతో కలిసి ఆడుకుంటూ ఉండటం చూసి,

Verse 6

मम तन्नास्ति हि मुने दुर्भगायाः प्रजासुखम् ॥ उवाच मुनिशार्दूलस्तां स्त्रियं पुत्रगर्द्धिनीम्

ఓ మునీ, దురదృష్టవశాత్తు నాకు సంతానసుఖం లేదు. అప్పుడు మునిశార్దూలుడు కుమారాభిలాషతో ఉన్న ఆ స్త్రీతో పలికాడు.

Verse 7

देवतायाः प्रसादेन तव पुत्रो भविष्यति ॥ शिवस्यायतनं पुण्यं गोकर्णेति च विश्रुतम्

దేవతా ప్రసాదంతో నీకు కుమారుడు కలుగును. ‘గోకర్ణ’ అని ప్రసిద్ధమైన శివుని పుణ్యక్షేత్రం ఉంది.

Verse 8

जातहार्दः प्रियं चेष्टं शनैः स्त्रियमथाब्रवीत् ॥ का त्वं कस्यासि सुभगे किमर्थं रोदिषि स्वयम्

హృదయంలో స్నేహం పుట్టి, దయతో మెల్లగా ఆ స్త్రీతో అన్నాడు—“సుభగే, నీవెవరు? ఎవరివి? ఒంటరిగా ఎందుకు ఏడుస్తున్నావు?”

Verse 9

तमाराध्य देवेशं पत्या सह यशस्विनी ॥ स्नानदीपोपहारेण स्तोत्रैर्नानाविधैर्जपैः ॥

ఆ యశస్విని తన భర్తతో కలిసి దేవేశ్వరుని ఆరాధించింది—స్నానక్రియ, దీపోపహారాలు, మరియు నానావిధ స్తోత్రాలు, జపాలతో.

Verse 10

स तद्वचनमाकर्ण्य प्रीतियुक्तं सुसंयुतम् ॥ जगादोच्चैः प्रियां देवि भद्रं जातो मनोरथः ॥

సుసంయోజితమై సద్భావంతో నిండిన ఆ మాటలు విని అతడు తన ప్రియతో గట్టిగా అన్నాడు— “దేవీ, మంగళం; నా మనోరథం ఫలించింది।”

Verse 11

ममाप्येतन्मतं देवि यदुक्तमृषिणा ततः ॥ इति प्रियां समाभाष्य प्रियया च तथाऽकरोत् ॥

“దేవీ, ఋషి చెప్పినట్లే ఇదే నా అభిప్రాయం.” అని ప్రియతో పలికి, ప్రియతో కలిసి అలాగే ఆచరించాడు।

Verse 12

सरस्वत्याः संगमे तौ स्नात्वा गोकर्णमर्चतुः ॥ पुष्पदीपोपहारं तु चक्राते तौ दिने दिने ॥

సరస్వతీ సంగమంలో స్నానం చేసి, ఆ ఇద్దరూ గోకర్ణంలో ఆరాధన చేశారు; ప్రతిరోజూ పుష్పదీప నైవేద్యాలను సమర్పించారు।

Verse 13

एवं तयोर् दशाब्दानि गतानि सुतहेतवे ॥ ततः प्रसन्नो भगवान् उमापति रुवाच ह ॥

ఇలా పుత్రప్రాప్తి కోసం వారి పది సంవత్సరాలు గడిచాయి; ఆపై ప్రసన్నుడైన భగవాన్ ఉమాపతి పలికాడు।

Verse 14

भविष्यति युवां पुत्रो रूपवान् गुणसंयुतः ॥ सस्यसन्ततिवद्दृश्यः सन्तानो यस्य वै बहु ॥

“మీ ఇద్దరికీ ఒక కుమారుడు కలుగును—రూపవంతుడు, గుణసంపన్నుడు; అతని సంతాన పరంపర పంటల వరుసలవలె విస్తారంగా కనిపించును।”

Verse 15

देवतानां प्रसादेन तदुक्तस्य भविष्यति ॥ इत्युक्तौ तौ तु देवेन स्नानं कृत्वा सरस्वतीम् ॥

దేవతల ప్రసాదంతో చెప్పినది నిశ్చయంగా జరుగుతుంది. దేవుడు ఇలా పలికిన తరువాత ఆ ఇద్దరూ సరస్వతీ నదిలో స్నానం చేశారు.

Verse 16

प्रभाते देवदेवाय ददौ द्रव्यमनन्तकम् ॥ ब्राह्मणेभ्यो ददौ भोज्यं वस्त्राय बहुदक्षिणम् ॥

ప్రభాతంలో దేవదేవునికి అపారమైన ద్రవ్యాన్ని సమర్పించాడు. బ్రాహ్మణులకు భోజనం, వస్త్రాలు మరియు విస్తారమైన దక్షిణను ఇచ్చాడు.

Verse 17

ततस्तस्यां सुशीलायां गर्भाधानमविन्दत ॥ ततः प्रववृधे गर्भः शुक्लपक्षे यथा शशी ॥ सुषुवे दशमे मासि पुत्रं बालं शशिप्रभम् ॥

అనంతరం ఆ సుశీల స్త్రీలో గర్భాధానం కలిగింది. తరువాత శుక్లపక్షంలో చంద్రుడు పెరిగినట్లు గర్భం వృద్ధి చెందింది; పదవ నెలలో ఆమె చంద్రప్రభ వంటి బాలపుత్రుని ప్రసవించింది.

Verse 18

गोसहस्रं तदा दत्त्वा ससुवर्णं सवस्त्रकम् ॥ बहुशः सर्ववर्णेभ्यः पुत्रजन्ममहोत्सवे ॥

పుత్రజన్మ మహోత్సవంలో అతడు అప్పుడే బంగారం, వస్త్రాలతో కూడిన వెయ్యి ఆవులను దానం చేశాడు; అలాగే అన్ని వర్ణాల ప్రజలకు పునఃపునః దానాలు పంచాడు.

Verse 19

एवमन्नप्राशनं च चूडोपनयनं तथा ॥ अतःपरं च गोदानं वैवाहिकमनुत्तमम् ॥

ఇలా అన్నప్రాశనం, చూడాకర్మం మరియు ఉపనయనం నిర్వహించబడ్డాయి; అనంతరం గోదానం మరియు అనుత్తమమైన వైవాహిక సంస్కారం జరిగింది.

Verse 20

दानं तु ददतस्तस्य देवतां पूजयिष्यतः ॥ कृतानि बहुमुख्यानि मङ्गलानि यथाविधि ॥

దానం ఇస్తూ దేవతాపూజ చేయాలని సంకల్పించిన అతనికి విధివిధానంగా అనేక ప్రధాన మంగళకార్యాలు నిర్వహించబడ్డాయి।

Verse 21

ततः प्रविष्टे तारुण्ये त्वप्रजं वीक्ष्य पुत्रकम् ॥ पुनर्विवाहयामास भार्याणां च चतुष्टयम् ॥

తర్వాత యౌవనంలో ప్రవేశించినప్పుడు, తన కుమారుడు సంతానం లేనివాడని చూసి అతనికి మళ్లీ నాలుగు భార్యలతో వివాహం ఏర్పాటు చేశాడు।

Verse 22

वयोरूपगुणोपेतास्तस्य भार्याः सुलोचनाः ॥ अप्रजा एव ताः सर्वा नाभवत्पुत्रिणी क्वचित् ॥

అతని భార్యలు సులోచనులు, వయస్సు-రూపం-గుణాలతో సమృద్ధులు; అయినా వారందరూ సంతానం లేనివారిగానే ఉండి, ఎవ్వరూ ఎప్పుడూ సంతానవతులు కాలేదు।

Verse 23

प्रपामालाश्च नित्यन्नं भोजनं वर्त्तनानि च ॥ अनित्यतां ततो मत्वा चञ्चला स्थिरजीवितम् ॥

అతడు ప్రజల నీటిచోట్లకు మాలలు, నిత్యాన్నం, భోజనం మరియు అవసర సరఫరాలు ఇచ్చాడు; తరువాత అనిత్యతను గ్రహించి జీవితం చంచలమై స్థిరం కాదని తెలుసుకున్నాడు।

Verse 24

विनियोगः कृतस्तेन सर्वदा सर्वकर्मसु ॥ गोकर्णस्य समीपे तु पश्चिमे चक्रपाणिनः ॥

అతడు ఎల్లప్పుడూ అన్ని కార్యాలలో (సాధనాలూ శ్రమల) వినియోగాన్ని ఏర్పాటు చేశాడు—గోకర్ణ సమీపంలో, చక్రపాణి పశ్చిమ భాగంలో।

Verse 25

प्रासादं कारयामास पञ्चायतनकं हरेः ॥ आरामस्तत्र विस्तीर्णः पुष्पजात्यस्तथैव च ॥

అతడు హరి యొక్క పంచాయతన విధానంలో దేవాలయ-ప్రాసాదాన్ని నిర్మింపజేశాడు; అక్కడ నానావిధ పుష్పజాతులతో విస్తారమైన ఉద్యానవనమును కూడా ఏర్పాటుచేశాడు।

Verse 26

तेनैव धर्म आरब्धः प्रजार्थो देवसेवनम् ॥ वापीकूपतडागानि देवतायतनानि च ॥

ప్రజాహితార్థం అతడు దేవసేవారూప ధర్మాన్ని ప్రారంభించాడు—వాపీలు (బావులు/బావడులు), కూపాలు, తడాగాలు (చెరువులు) మరియు దేవతాలయాలను కూడా నిర్మింపజేశాడు।

Verse 27

आम्रजम्बीरनारङ्गं बीजपूरः सदाडिमः ॥ प्राकारं कारयामास परिखामण्डलीयकम् ॥

అతడు మామిడి, జంబీర (నిమ్మ), నారంగ (నారింజ), బీజపూర మరియు దాడిమ (దానిమ్మ) మొదలైనవాటిని నాటించాడు; అలాగే చుట్టూ పరీఖతో కూడిన ప్రాకారాన్ని నిర్మింపజేశాడు।

Verse 28

स्नानं पूजादिकं तद्वन्मार्जनं दीपकर्म च ॥ कुर्वन्ति देवतागारे ताः सर्वाः शुभलोचनाः ॥

స్నానం, పూజ మొదలైనవి, అలాగే మార్జనం (శుభ్రపరచడం) మరియు దీపకర్మ—ఇవన్నీ శుభనేత్రులైన ఆ స్త్రీలు దేవాలయంలో నిర్వహించేవారు।

Verse 29

पतिव्रता महाभागाश्चतुरो भगिनीर्यथा ॥ नित्यकालं पतेर्वाक्ये स्थिताः कुर्वन्त्यहर्निशम्

ఆ మహాభాగ్య పతివ్రతలు నాలుగు సోదరీమణుల వలె; భర్త వాక్యంలో నిత్యం స్థిరంగా ఉండి పగలు-రాత్రి కార్యం చేసేవారు।

Verse 30

मालाकारस्तथा नित्यं विटपांश्च प्रसिंचति ॥ पालयामास विधिवद्विधिदृष्टेन कर्मणा

మాలాకారుడును నిత్యం కొమ్మలను నీరు పోసి, శాస్త్రవిధి ప్రకారం నియమబద్ధమైన కర్మచేసి వాటిని యథావిధిగా పరిరక్షించెను।

Verse 31

जाताः सुपुष्पवन्तश्च द्रुमाः फलसमन्विताः ॥ नित्यकालं त्वरयन्तः फलानां सुमहोत्सवम्

వృక్షములు అత్యంత పుష్పవంతమై ఫలసమృద్ధిగా మారెను; నిత్యకాలం ఫలధారణ మహోత్సవాన్ని త్వరపెట్టుచున్నట్లుగా కనిపించెను।

Verse 32

दीयते भुज्यते सर्वैर्यथा शक्रस्तथा सदा ॥ एवं तु वसतस्तस्य मथुरायां स्थितस्य च

అది అందరికీ దానముగా ఇవ్వబడెను, అందరూ భుజించిరి—ఎల్లప్పుడూ శక్రుడు (ఇంద్రుడు) యథా. ఈ విధంగా అతడు మథురలో స్థిరంగా నివసించుచుండెను।

Verse 33

धनस्य संक्षयो जातः प्रत्यहं ददतः सतः ॥ शेषमात्रे धने तस्य चिन्ताभून्महती तदा

ప్రతిదినం దానం చేయుచుండగా అతని ధనం క్షయమైంది; ధనం కేవలం కొద్దిగా మిగిలినప్పుడు అతనికి మహా చింత కలిగెను।

Verse 34

मातापित्रोः कुटुम्बस्य भरणीयस्य भोजनम् ॥ कथं ब्रूहि करिष्यामि महाकष्टं तु सोऽब्रवीत्

‘తల్లిదండ్రులకు, పోషించవలసిన కుటుంబానికి ఆహారం—చెప్పు, నేను ఇది ఎలా చేయగలను?’ అని అతడు మహా కష్టంతో పలికెను।

Verse 35

इति निश्चित्य मनसा वणिग्भावं हृदि स्थिरम् ॥ कृत्वा सार्थमुपामन्त्र्य निर्गतः पूर्वमण्डलम्

ఇట్లు మనసులో నిశ్చయించుకొని, హృదయంలో వ్యాపారిగా మారాలనే దృఢ సంకల్పాన్ని స్థిరపరచుకొని, కారవాన్‌ (సార్థం) సిద్ధం చేసి, అందరికి వీడ్కోలు చెప్పి తూర్పు ప్రాంతం వైపు బయలుదేరెను.

Verse 36

तत्र क्रीत्वा सुपण्यानि उत्तरापथगानि च ॥ यातायातं ततः कृत्वा लाभालाभविचक्षणः

అక్కడ అతడు ఉత్తమ వ్యాపార వస్తువులను, అలాగే ఉత్తరాపథం (ఉత్తర వాణిజ్య మార్గం)కు చెందిన సరుకులను కూడా కొనుగోలు చేశాడు; ఆపై రాకపోకల ప్రయాణాలు చేస్తూ లాభనష్టాలను విచక్షణతో గమనించెను.

Verse 37

मणिरत्नं ह्यश्वरत्नं पट्टरत्नं समर्थकम् ॥ गृहीत्वा तु समागच्छन्मथुरायां गृहं प्रति

మణిరత్నాలు, ఉత్తమ అశ్వరత్నాలు, మరియు సమర్థమైన పట్టరత్నం (విలువైన వస్త్రాలు) తీసుకొని, అతడు మథురాలోని తన ఇంటివైపు తిరిగి వచ్చెను.

Verse 38

एकदा सार्थसम्भारो विश्रान्तुमुपचक्रमे ॥ सानौ पर्वतसामीप्ये प्रभूतयवसोदके

ఒకసారి కారవాన్‌ సామగ్రి విశ్రాంతి తీసుకోవడానికి ఆరంభించింది—పర్వత సమీపంలోని కొండచరియ వద్ద, అక్కడ విస్తారమైన మేత మరియు నీరు లభించెను.

Verse 39

नद्यास्तीरे सुप्रदेशे आवासांश्च प्रचक्रिरे ॥ निवेश्य भाण्डं तत्रैव अश्वानां यवसादिकम् ॥

నది తీరంలోని శుభప్రదేశంలో వారు నివాసాలను ఏర్పాటు చేసుకున్నారు; అక్కడే సరుకులను ఉంచి, గుర్రాలకు మేత మొదలైన వాటి ఏర్పాటును కూడా చేశారు.

Verse 40

समादिश्येतिकृत्यं च भृत्यैः कतिपयैर्वृतः ॥ समारुरोह तं शैलं बहुकन्दरशोभितम् ॥

అవసరమైన కార్యాలను సేవకులకు ఆజ్ఞాపించి, కొద్దిమంది పరిచారకులతో కలిసి, అనేక గుహలతో శోభితమైన ఆ పర్వతాన్ని అధిరోహించాడు।

Verse 41

क्रीडार्थं विहरंस्तत्र सोऽपश्यत् स्थानमुत्तमम् ॥ प्रसन्नसलिलोपेतं नारङ्गैस्तु विभूषितम् ॥

వినోదార్థం అక్కడ విహరిస్తూ అతడు ఒక ఉత్తమ స్థలాన్ని చూశాడు—స్పష్టమైన, ప్రశాంతమైన జలంతో కూడి, నారింజ చెట్లతో అలంకరించబడినది।

Verse 42

फलवन्तश्च वृक्षाश्च पुष्पाणि सुरभीणि च ॥ पाषाणसन्धौ तत्रस्थैर्मालाकारैस्तु रोपितम् ॥

అక్కడ ఫలమిచ్చే చెట్లు, సువాసనగల పుష్పాలు ఉన్నాయి; రాళ్ల మధ్య చీలికల్లో అక్కడ నివసించే మాలాకారులు వాటిని నాటారు।

Verse 43

तत्रारुह्य दरीद्वारं यावद्दृष्टिर्निपात्यते ॥ तावदभ्यागतादीनि स्वागतादि शृणोति च ॥

అక్కడికి ఎక్కి లోయ ద్వారానికి చేరి, తన చూపు పడేంతవరకు ‘అతిథి వచ్చాడు’ ‘స్వాగతం’ వంటి మాటలను అతడు విన్నాడు।

Verse 44

श्रुत्वापि शब्दप्रभवं किमेतदिति निश्चयम् ॥ करिष्यंस्तत्र चैका‌न्ते दृष्टः पञ्जरगः शुकः ॥

శబ్దం వచ్చిన మూలాన్ని విన్నప్పటికీ ‘ఇది ఏమిటి?’ అని నిర్ణయించుకొని, అక్కడ ఏకాంతంలో పరిశీలిస్తూ పంజరంలో ఉన్న ఒక చిలుకను చూశాడు।

Verse 45

तेनोक्तं भो इहागच्छ आतिथ्यं करवाणि ते ॥ पाद्यं गृहाण भोः पान्थ आसनं ते इदं शुभम् ॥

చిలుక చెప్పింది—“మహాశయా, ఇక్కడికి రండి; నేను మీకు అతిథ్యము చేస్తాను. ఓ పథికా, పాద్యము (పాదాలు కడుగుటకు జలం) స్వీకరించండి; ఇది మీకు శుభాసనం.”

Verse 46

आगत्य पितरौ मह्यं विशेषं तौ करिष्यतः ॥ अतिथेरागतस्येह पूजाया विमुखो भवेत् ॥

“ఇక్కడికి వచ్చిన అతిథిని నేను స్వీకరించి పూజిస్తే, నా ఇద్దరు పితరులు వచ్చి నాకు విశేష ఫలాన్ని ప్రసాదిస్తారు; కానీ ఇక్కడ వచ్చిన అతిథి పూజకు విముఖుడైనవాడు దోషి అవుతాడు.”

Verse 47

गृहस्थस्तस्य पितरो वसन्ति नरके ध्रुवम् ॥ पूजिते पूजिताः स्वर्गे मोदन्ते कालमक्षयम् ॥

“అతిథిని పూజించని గృహస్థుని పితరులు నిశ్చయంగా నరకంలో నివసిస్తారు; కానీ అతిథి పూజింపబడితే వారు స్వర్గంలో పూజితులై అక్షయకాలం ఆనందిస్తారు.”

Verse 48

अतिथिर्यस्य भग्नाशो गृहात्प्रव्रजते यदि ॥ आत्मनो दुष्कृतं तस्मै दत्त्वा तत्सुकृतं हरेत् ॥

“ఎవరైనా ఇంటి నుండి అతిథి ఆశాభంగంతో వెళ్లిపోతే, ఆ గృహస్థుడు తన దుష్కృతాన్ని అతనికి ఇచ్చి, అతిథి సుకృతాన్ని హరించుకుంటాడు.”

Verse 49

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पूज्यो वै गृहमेधिना ।। काले प्राप्तस्त्वकाले वा यथा विष्णुस्तथैव सः

కాబట్టి గృహస్థుడు సమస్త ప్రయత్నంతో అతిథిని పూజించాలి—సమయానికి వచ్చినా, అసమయానికి వచ్చినా; ఎందుకంటే అతడు విష్ణువుతో సమానంగా భావించవలసినవాడు.

Verse 50

एवंविधाः शुभा वाचो वैश्यो धर्मोपदेशकात् ।। श्रुत्वा शुकात्स सर्वस्मै गोकर्णो मुदितोऽब्रवीत्

ధర్మోపదేశకుడైన శుకుని నుండి ఇలాంటి శుభవాక్యాలు విని వైశ్యుడు గోకర్ణుడు ఆనందించి అక్కడున్న అందరితో పలికెను।

Verse 51

ऋषिः कस्त्वं पुराणज्ञः किं वा देवोऽथ गुह्यकः ।। तव प्रसन्नरूपस्य यस्येयं वागमानुषी

నీవెవరు—ఋషివా, పురాణజ్ఞుడా, దేవుడా, లేక గుహ్యకుడా? నీ రూపం ప్రసన్నంగా ఉంది; నీ వాక్కు మానవసాధారణానికి అతీతంగా అనిపిస్తోంది.

Verse 52

कस्त्वं कथय मे सत्यं उत्साहश्चातिथिप्रियः ।। धन्यः स मानुषो यस्य नित्यं सन्निहितो भवान्

నీవెవరు? నాకు సత్యం చెప్పు. నీవు ఉత్సాహవంతుడవు, అతిథి సత్కారాన్ని ప్రేమించేవాడవు. నీవు నిత్యం సమీపంలో ఉండే వాడు ధన్యుడు.

Verse 53

इत्युक्तः स शुकः सर्वं शशंसात्मपुराकृतम् ।। शृणु रौद्रं यथा पूर्वे मया कृतमबुद्धिना

ఇలా అనగా శుకుడు తన పూర్వకృతమంతటిని వివరించాడు—“విను, అవివేకంతో నేను ఒకప్పుడు చేసిన క్రూరమైన కార్యాన్ని.”

Verse 54

शुकस्य विप्रियं यादृङ् महर्षेस्तु तपस्यतः ।। सुमेरोरुत्तरे पार्श्वे महर्षिगणसेविते

తపస్సులో నిమగ్నమైన మహర్షికి శుకుడు చేసిన అప్రీతికరమైన కార్యం—సుమేరు పర్వతం ఉత్తర పార్శ్వంలో, మహర్షిగణాలు సేవించే స్థలంలో—

Verse 55

ऋषयस्तत्र चाजग्मुरसितो देवलस्तदा ।। मार्कण्डेयो भरद्वाजो यवक्रीतस्ततो भृगुः

అప్పుడు అక్కడికి ఋషులు వచ్చారు—అసితుడు, ఆ సమయంలో దేవలుడు; అలాగే మార్కండేయుడు, భరద్వాజుడు, యవక్రీతుడు, తరువాత భృగువు।

Verse 56

अङ्गिरास्तैत्तिरी रैभ्यः काण्वो मेधातिथिः कृतः ।। तन्तुः सुतन्तुरादित्यो वसुमानेकतो द्वितः

అంగిరసుడు, తైత్తిరీ, రైభ్యుడు, కాణ్వుడు, మేధాతిథి, కృతుడు; తంతు, సుతంతు, ఆదిత్యుడు, వసుమాన్, ఏకత, ద్విత।

Verse 57

वामदेवश्चाश्वशिरास्त्रिशीर्षो गौतमोदरः ।। अन्ये च सिद्धा देवाश्च पन्नगा गुह्यकास्तथा

వామదేవుడు, అశ్వశిరుడు, త్రిశీర్షుడు, గౌతమోదరుడు; ఇంకా ఇతరులు—సిద్ధులు, దేవులు, పన్నగులు (నాగజాతి), అలాగే గుహ్యకులు।

Verse 58

शुकं सम्मुखयामासुः पप्रच्छुर्द्धर्मसंहिताम् ।। अहं तु वामदेवस्य शिष्यो नाम्ना शुकोदरः

వారు శుకుణ్ని ముందుకు తీసుకొచ్చి ధర్మసంహిత గురించి ప్రశ్నించారు. (అతడు అన్నాడు) “నేను వామదేవుని శిష్యుడను; నా పేరు శుకోదరుడు.”

Verse 59

भ्रष्टः श्रद्धान्वितो बाल्यात्सुनीत्यामग्रतश्चरन् ॥ ऊहापोहकरं प्रश्नं वारंवारं च पृष्टवान् ॥

నేను తప్పిపోయినవాడినైనా, బాల్యంనుంచి శ్రద్ధతో కూడి, సునీతిలో ముందుకు సాగుతూ, వాద-ప్రతివాదాలను రేపే ప్రశ్నను నేను మళ్లీ మళ్లీ అడిగాను।

Verse 60

अन्यायवादिनं मां च गुरुर्नित्यं निषेधति ॥ गुरूणामग्रतो वाक्यं कथायां वदतां सह ॥

అన్యాయ వాదానికి ఆసక్తుడైన నన్ను గురువు నిత్యం నిరోధించేవాడు—గురువుల సమక్షంలో వారు కథా-చర్చలో ఉండగా మాటలు పలకవద్దని.

Verse 61

पूर्वपक्षाश्च सिद्धान्ताः परस्परजिगीषवः ॥ अन्तरे चान्तराक्षेपं पुनर्नैवमवोचथाः ॥

పూర్వపక్షం మరియు సిద్ధాంతం—ఇద్దరూ పరస్పరం జయించాలనే తపనతో—మధ్యమధ్యలో అంతరాక్షేపాలు చొప్పించేవారు; మళ్లీ మళ్లీ క్రమంగా మాట్లాడలేదు.

Verse 62

एवं निषेधितश्चाहं गुरुणा मुनिसत्तमैः ॥ न कृतं यन्मया वाक्यं तेनाहं शपितस्तदा ॥

ఈ విధంగా మునిశ్రేష్ఠుడైన గురువు నన్ను నిరోధించినప్పటికీ నేను ఆయన వాక్యాన్ని పాటించలేదు; అందువల్ల ఆ సమయంలోనే నాకు శాపం కలిగింది.

Verse 63

शुकेन कोपाच्छापो मे दत्तोऽयं जल्पको बटुः ॥ यथानामा त्वयं पक्षी शुको भवति नान्यथा ॥

కోపంతో శుకుడు నాకు ఈ శాపం ఇచ్చాడు—“ఓ వాచాల బాలకా! నీ పేరు శుకుడే కాబట్టి నీవు పక్షి, చిలుకగా మారుదువు; ఇతరథా కాదు.”

Verse 64

मुनयस्तं महात्मानं शुकं तत्त्वार्थवित्तमम् ॥ नान्यथा नान्यथा चोक्तं कदाचित्त्संभविष्यति ॥

మునులు ఆ మహాత్ముడు, తత్త్వార్థవేత్త అయిన శుకుని గురించి అన్నారు—“ఇది ఇతరథా కాదు; పలికిన మాట ఎప్పటికీ ఇతరథా కాబోదు.”

Verse 65

आगामिकाले दास्यामि वरमस्मै शुकाय भो ॥ युष्माकमुपरोधेन यथारूपो विहङ्गमः ॥

రాబోయే కాలంలో నేను ఈ శుకునికి వరం ప్రసాదిస్తాను; మీ అభ్యర్థనవల్ల అతడు అటువంటి రూపముగల పక్షి అవుతాడు.

Verse 66

अयं भविष्यति सदा सद्भावहितभावनः ॥ पुराणतत्त्ववेत्ता च सर्वशास्त्रार्थपारगः ॥

అతడు ఎల్లప్పుడూ సజ్జనుల హితానికి అనుకూలమైన భావనలను పెంపొందించేవాడు; పురాణతత్త్వవేత్త, సమస్త శాస్త్రార్థాలలో పారంగతుడు అవుతాడు.

Verse 67

मथुरायां मृतः पश्चाद्ब्रह्मलोकं गमिष्यति ॥ एवं शापं वरं गृहीत्वा तस्माद्दीनो ह्यहं द्रुतम् ॥

మథురాలో మరణించిన తరువాత అతడు బ్రహ్మలోకానికి వెళ్తాడు. ఈ విధంగా శాపమును, వరమును స్వీకరించి నేను వెంటనే దుఃఖితుడనయ్యాను.

Verse 68

मथुरामथुरोच्चारं कुर्वन्नित्यमतन्द्रितः ॥ नित्योद्विग्नश्च मे गात्रे हिमाद्रौ तु गुहां वसन् ॥

నేను అలసట లేకుండా ఎల్లప్పుడూ ‘మథురా, మథురా’ అని ఉచ్చరిస్తూ ఉండేవాడిని; అయినా హిమాలయ గిరిలోని గుహలో నివసిస్తూ నా దేహం సదా కలతచెందేది.

Verse 69

प्राप्तोऽहं शबरेणैव येनाहं पञ्जरे धृतः ॥ शबरस्तु सभार्यो वै क्रीडते स मया सह ॥

నేను ఆ శబరుని చేతికి చిక్కాను; అతడే నన్ను పంజరంలో బంధించాడు. ఆ శబరుడు తన భార్యతో కలిసి అక్కడ నాతో ఆడుకుంటాడు.

Verse 70

मुनेः प्रसादान्मे ज्ञानं न जहाति कदाचन ॥ भुज्यते ह्यवशेनैव कृतं येन यथा च यत् ॥

ముని అనుగ్రహంతో నా జ్ఞానం ఎప్పుడూ నన్ను విడువదు. ఎవరు ఏ విధంగా ఏది చేసినారో, దాని ఫలితం అవశత్వంతోనైనా తప్పక అనుభవించబడుతుంది.

Verse 71

स्वस्थो भव महाभाग मा स्म शोके मनः कृथाः ॥ इत्युक्तः स तु गोकर्णस्तदा तेन शुकेन च ॥

“మహాభాగుడా, నిశ్చింతగా ఉండు; శోకంలో మనస్సు పెట్టకు.” అని ఆ సమయంలో శుకుడు గోకర్ణునితో అన్నాడు.

Verse 72

तस्य तद्वचनं हृद्यं शुकमोक्षप्रदायकम् ॥ या सा मुक्तिप्रदा रम्या मधुरा पापनाशिनी ॥

అతని ఆ మాటలు హృదయానందకరమైనవి, శుకునికి మోక్షాన్ని ప్రసాదించేవి—అవి విముక్తిదాయకం, రమ్యం, మధురం, పాపనాశకం.

Verse 73

मथुरावासिनं श्रुत्वा गोकर्णं स शुकस्तदा ॥ पुत्रं संस्थाप्य चात्मानं गोकर्णस्य यथेप्सितम् ॥

గోకర్ణుడు మథురావాసి అని విని, ఆ సమయంలో శుకుడు—తన కుమారుని మరియు తనను తగిన విధంగా స్థాపించి—గోకర్ణుని అభిలాష ప్రకారం నడిచాడు.

Verse 74

एवं च वदतस्तस्य शबरी शयनोत्थिता ॥ दर्पान्निर्गत्य तु बहिर्ददर्शासनसंस्थितम् ॥

అతడు ఇలా మాట్లాడుతుండగానే శబరీ మంచం నుండి లేచింది; తరువాత లోపల నుండి బయటకు వచ్చి, బయట ఆసనంపై కూర్చున్న (అతిథిని) చూసింది.

Verse 75

भृत्यैः परिवृतं चारुदर्शनीयस्वरूपकम् ॥ निरीक्ष्य बहुशस्तत्र शुको वचनमब्रवीत् ॥

పరిచారకులతో చుట్టుముట్టబడి, మనోహరమైన దర్శనీయ స్వరూపముగలవానిని అక్కడ పలుమార్లు పరిశీలించి శుకుడు ఈ వచనములు పలికెను।

Verse 76

प्रियातिथिं च संप्राप्तं मातः पूज्यतमं शुचिम् ॥ कुरु पूजां यथार्हं च गोकर्णस्य वरातिथेः ॥

అమ్మా, ప్రియ అతిథి వచ్చెను—అత్యంత పూజ్యుడు, శుచియైనవాడు. గోకర్ణ అనే శ్రేష్ఠ అతిథికి యథార్హంగా పూజా-సత్కారము చేయుము।

Verse 77

शुकस्य वचनाद्यावत्पूजार्थमुपकल्पितम् ॥ न ददाति ततस्तत्र वनाच्छबर आगतः ॥

శుకుని వచనమునుబట్టి పూజా-సత్కారార్థం సిద్ధం చేసినప్పటికీ ఆమె ఇవ్వలేదు. అప్పుడు అదే సమయంలో అడవినుండి శబరుడు అక్కడికి వచ్చెను।

Verse 78

तस्याग्रे तु पुनस्तेन शुकेनातिथिपूजनम् ॥ शंसितं स तथेत्युक्त्वा कृत्वा पूजां प्रणम्य च ॥

అతని సమక్షములో మళ్లీ శుకుడు అతిథిపూజను ఆజ్ఞాపించెను. అతడు ‘తథాస్తు’ అని చెప్పి పూజ చేసి నమస్కరించెను।

Verse 79

फलानि मांसयुक्तानि मधुनि सुरभीणि च॥ सम्पाद्य संविदं कृत्वा वद किंकरवाणि ते॥

మాంసముతో కూడిన ఫలములు, సువాసనగల తేనె సమకూర్చి, ఒప్పందము చేసుకొని చెప్పుము—నేను నీకు ఏ సేవ చేయవలెను?

Verse 80

इत्युक्तः शबरेणाथ गोकर्णो वाक्यमब्रवीत्॥ अन्यत्किंचिदथो देयं यदि किंचिद्ददासि च॥

శబరుడు ఇలా చెప్పగా గోకర్ణుడు పలికెను— “నీవు ఏదైనా దానం చేయదలచితే, ఇంకొకదానిని కూడా ఇవ్వుము.”

Verse 81

शुकोऽयं पञ्जरश्चैष पुत्रार्थं मे प्रदीयताम्॥ मथुरायां गमिष्यामि कृतार्थः पितुरन्तिके॥

“ఈ చిలుకను, ఈ పంజరాన్ని—పుత్రార్థంగా నాకు ఇవ్వండి. నేను మథురకు వెళ్లి, కృతార్థుడై తండ్రి సన్నిధికి చేరుతాను.”

Verse 82

सरस्वत्याः फले चैव दत्ते दास्यामि ते शुकम्॥ शबरेणैवमुक्तस्तु गोकर्णः प्रत्यभाषत॥

“సరస్వతీ యొక్క ‘ఫలం’ దక్కితే నేను నీకు ఈ చిలుకను ఇస్తాను.” శబరుడు ఇలా అనగా గోకర్ణుడు ప్రత్యుత్తరం పలికెను.

Verse 83

सरस्वत्याः सङ्गमे च यत्फलं लभते नरः॥ स्नानेन किं फलं तस्य यदि जानासि तद्वद॥

“సరస్వతీ సంగమంలో మనిషికి ఏ ఫలం లభిస్తుంది? అక్కడ స్నానం చేయుటవలన ఏ ఫలం? నీకు తెలిసి ఉంటే చెప్పు.”

Verse 84

शबर उवाच॥ शुकेनानेन मे सर्वं मथुरायाश्च यत्फलम्॥

శబరుడు అన్నాడు— “ఈ చిలుక ద్వారా నాకు సమస్తమూ, అలాగే మథురా సంబంధమైన ఫలమూ (లభిస్తుంది).”

Verse 85

यत्फलं सङ्गमस्योक्तं शृणुयाद्द्वादशीव्रतम्॥ वियोनिस्थो राक्षसो वा तिर्यग्योनिं गतस्य वा॥

సంగమమునకు చెప్పబడిన ఫలమును వినుము; ద్వాదశీ వ్రతాన్ని కేవలం శ్రవణం చేసినవాడికీ అది వర్తిస్తుంది—వికృత యోనిలో ఉన్న రాక్షసుడైనా, తిర్యగ్ (పశు) యోనికి వెళ్లినవాడైనా।

Verse 86

यमुद्दिश्य व्रतं कुर्यात्स गच्छेत्परमां गतिम्॥ सङ्गमस्य फलं तस्य दृष्ट्वा गोकर्णमीश्वरम्॥

ఎవరిని ఉద్దేశించి వ్రతం చేయబడుతుందో, అతడు పరమగతిని పొందుతాడు. ఇదే సంగమఫలం—ఈశ్వరుడైన గోకర్ణుని దర్శనం వల్ల।

Verse 87

नासौ यमपुरं याति विष्णुलोकं च गच्छति॥ एवं मया श्रुतं तस्य सङ्गमस्य महाफलम्॥

అతడు యమపురికి వెళ్లడు; విష్ణులోకానికి వెళ్తాడు. ఈ విధంగా ఆ సంగమమున మహాఫలమని నేను విన్నాను।

Verse 88

इत्युक्ता सा च सुश्रोणी प्रणिपत्य प्रसाद्य तम्॥ भर्त्रे सा कथयामास यदुक्तं मुनिना प्रियम्॥

ఇలా ఉపదేశం పొందిన ఆ సుశ్రోణి స్త్రీ నమస్కరించి ఆయనను ప్రసన్నం చేసింది; తరువాత ముని చెప్పిన ప్రియ వచనాలను తన భర్తకు వివరించింది।

Verse 89

जातकर्म तथा चैव नामकर्म चकार च ॥ गोकार्णं नाम तस्यैव पिता चक्रे निरूप्य च

అతడు జాతకర్మను, అలాగే నామకర్మను కూడా నిర్వహించాడు; తండ్రి సముచితంగా విచారించి అతనికి ‘గోకర్ణ’ అనే నామం పెట్టాడు।

Verse 90

प्रावर्तनं च कूपेषु येन सिञ्चेत्प्रवाटिकाम् ॥ पुष्पाणि च विचिन्वन्ति सर्वास्ता वरयोषितः

బావుల నుండి నీటిని తోడే ఒక యంత్రం ఉంది; దానితో చిన్న తోటముక్కను నీరుపోసి సాగు చేయవచ్చు; మరియు ఆ ఉత్తమ స్త్రీలందరూ పుష్పాలను ఏరుకుంటారు।

Verse 91

क्रीत्वा क्रेयानि वस्तूनि लाभालाभं विचार्य च ॥ उत्तरापथदेशात्तु सार्थं सबहुविस्तरम्

వ్యాపారానికి తగిన వస్తువులను కొనుగోలు చేసి, లాభనష్టాలను విచారించి, వారు ఉత్తరాపథ దేశం నుండి విస్తారమైన కారవాన్‌తో కలిసి వచ్చారు।

Verse 92

फलानीमानि स्वादूनि मधुमांसोदकानि च ॥ यथेष्टं यावतीच्छा च तावद्गृह्णन्त्विमे नराः

ఇవి తీయని ఫలాలు; అలాగే తేనె, మాంసం, నీరు కూడా ఉన్నాయి; ఎంత ఇష్టమో, ఎంత కోరికయో అంత మేరకు ఈ పురుషులు తీసుకోనివ్వండి।

Verse 93

तपश्चचार विपुलं शुको व्याससुतो महान् ॥ श्रोतुकामाः पुराणानि सेतिहासानि नैगमाः

వ్యాసుని మహాన కుమారుడు శుకుడు విస్తారమైన తపస్సు చేశాడు; మరియు పురాణాలు, ఇతిహాసాలు, నైగమాలు (శాస్త్రోపదేశాలు) వినాలని కోరువారు అక్కడ ఉన్నారు।

Verse 94

इत्युक्तमात्रे वचने तत्रैवाहं शुकोदरः ॥ शुकत्वं तत्क्षणात्प्राप्तः क्षमस्वेत्यूचु तेजसा

ఆ మాటలు పలికిన వెంటనే అక్కడే నేను—శుకోదరుడు—క్షణంలోనే చిలుక స్థితిని పొందాను; మరియు వారు తమ తేజస్సుతో “క్షమించు” అని అన్నారు।

Verse 95

तस्यां वसाम्यहं भद्र वाणिज्यार्थमिहागतः ॥ पुनरिच्छामहे तत्र भाण्डं गृह्य यथासुखम्

భద్రుడా, నేను అక్కడే నివసిస్తాను; వ్యాపారార్థం ఇక్కడికి వచ్చాను. మేము మళ్లీ అక్కడికి వెళ్లాలని కోరుతున్నాము, సరుకులు తీసుకొని, సుఖంగా।

Verse 96

इत्युक्तमात्रे वचने शबरो वाक्यमब्रवीत् ॥ अस्माकं यमुनास्नानं सङ्गमे यमुनाम्भसः

అని చెప్పగానే శబరుడు పలికాడు— “మాకు యమునలో స్నానం ఉంది, యమునాజల సంగమస్థానంలో।”