Varaha Purana 151.56: Adhyaya 151, Shloka 56

The Sacred Greatness of Lohārgala

The ‘Iron-Bolt’ Tīrtha

Devanagari script

कार्त्तिकेयस्य कुण्डं तु गुह्यं क्षेत्रं परं मम ॥ यत्र पञ्चदशा धाराः पतन्ति हिमपर्वतात्

Recitation with translationVaraha Purana 151.56

Transliteration

kārttikeyasya kuṇḍaṃ tu guhyaṃ kṣetraṃ paraṃ mama || yatra pañcadaśā dhārāḥ patanti hima-parvatāt

Translation

కార్త్తికేయుని కుండము నా పరమ గుహ్యమైన పుణ్యక్షేత్రము; అక్కడ హిమాలయ పర్వతమునుండి పదిహేను ధారలు పడుచున్నవి.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• कार्त्तिकेयस्य: of Kārttikeya
• कार्त्तिकेयस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: कार्त्तिकेय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी विभक्ति (Genitive), एकवचन

• कुण्डम्: pond; sacred pool
• कुण्डम्: Karta (कर्ता/विषय)
• Type: Noun
• Root: कुण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन (here: nominative as subject-complement)

• तु: indeed; but
• तु: Sambandha (सम्बन्ध/वाक्यसम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधान/विरोधसूचक (emphatic/contrastive particle)

• गुह्यम्: secret; mysterious
• गुह्यम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गुह्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifying कुण्डम्/क्षेत्रम्)

• क्षेत्रम्: sacred place; field
• क्षेत्रम्: Samānādhikaraṇa (समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (apposition to कुण्डम्)

• परम्: supreme; highest
• परम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• मम: my
• मम: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी विभक्ति (Genitive), एकवचन; सर्वनाम

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; सम्बन्धबोधक देशवाचक (relative locative adverb: where)

• पञ्चदश: fifteen
• पञ्चदश: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पञ्चदशन् (संख्याप्रातिपदिक)
• Form: संख्यावाचक विशेषण; स्त्रीलिङ्गे प्रथमा बहुवचनरूपेण (agreeing with धाराः)

• धाराः: streams; flows
• धाराः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धारा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति (Nominative), बहुवचन

• पतन्ति: fall; descend
• पतन्ति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पत् (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, बहुवचन

• हिमपर्वतात्: from the snow-mountain
• हिमपर्वतात्: Apadana (अपादान)
• Type: Noun
• Root: हिम (प्रातिपदिक) + पर्वत (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (हिमः पर्वतः = snow-mountain); पुंलिङ्ग; पञ्चमी विभक्ति (Ablative), एकवचन

Speaker

Varāha

Tags

• Classical Literature
• Ancient Geography
• Purāṇic Pilgrimage
• Cultural Heritage

FAQs

What is the historical significance of this verse?

It documents a tīrtha tradition anchored in Himalayan hydroscapes, showing how Purāṇic texts encode landscapes (streams, pools) as cultural heritage and pilgrimage networks.

Which geographic location is identified?

A Himalayan setting is indicated (hima-parvata), but the exact modern identification of “Kārttikeya-kuṇḍa” is not explicit in this fragment and requires correlation with regional tīrtha lists and local traditions.

What is the primary ethical instruction?

The verse implicitly elevates careful engagement with sacred water-sites (kuṇḍa, dhārāḥ) as a disciplined cultural practice within pilgrimage ethics.