Taittiriya

Verse 1.1.1

ॐ शं नो मित्रः शं वरुणः । शं नो भवत्वर्यमा । शं न इन्द्रो बृहस्पतिः । शं नो विष्णुरुरुक्रमः । नमो ब्रह्मणे । नमस्ते वायो । त्वमेव प्रत्यक्षं ब्रह्मासि । त्वामेव प्रत्यक्षं ब्रह्म वदिष्यामि । ऋतं वदिष्...

ॐ। మిత్రుడు మాకు శుభకరుడగుగాక, వరుణుడును శుభకరుడగుగాక. అర్యమా మాకు మంగళకరుడగుగాక. ఇంద్రుడు మరియు బృహస్పతి మాకు శుభములు కలుగజేయుగాక. విశాలపాదుడైన విష్ణువు మాకు కల్యాణకరుడగుగాక. బ్రహ్మకు నమస్కారం. ఓ వాయో, నీకు నమస్కారం. నీవే ప్రత్యక్ష బ్రహ్మవు. నిన్నే నేను ప్రత్యక్ష బ్రహ్మమని ప్రకటించెదను. నేను ఋతమును పలుకుదును; నేను సత్యమును పలుకుదును. అది నన్ను రక్షించుగాక; వక్తనును రక్షించుగాక. నన్ను రక్షించుగాక; వక్తనును రక్షించుగాక. ॐ శాంతిః శాంతిః శాంతిః॥

Verse 1.2.1

ॐ शीक्षां व्याख्यास्यामः । वर्णः स्वरः । मात्रा बलम् । साम सन्तानः । इत्युक्तः शीक्षाध्यायः ॥१॥

ॐ। ఇప్పుడు మేము ‘శిక్షా’—ఉచ్చారణశాస్త్రం—ను వివరిస్తాము. దాని అంశాలు: వర్ణం, స్వరం, మాత్ర, బలం, సామం (సమత్వం), సంతానం (నిరంతరత). ఇట్లు శిక్షాధ్యాయం చెప్పబడింది।

Verse 1.3.1

सह नौ यशः । सह नौ ब्रह्मवर्चसम् । अथातः संहिताया उपनिषदम् व्याख्यास्यामः । पञ्चस्वधिकरणेषु । अधिलोकम् अधिज्यौतिषम् अधिविद्यम् अधिप्रजम् अध्यात्मम् । ता महासंहिता इत्याचक्षते ॥१॥

మన ఇద్దరికీ కలిసి యశస్సు కలుగుగాక; మన ఇద్దరికీ కలిసి బ్రహ్మవర్చస్సు (బ్రహ్మతేజస్సు) కలుగుగాక. ఇక ‘సంహిత’కు సంబంధించిన ఉపనిషద్-రహస్యాన్ని వివరిస్తాము—ఐదు అధికరణాలలో: అధిలోకం, అధిజ్యౌతిషం, అధివిద్య, అధిప్రజ, మరియు అధ్యాత్మం. వీటినే ‘మహాసంహిత’ అని అంటారు।

Verse 1.3.2

अथाधिलोकम् । पृथिवी पूर्वरूपम् । द्यौरुत्तररूपम् । आकाशः सन्धिः । वायुः सन्धानम् । इत्यधिलोकम् ॥२॥

ఇప్పుడు అధిలోక విషయమున—పృథివి పూర్వరూపము, ద్యౌః ఉత్తరరూపము; ఆకాశము సంధి, వాయువు సంధానము (కలుపు మాధ్యమము). ఇదే అధిలోక ధ్యానము।

Verse 1.3.3

अथाधिज्यौतिषम् । अग्निः पूर्वरूपम् । आदित्य उत्तररूपम् । आपः सन्धिः । वैद्युतः सन्धानम् । इत्यधिज्यौतिषम् ॥३॥

ఇప్పుడు అధిజ్యౌతిష విషయమున—అగ్ని పూర్వరూపము, ఆదిత్యుడు ఉత్తరరూపము; ఆపః (జలము) సంధి, వైద్యుతము (విద్యుత్/మెరుపు) సంధానము. ఇదే అధిజ్యౌతిష ధ్యానము।

Verse 1.3.4

अथाधिविद्यम् । आचार्यः पूर्वरूपम् । अन्तेवास्युत्तररूपम् । विद्या सन्धिः । प्रवचनं सन्धानम् । इत्यधिविद्यम् ॥४॥

ఇప్పుడు అధివిద్య విషయమున—ఆచార్యుడు పూర్వరూపము, అంతేవాసి (నివాసి శిష్యుడు) ఉత్తరరూపము; విద్య సంధి, ప్రవచనం (ఉపదేశము/పాఠము) సంధానము. ఇదే అధివిద్య ధ్యానము।

Verse 1.3.5

अथाधिप्रजम् । माता पूर्वरूपम् । पितोत्तररूपम् । प्रजा सन्धिः । प्रजननं सन्धानम् । इत्यधिप्रजम् ॥५॥

ఇప్పుడు సంతానసంబంధంగా—తల్లి పూర్వరూపము, తండ్రి ఉత్తరరూపము; సంతానం సంధి, ప్రజననం సంధానము (సంయోగక్రియ). ఇదే ‘అధిప్రజ’ ఉపాసన।

Verse 1.3.6

अथाध्यात्मम् । अधराहनुः पूर्वरूपम् । उत्तराहनूत्तररूपम् । वाक्सन्धिः । जिह्वासन्धानम् । इत्यध्यात्मम् ॥६॥

ఇప్పుడు అధ్యాత్మం (శరీర) సంబంధంగా—క్రింది దవడ పూర్వరూపము, పై దవడ ఉత్తరరూపము; వాక్కు సంధి, నాలుక సంధానము (కలిపే సాధనం). ఇదే ‘అధ్యాత్మ’ ఉపాసన।

Verse 1.3.7

इतीमामहासंहिताः । य एवमेता महासंहिता व्याख्याता वेद । सन्धीयते प्रजया पशुभिः । ब्रह्मवर्चसेनान्नाद्येन सुवर्ग्येण लोकेन ॥७॥

ఇలా ఇవి మహాసంహితలు (మహాసంధులు). ఎవడు ఈ మహాసంహితలను ఈ విధంగా వివరిచి తెలుసుకొనునో, వాడు సంతానం మరియు పశుసంపదతో, బ్రహ్మవర్చస్సు (ఆధ్యాత్మిక తేజస్సు)తో, అన్నసమృద్ధితో, స్వర్గ్య లోకంతో సంయుక్తుడగును।

Verse 1.4.1

यश्छन्दसामृषभो विश्वरूपः । छन्दोभ्योऽध्यमृतात्सम्बभूव । स मेन्द्रो मेधया स्पृणोतु । अमृतस्य देव धारणो भूयासम् । शरीरं मे विचर्षणम् । जिह्वा मे मधुमत्तमा । कर्णाभ्यां भूरिविश्रुवम् । ब्रह्मणः कोशोऽसि म...

ఛందస్సుల ఋషభుడు, విశ్వరూపుడు అయినవాడు—ఛందస్సులకన్నా పైగా అమృతమునుండి జన్మించాడు. ఆ ఇంద్రుడు నా మేధను పరిపూర్ణం చేయుగాక. ఓ దేవా, నేను అమృతధారకుడనగుదును. నా శరీరం తేజోవంతమగుగాక; నా జిహ్వ అత్యంత మధురమగుగాక; రెండు చెవులతో నేను బహుగా వినుదును. నీవు బ్రహ్మకోశము, మేధతో ఆవృతుడు; నేను విన్న శ్రుతిని రక్షించుము।

Verse 1.4.2

आवहन्ती वितन्वाना । कुर्वाणाऽचीरमात्मनः । वासांसि मम गावश्च । अन्नपाने च सर्वदा । ततो मे श्रियमावह । लोमशां पशुभिः सह स्वाहा ॥२॥

తెచ్చునది, విస్తరించునది, నా కొరకు త్వరగా సిద్ధపరచునది—నాకు వస్త్రాలు, గోవులు, మరియు ఎల్లప్పుడూ అన్నపానములు. ఆపై నాకు శ్రీ (సంపద)ను తెమ్ము—లోమశ పశువులతో కూడి—స్వాహా।

Verse 1.4.3

आमायन्तु ब्रह्मचारिणः स्वाहा । विमायन्तु ब्रह्मचारिणः स्वाहा । प्रमायन्तु ब्रह्मचारिणः स्वाहा । दमायन्तु ब्रह्मचारिणः स्वाहा । शमायन्तु ब्रह्मचारिणः स्वाहा ॥३॥

బ్రహ్మచారులు నా వద్దకు రాగాక—స్వాహా। వివిధ విధాలుగా బ్రహ్మచారులు నా వద్దకు రాగాక—స్వాహా। సమృద్ధిగా బ్రహ్మచారులు నా వద్దకు రాగాక—స్వాహా। దమము (ఇంద్రియనిగ్రహం) కలిగిన బ్రహ్మచారులు నా వద్దకు రాగాక—స్వాహా। శమము (మనశ్శాంతి) కలిగిన బ్రహ్మచారులు నా వద్దకు రాగాక—స్వాహా।

Verse 1.4.4

यशो जनेऽसानि स्वाहा । श्रेयान् वस्यसोऽसानि स्वाहा । तं त्वा भग प्रविशानि स्वाहा । स मा भग प्रविश स्वाहा । तस्मिन् सहस्रशाखे । निभगाऽहं त्वयि मृजे स्वाहा ॥४॥

నేను జనుల మధ్య యశస్సుతో ఉండుగాక—స్వాహా। ధనవంతులకన్నా శ్రేయస్కరుడనై ఉండుగాక—స్వాహా। ఓ భగ (సౌభాగ్యదాత), నేను నిన్ను ప్రవేశించుగాక—స్వాహా। ఓ భగ, నీవు నాలో ప్రవేశించు—స్వాహా। ఆ సహస్రశాఖా ఆశ్రయంలో, నేను నీలో నన్ను శుద్ధి చేసుకొందును—స్వాహా।

Verse 1.4.5

यथाऽऽपः प्रवताऽऽयन्ति । यथा मासा अहर्जरम् । एवं मां ब्रह्मचारिणः । धातरायन्तु सर्वतः स्वाहा । प्रतिवेशोऽसि प्रमाभाहि प्रमापद्यस्व ॥५॥

నీళ్లు వాలుదారిలో ప్రవహించినట్లు, నెలలు ‘అహర్జర’ (దినక్షయకర కాలం) వైపు సాగినట్లు, అలాగే అన్ని దిక్కుల నుండీ బ్రహ్మచారులు నా వద్దకు రాగాక—స్వాహా। నీవు ప్రతివేశము (ఆశ్రయము/అతిథిగృహము); నా కోసం ప్రకాశించు; ప్రమా (ప్రమాణము/అధికారము)ను పొందు।

Verse 1.5.1

भूर्भुवः सुवरिति वा एतास्तिस्रो व्याहृतयः । तासामुहस्मै तां चतुर्थीम् । माहाचमस्यः प्रवेदयते । मह इति । तद्ब्रह्म । स आत्मा । अङ्गान्यन्या देवताः ॥१॥

‘భూః, భువః, సువః’—ఇవే మూడు వ్యాహృతులు. వాటిలో మహాచమస్యుడు ఆ (శిష్యునికి) నాల్గవ వ్యాహృతిని తెలియజేశాడు—‘మహః’. అదే బ్రహ్మ; అదే ఆత్మ; ఇతర దేవతలు దాని అవయవాలు।

Verse 1.5.2

भूरिति वा अयं लोकः । भुव इत्यन्तरिक्षम् । सुवरित्यसौ लोकः । मह इत्यादित्यः । आदित्येन वाव सर्वे लोकाः महीयन्ते ॥२॥

‘భూః’ అనగా ఈ లోకము (పృథివి); ‘భువః’ అనగా అంతరిక్షము; ‘సువః’ అనగా ఆ లోకము (స్వర్గము); ‘మహః’ అనగా ఆదిత్యుడు (సూర్యుడు)। ఆదిత్యుని వలననే సమస్త లోకములు మహిమ పొందుతాయి, నిలబడుతాయి।

Verse 1.5.3

भूरिति वा अग्निः । भुव इति वायुः । सुवरित्यादित्यः । मह इति चन्द्रमाः । चन्द्रमसा वाव सर्वाणि ज्योतीꣳषि महीयन्ते ॥३॥

‘భూః’ అనగా అగ్ని; ‘భువః’ అనగా వాయువు; ‘సువః’ అనగా సూర్యుడు; ‘మహః’ అనగా చంద్రుడు। చంద్రుని వలననే సమస్త జ్యోతులు మహిమ పొందుతాయి, ప్రకాశిస్తాయి।

Verse 1.5.4

भूरिति वा ऋचः । भुव इति सामानि । सुवरिति यजूꣳषि । मह इति ब्रह्म । ब्रह्मणा वाव सर्वे वेदा महीयन्ते ॥४॥

‘భూః’ అనగా ఋక్ మంత్రాలు; ‘భువః’ అనగా సామగానాలు; ‘సువః’ అనగా యజుః మంత్రాలు; ‘మహః’ అనగా బ్రహ్మ। బ్రహ్మ వలననే సమస్త వేదములు మహిమ పొందుతాయి, ప్రతిష్ఠితమవుతాయి।

Verse 1.5.5

भूरिति वै प्राणः । भुव इत्यपानः । सुवरिति व्यानः । मह इत्यन्नम् । अन्नेन वाव सर्वे प्राणाः महीयन्ते ॥५॥

‘భూః’ అనగా నిజంగా ప్రాణము; ‘భువః’ అపానము; ‘సువః’ వ్యానము. ‘మహః’ అనగా అన్నము. అన్నమువలననే సమస్త ప్రాణవృత్తులు పుష్టి పొంది వృద్ధి చెందుతాయి।

Verse 1.5.6

ता वा एताश्चतस्रश्चतुर्धा । चतस्रश्चतस्रो व्याहृतयः । ता यो वेद । स वेद ब्रह्म । सर्वेऽस्मै देवा बलिमावहन्ति ॥६॥

ఇవే నాలుగు వ్యాహృతులు చతుర్విధంగా స్థితమై ఉన్నాయి. వీటిని ఎవడు తెలుసునో, వాడు బ్రహ్మను తెలుసును. సమస్త దేవతలు అతనికి బలి (అర్పణం) తీసుకొని వస్తారు।

Verse 1.6.1

स य एषोऽन्तर्हृदय आकाशः । तस्मिन्नयं पुरुषो मनोमयः । अमृतो हिरण्मयः ॥१॥

హృదయాంతరంలోని ఈ ఆకాశమే యది, అందులో మనోమయ పురుషుడు నివసించుచున్నాడు—అమృతుడు, హిరణ్మయుడు।

Verse 1.6.2

अन्तरेण तालुके । य एष स्तन इवावलम्बते । सेन्द्रयोनिः । यत्रासौ केशान्तो विवर्तते । व्यपोह्य शीर्षकपाले ॥२॥

రెండు తాలువుల మధ్యలో స్తనంలా వేలాడుతూ కనిపించేది అదే ఇంద్రయోని—ఇంద్రుని మూలస్థానం. అక్కడే ఆ కేశాంతము (శిఖాంతము) తిరుగునట్లు భాసిస్తుంది; శిరఃకపాలాన్ని వేరుచేసినట్లుగా।

Verse 1.6.3

भूरित्यग्नौ प्रतितिष्ठति । भुव इति वायौ । सुवरित्यादित्ये । मह इति ब्रह्मणि ॥३॥

‘భూః’ అగ్నిలో స్థితమై ఉంది; ‘భువః’ వాయువులో; ‘సువః’ ఆదిత్యంలో; ‘మహః’ బ్రహ్మలో స్థితమై ఉంది।

Verse 1.6.4

आप्नोति स्वाराज्यम् । आप्नोति मनसस्पतिम् । वाक्पतिश्चक्षुष्पतिः । श्रोत्रपतिर्विज्ञानपतिः । एतत्ततो भवति ॥४॥

అతడు స్వరాజ్యాన్ని—ఆత్మసామ్రాజ్యాన్ని పొందుతాడు; మనస్సుకు అధిపతిగా అవుతాడు; వాక్కుకు అధిపతి, చూపుకు అధిపతి, శ్రవణానికి అధిపతి, విజ్ఞానానికి (బోధకు) అధిపతిగా అవుతాడు. దానినుంచే ఇది అంతా ఉద్భవిస్తుంది।

Verse 1.6.5

आकाशशरीरं ब्रह्म । सत्यात्म प्राणारामं मन आनन्दम् । शान्तिसमृद्धममृतम् । इति प्राचीनयोग्योपास्व ॥५॥

బ్రహ్మకు ఆకాశమే శరీరం; సత్యమే ఆయన ఆత్మస్వరూపం; ప్రాణంలో ఆయన రమణం; మనస్సు ఆనందస్వరూపం; శాంతితో సమృద్ధి చెందినవాడు; అమృతుడు, అమరుడు. ఈ విధంగా ప్రాచీనులకు యోగ్యమైన ఆ బ్రహ్మను ఉపాసించండి।

Verse 1.7.1

पृथिव्यन्तरिक्षं द्यौर्दिशोऽवान्तरदिशाः । अग्निर्वायुरादित्यश्चन्द्रमा नक्षत्राणि । आप ओषधयो वनस्पतय आकाश आत्मा । इत्यधिभूतम् ॥१॥

పృథివి, అంతరిక్షం, ద్యౌ (స్వర్గం), దిక్కులు మరియు ఉపదిక్కులు; అగ్ని, వాయువు, ఆదిత్యుడు, చంద్రుడు, నక్షత్రాలు; జలాలు, ఔషధులు, వనస్పతులు; ఆకాశం మరియు ఆత్మ—ఇదంతా అధిభూతం, భౌతిక తత్త్వాల సూచనగా చెప్పబడింది।

Verse 1.7.2

अथाध्यात्मम् । प्राणो व्यानोऽपान उदानः समानः । चक्षुः श्रोत्रं मनो वाक् त्वक् । चर्म मांसं स्नावास्थि मज्जा ॥२॥

ఇప్పుడు అధ్యాత్మం (ఆత్మసంబంధంగా)—ప్రాణ, వ్యాన, అపాన, ఉదాన, సమాన; కన్ను, చెవి, మనస్సు, వాక్కు, చర్మం; చర్మము, మాంసము, స్నాయువు, ఎముక, మజ్జ—ఇదే అధ్యాత్మం।

Verse 1.7.3

एतदधिविधाय ऋषिरवोचत् । पाङ्क्तं वा इदं सर्वम् । पाङ्क्तेनैव पाङ्क्तं स्पृणोतीति ॥३॥

ఇలా విధానాన్ని నిర్ణయించిన ఋషి పలికెను—ఇదంతా నిజంగా ‘పాఙ్క్తం’, అనగా పంచవిధమే. పంచవిధముచేతనే పంచవిధాన్ని స్పృశించి పరిపూర్ణతను పొందుతాడు।

Verse 1.8.1

ॐ इति ब्रह्म । ॐ इति इदं सर्वम् । ॐ इति एतद् अनुकृतिः । ह स्म वा अपि योऽश्रावयेत् इति आश्रावयन्ति । ॐ इति सामानि गायन्ति । ॐ शोम् इति शस्त्राणि शंसन्ति । ॐ इति अध्वर्युः प्रतिगरं प्रतिगृणाति । ॐ इति ब...

‘ఓం’—ఇదే బ్రహ్మ. ‘ఓం’—ఇదే సమస్తం. ‘ఓం’—ఇదే అనుకృతి, అనగా సమ్మతి/ప్రతిధ్వని. ‘అతనితో ప్రకటింపజేయండి’ అని చెప్పినప్పటికీ వారు ‘ఓం’ అని చెప్పి ప్రకటిస్తారు. ‘ఓం’తో సామగానాలు పాడుతారు; ‘ఓం శోమ్’తో శస్త్రపాఠం చేస్తారు; ‘ఓం’తో అధ్వర్యుడు ప్రతిగరానికి ప్రతిస్పందిస్తాడు; ‘ఓం’తో బ్రహ్మా-పురోహితుడు అనుమతి ఇస్తాడు; ‘ఓం’తో అగ్నిహోత్రానికి అనుజ్ఞ ఇస్తారు. ‘ఓం’ అని బ్రాహ్మణుడు బోధించబోయే ముందు—‘నేను బ్రహ్మను పొందుదును’ అని అంటాడు; అతడు నిజంగా బ్రహ్మనే పొందుతాడు।

Verse 1.9.1

ऋतं च स्वाध्यायप्रवचने च । सत्यं च स्वाध्यायप्रवचने च । तपश्च स्वाध्यायप्रवचने च । दमश्च स्वाध्यायप्रवचने च । शमश्च स्वाध्यायप्रवचने च । अग्नयश्च स्वाध्यायप्रवचने च । अग्निहोत्रं च स्वाध्यायप्रवचने च ...

ఋతం (విశ్వధర్మం) కూడా—స్వాధ్యాయ-ప్రవచనములతో; సత్యం కూడా—స్వాధ్యాయ-ప్రవచనములతో; తపస్సు కూడా—స్వాధ్యాయ-ప్రవచనములతో; దమం (ఇంద్రియనిగ్రహం) కూడా—స్వాధ్యాయ-ప్రవచనములతో; శమం (మనోనిగ్రహం) కూడా—స్వాధ్యాయ-ప్రవచనములతో; పవిత్ర అగ్నులు కూడా—స్వాధ్యాయ-ప్రవచనములతో; అగ్నిహోత్రం కూడా—స్వాధ్యాయ-ప్రవచనములతో; అతిథులు కూడా—స్వాధ్యాయ-ప్రవచనములతో; మానుషధర్మం (సామాజిక కర్తవ్యం) కూడా—స్వాధ్యాయ-ప్రవచనములతో; సంతానం కూడా—స్వాధ్యాయ-ప్రవచనములతో; ప్రജനనం కూడా—స్వాధ్యాయ-ప్రవచనములతో; వంశవృద్ధి కూడా—స్వాధ్యాయ-ప్రవచనములతో. రాథీతర సత్యవచా—‘సత్యం’ అంటాడు; పౌరుశిష్టి తపోనిత్య—‘తపస్సు’ అంటాడు; నాక మౌద్గల్య—‘స్వాధ్యాయ-ప్రవచనమే’ అంటాడు; ఎందుకంటే అదే తపస్సు—అదే తపస్సు।

Verse 1.10.1

अहं वृक्षस्य रेरिवा । कीर्तिः पृष्ठं गिरेरिव । ऊर्ध्वपवित्रो वाजिनीव स्वमृतमस्मि । द्रविणं सवर्चसम् । सुमेधा अमृतोक्षितः । इति त्रिशङ्कोर्वेदानुवचनम् ॥१॥

నేను వృక్షాన్ని ప్రేరేపించువాడివలె; నా కీర్తి పర్వతశిఖరపు పృష్ఠంవలె. ఊర్ధ్వముగా పవిత్రుడై, వేగవంతమైన అశ్వంవలె, నేనే స్వయంగా ఋతము—సత్యనియమము. తేజస్సుతో కూడిన ధనాన్ని పొందుదును; నేను సుమేధ, అమృతసేచనముతో అభిషిక్తుడను. ఇది త్రిశంకుని వేదానువచనం।

Verse 1.11.1

वेदमनूच्याचार्योऽन्तेवासिनमनुशास्ति । सत्यं वद । धर्मं चर । स्वाध्यायान्मा प्रमदः । आचार्याय प्रियं धनमाहृत्य प्रजातन्तुं मा व्यवच्छेत्सीः । सत्यान्न प्रमदितव्यम् । धर्मान्न प्रमदितव्यम् । कुशलान्न प्...

వేదాన్ని బోధించిన తరువాత ఆచార్యుడు అంతేవాసి శిష్యునికి ఉపదేశించును—సత్యం మాట్లాడు; ధర్మాన్ని ఆచరించు; స్వాధ్యాయంలో నిర్లక్ష్యం చేయకు. ఆచార్యునికి ప్రియమైన ధనం (గురుదక్షిణ) సమర్పించి సంతానపరంపరను తెంచకుము. సత్యంలో నిర్లక్ష్యం చేయరాదు; ధర్మంలో చేయరాదు; కుశలత/సదాచారంలో చేయరాదు; సమృద్ధి విషయములో చేయరాదు; స్వాధ్యాయము మరియు ప్రవచనములో నిర్లక్ష్యం చేయరాదు।

Verse 1.11.2

देवपितृकार्याभ्यां न प्रमदितव्यम् । मातृदेवो भव । पितृदेवो भव । आचार्यदेवो भव । अतिथिदेवो भव । यान्यनवद्यानि कर्माणि । तानि सेवितव्यानि । नो इतराणि । यान्यस्माकं सुचरितानि । तानि त्वयोपास्यानि ॥२॥

దేవకార్యములలోను పితృకార్యములలోను నిర్లక్ష్యం చేయరాదు. మాతృదేవుడవు కమ్ము; పితృదేవుడవు కమ్ము; ఆచార్యదేవుడవు కమ్ము; అతిథిదేవుడవు కమ్ము. నిందలేని కర్మలనే ఆచరించవలెను, ఇతరములను కాదు. మా సుచరిత కర్మలను నీవు భక్తితో అనుసరించవలెను।

Verse 1.11.3

नो इतराणि। ये के चारुमच्छ्रेयांसो ब्राह्मणाः। तेषां त्वयाऽऽसनेन प्रश्वसितव्यम्। श्रद्धया देयम्। अश्रद्धयाऽदेयम्। श्रिया देयम्। ह्रिया देयम्। भिया देयम्। संविदा देयम्। अथ यदि ते कर्मविचिकित्सा वा वृत्त...

ఇతరథా కాదు. ఇక్కడ సదుపదేశకులు, శ్రేష్ఠాచార/విద్యలతో ఉన్న బ్రాహ్మణులు ఎవరైనా ఉంటే, వారికి నీవు ఆసనం సమర్పించి విశ్రాంతి కలిగించాలి—వారు నిశ్చింతగా శ్వాసించునట్లు. శ్రద్ధతో దానం ఇవ్వాలి; అశ్రద్ధతో ఇవ్వకూడదు. శ్రీభావంతో (సంపద/ఉదారతతో) ఇవ్వాలి; హ్రియతో (వినయంతో) ఇవ్వాలి; భియతో (గౌరవభయంతో) ఇవ్వాలి; సంవిదాతో—వివేకబుద్ధితో ఇవ్వాలి. ఇక నీకు కర్మ విషయంలో గానీ, వృత్తి/ఆచరణ విషయంలో గానీ సందేహం కలిగితే…

Verse 1.11.4

ये तत्र ब्राह्मणाः संमर्शिनः। युक्ता आयुक्ताः। अलूक्षा धर्मकामाः स्युः। यथा ते तत्र वर्तेरन् तथा तत्र वर्तेथाः। अथाभ्याख्यातेषु। ये तत्र ब्राह्मणाः संमर्शिनः। युक्ता आयुक्ताः। अलूक्षा धर्मकामाः स्युः।...

అక్కడ ఉన్న బ్రాహ్మణులు మననశీలులు—యోగ్యులైనా అయోగ్యులైనా, కఠినులు కాక, ధర్మకాములు—వారు అక్కడ ఎలా ప్రవర్తిస్తారో, నీవు కూడా అక్కడ అలాగే ప్రవర్తించాలి. అలాగే నిందితులు/ఆరోపితుల విషయములోనూ—అక్కడ ఉన్న మననశీల బ్రాహ్మణులు, యోగ్యులైనా అయోగ్యులైనా, కఠినులు కాక, ధర్మకాములు—వారు వారిపట్ల ఎలా వ్యవహరిస్తారో, నీవు కూడా వారిపట్ల అలాగే వ్యవహరించాలి. ఇదే ఆదేశం; ఇదే ఉపదేశం; ఇదే వేదోపనిషత్ (గూఢార్థం); ఇదే అనుశాసనం. ఈ విధంగా ఆచరించవలెను/ఉపాసించవలెను; నిజంగా ఈ విధంగానే ఉపాసించవలెను।

Verse 1.12.1

शं नो मित्रः शं वरुणः। शं नो भवत्वर्यमा। शं न इन्द्रो बृहस्पतिः। शं नो विष्णुरुरुक्रमः। नमो ब्रह्मणे। नमस्ते वायो। त्वमेव प्रत्यक्षं ब्रह्मासि। त्वामेव प्रत्यक्षं ब्रह्मावादिषम्। ऋतमवादिषम्। सत्यमवादि...

మిత్రుడు మాకు శుభం కలుగజేయుగాక; వరుణుడు మాకు శుభం కలుగజేయుగాక. అర్యమా మాకు శుభం కలుగజేయుగాక. ఇంద్రుడు మరియు బృహస్పతి మాకు శుభం కలుగజేయుగాక. విశాలపదవిక్రముడైన విష్ణువు మాకు శుభం కలుగజేయుగాక. బ్రహ్మకు నమస్కారం. హే వాయో, నీకు నమస్కారం. నీవే ప్రత్యక్ష బ్రహ్మవు. నిన్నే నేను ప్రత్యక్ష బ్రహ్మమని ప్రకటించాను. ఋతాన్ని పలికాను; సత్యాన్ని పలికాను. అది నన్ను రక్షించుగాక; అది వక్తను రక్షించుగాక. అది నన్ను రక్షించింది; అది వక్తను రక్షించింది. ॐ శాంతిః శాంతిః శాంతిః।

Verse 2.1.1

ॐ ब्रह्मविद् आप्नोति परम् । तद् एषा अभ्युक्ता । सत्यं ज्ञानम् अनन्तं ब्रह्म । यो वेद निहितं गुहायां परमे व्योमन् । सोऽश्नुते सर्वान् कामान् सह । ब्रह्मणा विपश्चिता इति ॥१॥

ॐ బ్రహ్మవిదుడు పరమాన్ని పొందును. దీనిగూర్చి ఈ వాక్యం—“బ్రహ్మ సత్యము, జ్ఞానము, అనంతము.” ఎవడు ఆ బ్రహ్మను హృదయ-గుహలో, పరమ వ్యోమంలో నిహితమై ఉన్నదిగా తెలుసుకొనునో, వాడు సర్వజ్ఞ బ్రహ్మతో కలిసి సమస్త కామ్యఫలములను అనుభవించును।

Verse 2.1.2

तस्माद् वा एतस्माद् आत्मन आकाशः सम्भूतः । आकाशाद् वायुः । वायोर् अग्निः । अग्नेर् आपः । अद्भ्यः पृथिवी । पृथिव्या ओषधयः । ओषधीभ्यः अन्नम् । अन्नात् पुरुषः । स वा एष पुरुषोऽन्नरसमयः । तस्येदमेव शिरः । ...

ఆ ఆత్మ నుండే ఆకాశము ఉద్భవించింది; ఆకాశమునుండి వాయువు; వాయువునుండి అగ్ని; అగ్నినుండి జలము; జలమునుండి భూమి; భూమినుండి ఔషధులు; ఔషధులనుండి అన్నము; అన్నమునుండి పురుషుడు. ఈ పురుషుడు అన్నరసమయుడు. ఇతనికి ఇదే శిరస్సు, ఇది దక్షిణ పక్షము, ఇది ఉత్తర పక్షము, ఇది మధ్యభాగము (ఆత్మ), ఇది పుచ్ఛము—ప్రతిష్ఠ/ఆధారం. దీనిగూర్చి ఈ శ్లోకమూ ఉద్భవిస్తుంది।

Verse 2.2.1

अन्नाद् वै प्रजाः प्रजायन्ते । याः काश्च पृथिवीं श्रिताः । अथो अन्नेनैव जीवन्ति । अथैनद् अपि यन्त्यन्ततः । अन्नं हि भूतानां ज्येष्ठम् । तस्मात् सर्वौषधम् उच्यते । सर्वं वै तेऽन्नम् आप्नुवन्ति । येऽन्न...

అన్నమునుండే ప్రజలు జన్మించుదురు—భూమిని ఆశ్రయించిన ఏ జీవులైనను. అన్నమువల్లనే వారు జీవించుదురు, చివరికి అన్నములోనే లయమగుదురు. భూతములలో అన్నమే జ్యేష్ఠము; అందువల్ల దానిని ‘సర్వౌషధము’ అని అంటారు. అన్నమును బ్రహ్మముగా ఉపాసించువారు నిజముగా సమస్త అన్నమును పొందుదురు।

Verse 2.2.2

अन्नं हि भूतानां ज्येष्ठम् । तस्मात् सर्वौषधम् उच्यते । अन्नाद् भूतानि जायन्ते । जातान्यन्नेन वर्धन्ते । अद्यतेऽत्ति च भूतानि । तस्मादन्नं तदुच्यत इति ॥२॥

అన్నమే సమస్త భూతాలలో జ్యేష్ఠమూ శ్రేష్ఠమూ; అందుకే అది ‘సర్వౌషధము’ అని చెప్పబడుతుంది. అన్నమునుండే భూతాలు జన్మిస్తాయి; జన్మించినవి అన్నముచేతనే వృద్ధి పొందుతాయి. భూతాలు అన్నాన్ని తింటాయి, అన్నం కూడా (కాలరూపంగా) భూతాలను గ్రసిస్తుంది; అందువల్ల దానిని ‘అన్నం’ అని అంటారు।

Verse 2.2.3

तस्माद्वा एतस्मादन्नरसमयात् । अन्योऽन्तर आत्मा प्राणमयः । तेनैष पूर्णः । स वा एष पुरुषविध एव । तस्य पुरुषविधताम् । अन्वयं पुरुषविधः । तस्य प्राण एव शिरः । व्यानो दक्षिणः पक्षः । अपान उत्तरः पक्षः । आक...

ఈ అన్నరసమయ ఆత్మలో మరొక అంతరాత్మ ఉంది—ప్రాణమయుడు; అతనిచేత ఈ (అన్నమయుడు) పరిపూర్ణమవుతాడు. ఆ ప్రాణమయుడు పురుషాకారమే. అతని పురుష-రూపం ఇలా: ప్రాణమే శిరస్సు, వ్యానము కుడి పక్షము, అపానము ఎడమ పక్షము, ఆకాశము మధ్యభాగము (ఆత్మ/ధడ), భూమి పుచ్ఛము మరియు ప్రతిష్ఠ. దీనిపైన కూడా ఈ శ్లోకం చెప్పబడుతుంది।

Verse 2.3.1

प्राणं देवा अनु प्राणन्ति । मनुष्याः पशवश्च ये । प्राणो हि भूतानामायुः । तस्मात् सर्वायुषम् उच्यते । सर्वमेव त आयुर्यन्ति । ये प्राणं ब्रह्मोपासते ॥१॥

దేవతలు ప్రాణాన్ని అనుసరించి శ్వసిస్తారు; మనుష్యులు మరియు పశువులు కూడా అలాగే. ఎందుకంటే ప్రాణమే సమస్త భూతాల ఆయువు (జీవితం); అందువల్ల అది ‘సర్వాయుషము’ అని పిలువబడుతుంది. ప్రాణాన్ని బ్రహ్మగా ఉపాసించే వారు సంపూర్ణంగా ఆ ఆయువులోనే (తద్రూపంగా) లీనమవుతారు।

Verse 2.3.2

प्राणो हि भूतानामायुः । तस्मात् सर्वायुषमुच्यत इति । तस्यैष एव शारीर आत्मा । यः पूर्वस्य ॥२॥

ప్రాణమే సమస్త భూతాల ఆయువు (జీవితం); అందువల్ల అది ‘సర్వాయుః’ అని చెప్పబడుతుంది. ఆ ప్రాణమయకోశానికి ఇదే శారీరక ఆత్మ—పూర్వవर्ती (అన్నమయ) యొక్కదే।

Verse 2.3.3

तस्माद्वा एतस्मात् प्राणमयात् । अन्योऽन्तर आत्मा मनोमयः । तेनैष पूर्णः । स वा एष पुरुषविध एव । तस्य पुरुषविधताम् । अन्वयं पुरुषविधः । तस्य यजुरेव शिरः । ऋग्दक्षिणः पक्षः । सामोत्तरः पक्षः । आदेश आत्मा...

ఈ ప్రాణమయానికి అంతర్భాగంగా మరొక అంతరాత్మ ఉంది—మనోమయుడు; ఆయనచేత ఈ (ప్రాణమయ) పరిపూర్ణమవుతుంది. ఆయన పురుషాకారుడే. ఆయన పురుషాకారం ఇలా—యజుర్వేదం శిరస్సు, ఋగ్వేదం కుడి పక్షం, సామవేదం ఎడమ పక్షం, ఆదేశం (ఉపదేశం) మధ్య/ఆత్మ, అథర్వాంగిరసులు పుచ్ఛం మరియు ప్రతిష్ఠ. దీనిగురించి ఈ శ్లోకమూ ఉద్భవిస్తుంది।

Verse 2.4.1

यतो वाचो निवर्तन्ते । अप्राप्य मनसा सह । आनन्दं ब्रह्मणो विद्वान् । न बिभेति कदाचनेति । तस्यैष एव शारीर आत्मा । यः पूर्वस्य ॥१॥

ఎక్కడినుంచి వాక్కు మనస్సుతో కూడి చేరలేక తిరిగి వస్తుందో—బ్రహ్మానందాన్ని తెలిసినవాడు ఎప్పుడూ భయపడడు; ఇదే భావం. ఆ (ఆనందమయ) యొక్క ఇదే శారీరక ఆత్మ—పూర్వవर्ती యొక్కదే।

Verse 2.4.2

तस्माद्वा एतस्मान्मनोमयात् अन्योऽन्तर आत्मा विज्ञानमयः। तेनैष पूर्णः। स वा एष पुरुषविध एव। तस्य पुरुषविधताम् अन्वयं पुरुषविधः। तस्य श्रद्धैव शिरः। ऋतं दक्षिणः पक्षः। सत्यमुत्तरः पक्षः। योग आत्मा। महः ...

ఈ మనోమయ ఆత్మకన్నా అంతరంగా మరొక ఆత్మ ఉంది; అది విజ్ఞానమయము. దానివలన ఇది (మునుపటి) పరిపూర్ణమగును. ఇదియు పురుషాకారమే; దాని పురుషవిధత మానవాకృతికి అనుగుణము. దాని శిరస్సు శ్రద్ధ; ఋతము కుడి పక్షము; సత్యము ఎడమ పక్షము; యోగము దాని ఆత్మ-ధడ; మహః దాని పుచ్ఛము, ప్రతిష్ఠ. దీనిగూర్చియు ఈ శ్లోకము చెప్పబడును।

Verse 2.5.1

विज्ञानं यज्ञं तनुते। कर्माणि तनुतेऽपि च। विज्ञानं देवाः सर्वे ब्रह्म ज्येष्ठमुपासते। विज्ञानं ब्रह्म चेद्वेद तस्माच्चेन्न प्रमाद्यति। शरीरे पाप्मनो हित्वा सर्वान्कामान् समश्नुते इति। तस्यैष एव शारीर ...

విజ్ఞానము యజ్ఞమును విస్తరింపజేయును; కర్మములనును విస్తరింపజేయును. సమస్త దేవతలు విజ్ఞానమును జ్యేష్ఠ బ్రహ్మమని ఉపాసించుదురు. ఎవడు విజ్ఞానమును బ్రహ్మముగా తెలిసికొని దానిలో ప్రమాదము చేయడు, వాడు శరీరస్థ పాపమును విడిచి సమస్త కామములను పొందును—ఇట్లు. దానికే ఇది శారీరిక ఆత్మ; ఇది పూర్వపు (కోశ)కు సంబంధించినది।

Verse 2.5.2

तस्माद्वा एतस्माद्विज्ञानमयात् अन्योऽन्तर आत्माऽऽनन्दमयः। तेनैष पूर्णः। स वा एष पुरुषविध एव। तस्य पुरुषविधताम् अन्वयं पुरुषविधः। तस्य प्रियमेव शिरः। मोदो दक्षिणः पक्षः। प्रमोद उत्तरः पक्षः। आनन्द आत्म...

ఈ విజ్ఞానమయ ఆత్మకన్నా అంతరంగా మరొక ఆత్మ ఉంది; అది ఆనందమయము. దానివలన ఇది (మునుపటి) పరిపూర్ణమగును. ఇదియు పురుషాకారమే; దాని పురుషవిధత మానవాకృతికి అనుగుణము. దాని శిరస్సు ప్రియము; మోదము కుడి పక్షము; ప్రమోదము ఎడమ పక్షము; ఆనందము దాని ఆత్మ-ధడ; బ్రహ్మ దాని పుచ్ఛము, ప్రతిష్ఠ. దీనిగూర్చియు ఈ శ్లోకము చెప్పబడును।

Verse 2.6.1

असन्नेव स भवति । असद्ब्रह्मेति वेद चेत् । अस्ति ब्रह्मेति चेद्वेद । सन्तमेनं ततो विदुरिति । तस्यैष एव शारीर आत्मा । यः पूर्वस्य ॥१॥

‘బ్రహ్మ అసత్’ అని తెలిసినవాడు అసత్తుల్యుడైపోతాడు. ‘బ్రహ్మ ఉంది’ అని తెలిసినవాడు దానిని సత్‌గా తెలుసుకుంటాడు; అందువల్ల జ్ఞానులు దానిని సత్‌గానే గ్రహిస్తారు. ఆ బ్రహ్మకే ఇది శరీరస్థ ఆత్మ—మునుపటి ఉపదేశంలో చెప్పినదే।

Verse 2.6.2

अथातोऽनुप्रश्नाः । उताविद्वानमुं लोकं प्रेत्य कश्चन गच्छति । आहो विद्वानमुं लोकं प्रेत्य कश्चित्समश्नुता उ ॥२॥

ఇప్పుడు అనుప్రశ్నలు—ఏదైనా అజ్ఞాని ఈ లోకాన్ని విడిచి వెళ్లి ఆ లోకానికి చేరుతాడా? లేక ఏదైనా జ్ఞాని ఈ లోకాన్ని విడిచి వెళ్లి ఆ (పరమ) లోకాన్ని నిశ్చయంగా పొందుతాడా?