Garbha Upanishad 2: Verse 2

Sanskrit (Devanagari)

कस्मात् यदा देवदत्तस्य द्रव्यादिविषया जायन्ते ॥ परस्परं सौम्यगुणत्वात् षड्विधो रसो रसाच्छोणितं शोणितान्मांसं मांसान्मेदो मेदसः स्नावा स्नाव्नोऽस्थीन्यस्थिभ्यो मज्जा मज्ज्ञः शुक्रं । शुक्रशोणितसंयोगादावर्तते गर्भो हृदि व्यवस्थां नयति । हृदयेऽन्तराग्निः; अग्निस्थाने पित्तं; पित्तस्थाने वायुः; वायुस्थाने हृदयं—प्राजापत्यात्क्रमात् ॥२॥

Padapatha (Word Split)

कस्मात् । यदा । देवदत्तस्य । द्रव्य-आदि-विषयाः । जायन्ते ॥

परस्परम् । सौम्य-गुणत्वात् । षट्-विधः । रसः । रसात् । शोणितम् । शोणितात् । मांसम् । मांसात् । मेदः । मेदसः । स्नावा । स्नाव्नः । अस्थीनि । अस्थिभ्यः । मज्जा । मज्ज्ञः । शुक्रम् ॥

शुक्र-शोणित-संयोगात् । आवर्तते । गर्भः । हृदि । व्यवस्थाम् । नयति ॥

हृदये । अन्तर्-अग्निः । अग्नि-स्थाने । पित्तम् । पित्त-स्थाने । वायुः । वायु-स्थाने । हृदयम् । प्राजापत्यात् । क्रमात् ॥

Sanskrit recitationGarbha Upanishad 2

IAST Transliteration

kasmāt yadā devadattasya dravyādiviṣayā jāyante || parasparaṃ saumyaguṇatvāt ṣaḍvidho raso rasāc choṇitaṃ choṇitān māṃsaṃ māṃsān medo medasaḥ snāvā snāvno'sthīny asthibhyo majjā majjñaḥ śukraṃ | śukraśoṇitasaṃyogād āvartate garbho hṛdi vyavasthāṃ nayati | hṛdaye'ntarāgniḥ; agnisthāne pittaṃ; pittasthāne vāyuḥ; vāyusthāne hṛdayaṃ—prājāpatyāt kramāt ||2||

Translation

దేవదత్త (జీవుడు) కు ద్రవ్యాది విషయములు ఎందుకు, ఎప్పుడు ఉద్భవించును? పరస్పర సంయోగముచేత, సౌమ్య (శీతల-ఆర్ద్ర) గుణప్రభావముచేత రసం షడ్విధమగును; రసమునుండి శోణితం (రక్తం), రక్తమునుండి మాంసం, మాంసమునుండి మేదస్సు, మేదస్సునుండి స్నావ, స్నావనుండి అస్తులు, అస్తులనుండి మజ్జ, మజ్జనుండి శుక్రం ఉద్భవించును. శుక్ర-శోణిత సంయోగమున గర్భము ఏర్పడి హృదయంలో స్థితిని పొందును. హృదయంలో అంతరాగ్ని; అగ్నిస్థానంలో పిత్తం; పిత్తస్థానంలో వాయువు; వాయుస్థానంలో హృదయం—ఇది ప్రాజాపత్య క్రమము॥२॥

Ask anything about this verse...Ask

Academic Translation

Why (and) when do material objects and the like arise for Devadatta (the individual)? Because of mutual combination, owing to the ‘cool/moist’ quality, the essence (rasa) is sixfold; from essence arises blood; from blood, flesh; from flesh, fat; from fat, sinew; from sinew, bones; from bones, marrow; from marrow, semen. From the conjunction of semen and blood, the embryo comes into being and is established in the heart. In the heart is the inner fire; in the place of fire is bile; in the place of bile is wind; in the place of wind is the heart—according to the Prajāpati-ordained sequence.

Verse Context

• Śarīra-utpatti (embodiment as causal chain) and viveka between Self and physiological processes
• Mahavakya: Indirect—preparatory to ‘Aham Brahmāsmi’ by showing the non-Self (dhātu-chain) as objectifiable.
• Atharva
• Chandas: Prose (gadya)