Devi Upanishad: Verse 23
वाङ्मया ब्रह्मभूतस्मात् षष्ठं वक्त्रसमन्वितम् ।
सूर्यो वामश्रोत्रबिन्दुः संयुताष्टकतृतीयकः ॥
नारायणेन संयुक्तो वायुश्चाधरसंयुतः ।
विच्चे नवार्णकोऽर्णः स्यान्महदानन्ददायकः ॥२२–२३॥
वाक्-मया । ब्रह्म-भूतस्मात् । षष्ठम् । वक्त्र-समन्वितम् ।
सूर्यः । वाम-श्रोत्र-बिन्दुः । संयुतः । अष्टक-तृतीयकः ।
नारायणेन । संयुक्तः । वायुः । च । अधर-संयुतः ।
विच्चे । नव-अर्णकः । अर्णः । स्यात् । महत्-आनन्द-दायकः ।
vāṅmayā brahmabhūtas māt ṣaṣṭhaṃ vaktrasamanvitam |
sūryo vāmaśrotrabinduḥ saṃyutāṣṭakatṛtīyakaḥ ||
nārāyaṇena saṃyukto vāyuścādharasaṃyutaḥ |
vicce navārṇako’rṇaḥ syān mahadānandadāyakaḥ ||22–23||
బ్రహ్మస్వరూపిణి వాంగ్మయా నుండి షష్ఠ అక్షరం/తత్త్వం ముఖసంయుక్తమై ప్రాదుర్భవిస్తుంది. ఎడమ చెవిలో సూర్యుడు బిందురూపంగా ఉండి అష్టకంలోని తృతీయంతో సంయుక్తమై ఉన్నాడు. అది నారాయణునితో సంయుక్తం; వాయువు అధరభాగంతో సంయుక్తం. ‘విచ్చే’—ఈ నవాక్షరీ మంత్రం మహానందదాయకమని చెప్పబడుతుంది.
From Vāṅmayā, who is of the nature of Brahman, (there is) the sixth (syllable/element) endowed with the face (i.e., with the ‘mouth’/utterance); the Sun is the bindu at the left ear, joined with the third of the octad. Joined with Nārāyaṇa, and Vāyu joined with the lower (lip/part). ‘Vicce’: the nine-syllabled formula is said to be a syllable (mantra) that bestows great bliss.
- vāyuś ca → vāyuḥ + ca (visarga before c becomes ś)
- cādhara- → ca + adhara (a+a→ā)
- adharasaṃyutaḥ → adhara + saṃyutaḥ (tatpuruṣa)
- navārṇako’rṇaḥ → navārṇakaḥ + arṇaḥ (visarga before vowel becomes ’/r-sandhi)
- mahadānandadāyakaḥ → mahat + ānanda + dāyakaḥ (t/d assimilation in compound spelling)
About this Verse
- Central concept
- Mantra as liberating knowledge (vidyā) and Devī as Brahman
- The mahavakyas
- Indirect: aligns with Mahāvākya intent by grounding ultimate reality in consciousness/speech-power; no direct quotation
- Veda
- Atharva Veda
- Shakha
- Atharvaśiras / Atharvaṇa tradition (Śākta Upaniṣad corpus)
- Chandas
- Prose/Anuṣṭubh-like śloka (later style)
Yoga and practice
Mantra-japa with attention to nāda-bindu; prāṇāyāma to ‘join’ Vāyu with utterance; contemplative identification of speech with awareness
Ask anything about this verse
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Upanishads in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
