Adhyaya 7

Verse 1

अगस्त्य उवाच । तीर्थमन्यत्प्रवक्ष्यामि क्षीरोदकमिति स्मृतम् । सीताकुण्डाच्च वायव्ये वर्त्तते गुणसुन्दरम् । पुण्यैकनिचयस्थानं सर्वदुःखविनाशनम्

అగస్త్యుడు పలికెను—‘క్షీరోదకము’ అని ప్రసిద్ధమైన మరొక తీర్థాన్ని నేను వివరిస్తాను. సీతాకుండానికి వాయవ్య దిశలో అది గుణసౌందర్యంతో ప్రకాశిస్తుంది; పుణ్యసంచయస్థానం, సమస్త దుఃఖనాశకం।

Verse 2

पुरा दशरथो राजा पुत्रेष्टिनाम नामतः । चकार विधिवद्यज्ञं पुत्रार्थं यत्र चादरात्

పూర్వం రాజు దశరథుడు పుత్రార్థంగా అక్కడ విధివిధానాలతో ‘పుత్రేష్టి’ అనే యజ్ఞాన్ని భక్తితో నిర్వహించెను।

Verse 3

क्रतुं समापयामास सानन्दो भूरिदक्षिणम् । यज्ञान्ते क्रतुभुक्तत्र मूर्तिमान्समदृश्यत

అతడు ఆనందంతో అపార దక్షిణలు ఇచ్చి ఆ క్రతువును సమాప్తం చేసెను. యజ్ఞాంతంలో అక్కడ హవిభోక్త దేవుడు సాకారంగా దర్శనమిచ్చెను।

Verse 4

हस्ते कृत्वा हेमपात्रं हविःपूर्णमनुत्तमम् । तस्मिन्हविषि संकीर्णं वैष्णवं तेज उत्तमम् । चतुर्विधं विभज्यैव पत्नीभ्यो दत्तवान्नृपः

అతిశ్రేష్ఠ హవితో నిండిన స్వర్ణపాత్రాన్ని చేతిలో పట్టగా, ఆ హవిలో పరమ వైష్ణవ తేజస్సు మిశ్రమమై ఉండెను. రాజు దానిని నాలుగు భాగాలుగా విభజించి తన రాణులకు ఇచ్చెను।

Verse 5

यत्र तत्क्षीरसंप्राप्तिर्जाता परमदुर्लभा । क्षीरोदकमिति ख्यातं तत्स्थानं पापनाशनम् । उदकेनाभिव्यक्तं च उत्तमं च फलप्रदम्

అత్యంత దుర్లభమైన ‘క్షీరసంప్రాప్తి’ జరిగిన చోటు ‘క్షీరోదక’మని ప్రసిద్ధి పొందింది. అది పాపనాశకం; తన జలముల ద్వారా వ్యక్తమై ఉత్తమ ఫలములను ప్రసాదిస్తుంది.

Verse 6

तत्र स्नात्वा नरो धीमान्विजितेन्द्रिय आदरात् । सर्वान्कामानवाप्नोति पुत्रांश्च सुबहुश्रुतान्

అక్కడ భక్తిశ్రద్ధలతో స్నానం చేసి, ఇంద్రియజయుడైన జ్ఞాని సర్వకామములను పొందుతాడు; అలాగే బహుశ్రుతులైన (మహావిద్వాంసులైన) పుత్రులను కూడా పొందుతాడు.

Verse 7

आश्विने शुक्लपक्षस्य एकादश्यां जितव्रतः । तत्र स्नात्वा विधानेन दत्त्वा शक्त्या द्विजन्मने

ఆశ్విన శుక్లపక్ష ఏకాదశీన, వ్రతనిష్ఠుడైనవాడు అక్కడ విధివిధానంగా స్నానం చేసి, తన సామర్థ్యానుసారం ద్విజునికి దానం చేయాలి.

Verse 8

विष्णुं संपूज्य विधिवत्सर्वान्कामानवाप्नुयात् । पुत्रानवाप्नुयाद्विद्धि धर्मांश्च विधिवन्नरः

విధివిధానంగా విష్ణువును సంపూజించినవాడు సర్వకామములను పొందుతాడు. అతడు యోగ్యమైన పుత్రులను కూడా పొందుతాడని, అలాగే విధివతాచరణతో ధర్మఫలమును కూడా పొందుతాడని తెలుసుకో.

Verse 9

तस्मात्क्षीरोदकस्थानान्नैरृते दिग्दले श्रितम् । ख्यातं बृहस्पतेः कुण्डमुद्दंडाचंडमंडितम्

అందువల్ల క్షీరోదకస్థానానికి సమీపంగా, నైరృతి దిశాభాగంలో, బృహస్పతి యొక్క ప్రసిద్ధ కుండము ఉంది; అది ఎత్తైన, వైభవమైన అలంకారాలతో విరాజిల్లుతుంది.

Verse 10

सर्वपापप्रशमनं पुण्यामृततरंगितम् । यत्र साक्षात्सुरगुरुर्निवासं किल निर्ममे

ఇది సమస్త పాపాలను శమింపజేసేది, పుణ్యామృత తరంగాలతో అలలాడేది; అక్కడ సాక్షాత్తు దేవగురు బృహస్పతి తన నివాసాన్ని స్థాపించాడని ప్రసిద్ధి।

Verse 11

यज्ञं च विधिवच्चक्रे बृहस्पतिरुदारधीः । नानामुनिगणैर्युक्तं रम्यं बहुफलप्रदम् । सुपर्णच्छायसंपन्नं कुण्डं तत्पापिदुर्ल्लभम्

ఉదారబుద్ధి బృహస్పతి అక్కడ విధివిధానంగా యజ్ఞం నిర్వహించాడు—వివిధ మునిగణాలతో కూడి—ఆ రమ్యమైన కుండాన్ని బహుఫలప్రదంగా చేశాడు. సుపర్ణుని ఛాయతో సమృద్ధమైన ఆ తీర్థకుండం పాపులకు దుర్లభం।

Verse 12

इन्द्रादयोऽपि विबुधा यत्र स्नात्वा प्रयत्नतः । मनोभीष्टफलं प्राप्ताः सौंदर्यौदार्यतुंदिलाः

ఇంద్రుడు మొదలైన దేవతలు కూడా అక్కడ శ్రమతో స్నానం చేసి హృదయాభీష్ట ఫలాన్ని పొందారు; సౌందర్యం, ఔదార్యంతో సమృద్ధులయ్యారు।

Verse 13

यत्र स्नानेन दानेन नरो मुच्येत किल्बिषात्

అక్కడ స్నానం మరియు దానం ద్వారా మనిషి పాపం నుండి విముక్తుడవుతాడు।

Verse 14

भाद्रे शुक्ले तु पंचम्यां यात्रा तत्र फलप्रदा । अन्यदापि गुरोर्वारे स्नानं बहुफलप्रदम्

భాద్రపద శుక్ల పక్ష పంచమినాడు అక్కడ యాత్ర ఫలప్రదం; అలాగే ఇతర సమయాల్లో కూడా గురువారంనాడు స్నానం బహుఫలప్రదం।

Verse 15

बृहस्पतेस्तथा विष्णोः पूजां तत्र य आचरेत् । सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोके स मोदते

అక్కడ బృహస్పతి మరియు విష్ణువును పూజించువాడు సమస్త పాపాల నుండి విముక్తుడై విష్ణులోకంలో ఆనందిస్తాడు।

Verse 16

भवेद्बृहस्पतेः पीडा यस्य गोचरवेधतः । तेनात्र विधिवत्स्नानं कार्यं संकल्पपूर्वकम्

ప్రతికూల గోచర ప్రభావంతో ఎవరికైనా బృహస్పతి పీడ కలిగితే, అతడు ఇక్కడ సంకల్పపూర్వకంగా విధివిధానాలతో స్నానం చేయాలి।

Verse 17

होमं कृत्वा गुरोर्मूर्तिः सुवर्णेन विनिर्मिता । स्थित्वा जले प्रदेया वै पीतांबरसमन्विता

హోమం చేసిన తరువాత గురు (బృహస్పతి) యొక్క బంగారంతో చేసిన ప్రతిమను సిద్ధం చేసి, పీతాంబరం అలంకరించి నీటిలో ఉంచి దానంగా సమర్పించాలి।

Verse 18

वेदज्ञायातिशुचये स्नात्वा पीडापनुत्तये । होमं च कारयेत्तत्र ग्रहजाप्यविधानतः

పీడ నివారణార్థం అక్కడ స్నానం చేసి, అత్యంత శుద్ధుడైన వేదజ్ఞుని నియోగించి, గ్రహజప విధానానుసారం అక్కడ హోమం చేయించాలి (లేదా చేయాలి)।

Verse 19

एवं कृते न संदेहो ग्रहपीडा प्रणश्यति

ఇలా చేసినప్పుడు సందేహమే లేదు—గ్రహపీడ నశిస్తుంది।

Verse 20

तद्दक्षिणे मुनिश्रेष्ठ रुक्मिणीकुण्डमुत्तमम् । चकार यत्स्वयं देवी रुक्मिणी कृष्णवल्लभा

ఆ పవిత్రస్థలానికి దక్షిణంగా, ఓ మునిశ్రేష్ఠా, ఉత్తమమైన రుక్మిణీకుండము ఉంది; దానిని స్వయంగా దేవి రుక్మిణి—శ్రీకృష్ణప్రియా—నిర్మించింది।

Verse 21

तत्र विष्णुः स्वयं चक्रे निवासं सलिले तदा । वरप्रदानात्स्नेहेन भार्यायाः प्रगुणीकृतम्

అక్కడ విష్ణువు అప్పుడే జలమధ్యంలో స్వయంగా నివాసం చేసుకున్నాడు; వరప్రదానంతో, భార్యపై స్నేహంతో, దానిని విశేషంగా శోభింపజేశాడు।

Verse 22

तत्र स्नानं तथा दानं होमं वैष्णवमंत्रकम् । द्विजपूजां विष्णुपूजां कुर्वीत प्रयतो नरः

అక్కడ నియమశీలుడు స్నానం, దానం, వైష్ణవమంత్రాలతో హోమం చేయాలి; అలాగే ద్విజపూజను, విష్ణుపూజను భక్తితో నిర్వహించాలి।

Verse 23

तत्र सांवत्सरी यात्रा कर्त्तव्या सुप्रयत्नतः । ऊर्जकृष्णनवम्यां च सर्वपापापनुत्तये

అక్కడ వార్షిక యాత్రను ఎంతో శ్రమతో చేయాలి; అలాగే ఊర్జ (కార్తిక) మాస కృష్ణపక్ష నవమినాడు, సమస్త పాపనాశార్థం।

Verse 24

पुत्रवाञ्जायते वन्ध्यो यात्रां कृत्वा न संशयः । नारीभिर्वा नरैर्वापि कर्त्तव्यं स्नानमादरात्

యాత్ర చేసినచో వంధ్యకూడా సంతానవతిగా అవుతుంది—సందేహం లేదు; స్త్రీలైనా పురుషులైనా, అందరూ అక్కడ భక్తితో స్నానం చేయాలి।

Verse 25

भुक्त्वा भोगान्समग्रांश्च विष्णुलोके स मोदते । लक्ष्मीकामनया तत्र स्नातव्यं च विशेषतः

సమస్త భోగాలను సంపూర్ణంగా అనుభవించినవాడు విష్ణులోకంలో ఆనందిస్తాడు. లక్ష్మీప్రాప్తి కోరికతో అక్కడ ప్రత్యేకంగా స్నానం చేయవలెను.

Verse 26

सर्वकाममवाप्नोति तत्र स्नानेन मानवः । रुक्मिणीश्रीपतिप्रीत्यै दातव्यं च स्वशक्तितः

అక్కడ స్నానం చేయడం వల్ల మనిషి అన్ని కోరికలను పొందుతాడు. రుక్మిణీ మరియు శ్రీపతి (విష్ణు) ప్రీతికై తన శక్తి మేరకు దానం చేయవలెను.

Verse 27

कर्त्तव्या विधिवत्पूजा ब्राह्मणानां विशेषतः । ध्येयो लक्ष्मीपतिस्तत्र शंखचक्रगदाधरः

విధివిధానంగా పూజ చేయవలెను—ప్రత్యేకంగా బ్రాహ్మణులను సత్కరించాలి. అక్కడ శంఖ-చక్ర-గదాధారి లక్ష్మీపతిని ధ్యానించాలి.

Verse 28

पीतांबरधरः स्रग्वी नारदादिभिरीडितः । तार्क्ष्यासनो मुकुटवान्महेन्द्रादिविभूषितः

పీతాంబరం ధరించి, వనమాలతో అలంకృతుడై, నారదాది ఋషులచే స్తుతింపబడి, తార్క్ష్య (గరుడ) ఆసనంపై ఆసీనుడై, మకుటధారిగా, మహేంద్రాది దేవులకు తగిన ఆభరణాలతో విభూషితుడైన హరిని దర్శించగలము.

Verse 29

सर्वकामफलावाप्त्यै वक्षोलक्षितकौस्तुभः । अतसीकुसुमश्यामः कमलामललोचनः

సర్వ ధర్మసమ్మత కోరికల ఫలప్రాప్తికై, వక్షస్థలంలో కౌస్తుభమణి విరాజిల్లే, అతసీ పుష్పంలా శ్యామవర్ణుడై, నిర్మల కమలసమాన నేత్రాలున్న ప్రభువును స్మరించాలి.

Verse 30

एवं कृते न संदेहः सर्वान्कामानवाप्नुयात् । इह लोके सुखं भुक्त्वा हरिलोके स मोदते

ఇలా చేసినచో సందేహమే లేదు—సర్వకామ్యఫలములు పొందును. ఇహలోక సుఖమును అనుభవించి, అనంతరం హరిలోకమున ఆనందించును.

Verse 31

अतः परं प्रवक्ष्यामि तीर्थमन्यदघापहम् । कलिकिल्विषसंहारकारकं प्रत्ययात्मकम्

ఇకపై నేను మరొక తీర్థమును వివరిస్తాను; అది పాపహరము. కలియుగ కల్మషములను సంహరించి, ప్రత్యక్ష ఆధ్యాత్మిక నిశ్చయాన్ని కలిగించేది.

Verse 32

परं पवित्रमतुलं सर्वकामार्थसिद्धिदम् । धनयक्षैतिख्यातं परं प्रत्ययकारकम्

అది పరమ పవిత్రమూ, అతులనీయమూ; సర్వకార్యసిద్ధిని, సర్వయోగ్యకామనాపూర్తిని ప్రసాదిస్తుంది. ‘ధన-యక్ష’ అని ఖ్యాతి పొందినది, పరమ నిశ్చయాన్ని కలిగించేది.

Verse 33

रुक्मिणीकुण्डवायव्यदिग्दले संस्मृतं शुभम् । हरिश्चन्द्रस्य राजर्षेरासीत्तत्र धनं महत्

రుక్మిణీ-కుండ సమీపంలోని వాయవ్య దిశాభాగంలో శుభస్థలం స్మరణీయమై ఉంది. అక్కడ రాజర్షి హరిశ్చంద్రునికి మహాధననిధి ఉండెను.

Verse 34

तस्य रक्षार्थमत्यर्थं रक्षितो यक्षौच्चकैः । विश्वामित्रो मुनिः पूर्वं यदा चैव पराजयत्

ఆ ధనాన్ని అత్యంత కట్టుదిట్టంగా కాపాడుటకు భయంకర యక్షవీరులు దానిని రక్షించిరి. పూర్వకాలంలో ముని విశ్వామిత్రుడు వారిని జయించి పరాజయపరచినప్పుడు...

Verse 35

हरिश्चंद्रं नरपतिं राज्यसूयकरं परम् । राज्यं जग्राह सकलं चतुरंगबलान्वितम्

పరమ రాజసూయకర్త అయిన నరపతి హరిశ్చంద్రుని సమస్త రాజ్యము చతురంగ సేనతో కూడి స్వాధీనమయ్యెను.

Verse 36

तद्वशेऽदाच्च स मुनिर्धनं सकलमुत्तमम् । तद्रक्षायै प्रयत्नेन यक्षं स्थापितवानसौ

వశపరచి ఆ ముని సమస్త ఉత్తమ ధనమును అప్పగింపజేసెను; తరువాత దాని రక్షణార్థం యత్నపూర్వకంగా ఒక యక్షుని కాపలాదారునిగా స్థాపించెను.

Verse 37

प्रमंथुर इति ख्यातं प्रमोदानन्दमंदिरम् । रक्षां विदधतस्तस्य बहुयत्नेन सर्वशः

ఆ రక్షకుడు ‘ప్రమంథుర’ అని ప్రసిద్ధి పొందెను—ప్రమోదానందమందిరమై—సర్వత్రా మహా యత్నంతో నిత్యం రక్షణ నిర్వహించెను.

Verse 38

तुतोष स मुनिर्द्धीमान्कदाचिद्विजितेन्द्रियः । उवाच मधुरं वाक्यं प्रीत्या परमया युतः

అప్పుడు ఆ ధీమంతుడు, ఇంద్రియజయుడు అయిన ముని సంతోషించెను; పరమ ప్రీతితో నిండుకొని మధుర వాక్యములు పలికెను.

Verse 39

विश्वामित्र उवाच । वरं वरय धर्मज्ञ क्षिप्रमेव विमत्सरः । भक्त्या परमया धीर संतुष्टोऽस्मि विशेषतः

విశ్వామిత్రుడు పలికెను—హే ధర్మజ్ఞా, మత్సరరహితుడవై శీఘ్రమే వరము కోరుము. హే ధీరా, నీ పరమ భక్తిచేత నేను విశేషంగా సంతుష్టుడనై ఉన్నాను.

Verse 40

यक्ष उवाच । वरं प्रयच्छसि यदि विप्रवर्य मदीप्सितम् । ममांगमतिदुर्गंधि शापाच्च नृपतेरभूत् । सुगन्धयितुं ब्रह्मर्षे तत्प्रसीद मुनीश्वर

యక్షుడు అన్నాడు—హే విప్రవర్యా! మీరు వరం ప్రసాదించగలిగితే నాకు ఇష్టమైన వరాన్ని దయచేయండి. రాజశాపం వల్ల నా దేహం అత్యంత దుర్గంధమైంది. హే బ్రహ్మర్షీ, హే మునీశ్వరా! ప్రసన్నుడై నన్ను సుగంధితుడిని చేయండి.

Verse 41

अगस्त्य उवाच । एवमुक्ते तु यक्षेण मुनिर्ध्यानस्थलोचनः । तं विविच्यानया भक्त्या अभिषेकं चकार सः

అగస్త్యుడు అన్నాడు—యక్షుడు ఇలా చెప్పినప్పుడు, ధ్యానంలో స్థిరమైన నేత్రాలున్న ముని అతనిని పరిశీలించి, భక్తితో అతనికి అభిషేకం చేశాడు.

Verse 42

तीर्थोदकेन विधिवत्कृत्वा संकल्पमादरात् । ततः सोऽभूत्क्षणेनैव सुगन्धोत्तरविग्रहः

తీర్థజలంతో విధివిధానంగా, ఆదరంతో సంకల్పం చేసి, అతడు క్షణంలోనే అత్యుత్తమ సుగంధమయ దేహాన్ని పొందాడు.

Verse 43

तथाभूतः स मधुरं प्रोवाच प्रांजलिस्ततः । पुनः पुरः स्थितो धीमान्विनयावनतस्तदा

అలా మారిన తరువాత అతడు అంజలి పెట్టి మధురంగా పలికాడు; మరల ముని ఎదుట నిలిచి, ఆ జ్ఞాని వినయంతో వంగి నమస్కరించాడు.

Verse 44

यक्ष उवाच । त्वत्कृपाभिरहं धीर जातः सुरभिविग्रहः । एतत्स्थानं यथा ख्यातिं याति सर्वज्ञ तत्कुरु

యక్షుడు అన్నాడు—హే ధీరా! మీ కృపవల్ల నేను సుగంధమయ దేహాన్ని పొందాను. హే సర్వజ్ఞా! ఈ స్థలం ఖ్యాతిని పొందునట్లు దయచేసి చేయండి.

Verse 45

त्वत्प्रसादेन विप्रर्षे तथा यत्नं विधेहि वै

కాబట్టి, ఓ బ్రాహ్మణ-ఋషీ, మీ అనుగ్రహంతో నిశ్చయంగా అట్లే ప్రయత్నం చేయండి.

Verse 46

अगस्त्य उवाच । एवमुक्तः क्षणं ध्यात्वा मुनिः स्तिमितलोचनः । यक्षं प्रति प्रसन्नात्मा ह्युवाच श्लक्ष्णया गिरा

అగస్త్యుడు అన్నాడు—ఇలా పలుకబడిన ముని స్థిరనేత్రుడై క్షణం ధ్యానించి, ప్రసన్నహృదయంతో యక్షునితో మృదువాక్యాలు పలికెను.

Verse 47

विश्वामित्र उवाच । प्रसिद्धिमतुलां यक्ष एतत्स्थानं गमिष्यति । धनयक्ष इति ख्यातिमेतत्तीर्थं गमिष्यति

విశ్వామిత్రుడు అన్నాడు—ఓ యక్షా, ఈ స్థలం అపూర్వ ఖ్యాతిని పొందును. ఈ తీర్థం ‘ధనయక్ష’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధి చెందును.

Verse 48

सौंदर्य्यदं शरीरस्य परं प्रत्ययकारकम् । यत्र स्नात्वा विधानेन दौर्गंध्यं त्यजति क्षणात् । तत्र स्नानं प्रयत्नेन कर्त्तव्यं पुण्यकांक्षिभिः

ఈ (తీర్థం) శరీరానికి సౌందర్యాన్ని ప్రసాదించి పరమ విశ్వాసాన్ని కలిగిస్తుంది. అక్కడ విధివిధానంగా స్నానం చేస్తే క్షణంలోనే దుర్గంధం తొలగిపోతుంది. కాబట్టి పుణ్యకాంక్షులు అక్కడ శ్రద్ధతో స్నానం చేయాలి.

Verse 49

दानं श्रद्धास्वशक्तिभ्यां लक्ष्मीपूजा विशेषतः । तत्र स्नानेन दानेन लक्ष्मीप्रीत्यै विशेषतः

శ్రద్ధతో, స్వశక్తి మేరకు దానం చేయాలి; ముఖ్యంగా లక్ష్మీపూజ చేయాలి. ఆ స్థలంలో స్నానం మరియు దానం—ప్రత్యేకంగా—లక్ష్మీదేవి ప్రీతికోసమే చేయబడతాయి.

Verse 50

पूजया तु निधीनां च नवानामपि सुव्रत । इह लोके सुखं भुक्त्वा परलोके स मोदते

హే సువ్రతా! తొమ్మిది నిధులకును పూజచేసినవాడు ఇహలోకంలో సుఖం అనుభవించి పరలోకంలో కూడా ఆనందిస్తాడు।

Verse 51

महापद्मस्तथा पद्मः शंखो मकरकच्छपौ । मुकुन्दकुंदनीलाश्च खर्वश्च निधयो नव

ఆ తొమ్మిది నిధులు—మహాపద్మ, పద్మ, శంఖ, మకర, కచ్ఛప, ముకుంద, కుంద, నీల, ఖర్వ।

Verse 52

एतेषामपि कुण्डेऽत्र संनिधिर्भविताऽनघ । एतेषां तु विशेषेण पूजा बहुफलप्रदा

హే అనఘా! ఈ కుండంలో వీరి సన్నిధి కూడా ఉంటుంది; ఇక్కడ వీరికి విశేషంగా చేసే పూజ బహుఫలప్రదం।

Verse 53

जलमध्ये प्रकर्त्तव्यं निधिलक्ष्मीप्रपूजनम्

నీటి మధ్యలోనే నిధి-లక్ష్మీ పూజను నిర్వహించాలి।

Verse 54

अन्नं बहुविधं देयं वासांसि विविधानि च

అనేక విధాలైన అన్నదానం చేయాలి; అలాగే వివిధ వస్త్రాలను కూడా దానం చేయాలి।

Verse 55

सुवर्णादि यथाशक्त्या वित्तशाठ्यं विवर्जयेत् । गुप्तं दानं प्रयत्नेन कर्त्तव्यं सुप्रयत्नतः

యథాశక్తి స్వర్ణాది దానం చేయాలి; ధనంలో కృపణతను విడిచిపెట్టాలి. దానాన్ని గోప్యంగా, అత్యంత శ్రద్ధతో మరియు జాగ్రత్తగా చేయవలెను।

Verse 56

फलानि च सुवर्णानि देयानि च विशेषतः

ఫలములు మరియు స్వర్ణము—ప్రత్యేకంగా—దానంగా ఇవ్వవలెను।

Verse 57

कृष्णपक्षे चतुर्दश्यां स्नानं बहुफलप्रदम् । श्रद्धया परया युक्तैः कर्त्तव्यं श्रद्धयाधिकम्

కృష్ణపక్ష చతుర్దశినాడు స్నానం బహుఫలప్రదం. పరమశ్రద్ధతో యుక్తులైనవారు దీనిని మరింత శ్రద్ధతో ఆచరించాలి।

Verse 58

माघे कृष्णचतुर्दश्यां यात्रा सांवत्सरी भवेत् । तत्र स्नानं पितॄणान्तु तर्पणं च विशेषतः

మాఘమాస కృష్ణచతుర్దశినాడు చేసే యాత్ర సంవత్సరఫలప్రదమగును. అక్కడ స్నానం చేసి, ప్రత్యేకంగా పితృదేవతలకు తర్పణం చేయవలెను।

Verse 59

आब्रह्मस्तम्बपर्यंतं जगत्तृप्यत्विति ब्रुवन् । अपसव्येन विधिवत्तर्प्पयेदंजलित्रयम्

“బ్రహ్మ నుండి గడ్డి తునక వరకు జగత్తు తృప్తి పొందుగాక” అని పలుకుతూ, యజ్ఞోపవీతాన్ని అపసవ్యంగా ధరించి, విధివిధానంగా మూడు అంజలి జలాలతో తర్పణం చేయాలి।

Verse 60

एवं कुर्वन्नरो यक्ष न मुह्यति कदाचन । अत्र स्नातो दिवं याति अत्र स्नातः सुखी भवेत्

హే యక్షా! ఈ విధంగా ఆచరించే మనిషి ఎప్పుడూ మోహానికి లోనుకాడు. ఇక్కడ స్నానం చేసినవాడు స్వర్గానికి వెళ్తాడు; ఇక్కడ స్నానం చేసినవాడు సుఖవంతుడవుతాడు.

Verse 61

अत्र स्नातेन ते यक्ष कर्त्तव्यं पूजनं पुरः । त्वत्पूजनेन विधिवन्नृणां पापक्षयो भवेत्

హే యక్షా! ఇక్కడ స్నానం చేసిన తరువాత నీ సమక్షంలో పూజ చేయవలెను. విధివిధానంగా నీ పూజ చేస్తే మనుష్యుల పాపాలు నశిస్తాయి.

Verse 62

नमः प्रमथराजेति पूजामन्त्र उदाहृतः । तीर्थमध्ये प्रकर्त्तव्यं पूजनं श्रवणादिकम्

‘నమః ప్రమథరాజాయ’ అని పూజామంత్రం ప్రకటించబడింది. తీర్థమధ్యంలో శ్రవణాది కర్మలతో ప్రారంభించి పూజ చేయవలెను.

Verse 63

निधिलक्ष्म्यो तथा यक्ष तव पूजा विशेषतः । एवं यः कुरुते धीरः सर्वान्कामानवाप्नुयात्

హే యక్షా! నిధులు మరియు లక్ష్మీ సంపద కోసం నీ పూజ విశేష ఫలప్రదం. ఈ విధంగా చేసే ధీరుడు సమస్త కోరికలను పొందుతాడు.

Verse 64

धनार्थी धनमाप्नोति पुत्रार्थी पुत्रमाप्नुयात् । मोक्षार्थी मोक्षमाप्नोति तत्किं न यदिहाप्यते

ధనం కోరేవాడు ధనాన్ని పొందుతాడు, పుత్రుడు కోరేవాడు పుత్రుణ్ని పొందుతాడు; మోక్షం కోరేవాడు మోక్షాన్ని పొందుతాడు. ఇక్కడ పొందనిది ఏముంది?

Verse 65

यस्तु मोहान्नरो यक्ष स्नानं न कुरुते किल । तस्य सांवत्सरं पुण्यं त्वं ग्रहीष्यसि सर्वशः

హే యక్షా! మోహవశుడై స్నానం చేయని మనిషి యొక్క సంవత్సరమంతా కూడబెట్టిన పుణ్యాన్ని నీవు సమస్తంగా హరించెదవు.

Verse 66

इति दत्त्वा वरांस्तस्मै विश्वामित्रो मुनीश्वरः । अन्तर्दधे मुनिवरस्तदा स च तपोनिधिः

ఇలా అతనికి వరాలను ప్రసాదించిన మునీశ్వరుడు విశ్వామిత్రుడు—తపోనిధి అయిన ఆ మునివరుడు—అప్పుడు అంతర్ధానమయ్యాడు.

Verse 67

तदाप्रभृति तत्स्थानं परमां ख्यातिमाययौ । तस्य तीर्थस्य सकला भूमिः स्वर्णविनिर्मिता

అప్పటి నుంచే ఆ స్థలం పరమ ఖ్యాతిని పొందింది; ఆ తీర్థపు సమస్త భూమి స్వర్ణంతో నిర్మితమైనట్లుగా అయింది.

Verse 68

दिव्यरत्नौघखचिता समंतादुपशोभिता । एवं यः कुरुते विद्वन्स याति परमां गतिम्

దివ్య రత్నరాశులతో ఖచితమై, చుట్టూ ప్రకాశిస్తూ—హే విద్వన్! ఈ విధంగా ఆచరించువాడు పరమగతిని పొందును.

Verse 69

धनयक्षादुत्तरस्मिन्दिग्भागे संस्थितं द्विज । वसिष्ठकुण्डं विख्यातं सर्वपापापहं सदा

హే ద్విజా! ధనాధిపతి (కుబేరుడు) అధిష్ఠిత ఉత్తర దిశలో ప్రసిద్ధమైన వసిష్ఠకుండం ఉంది; అది సదా సమస్త పాపాలను హరించును.

Verse 70

वसिष्ठस्य सदा तत्र निवासः सुतपोनिधेः । अरुन्धती सदा यस्य वर्तते निर्मलव्रता

అక్కడ సదా మహాతపోనిధి వశిష్ఠుని నివాసము ఉంటుంది. ఆయనతో నిర్మలవ్రతధారిణి అరుంధతీ కూడా నిత్యము సహవాసముగా ఉంటుంది।

Verse 71

अत्र स्नानं विशेषेण श्राद्धपूर्वमतंद्रितः । यः कुर्यात्प्रयतो धीमांस्तस्य पुण्यमनुत्तमम्

ఇక్కడ ప్రత్యేకంగా శ్రాద్ధము ముందుగా చేసి, అలసత్వం లేకుండా స్నానము చేయవలెను. నియమంతో ఆచరించే జ్ఞాని అప్రతిమ పుణ్యమును పొందును.

Verse 72

वामदेवस्य तत्रैव संनिधिर्वर्ततेऽनघ । वशिष्ठवामदेवौ तु पूजनीयौ प्रयत्नतः

హే నిర్దోషీ, అక్కడే వామదేవుని పవిత్ర సన్నిధి ఉంటుంది. వశిష్ఠుడు మరియు వామదేవుడు—ఇద్దరినీ శ్రద్ధతో యత్నించి పూజించవలెను.

Verse 73

पतिव्रता पूजनीयाऽरुन्धती च विशेषतः । स्नातव्यं विधिना सम्यग्दातव्यं च स्वशक्तितः

పతివ్రత అయిన అరుంధతీని ప్రత్యేకంగా పూజించవలెను. విధి ప్రకారం సమ్యకంగా స్నానము చేసి, తన శక్తి మేరకు దానము ఇవ్వవలెను.

Verse 74

सर्वकामफलप्राप्तिर्जायते नात्र संशयः । अत्र यः कुरुते स्नानं स वशिष्ठसमो भवेत्

ఇక్కడ సమస్త కోరికల ఫలప్రాప్తి కలుగుతుంది—ఇందులో సందేహము లేదు. ఇక్కడ స్నానము చేసే వాడు పుణ్యంలో వశిష్ఠునితో సమానుడగును.

Verse 75

भाद्रे मासि सिते पक्षे पंचम्यां नियतव्रतः । तस्य सांवत्सरी यात्रा कर्त्तव्या विधिपूर्विका

భాద్ర మాస శుక్ల పక్ష పంచమి తిథిన నియతవ్రతుడైన భక్తుడు విధిపూర్వకంగా వార్షిక తీర్థయాత్రను ఆచరించవలెను।

Verse 76

विष्णुपूजा प्रयत्नेन कर्तव्या श्रद्धयात्र वै । सर्वपापविशुद्धात्मा विष्णुलोके महीयते

ఇక్కడ శ్రద్ధతో, యత్నపూర్వకంగా విష్ణుపూజ చేయవలెను. సమస్త పాపాల నుండి శుద్ధుడైన ఆత్మ విష్ణులోకంలో మహిమ పొందును।

Verse 77

वसिष्ठकुण्डाद्विप्रेंद्र प्रत्यग्दिग्दलमाश्रितम् । विख्यातं सागरं कुण्डं सर्वकामार्थसिद्धिदम् । यत्र स्नानेन दानेन सर्वकामानवाप्नुयात्

వసిష్ఠకుండానికి పశ్చిమ దిశలో, ఓ బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా, ప్రసిద్ధమైన సాగరకుండము ఉంది; అది సర్వకామార్థసిద్ధిదాయకము. అక్కడ స్నానం చేసి దానం చేయుటవలన అన్ని అభీష్ట ఫలములు లభించును।

Verse 78

पौर्णमास्यां समुद्रस्य स्नानाद्यत्पुण्यमाप्नुयात् । तत्पुण्यं पर्वणि स्नातो नरश्चाक्षयमाप्नुयात्

పౌర్ణమాస్యాంలో సముద్రస్నానంతో లభించే పుణ్యము, ఇక్కడ పర్వదినమున స్నానం చేసినవాడు అదే పుణ్యాన్ని అక్షయంగా పొందును।

Verse 79

तस्मादत्र विधानेन स्नातव्यं पुत्रकांक्षया । आश्विने पौर्णमास्यां तु विशेषात्स्नानमाचरेत्

కాబట్టి సంతానకాంక్షతో ఇక్కడ విధిపూర్వకంగా స్నానం చేయవలెను; ఆశ్విన మాస పౌర్ణమాస్యాంలో ప్రత్యేకంగా స్నానాన్ని ఆచరించాలి।

Verse 80

एवं कुर्वन्नरो विद्वान्सर्वपापैः प्रमुच्यते । अत्र स्नात्वा नरो दत्त्वा यथाशक्त्या दिवं व्रजेत्

ఈ విధంగా ఆచరించే జ్ఞాని సమస్త పాపాల నుండి విముక్తుడవుతాడు. ఇక్కడ స్నానం చేసి, యథాశక్తి దానం చేసి, అతడు స్వర్గలోకాన్ని పొందుతాడు.

Verse 81

सागरान्नैरृते भागे योगिनीकुण्डमुत्तमम् । यत्राऽसते चतुःषष्टियोगिन्यो जलसंस्थिताः

సముద్రానికి నైరృత భాగంలో ఉత్తమమైన యోగినీ-కుండం ఉంది; అక్కడ జలంలో స్థితులై అరవై నాలుగు యోగినీలు నివసిస్తారు.

Verse 82

सर्वार्थसिद्धिदाः पुंसां स्त्रीणां चैव विशेषतः । परसिद्धिप्रदाः सर्वाः सर्वकामफलप्रदाः

వారు పురుషులకు అన్ని లక్ష్యాలలో సిద్ధిని ఇస్తారు, ప్రత్యేకంగా స్త్రీలకు. వారందరూ పరసిద్ధిని ప్రసాదించి, సమస్త కోరికల ఫలాన్ని అందిస్తారు.

Verse 83

आश्विने शुक्लपक्षस्य अष्टम्यां च विशेषतः । स्नातव्यं च प्रयत्नेन योगिनीप्रीतये नृभिः

ఆశ్విన మాస శుక్లపక్ష అష్టమి నాడు ప్రత్యేకంగా, యోగినీల ప్రీతికోసం ప్రజలు శ్రద్ధతో ప్రయత్నించి స్నానం చేయాలి.

Verse 84

अत्र स्नानं तथा दानं सर्वं सफलतां व्रजेत् । यक्षिणीप्रभृतयः सिद्धा भवंत्यत्र न संशयः

ఇక్కడ స్నానం అలాగే దానం—అన్నీ ఫలప్రదమవుతాయి. యక్షిణీ మొదలైనవారు ఇక్కడ సిద్ధులై అనుకూల ఫలితమిస్తారు; సందేహం లేదు.

Verse 85

योगिनीकुंडतः पूर्वमुर्वशीकुण्डमुत्तमम् । यत्र स्नातो नरो विद्वन्नुर्वशीं दिवि संश्रयेत्

యోగినీ-కుండానికి తూర్పున ఉత్తమమైన ఉర్వశీ-కుండం ఉంది. అక్కడ స్నానం చేసిన జ్ఞాని పురుషుడు స్వర్గంలో ఉర్వశీ సాన్నిధ్యాన్ని, దివ్యసుఖాన్ని పొందుతాడు.

Verse 86

पुरा किल मुनिर्धीरो रैभ्यो नाम तपोधनः । चचार हिमवत्पार्श्वे निराहारो जितेन्द्रियः

పూర్వకాలంలో రైభ్య అనే ధీర ముని ఉండెను; తపోధనుడై ప్రసిద్ధుడు. అతడు హిమవంతుని సమీపంలో నిరాహారంగా, ఇంద్రియజయంతో సంచరించెను.

Verse 87

तत्तपो विपुलं दृष्ट्वा भीतः सुरपतिस्ततः । उर्वशीं प्रेषयामास तपोविघ्नाय चादरात्

ఆ విస్తారమైన తపస్సును చూసి దేవాధిపతి భయపడెను. అప్పుడు తపోభంగం కలిగించుటకు ఆదరంతో ఉర్వశీని పంపెను.

Verse 88

ततः सा प्रेषिता तेनाजगाम गजगामिनी । उवास हिमवत्पार्श्वे रैभ्याश्रममनुत्तमम्

అప్పుడు అతడు పంపిన గజగామిని ఉర్వశీ బయలుదేరి అక్కడికి చేరెను. ఆమె హిమవంతుని సమీపంలో రైభ్యుని అనుత్తమ ఆశ్రమంలో నివసించెను.

Verse 89

वनफुल्ललताकुञ्जे मञ्जुकूजद्विहंगमे । किन्नरीकेलिसंगीतस्तिमितांगकुरंगके

అడవిలో పుష్పించిన లతాకుంజంలో, మధురంగా కూయు పక్షులతో నిండిన చోట, కిన్నరీల క్రీడాసంగీతానికి మోహితులై జింకలు నిశ్చలమయ్యే ఆ స్థలంలో ఆమె నివసించెను.

Verse 90

पुन्नागकेशराशोकच्छिन्नकिजल्कपिंजरे । कल्पिते कांचनगिरौ द्वितीय इव वेधसा

పున్నాగ, కేశర, అశోక పుష్పరేణువులతో స్వర్ణవర్ణంగా మెరిసిన ఆ వనంలో, విధాతే రెండవ కాంచనగిరిని నిర్మించినట్లుగా అనిపించింది।

Verse 91

सा बभौ कांतिसर्वस्वकोशः कुसुमधन्वनः । उर्वश्यनल्पसामान्यलावण्यामृतवाहिनी

ఆమె కుసుమధన్వుడు కామదేవునికి సమస్త కాంతుల నిధి వలె ప్రకాశించింది; ఉర్వశి వంటి వారిలోనూ అరుదైన లావణ్యామృతాన్ని ప్రవహింపజేసే నదిలా విరాజిల్లింది।

Verse 92

अंगप्रभासुवर्णेन सितमौक्तिकशोभिता । तारुण्यरुचिरत्वेन तारुण्येन विभूषिता

ఆమె అవయవాల స్వర్ణకాంతితో బంగారంలా మెరిసి, తెల్ల ముత్యాల వంటి శోభతో అలంకృతమైంది; నవతరుణ్య మాధుర్యమే ఆమెకు ఆభరణమై నిలిచింది।

Verse 93

विलोमलोचनापांगतरंगधवलत्विषा । नवपल्लवसच्छायं कल्पयन्ती निजाधरम्

ఆమె వంకర చూపుల అంచుల నుంచి ఉప్పొంగే తరంగాల వంటి తెల్లని కాంతితో, తన అధరాలను కొత్త చిగురుల మృదుఛాయగా మార్చినట్లుగా కనిపించింది।

Verse 94

कर्णोपलम्बिसंघुष्यद्भृङ्गाढ्यचूतमञ्जरी । सुधागर्भसमुद्भूता पारिजातलता यथा

చెవికి వేలాడుతూ, తేనెటీగల గుంజారంతో నిండిన ఆ మామిడి మంజరి, అమృతగర్భం నుంచి పుట్టిన పారిజాత లతలా శోభించింది।

Verse 95

तनुमध्या पृथुश्रोणिर्वर्णोद्भिन्नपयोधरा । निःशाणितशरस्येव शक्तिः कुसुमधन्वनः

ఆమె సన్నని నడుముతో, విశాల నితంబాలతో, వర్ణప్రభ వల్ల ఉబ్బిన పూర్ణ స్తనాలతో వెలిగింది; పుష్పధన్వుడు కామదేవుని శక్తిలా, బాగా పదును పెట్టిన బాణపు బలంలా ఆమె కనిపించింది।

Verse 96

अपश्यदाश्रमे तस्मिन्मुनिरायतलोचनाम् । नयनानलदाहेन विदग्धेन मनोभुवा

ఆ ఆశ్రమంలో ముని విశాలనేత్రాల కన్యను చూశాడు; ఆమె కళ్ల అగ్నిదాహంతో మనోభవుడైన కామదేవుడు అతనిని కాల్చినట్లయ్యాడు।

Verse 97

त्रिनेत्रवंचनायैव कल्पितां ललनातनुम् । तामाश्रमलतापुष्पकांचीरचितकुण्डलाम्

త్రినేత్రధారుడైన ప్రభువును మోసగించుటకే ఆమె స్త్రీదేహం కల్పించబడింది; ఆమె కుండలాలు ఆశ్రమంలోని లతాపుష్పాలతో చేసినట్లుగా కనిపించాయి।

Verse 98

विलोक्य तां विशालाक्षीं मुनिर्व्याकुलितेन्द्रियः । बभूव रोषसंतप्तः शशाप च बहु ज्वलन्

ఆ విశాలాక్షిని చూచి ముని ఇంద్రియాలు కలత చెందాయి; కోపంతో మండిపడి, జ్వలిస్తున్నవాడిలా అతడు శాపం పలికాడు।

Verse 99

रैभ्य उवाच । कुरूपतां व्रज क्षिप्रं या त्वं सौंदर्यगर्विता । समागता तपोविघ्नहेतवे मम सन्निधौ

రైభ్యుడు అన్నాడు— ఓ సౌందర్యగర్వితా! నీవు వెంటనే కురూపతను పొందు; నా తపస్సుకు విఘ్నం కలిగించుటకే నీవు నా సమీపానికి వచ్చావు।

Verse 100

अगस्त्य उवाच । इति शप्ता रुषा तेन मुनिना सा शुभेक्षणा । उवाच वनिता भूत्वा प्रांजलिर्मुनिमादरात्

అగస్త్యుడు పలికెను—ఆ ముని క్రోధశాపంతో శుభనయనయుతురాలైన ఆమె మానవస్త్రీరూపం దాల్చింది. అనంతరం అంజలి ఘటించి భక్త్యాదరాలతో మునిని సంభోదించింది.

Verse 101

उर्वश्युवाच । भगवन्मे प्रसीद त्वं पराधीना यतस्त्वहम् । त्वच्छापस्य कथं मुक्तिर्भविता नियतव्रत

ఉర్వశి పలికెను—భగవాన్, నాపై ప్రసన్నుడవండి; నేను పరాధీనను. నియతవ్రతా, మీ శాపమునుండి విముక్తి నాకు ఎలా కలుగును?

Verse 102

रैभ्य उवाच । अयोध्यायामस्ति तीर्थं पावनं परमं महत् । तत्र स्नानं कुरुष्वाद्य सौंदर्यं परमाप्नुहि

రైభ్యుడు పలికెను—అయోధ్యలో పరమ మహత్తరమైన, పవిత్రమైన తీర్థం ఉంది. నేడు అక్కడ స్నానం చేసి, అత్యుత్తమ సౌందర్యాన్ని పొందుము.