Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 46

Devanagari script

अगस्त्य उवाच । एवमुक्तः क्षणं ध्यात्वा मुनिः स्तिमितलोचनः । यक्षं प्रति प्रसन्नात्मा ह्युवाच श्लक्ष्णया गिरा

Transliteration

agastya uvāca | evamuktaḥ kṣaṇaṃ dhyātvā muniḥ stimitalocanaḥ | yakṣaṃ prati prasannātmā hyuvāca ślakṣṇayā girā

Translation

అగస్త్యుడు అన్నాడు—ఇలా పలుకబడిన ముని స్థిరనేత్రుడై క్షణం ధ్యానించి, ప్రసన్నహృదయంతో యక్షునితో మృదువాక్యాలు పలికెను.

Word by Word

• अगस्त्यः: Agastya
• अगस्त्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अगस्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• एवम्: thus
• एवम्: Kriya-visheshaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक

• उक्तः: having been addressed
• उक्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वच् (धातु) + क्त (प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (passive sense)

• क्षणम्: for a moment
• क्षणम्: Desh-Kaal (Adverbial/देश-काल)
• Type: Noun
• Root: क्षण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कालावधि (accusative of duration)

• ध्यात्वा: having meditated/thought
• ध्यात्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: ध्यै (धातु) + त्वा (क्त्वा-प्रत्यय)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund); पूर्वकालिक क्रिया

• मुनिः: the sage
• मुनिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• स्तिमितलोचनः: with steady/unswerving eyes
• स्तिमितलोचनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स्तिमित (प्रातिपदिक/कृदन्त) + लोचन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मधारय (स्तिमिते लोचने यस्य)

• यक्षम्: to the Yakṣa (as object of address)
• यक्षम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• प्रति: towards; to
• प्रति: Sampradana/Direction (प्रति-योग)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति (अव्यय)
• Form: अव्यय; उपसर्ग/पूर्वसर्गसदृशः; ‘towards’ (governs accusative)

• प्रसन्नात्मा: with a pleased mind
• प्रसन्नात्मा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्रसन्न (प्रातिपदिक/कृदन्त) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मधारय (प्रसन्नः आत्मा यस्य)

• हि: indeed
• हि: Discourse particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (emphasis/causal nuance)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• श्लक्ष्णया: with gentle
• श्लक्ष्णया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: श्लक्ष्ण (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; विशेषण (गिरा सह)

• गिरा: speech; words
• गिरा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: गिर्/गिरा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन

Speaker

Agastya

Skanda Dialogue

Listener: Pilgrimage-inquirer (implied)

Visual Art Cues

Scene: Agastya (as speaker label) is depicted as a composed sage, eyes steady, pausing in contemplation, then addressing a Yakṣa with gentle words; the Yakṣa stands respectfully near a riverbank/forest edge.

Characters & Entities

• Agastya
• Yakṣa
• muni

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A dharmic response arises from reflection, inner clarity, and compassionate speech.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse prepares the formal declaration about the place’s future fame within Ayodhyā’s sacred geography.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it describes the sage’s contemplative pause before issuing an authoritative pronouncement.