Adhyaya 336

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि गोष्पदं तीर्थमुत्तमम् । यत्र श्राद्धं नरः कृत्वा गयासप्तगुणं फलम् । लभते नात्र संदेहो यदि श्रद्धा दृढा भवेत्

ఈశ్వరుడు పలికెను—హే మహాదేవీ! ఆ తరువాత ‘గోష్పద’ అనే ఉత్తమ తీర్థానికి వెళ్లవలెను. అక్కడ శ్రాద్ధం చేసినవాడు గయా ఫలానికి ఏడు రెట్లు పుణ్యఫలం పొందును; శ్రద్ధ దృఢమైతే సందేహమే లేదు.

Verse 2

यत्र श्राद्धं पृथुः कृत्वा पितरं पापयोनितः उद्दधार महादेवि वेनंनाम महाप्रभुम्

హే మహాదేవీ! అక్కడే పృథు శ్రాద్ధం చేసి, ‘వేన’ అనే మహాప్రభువైన తన తండ్రిని పాపయోని (పతిత స్థితి) నుండి उद्धరించాడు.

Verse 3

देव्युवाच । कस्मिन्स्थाने स्थितं तीर्थमुत्पत्तिस्तस्य कीदृशी । कथं स वेनराजो वा उद्धृतः पापयोनितः

దేవి పలికెను—ఆ తీర్థం ఏ స్థలంలో ఉంది, దాని ఉద్భవం ఏ విధంగా జరిగింది? అలాగే ఆ వేనరాజు పాపయోని నుండి ఎలా उद्धరించబడెను?

Verse 4

गयासप्तगुणं पुण्यं कथं तत्र प्रजायते । श्राद्धस्य किं विधानं तु के मंत्रास्तत्र के द्विजाः । एतन्मे कौतुकं देव यथावद्वक्तुमर्हसि

గయలోని ఏడు రెట్లు పుణ్యం అక్కడ ఎలా కలుగుతుంది? శ్రాద్ధానికి విధానం ఏమిటి, అక్కడ ఏ మంత్రాలు ప్రయోగించాలి, ఏ అర్హులైన ద్విజులను (బ్రాహ్మణులను) నియోగించాలి? ఓ దేవా, ఇది నా కుతూహలం—యథావిధిగా వివరించుము.

Verse 5

ईश्वर उवाच । इदं रहस्यं देवेशि यत्त्वया परिपृच्छितम् । अप्रकाश्यमिदं तीर्थमस्मिन्पापयुगे प्रिये

ఈశ్వరుడు పలికెను—ఓ దేవేశీ, నీవు అడిగిన ఈ రహస్యం; ఓ ప్రియే, ఈ పాపయుగంలో ఈ తీర్థాన్ని బహిర్గతం చేయరాదు.

Verse 6

तथापि संप्रवक्ष्यामि तव स्नेहात्सुरेश्वरि । न पापिन इदं ब्रूयान्नैव तर्करताय वै

అయినప్పటికీ, ఓ సురేశ్వరీ, నీపై స్నేహంతో నేను దీనిని వివరించుదును. అయితే పాపికి ఇది చెప్పకూడదు, వాదవితండవాదంలో మునిగినవాడికీ కాదు.

Verse 7

न नास्तिकाय देवेशि न सुवर्णेतराय च । अस्ति देवि महासिद्धा पुण्या न्यंकुमती नदी

ఓ దేవేశీ, ఇది నాస్తికునికీ కాదు, నిజమైన గుణం లేనివానికీ కాదు. ఓ దేవీ, న్యంకుమతీ అనే మహాసిద్ధిదాయిని పుణ్యనది ఉంది.

Verse 8

मर्यादार्थं मयाऽनीता क्षेत्रस्यास्य महेश्वरि । संस्थिता पापशमनी पर्णादित्याच्च दक्षिणे

ఓ మహేశ్వరీ, ఈ క్షేత్రానికి మర్యాదా-సరిహద్దు నిర్ధారించుటకై నేను ఆమెను ఇక్కడికి తెచ్చితిని. పాపశమనకారిణి ఆ నది పర్ణాదిత్యానికి దక్షిణంగా నిలిచియున్నది.

Verse 9

नारायणगृहात्सौम्ये नातिदूरे व्यवस्थिता । तस्या मध्ये महादेवि तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम्

హే సౌమ్యే! ఆమె నారాయణగృహానికి చాలా దూరంగా లేదు. హే మహాదేవీ! ఆమె మధ్యలో త్రిలోకవిఖ్యాతమైన ఒక తీర్థం ఉంది.

Verse 10

गोष्पदं नाम विख्यातं कोटिपापहरं नृणाम् । गोष्पदस्य समीपे तु नातिदूरे व्यवस्थितः

‘గోష్పద’ అనే నామంతో అది ప్రసిద్ధి; అది మనుషుల కోటి పాపాలను హరిస్తుంది. గోష్పదానికి సమీపంలోనే, చాలా దూరం కాకుండా, (మరొకటి) స్థితమై ఉంది.

Verse 11

अनन्तो नाम नागेन्द्रः स्वयंभूतो धरातले । तस्य तीर्थस्य रक्षार्थं विष्णुना सन्नियोजितः

భూమిపై ‘అనంత’ అనే నాగేంద్రుడు స్వయంభువుగా ప్రదర్శితుడయ్యాడు. ఆ తీర్థ రక్షణార్థం విష్ణువు అతనిని నియమించాడు.

Verse 12

कांक्षंति पितरः पुत्रान्नरकादतिभीरवः । गंता यो गोष्पदे पुत्रः स नस्त्राता भविष्यति । गोष्पदे च सुतं दृष्ट्वा पितॄणामुत्सवो भवेत्

నరకభయంతో అత్యంత భీతులైన పితృదేవతలు కుమారులను కోరుకుంటారు. గోష్పదానికి వెళ్లే కుమారుడే మా రక్షకుడు అవుతాడు. గోష్పదంలో కుమారుని చూచి పితృులకు ఉత్సవం కలుగుతుంది.

Verse 13

पद्भ्यामपि जलं स्पृष्ट्वा अस्मभ्यं किं न दास्यति । अपि स्यात्स कुलेऽस्माकं यो नो दद्याज्जलांजलिम् । प्रभासक्षेत्रमासाद्य गोष्पदे तीर्थ उत्तमे

పాదాలతోనే నీటిని తాకినా, అతడు మాకు ఏమి ఇవ్వడు? మా వంశంలో అలాంటి వాడు ఉండుగాక, మాకు జలాంజలి సమర్పించేవాడు—ప్రభాసక్షేత్రాన్ని చేరి, ఉత్తమ గోష్పద తీర్థంలో.

Verse 14

अपि स्यात्स कुलेऽस्माकं खड्गमांसेन यः सकृत् । श्राद्धं कुर्यात्प्रयत्नेन कालशाकेन वा पुनः

మా వంశంలో అలాంటి వాడు ఉండుగాక; అతడు ఒక్కసారైనా శ్రద్ధతో శ్రాద్ధం చేయుగాక—ఖడ్గమాంసంతో గానీ, మళ్లీ కాలశాక కూరతో గానీ।

Verse 15

अपि स्यात्स कुलेऽस्माकं गोष्पदे दत्तदीपकः । आकल्पकालिका दीप्तिस्तेनाऽस्माकं भविष्यति

మా వంశంలో ఎవడైనా గోష్పదంలో ఒక్క దీపమైనా సమర్పించుగాక; ఆ పుణ్యంతో మా వంశానికి యుగాంతం వరకూ నిలిచే దీప్తి కలుగుతుంది।

Verse 16

गोष्पदे चान्नशता यः पितरस्तेन पुत्रिणः । दिनमेकमपि स्थित्वा पुनात्यासप्तमं कुलम्

గోష్పదంలో వంద అన్నార్పణాలతో తృప్తి చెందిన పితృదేవతలు అతనికి సంతానాన్ని ప్రసాదిస్తారు; అక్కడ ఒక్క రోజు నివసించినా ఏడవ తరం వరకూ కులం పవిత్రమవుతుంది।

Verse 17

पिण्डं दद्याच्च पित्रादेरात्मनोऽपि स्वयं नरः । पिण्याकेंगुदकेनापि तेन मुच्येद्वरानने

మనిషి పితృదేవతలకై తానే పిండం సమర్పించాలి, తనకోసం కూడా; పిణ్యాకం (నూనెఖలి) నీటితో మాత్రమే చేసినా దానివల్ల విముక్తి కలుగుతుంది, ఓ సుందరముఖీ।

Verse 18

ब्रह्मज्ञानेन किं योगैर्गोग्रहे मरणेन किम् । किं कुरुक्षेत्रवासेन गोष्पदे यदि गच्छति

బ్రహ్మజ్ఞానం ఎందుకు, యోగసాధనలు ఎందుకు, గోగ్రహంలో మరణం ఎందుకు, కురుక్షేత్రవాసం ఎందుకు—గోష్పదానికి వెళ్తే చాలు కదా।

Verse 19

सकृत्तीर्थाभिगमनं सकृत्पिण्डप्रपातनम् । दुर्ल्लभं किं पुनर्नित्यमस्मिंस्तीर्थे व्यवस्थितम्

ఈ తీర్థాన్ని ఒక్కసారి దర్శించి, ఒక్కసారి పిండప్రదానం చేసినా—ఈ పవిత్ర తీర్థక్షేత్రంలో నిత్యం నివసించువానికి మరి ఏ ఫలము దుర్లభమవుతుంది?

Verse 20

अर्द्धकोशं तु तत्तीर्थं तदर्द्धार्द्धं तु दुर्ल्लभम् । तन्मध्ये श्राद्धकृत्पुण्यं गयासप्तगुणं लभेत्

ఆ తీర్థం అర్ధ క్రోశం విస్తరించి ఉంది; కాని దాని అంతర్భాగంలోని చతుర్థాంశం చేరుట దుర్లభం. దాని మధ్యలో శ్రాద్ధం చేస్తే గయాలో లభించే పుణ్యానికి ఏడు రెట్లు పుణ్యం లభిస్తుంది.

Verse 21

श्राद्धकृद्गोष्पदे यस्तु पितॄणामनृणो हि सः । पदमध्ये विशेषेण कुलानां शतमुद्धरेत्

గోష్పదంలో శ్రాద్ధం చేయువాడు పితృఋణం నుండి నిజంగా విముక్తుడవుతాడు; ప్రత్యేకంగా ఆ పవిత్ర ‘పద’ మధ్యలో చేస్తే వంద కులాలను उद्धరిస్తాడు.

Verse 22

गृहाच्चलितमात्रस्य गोष्पदे गमनं प्रति । स्वर्गारोहणसोपानं पितॄणां तु पदेपदे

ఇంటినుంచి కేవలం బయలుదేరి గోష్పదానికి వెళ్లుటకు పయనించువాడికి—ప్రతి అడుగు పితృదేవతల స్వర్గారోహణానికి సోపానమవుతుంది.

Verse 23

पायसेनैव मधुना सक्तुना पिष्टकेन च । चरुणा तंदुलाद्यैर्वा पिंडदानं विधीयते

పాయసం, తేనె, సత్తు, పిష్టకం, చరు లేదా తండులాది ధాన్యాలతో పిండదానం చేయవలెనని విధి చెప్పబడింది.

Verse 24

गोप्रचारे तु यः पिण्डा ञ्छमीपत्रप्रमाणतः । कन्दमूलफलाद्यैर्वा दत्त्वा स्वर्गं नयेत्पितॄन्

గోచారభూమిలో శమీ పత్ర పరిమాణమున్న పిండాలను కందమూలఫలాదులతో చేసి అర్పించువాడు పితృదేవతలను స్వర్గానికి నడిపించును।

Verse 25

गोष्पदे पिण्डदानेन यत्फलं लभते नरः । न तच्छक्यं मया वक्तुं कल्पकोटिशतैरपि

గోష్పదంలో పిండదానం చేయుటవలన మనుష్యుడు పొందు ఫలము—దానిని నేను కోటి కోటి కల్పములలోనైనా వర్ణించలేను।

Verse 26

अथातः संप्रवक्ष्यामि सम्यग्यात्राविधिं शुभम् । यात्राविधानं च तथा सम्यक्छ्रद्धान्विता शृणु

ఇప్పుడు నేను శుభకరమైన సమ్యక్ యాత్రావిధిని వివరించుదును; శ్రద్ధతో యాత్రా నియమ విధానమును కూడా సరిగా వినుము।

Verse 27

यदि तीर्थं नरो गच्छेद्गयाश्राद्धफलेप्सया । तथाविधविधानेन यात्रा कुर्याद्विचक्षणः

గయాశ్రాద్ధ ఫలాన్ని కోరుకొని ఎవడు తీర్థానికి వెళ్తాడో, ఆ వివేకి మనిషి అదే నిర్దిష్ట విధివిధానముతో యాత్రను చేయవలెను।

Verse 28

ब्रह्मचारी शुचिर्भूत्वा हस्तपादेषु संयतः । श्रद्धावानास्तिको भावी गच्छेत्तीर्थं ततः सुधीः

బ్రహ్మచారిగా, శుచిగా ఉండి, చేతులు-కాళ్లలో (ఆచరణలో) నియమంతో, శ్రద్ధావంతుడై, ఆస్తికుడై, శుభభావంతో—అప్పుడు జ్ఞాని తీర్థానికి వెళ్లవలెను।

Verse 29

न नास्तिकस्य संसर्गं तस्मिंस्तीर्थे नरश्चरेत् । सर्वोपस्करसंयुक्तः श्राद्धार्ह द्रव्यसंयुतः । गच्छेत्तीर्थं साधुसंगी गयां मनसि मानयन्

ఆ తీర్థంలో మనిషి నాస్తికునితో సంగతిని చేయకూడదు. సమస్త అవసరమైన ఉపకరణాలతో, శ్రాద్ధానికి యోగ్యమైన ద్రవ్యాలతో కూడి, సాధుసంగంతో తీర్థానికి వెళ్లి, మనసులో గయను భక్తితో గౌరవించాలి.

Verse 30

एवं यस्तु द्विजो गच्छेत्प्रतिग्रहविवर्जितः । पदेपदेऽश्वमेधस्य फलं प्राप्नोत्य संशयम्

ఇలా ప్రతిగ్రహం (దానం స్వీకరించడం) వర్జించి తీర్థయాత్రకు వెళ్లే ద్విజుడు, ప్రతి అడుగులో అశ్వమేధ యజ్ఞఫలాన్ని పొందుతాడు—సందేహం లేదు.

Verse 31

तत्र स्नात्वा न्यंकुमत्यां सिद्धये पितृमुक्तये । स्नात्वाथ तर्प्पणं कुर्याद्देवादीनां यथाविधि

అక్కడ న్యంకుమతీ నదిలో సిద్ధి మరియు పితృముక్తి కోసం స్నానం చేసి, అనంతరం విధివిధానంగా దేవతాదులకూ తర్పణం చేయాలి.

Verse 32

ब्रह्मादिस्तंबपर्यंता देवर्षि मनुमानवाः । तृप्यन्तु पितरः सर्वे मातृमातामहादयः

బ్రహ్మ నుండి గడ్డి-స్తంభం వరకు; దేవులు, ఋషులు, మనువులు, మనుష్యులు—సర్వ పితృదేవతలు తృప్తి పొందుగాక; మాతృపక్ష పితరులు, మాతామహాదులు కూడా.

Verse 33

एवं संतर्प्य विधिना कृत्वा होमादिकं नरः । श्राद्धं सपिण्डकं कुर्यात्स्वतंत्रोक्तविधानतः

ఇలా విధివిధానంగా సంతర్పణం చేసి, హోమాది కర్మలు నిర్వహించిన తరువాత, ప్రామాణిక సంప్రదాయంలో చెప్పిన విధానానుసారం సపిండీకరణతో కూడిన శ్రాద్ధం చేయాలి.

Verse 34

आमन्त्र्य ब्राह्मणांस्तत्र शास्त्रजान्दोषवर्जितान् । एवं कृतोपचारस्तु इमं मन्त्रमुदीरयेत्

అక్కడ శాస్త్రజ్ఞులై దోషరహితులైన బ్రాహ్మణులను గౌరవంతో ఆహ్వానించి, విధివిధానంగా సత్కారోపచారాలు సమర్పించి, అనంతరం ఈ మంత్రాన్ని ఉచ్చరించాలి।

Verse 35

कव्यवाडनलः सोमो यमश्चैवार्यमा तथा । अग्निष्वात्ता बर्हिषदः सोमपाः पितृदेवताः । आगच्छन्तु महाभागा युष्माभी रक्षिता स्त्विह

కవ్యవాడానల, సోమ, యమ, ఆర్యమా; అలాగే అగ్నిష్వాత్తులు, బర్హిషదులు, సోమపులు అనే పితృదేవతలు—హే మహాభాగులారా, ఇక్కడికి రండి. ఇక్కడ మేము మీ రక్షణలో ఉండుగాక।

Verse 36

मदीयाः पितरो ये च कुले जाताः सनाभयः । तेषां पिण्डप्रदाताऽहमागतोऽस्मिन्पितामहाः

హే పితామహులారా, నా కులంలో జన్మించిన ఒకే వంశబంధువులైన పితరులకై పిండప్రదాతగా నేను ఇక్కడికి వచ్చాను।

Verse 37

एवमुक्त्वा महादेवि इमं मन्त्रमुदीरयेत्

ఇలా చెప్పి, హే మహాదేవీ, అనంతరం ఈ మంత్రాన్ని ఉచ్చరించాలి।

Verse 38

पिता पितामहश्चैव तथैव प्रपितामहः । माता पितामही चैव तथैव प्रपितामही

తండ్రి, పితామహుడు, ప్రపితామహుడు; అలాగే తల్లి, పితామహి, ప్రపితామహి।

Verse 39

मातामहः प्रमाता च तथा वृद्धप्रमातृकः । तेषां पिंडो मया दत्तो ह्यक्षय्यमुपतिष्ठताम्

మాతామహుడు, ప్రమాతామహుడు మరియు వారికన్నా వృద్ధమైన పూర్వపితరులు—వారికి నేను సమర్పించిన ఈ పిండం అక్షయమై, నిత్యము ఆధారముగా నిలుచునుగాక।

Verse 40

ॐ नमो भानवे भर्त्रेऽब्जभौमसोमरू पिणे । एवं नत्वाऽर्चयित्वा तु इमां स्तुतिमथो पठेत्

ॐ—భానువుకు నమస్కారం; అంబుజభవ, భౌమ, సోమ రూపములైన ఆ ప్రభు-భర్తకు నమస్కారం. ఇలా నమస్కరించి ఆరాధించి, తరువాత ఈ స్తుతిని పఠించాలి।

Verse 41

तत्र गोष्पदसामीप्ये चरुणा सुशृतेन च । पितॄणामनाथानां च मंत्रैः पिंडांश्च निर्वपेत्

అక్కడ గోష్పద సమీపంలో, బాగా వండిన చరుతో కూడి, మంత్రాలతో ఆధారంలేని పితృదేవతలకు కూడా పిండాలను సమర్పించాలి।

Verse 42

अस्मत्कुले मृता ये च गतिर्येषां न विद्यते । रौरवे चांधतामिस्रे कालसूत्रे च ये गताः । तेषामुद्धरणार्थाय इमं पिंडं ददाम्यहम्

మన కులంలో మరణించినవారు, ఎవరికీ పరగతి తెలియనివారు—రౌరవం, అంధతామిస్రం, కాలసూత్రం లోకాలకు వెళ్లినవారు—వారి ఉద్ధరణార్థం నేను ఈ పిండాన్ని సమర్పిస్తున్నాను।

Verse 43

अनेकयातनासंस्थाः प्रेतलोकेषु ये गताः । तेषामुद्धरणार्थाय इमं पिंडं ददाम्यहम्

ప్రేతలోకాలలోకి వెళ్లి అనేక యాతనల్లో నిలిచినవారికి, వారి ఉద్ధరణార్థం నేను ఈ పిండాన్ని సమర్పిస్తున్నాను।

Verse 44

पशुयोनिगता ये च ये च कीटसरी सृपाः । अथवा वृक्षयोनिस्थास्तेभ्यः पिंडं ददाम्यहम्

పశుయోనిలో పడినవారు, కీటకాలు, సరీసృపాలు, రాకే జీవులుగా అయినవారు, లేదా వృక్షయోనిలో ఉన్నవారు—వారందరికీ నేను ఈ పిండాన్ని సమర్పిస్తున్నాను।

Verse 45

असंख्या यातनासंस्था ये नीता यमशासकैः । तेषामुद्धरणार्थाय इमं पिंडं ददाम्यहम्

యముని శాసకదూతలు అనేక యాతనాస్థానాలకు తీసుకుపోయినవారి उद्धరణార్థం నేను ఈ పిండాన్ని సమర్పిస్తున్నాను।

Verse 46

येऽबांधवा बांधवा ये येऽन्यजन्मनि बांधवाः । ते सर्वे तृप्तिमायांतु पिंडेनानेन सर्वदा

నా బంధువులు కానివారు, నా బంధువులు, అలాగే ఇతర జన్మలో బంధువులైనవారు—వారందరూ ఈ పిండంతో ఎల్లప్పుడూ తృప్తిని పొందుగాక।

Verse 47

ये केचित्प्रेतरूपेण वर्त्तंते पितरो मम । ते सर्वे तृप्तिमायांतु पिंडेनानेन सर्वदा

నా పితృదేవతల్లో ఎవరు ఏ విధంగా అయినా ప్రేతరూపంలో ఉన్నారో, వారు అందరూ ఈ పిండంతో ఎల్లప్పుడూ తృప్తి పొందుగాక।

Verse 48

दिव्यांतरिक्षभूमिस्थपितरो बांधवादयः । मृताश्चासंस्कृता ये च तेषां पिंडोस्तु मुक्तये

దివ్యలోకాల్లో, అంతరిక్షంలో లేదా భూమిపై ఉన్న పితృదేవతలు, బంధువులు మొదలైనవారికి, అలాగే సంస్కారాలు లేక మరణించినవారికి—వారి ముక్తికై ఈ పిండం కలుగుగాక।

Verse 49

पितृवंशे मृता ये च मातृवंशे तथैव च । गुरुश्वशुरबंधूनां ये चान्ये बांधवा मृताः

నా పితృవంశంలో మరణించినవారు, అలాగే మాతృవంశంలోనూ మరణించినవారు; నా గురువులు, శ్వశురబంధువులు మరియు ఇతర బంధువులలో మరణించినవారందరూ—

Verse 50

ये मे कुले लुप्तपिंडाः पुत्रदारविवर्जिताः । क्रियालोपगता ये च जात्यंधाः पंगवस्तथा

నా కులంలో పిండదానం నిలిచిపోయినవారు—పుత్రదారవర్జితులైనవారు; క్రియలు లోపించినవారు; జన్మాంధులు లేదా అలాగే పంగువులైనవారు—

Verse 51

विरूपा आमगर्भा येऽज्ञाता ज्ञाताः कुले मम । तेषां पिंडो मया दत्तो ह्यक्षय्यमुपतिष्ठताम्

నా వంశంలో వికృతరూపులైనవారు, గర్భస్థితిలోనే నశించినవారు; తెలియని వారైనా తెలిసిన వారైనా—వారందరికీ ఈ పిండాన్ని నేను సమర్పించాను; ఇది అక్షయ ఆధారంగా నిలవుగాక.

Verse 52

प्रेतत्वात्पितरो मुक्ता भवंतु मम शाश्वतम् । यत्किंचिन्मधुसमिश्रं गोक्षीरं घृतपायसम्

నా పితరులు ప్రేతత్వం నుండి శాశ్వతంగా విముక్తులగుదురు గాక. మధుతో మిశ్రమమైన ఏదైనా నైవేద్యం—గోక్షీరం, ఘృతపాయసం సహా—

Verse 53

अक्षय्यमुपतिष्ठेत्त्वत्त्वस्मिंस्तीर्थे तु गोष्पदे । स्वाध्यायं श्रावयेत्तत्र पुराणान्यखिलान्यपि

గోష్పదమనే ఈ తీర్థంలో మీకు అక్షయ ఫలం స్థిరంగా నిలవుగాక. అక్కడ స్వాధ్యాయ పఠన-శ్రవణం చేయించాలి; సమస్త పురాణాల పఠనమును కూడా చేయించాలి.

Verse 54

ब्रह्मविष्ण्वर्करुद्राणां स्तवानि विविधानि च । ऐंद्राणि सोमसूक्तानि पावमानीश्च शक्तितः

బ్రహ్మ, విష్ణు, అర్క (సూర్య) మరియు రుద్రుల వివిధ స్తోత్రాలు, అలాగే ఇంద్ర స్తోత్రాలు, సోమసూక్తాలు, పావమానీ శుద్ధి మంత్రాలు—తన శక్తి మేరకు పఠించాలి।

Verse 55

बृहद्रथंतरं तद्वज्ज्येष्ठसाम सरौरवम् । तथैव शांतिकाध्यायं मधुब्राह्मणमेव च

అదేవిధంగా బృహద్రథంతరం, జ్యేష్ఠసామం, సరౌరవం; అలాగే శాంతిక అధ్యాయం మరియు మధు బ్రాహ్మణాన్ని కూడా విధిగా పఠించాలి।

Verse 56

मंडलं ब्राह्मणं तत्र प्रीतकारि च यत्पुनः । विप्राणामात्मनश्चैव तत्सर्वं समुदीरयेत्

అక్కడ మండలము, బ్రాహ్మణ పాఠములు, అలాగే మళ్లీ ప్రీతికరమైనదేదైనా—విప్రులకు మరియు తనకూ—అది అంతా సమ్యకంగా ఉచ్చరించాలి।

Verse 57

एवं न्यंकुमतीमध्ये गोष्पदे तीर्थ उत्तमे । दत्त्वा पिंडांश्च विधिवत्पुनर्मंत्रमिमं पठेत्

ఇలా న్యంకుమతీ మధ్యలో, గోష్పద అనే ఉత్తమ తీర్థంలో, విధిగా పిండాలను సమర్పించి, మళ్లీ ఈ మంత్రాన్ని పఠించాలి।

Verse 58

साक्षिणः संतु मे देवा ब्रह्माद्या ऋषिपुंगवाः । मयेदं तीर्थमासाद्य पितॄणां निष्कृतिः कृता

దేవులు—బ్రహ్మాది—మరియు ఋషిపుంగవులు నాకు సాక్షులుగా ఉండుగాక; ఈ తీర్థాన్ని చేరి నేను పితృదేవతల నిష్కృతి (ప్రాయశ్చిత్త-విమోచనం) నిర్వహించాను।

Verse 59

आगतोऽस्मि इदं तीर्थं पितृकार्ये सुरोत्तमाः । भवंतु साक्षिणः सर्वे मुक्तश्चाहमृणत्रयात्

హే దేవోత్తములారా, పితృకార్యార్థం నేను ఈ తీర్థానికి వచ్చితిని. మీరందరూ సాక్షులై ఉండుడి; నేను త్రివిధ ఋణముల నుండి విముక్తుడనగుదును.

Verse 60

एवं प्रदक्षिणीकृत्य गोष्पदं तीर्थमुत्तमम् । विप्रेभ्यो दक्षिणां दत्त्वा नद्यां पिंडान्विसर्जयेत्

ఇలా ఉత్తమమైన గోష్పద తీర్థాన్ని ప్రదక్షిణ చేసి, బ్రాహ్మణులకు దక్షిణ ఇచ్చి, పిండాలను నదిలో విసర్జించవలెను.

Verse 61

गोदानं तत्र देयं तु तद्वत्कृष्णाजिनं प्रिये । अष्टकासु च वृद्धौ च गयायां मृतवासरे

ప్రియమా, అక్కడ తప్పక గోదానం ఇవ్వవలెను; అలాగే కృష్ణాజినమును కూడా. అష్టకా దినములలో, వృద్ధి-శ్రాద్ధంలో, గయాలో మృతవాసరమున కూడా.

Verse 62

अत्र मातुः पृथक्छ्राद्धमन्यत्र पतिना सह । वृद्धिश्राद्धे तु मात्रादि गयायां पितृपूर्वकम्

ఇక్కడ తల్లికి శ్రాద్ధం వేరుగా చేయబడును; ఇతరత్ర భర్తతో కలిసి చేయుదురు. కాని వృద్ధి-శ్రాద్ధంలో తల్లి మొదలైనవారితో ప్రారంభం యుక్తం; గయాలో పితృపరంపర ముందుగా.

Verse 63

गयावदत्रैव पुनः श्राद्धं कार्यं नरोत्तमैः । तस्माद्गुप्तगया प्रोक्ता इयं सा विष्णुना स्वयम्

గయాలో వలె ఇక్కడ కూడా నరోత్తములు మరల శ్రాద్ధం చేయవలెను. అందుచేత ఈ స్థలము స్వయంగా విష్ణువిచే ‘గుప్తగయా’ అని చెప్పబడింది.

Verse 64

गंधदानेन गंधाप्तिः सौभाग्यं पुष्पदानतः । धूपदानेन राज्याप्तिर्दीप्तिर्दीपप्रदानतः

గంధాన్ని దానం చేస్తే సుగంధి (సౌమ్యత) లభిస్తుంది; పుష్పదానంతో సౌభాగ్యం కలుగుతుంది. ధూపదానంతో రాజ్యలాభం, దీపదానంతో తేజస్సు మరియు దీప్తి పొందబడతాయి.

Verse 65

ध्वजदानात्पापहानिर्यात्राकृद्ब्रह्मलोकभाक् । श्राद्धपिंडप्रदो लोके विष्णुर्नेष्यति वै पितॄन्

ధ్వజదానంతో పాపనాశనం జరుగుతుంది; యాత్రికుడు బ్రహ్మలోకభాగ్యాన్ని పొందుతాడు. ఈ పుణ్యక్షేత్రంలో శ్రాద్ధ పిండాలను అర్పించేవాడి పితృదేవతలను స్వయంగా విష్ణువే శుభగతికి నడిపిస్తాడు.

Verse 66

एकं यो भोजयेत्तत्र ब्राह्मणं शंसितव्रतम् । गोप्रचारे महातीर्थे कोटिर्भवतिभोजिता

అక్కడ ప్రశంసిత వ్రతంలో స్థితుడైన ఒక్క బ్రాహ్మణునికైనా భోజనం పెట్టినవాడు, గోప్రచార అనే మహాతీర్థంలో కోటి మందికి భోజనం పెట్టిన ఫలాన్ని పొందుతాడు.

Verse 67

इति संक्षेपतः प्रोक्तस्तत्र श्राद्धविधिस्तव । अथ ते कथयिष्यामि इतिहासं पुरातनम्

ఇలా అక్కడి శ్రాద్ధవిధిని నీకు సంక్షేపంగా చెప్పాను. ఇక ఇప్పుడు నీకు ఒక ప్రాచీన పవిత్ర ఇతిహాసాన్ని వివరిస్తాను.

Verse 68

वेनस्य राज्ञश्चरितं पृथोश्चैव महात्मनः । यथा तत्राभवन्मुक्तिस्तस्य चांडालयोनितः । तत्सर्वं शृणु देवेशि सम्यक्छ्रद्धासमान्विता

హే దేవేశీ, దృఢమైన శ్రద్ధతో విను—రాజు వేనుని చరిత్రను, మహాత్ముడు పృథువు కార్యాలను; అలాగే చాండాల యోనిలో జన్మించినప్పటికీ అక్కడ అతనికి ముక్తి ఎలా కలిగిందో—అది అంతా విను.

Verse 69

पिशुनाय न पापाय नाशिष्यायाहिताय च । कथनीयमिदं पुण्यं नाव्रताय कथंचन

ఈ పుణ్యమైన రహస్యోపదేశాన్ని నిందకునికి, పాపికి, శిష్యుడు కానివాడికి, హితంకాని మనస్సు కలవాడికి చెప్పకూడదు; వ్రతరహితుడైన అసంయమికి అయితే ఎప్పటికీ చెప్పరాదు।

Verse 70

स्वर्ग्यं यशस्यमायुष्यं धन्यं वेदेन संमितम् । रहस्यमृषिभिः प्रोक्तं शृणुयाद्योऽनसूयकः

ఈ ఉపదేశం స్వర్గప్రదం, యశోదాయకం, ఆయుష్యవర్ధకం, మంగళకరం—వేదసమ్మత ప్రమాణంతో పరిమితమైనది. ఋషులు ప్రకటించిన ఈ రహస్యాన్ని అసూయలేని వాడు వినాలి।

Verse 71

यश्चैनं श्रावयेन्मर्त्यः पृथो र्वैन्यस्य संभवम् । ब्राह्मणेभ्यो नमस्कृत्वा न स शोचेत्कृताऽकृते

పృథు వైన్యుని జన్మవృత్తాంతాన్ని పఠింపజేసే మానవుడు—బ్రాహ్మణులకు నమస్కరించి—చేసినదానికైనా చేయనిదానికైనా శోకించడు।

Verse 72

गोप्ता धर्मस्य राजाऽसौ बभौ चात्रिसमप्रभः । अत्रिवंशसमुत्पन्नो ह्यंगो नाम प्रजापतिः

ఆ రాజు ధర్మరక్షకుడై, అత్రి సమాన తేజస్సుతో ప్రకాశించాడు. అత్రివంశంలో ‘అంగ’ అనే ప్రజాపతి జన్మించాడు।

Verse 73

तस्य पुत्रोऽभवेद्वेनो नात्यर्थं धार्मिकस्तथा । जातो मृत्युसुतायां वै सुनीथायां प्रजापतिः

అతని కుమారుడు వేనుడు; అతడు విశేషంగా ధార్మికుడు కాదు. ఆ ప్రజాపతి మృత్యువు కుమార్తె సునీథా గర్భంలో జన్మించాడు।

Verse 74

समातामह दोषेण तेन कालात्मकाननः । स धर्मं पृष्ठतः कृत्वा पापबुद्धिरजायत

మాతామహుని నుండి వచ్చిన దోషం వల్ల అతని ముఖమే కాలమృత్యుస్వరూపమైంది. అతడు ధర్మాన్ని వెనుకకు నెట్టివేసి పాపబుద్ధిని పొందాడు.

Verse 75

स्थितिमुत्थापयामास धर्मोपेतां सनातनीम् । वेदशास्त्राण्यतिक्रम्य ह्यधर्म निरतोऽभवत्

అతడు ధర్మసంపన్నమైన సనాతన స్థితిని తలకిందులు చేశాడు. వేదశాస్త్రాలను అతిక్రమించి అధర్మంలో నిమగ్నుడయ్యాడు.

Verse 76

निःस्वाध्यायवषट्काराः प्रजास्तस्मिन्प्रशासति । डिंडिमं घोषयामास स राजा विषये स्वके

అతడు పాలించుచుండగా ప్రజలు స్వాధ్యాయంలేక, యజ్ఞంలోని ‘వషట్’కారములేక ఉండిపోయారు. ఆ రాజు తన రాజ్యంలో డిండిమం మోగించి ప్రకటన చేయించాడు.

Verse 77

न दातव्यं न यष्टव्यं मयि राज्यं प्रशासति । आसीत्प्रतिज्ञा क्रूरेयं विनाशे प्रत्युपस्थिते

‘నేను రాజ్యాన్ని పాలిస్తున్నప్పుడు దానం చేయరాదు, యజ్ఞం చేయరాదు’—వినాశం సమీపించిన వేళ ఇది అతని క్రూర ప్రతిజ్ఞగా నిలిచింది.

Verse 78

अहमीड्यश्च पूज्यश्च सर्वयज्ञैर्द्विजोत्तमैः । मयि यज्ञा विधातव्या मयि होतव्यमित्यपि

అతడు ఇలా ప్రకటించాడు—‘సర్వ యజ్ఞములలో ద్విజోత్తములు నన్నే స్తుతించి పూజించాలి; నా కొరకే యజ్ఞాలు స్థాపించాలి, నాకే హవిస్సు అర్పించాలి.’

Verse 79

तमतिक्रांतमर्यादं प्रजापीडनतत्परम् । ऊचुर्महर्षयः क्रुद्धा मरीचिप्रमुखास्तदा

అప్పుడు మరీచి-ప్రముఖ మహర్షులు కోపించి అతనితో పలికారు—‘నీవు అన్ని మర్యాదలను అతిక్రమించి ప్రజలను పీడించుటకే తత్పరుడవు.’

Verse 80

माऽधर्मं वेन कार्षीस्त्वं नैष धर्मः सनातनः । अत्रेर्वंशे प्रसूतोऽसि प्रजापतिरसंशयम्

‘ఓ వేన, అధర్మం చేయకు; ఇది సనాతన ధర్మం కాదు. నీవు అత్రి వంశంలో జన్మించావు; నిస్సందేహంగా నీవు ప్రజాపతివి.’

Verse 81

पालयिष्ये प्रजाश्चेति पूर्वं ते समयः कृतः । तांस्तथावादिनः सर्वान्ब्रह्मर्षीनब्रवीत्तदा

‘ప్రజలను పాలిస్తాను’ అని నీవు ముందుగా చేసిన ఒప్పందం. అప్పుడు అతడు అలా పలికిన ఆ బ్రహ్మర్షులందరితో మాట్లాడాడు.

Verse 82

वेनः प्रहस्य दुर्बुद्धिरिदं वचनकोविदः । स्रष्टा धर्मस्य कश्चान्यः श्रोतव्यं कस्य वा मया

వాక్చాతుర్యమున్నా దుర్బుద్ధి వేన నవ్వుతూ అన్నాడు—‘ధర్మాన్ని సృష్టించేవాడు నన్ను తప్ప మరెవరు? నేను ఎవరి మాట వినాలి?’

Verse 83

वीर्यश्रुततपःसत्यैर्मयान्यः कः समो भुवि । मदात्मानो न नूनं मां यूयं जानीथ तत्त्वतः

‘వీరత్వం, విద్య, తపస్సు, సత్యం—ఇవన్నిటిలో భూమిపై నాతో సమానుడు మరెవడు? నిశ్చయంగా మీరు నన్ను తత్త్వంగా ఎరుగరు; మీ మనస్సులు నా మనస్సుతో ఏకమై లేవు.’

Verse 84

प्रभवं सर्वलोकानां धर्माणां च विशेषतः । इत्थं देहेन पृथिवीं भावेन यजनेन च

నేను సమస్త లోకాలకూ, ప్రత్యేకంగా ధర్మాలకూ మూలకారణుడను. ఈ విధంగా నా దేహముచేత, నా భావముచేత, యజ్ఞారాధనచేత నేను భూమిని ధరిస్తాను.

Verse 85

सृजेयं च ग्रसेयं च नात्र कार्या विचारणा । यदा न शक्यते स्तंभान्मत्तश्चैव विमोहितः

నేను సృష్టించగలను, గ్రసించగలను కూడా—ఇక్కడ విచారణ అవసరం లేదు. నన్ను ఎవ్వరూ ఆపలేని వేళ నేను మత్తుడై పూర్తిగా మోహితుడనవుతాను.

Verse 86

अनुनेतुं नृपो वेनस्तत्र क्रुद्धा महर्षयः । आथर्वणेन मंत्रेण हत्वा तं ते महाबलम्

అక్కడ మహర్షులు కోపించి రాజు వేనుని సన్మార్గానికి తేవాలని యత్నించారు; ఆథర్వణ మంత్రంతో ఆ మహాబలవంతుని సంహరించారు.

Verse 87

ततोऽस्य वामबाहुं ते ममंथुर्भृशकोपिताः । तस्माच्च मथ्यमानाद्वै जज्ञे पूर्वमिति श्रुतिः

అప్పుడు వారు తీవ్రమైన కోపంతో అతని ఎడమ భుజాన్ని మథించారు; ఆ మథనంనుండి శ్రుతి ప్రకారం ముందుగా ఒక సత్త్వం జన్మించింది.

Verse 88

ह्रस्वोऽतिमात्रः पुरुषः कृष्णश्चापि तदा प्रिये । स भीतः प्राञ्जलिश्चैव तस्थिवान्संमुखे प्रिये

అప్పుడు, ప్రియమా, ఒక పురుషుడు జన్మించాడు—అతడు పొట్టిగా, అత్యంత వికృతాకారంతో, నల్లవర్ణంతో ఉన్నాడు. భయంతో అంజలి ఘటించి వారి ఎదుట నిలిచాడు, ప్రియమా.

Verse 89

तमात्तं विह्वलं दृष्ट्वा निषीदेत्यब्रुवन्किल । निषादो वंशकर्ता वै तेनाभूत्पृथुविक्रमः

అతడు భయంతో వణుకుతూ వ్యాకులంగా ఉన్నదాన్ని చూసి వారు—“కూర్చో” అని అన్నారు, అని చెప్పబడుతుంది. అందువల్ల అతడు ‘నిషాదుడు’గా ప్రసిద్ధి పొంది వంశప్రవర్తకుడయ్యాడు; ఆ వంశం నుంచే పరాక్రమవంతుడు పృథు జన్మించాడు.

Verse 90

धीवरानसृजच्चापि वेनपापसमुद्भवान् । ये चान्ये विन्ध्यनिलयास्तथा वै तुंबराः खसाः

వేనుని పాపం నుండి పుట్టిన ధీవరులను (మత్స్యకారులను) కూడా అతడు సృష్టించాడు. అలాగే ఇతరులు—వింధ్యప్రాంత నివాసులు, తుంబరులు మరియు ఖసులు—వారూ (ఉద్భవించారు).

Verse 91

अधर्मे रुचयश्चापि वर्द्धिता वेनपापजाः । पुनर्महर्षयस्तेथ पाणिं वेनस्य दक्षिणम्

వేనుని పాపం వల్ల అధర్మంపై ఆసక్తులు కూడా పెరిగాయి. అప్పుడు అక్కడ మహర్షులు మళ్లీ వేనుని కుడి చేతి వైపు (దృష్టి) పెట్టారు.

Verse 92

अरणीमिव संरब्धा ममंथुर्जात मन्यवः । पृथुस्तस्मात्समुत्पन्नः कराज्ज्वलनसंनिभः

కోపంతో ఉద్ధీప్తులై వారు అరణిలా మథించారు. అప్పుడు ఆ చేతి నుండి జ్వలనసమానంగా పృథు ఉద్భవించాడు.

Verse 93

पृथोः करतलाच्चापि यस्माजातस्ततः पृथुः । दीप्यमानश्च वपुषा साक्षादग्निरिव ज्वलन्

కరతలము నుండి జన్మించినందున అతడు ‘పృథు’ అని పిలువబడెను. ప్రకాశించే దేహంతో అతడు సాక్షాత్తు అగ్నివలె జ్వలించాడు.

Verse 94

धनुराजगवं गृह्य शरांश्चाशीविषोपमान् । खङ्गं च रक्षन्रक्षार्थं कवचं च महाप्रभम्

అతడు ఆజగవ ధనుస్సును ధరించి, విషసర్పాల వంటి భయంకర బాణాలను తీసుకున్నాడు. రక్షణార్థం ఖడ్గమును కూడా ధరించి, మహాప్రభమైన ప్రకాశవంతమైన కవచాన్ని ధరించాడు।

Verse 95

तस्मिञ्जातेऽथ भूतानि संप्रहृष्टानि सर्वशः । संबभूवुर्महादेवि वेनश्च त्रिदिवं गतः

అతడు జన్మించగానే, ఓ మహాదేవీ, అన్ని దిక్కులలోని సమస్త భూతప్రాణులు పరమానందంతో ఉల్లసించాయి. వెనుడు కూడా త్రిదివమైన స్వర్గలోకానికి గమించాడు।

Verse 96

ततो नद्यः समुद्राश्च रत्नान्यादाय सर्वशः । अभिषेकाय ते सर्वे राजानमुपतस्थिरे

అప్పుడు నదులు, సముద్రాలు అన్ని దిక్కుల నుండి రత్నాలను తీసుకొని వచ్చి, రాజుని అభిషేకించుటకు అందరూ సమీపించి నిలిచారు।

Verse 97

पितामहश्च भगवानृषिभिश्च सहामरैः । स्थावराणि च भूतानि जंगमानि च सर्वशः

భగవాన్ పితామహుడు (బ్రహ్మదేవుడు) కూడా ఋషులు, దేవతలతో కలిసి వచ్చాడు; అలాగే అన్ని దిక్కుల నుండి స్థావర-జంగమములైన సమస్త భూతప్రాణులు సమవేతమయ్యాయి।

Verse 98

समागम्य तदा वैन्यमभ्यषिंचन्नराधि पम् । सोऽभिषिक्तो महातेजा देवैरंगिरसादिभिः

అందరూ సమాగమించిన తరువాత, వారు వైన్యుని నరాధిపతిగా అభిషేకించారు. అలా మహాతేజస్సుగల అతడు అంగిరసాది దేవతలచే అభిషిక్తుడై ప్రతిష్ఠింపబడెను।

Verse 99

अधिराज्ये महाभागः पृथुर्वैन्यः प्रतापवान् । पित्रा न रंजिताश्चास्य प्रजा वैन्येन रंजिताः

అధిరాజ్యంలో మహాభాగుడూ ప్రతాపవంతుడైన పృథు వైన్యుడు తన తేజస్సుతో ప్రకాశించాడు. అతని తండ్రి సంతోషింపజేయలేని ప్రజలు, వైన్యుని పాలనలో నిజంగా తృప్తి పొందారు।

Verse 100

ततो राजेति नामास्य अनुरागादजायत । आपः स्तस्तंभिरे चास्य समुद्रमभियास्यतः

అప్పుడు ప్రేమానురాగంతో అతనికి ‘రాజా’ అనే నామం ఏర్పడింది. అతడు సముద్రం వైపు సాగుతుండగా, జలములు కూడా అతని ముందర స్థంభించి నిలిచాయి।

Verse 101

पर्वताश्चापि शीर्यंते ध्वजसंगोऽपि नाऽभवत् । अकृष्टपच्या पृथिवी सिध्यंत्यन्नानि चिंतया । सर्वकामदुघा गावः पुटकेपुटके मधु

పర్వతములు కూడా చీలి కూలిపోయి మార్గం ఇచ్చేవి; అతని ధ్వజానికి కూడా ఎక్కడా అడ్డంకి కలగలేదు. భూమి ‘అకృష్టపచ్యా’ అయింది—కేవలం సంకల్పంతోనే అన్నము సిద్ధమయ్యేది. ఆవులు సర్వకామదుఘలై, ప్రతి చిన్న పాత్రలోనూ తేనె లభించేది।

Verse 102

तस्मिन्नेव तदा काले पुन र्जज्ञेऽथ मागधः । सामगेषु च गायत्सु स्रुग्भांडाद्वैश्वदेविकात्

అదే సమయంలో మాగధుడు మళ్లీ జన్మించాడు—సామగానకులు పాడుతుండగా—వైశ్వదేవ యాగంలోని స్రుక్ పాత్ర నుండి అతడు అవతరించాడు।

Verse 103

सामगेषु समुत्पन्नस्तस्मान्मगध उच्यते । ऐंद्रेण हविषा चापि हविः पृक्तं बृहस्पतिः

సామగానకుల మధ్య జన్మించినందున అతడు ‘మగధ’ అని పిలువబడాడు. అలాగే బృహస్పతి ఇంద్రుని హవిసుతో ఆ హవిని కలిపి విధివిధానంగా సమ్మేళనం చేశాడు।

Verse 104

यदा जुहाव चेंद्राय ततस्ततो व्यजायत । प्रमादस्तत्र संजज्ञे प्रायश्चित्तं च कर्मसु

అతడు ఇంద్రునికి అగ్నిలో హవిస్సు అర్పించినప్పుడు, ఆ క్రియ నుండే ఒక ప్రమాదం కలిగింది; అందువల్ల యజ్ఞకర్మలలో ప్రాయశ్చిత్తవిధానం ప్రవర్తించింది।

Verse 105

शेषहव्येन यत्पृक्तमभिभूतं गुरोर्हविः । अधरोत्तरस्वारेण जज्ञे तद्वर्णवैकृतम्

శేషహవ్యంతో కలిసిన గురువు హవిస్సు అణచబడినప్పుడు, అధర-ఉత్తర స్వరాల వల్ల ధ్వనివికృతి పుట్టి వర్ణవైకృతం ఏర్పడింది।

Verse 106

यज्ञस्तस्यां समभवद्ब्राह्मण्यां क्षत्रयोनितः । ततः पूर्वेण साधर्म्यात्तुल्यधर्माः प्रकीर्त्तिताः

ఆ బ్రాహ్మణ వంశంలో క్షత్రియ యోనిలోనుండి ‘యజ్ఞ’ జన్మించాడు; పూర్వసాధర్మ్యము, సమాన స్వభావము వలన వారు తుల్యధర్ములని ప్రకటించబడ్డారు।

Verse 107

मध्यमो ह्येष तत्त्वस्य धर्मः क्षत्रोपजीवनम् । रथनागाश्वचरितं जघन्यं च चिकित्सितम्

తత్త్వరీత్యా ఇది మధ్యమ ధర్మం—క్షత్రియ విధానంలో జీవిక, అనగా రథ-నాగ-అశ్వ వ్యవహారం; అత్యల్ప వృత్తిగా వైద్యచికిత్సను గణించారు।

Verse 108

पृथोः कथार्थं तौ तत्र समा हूतौ महर्षिभिः । तावूचुर्मुनयः सर्वे स्तूयतामिति पार्थिवः

పృథువు చరిత్రను వర్ణించుటకై మహర్షులు ఆ ఇద్దరినీ అక్కడ కలిసి పిలిచారు; అప్పుడు సమస్త మునులు అన్నారు—“రాజును స్తుతించుడి।”

Verse 109

कर्मभिश्चानुरूपो हि यतोयं पृथिवीपतिः । तानूचतुस्तदा सर्वानृषींश्च सूतमागधौ

ఈ భూపతి నిజంగా తన కర్మలకు అనుగుణుడే. అప్పుడు ఆ సమయంలో సూతుడు మరియు మాగధుడు ఆ సమస్త ఋషులను ఉద్దేశించి పలికిరి.

Verse 110

आवां देवानृषींश्चैव प्रीणयाव स्वकर्मभिः । न चास्य विद्वो वै कर्म न तथा लक्षणं यश

మేము మా స్వకర్మలతో దేవతలకును ఋషులకును సంతోషం కలిగిస్తాము. అయితే అతని కర్మలను పూర్తిగా తెలియదు; అలాగే అతని లక్షణములు, యశస్సు కూడా అంతగా తెలియవు.

Verse 111

स्तोत्रं येनास्य संकुर्वो राज्ञस्तेजस्विनो द्विजाः । ऋषिभिस्तौ नियुक्तौ तु भविष्यैः स्तूयतामिति

“ఓ ద్విజులారా! ఈ తేజస్సుగల రాజును ఏ స్తోత్రముతో మేము స్తుతించగలము?” అని. అప్పుడు ఋషులు ఆ ఇద్దరిని నియమించి, “భవిష్యత్ యుగములలో ఇతడు స్తుతింపబడుగాక” అని ఆజ్ఞాపించారు.

Verse 112

यानि कर्माणि कृतवान्पृथुः पश्चान्महाबलः । तानि गीतानि बद्धानि स्तुवद्भिः सूतमागधैः

ఆ తరువాత మహాబలుడు పృథువు చేసిన కార్యములన్నిటిని స్తుతిచేసే సూతులు, మాగధులు గానముగా పాడి పద్యరూపంగా కట్టిరి.

Verse 113

ततः श्रुतार्थः सुप्रीतः पृथुः प्रादात्प्रजेश्वरः । अनूपदेशं सूताय मागधान्मागधाय च

అప్పుడు వారి మాటలు విని అత్యంత సంతోషించిన ప్రజేశ్వరుడు పృథువు సూతునికి తగిన ప్రాంతాన్ని దానమిచ్చి, మాగధునికి మాగధదేశమును కూడా ప్రసాదించాడు.

Verse 114

तदादि पृथिवीपालाः स्तूयन्ते सूतमागधैः । आशीर्वादैः प्रशंस्यंते सूतमागधबंदिभिः

అప్పటినుంచి భూపాలులు సూతులు, మాగధులచే స్తుతింపబడుతారు; సూత‑మాగధులు మరియు బందిజనుల ఆశీర్వాదవచనాలతో ప్రశంసింపబడుతారు।

Verse 115

तं दृष्ट्वा परमं प्रीताः प्रजा ऊचुर्महर्षयः । एष वो वृत्तिदो वैन्यो विहितोऽथ नराधिपः

ఆయనను చూసి పరమానందంతో నిండిన ప్రజలు మహర్షులతో అన్నారు—“ఇతడు వైన్యుడు (వేనుని వంశజుడు); మీకు జీవనోపాధి కల్పించువాడిగా ఇతడే ఇప్పుడు నియమిత నరాధిపుడు।”

Verse 116

ततो वैन्यं महाभागं प्रजाः समभिदुद्रुवुः । त्वं नो वृत्तिविधातेति महर्षिवचनात्तथा

అనంతరం ప్రజలు ఆ మహాభాగ వైన్యుని వద్దకు పరుగెత్తి, మహర్షుల వచనానుసారం ఇలా విన్నవించారు—“మా జీవనోపాధి, క్షేమం మీరు ఏర్పాటు చేయవలసినది।”

Verse 117

सोऽभीहितः प्रजाभिस्तु प्रजाहितचिकीर्षया । धनुर्गृहीत्वा बाणांश्च वसुधामार्दयद्बली

ప్రజలు ఇలా చెప్పగా, వారి హితాన్ని సాధించాలనే సంకల్పంతో ఆ బలవంతుడు ధనుస్సు, బాణాలు ధరించి వసుధను (భూమిని) అదిమి వశపరచడం ప్రారంభించాడు।

Verse 118

ततो वैन्यभयत्रस्ता गौर्भूत्वा प्राद्रवन्मही । तां धेनुं पृथुरादाय द्रवन्तीमन्वधावत

అప్పుడు వైన్యుని భయంతో వణికిన భూమి ఆవురూపం ధరించి పారిపోయింది; ఆ ధేనువును పట్టుకొని పృథువు పరుగెత్తుతున్న ఆమెను వెంబడించాడు।

Verse 119

सा लोकान्ब्रह्मलोकादीन्गत्वा वैन्यभयात्तदा । ददर्श चाग्रतो वैन्यं कार्मुकोद्यतपाणिनम्

వైన్యభయంతో ఆమె బ్రహ్మలోకాది లోకములన్నిటిని దాటి వెళ్లినా, ముందే ధనుస్సు ఎత్తి బాణప్రయోగానికి సిద్ధంగా ఉన్న వైన్యుని చూసింది।

Verse 120

ज्वलद्भिर्विशिखैस्तीक्ष्णैर्दीप्ततेजःसमन्वितैः । महायोगं महात्मानं दुर्द्धर्षममरैरपि

అతని పదునైన జ్వలించే బాణాలు అగ్నితేజస్సుతో ప్రకాశించేవి; అతడు మహాయోగి మహాత్ముడు, దేవతలకైనా ఎదుర్కోలేనంత దుర్ధర్షుడు।

Verse 121

अलभंती तु सा त्राणं वैन्यमेवाभ्यपद्यत । कृतांजलिपुटा देवी पूज्या लोकैस्त्रिभिस्सदा

ఆశ్రయం లభించక ఆమె వైన్యునికే శరణు కోరింది; అంజలి ముద్రతో ఉన్న ఆ దేవి (భూమి) త్రిలోకములచే నిత్యం పూజ్యురాలు।

Verse 122

उवाच चैनं नाधर्म्यं स्त्रीवधं परिपश्यसि । कथं धारयिता चासि प्रजा राजन्मया विना

ఆమె అతనితో చెప్పింది—“స్త్రీహత్య అధర్మమని నీకు కనిపించదా? ఓ రాజా, నన్ను లేకుండా ప్రజలను ఎలా పోషించి నిలుపుతావు?”

Verse 123

मयि लोकाः स्थिता राजन्मयेदं धार्यते जगत् । मदृते तु विनश्येयुः प्रजाः पार्थिव विद्धि तत्

“ఓ రాజా, లోకములు నాపై ఆధారపడి ఉన్నాయి; నా వల్లనే ఈ జగత్తు నిలుచున్నది. నన్ను లేకుండా, ఓ పార్థివా, ప్రజలు నశిస్తారు—ఇది సత్యమని తెలుసుకో.”

Verse 124

स मां नार्हसि हंतुं वै श्रेयश्चेत्त्वं चिकीर्षसि । प्रजानां पृथिवीपाल शृणुष्वेदं वचो मम

కాబట్టి నీవు నిజంగా శ్రేయస్సును కోరుకుంటే నన్ను హతమార్చుట నీకు తగదు. ఓ భూపాలా, ప్రజల రక్షకా, నా ఈ మాట వినుము.

Verse 125

उपायतः समारब्धाः सर्वे सिध्यंत्युपक्रमाः । हत्वा मां त्वं न शक्तो वै प्रजाः पालयितुं नृप

సరైన ఉపాయంతో ప్రారంభించిన కార్యాలు అన్నీ సిద్ధిస్తాయి. కాని ఓ నృపా, నన్ను హతమార్చితే ప్రజలను నిజంగా పాలించుటకు నీవు శక్తిమంతుడవు కాడు.

Verse 126

अनुकूला भविष्यामि त्यज कोपं महाद्युते । अवध्याश्च स्त्रियः प्राहुस्तिर्यग्योनिगता अपि

ఓ మహాద్యుతీ, కోపాన్ని విడిచిపెట్టు; నేను నీకు అనుకూలమగుదును. ఎందుకంటే స్త్రీలు వధ్యులు కారు అని, వారు తిర్యగ్యోనిలో పుట్టినా అని అంటారు.

Verse 127

एकस्मिन्निधनं प्राप्ते पापिष्ठे क्रूरकर्मणि । बहूनां भवति क्षेमस्तत्र पुण्यप्रदो वधः । सत्येवं पृथिवीपाल धर्म्मं मा त्यक्तुमर्हसि

క్రూరకర్ముడైన అత్యంత పాపిష్ఠుడైన ఒకడికి మరణం కలిగితే అనేకులకు క్షేమం కలుగుతుంది; అటువంటి వధ పుణ్యప్రదమవుతుంది. కాబట్టి ఓ భూపాలా, ఇది సత్యమని తెలిసి ధర్మాన్ని విడువకుము.

Verse 128

एवंविधं तु तद्वाक्यं श्रुत्वा राजा महाबलः । क्रोधं निगृह्य धर्मात्मा वसुधामिदमब्रवीत्

ఆ విధమైన మాటలు విని మహాబలుడైన రాజు, ధర్మాత్ముడై, కోపాన్ని నియంత్రించి వసుధతో ఇలా పలికెను.

Verse 129

एकस्यार्थे च यो हन्यादात्मनो वा परस्य वा । एकं वापि बहून्वापि कामतश्चास्ति पातकम्

కామవశంగా ఒక్కరి ప్రయోజనార్థం—తనకోసం గానీ ఇతరునికోసం గానీ—ఒకరిని గానీ అనేకరిని గానీ హతమార్చినవాడు పాపానికి పాత్రుడవుతాడు।

Verse 130

यस्मिंस्तु निधनं प्राप्ता एधन्ते बहवः सुखम् । तस्मिन्हते च भूयो हि पातकं नास्ति तस्य वै

కానీ ఒకడు మరణించగా అనేకులు సుఖసమృద్ధితో వికసిస్తే, ఆ వధలో అతనికి మరల పాపం ఉండదు।

Verse 131

सोऽहं प्रजानिमित्तं त्वां हनिष्यामि वसुन्धरे । यदि मे वचनं नाद्य करिष्यसि जगद्धितम्

అందుచేత, ఓ వసుంధరా! ప్రజల నిమిత్తం నేను నిన్ను హతమార్చుదును; నేడు నీవు జగద్ధితకరమైన నా వాక్యాన్ని చేయకపోతే।

Verse 132

त्वां निहत्याद्य बाणेन मच्छासनपराङ्मुखीम् । आत्मानं पृथुकृत्वेह प्रजा धारयितास्म्यहम्

నా శాసనానికి విరోధంగా తిరిగిన నిన్ను నేడు బాణంతో హతమార్చి, ఇక్కడ నేను నన్ను విస్తరింపజేసుకొని ప్రజలను పోషించి నిలుపుదును।

Verse 133

सा त्वं वचनमास्थाय मम धर्मभृतांवरे । सञ्जीवय प्रजा नित्यं शक्ता ह्यसि न संशयः

కాబట్టి, ఓ ధర్మధారులలో శ్రేష్ఠుడా! నా వాక్యాన్ని ఆశ్రయించి ప్రజలను నిత్యం సజీవంగా నిలిపి పోషించు; నీవు శక్తిమంతుడవు—సందేహం లేదు।

Verse 134

दुहितृत्वं हि मे गच्छ एवमेतन्महच्छरम् । नियच्छे त्वद्वधार्थं च प्रयुक्तं घोरदर्शनम् । प्रत्युवाच ततो वैन्यमेवमुक्ता महासती

“నీవు నాకు కుమార్తెగా అవు—అలానే జరుగుగాక. అప్పుడు నీ వధార్థం విడిచిన భయంకర దర్శనముగల మహాశరాన్ని నేను ఆపుదును.” అని చెప్పగా, మహాసతి వైన్యునికి ప్రత్యుత్తరం ఇచ్చింది.

Verse 135

सर्वमेतदहं राजन्विधास्यामि न संशयः । वत्सं तु मम संयुक्ष्व क्षरेयं येन वत्सला

“ఓ రాజా, ఇవన్నీ నేను నిశ్చయంగా నిర్వహిస్తాను—సంశయం లేదు. కానీ ముందుగా నాకు ఒక దూడను కట్టిపెట్టు; అప్పుడు దూడపై వాత్సల్యముగల ఆవులా నేను పాలధారను ప్రవహింపజేస్తాను.”

Verse 136

समां च कुरु सर्वत्र मां त्वं सर्वभृतां वर । यथा विस्यन्दमानाहं क्षीरं सर्वत्र भावये

“ఓ సర్వభృతాంవరా, నన్ను అన్ని చోట్ల సమంగా చేయుము; అప్పుడు నేను ప్రవహిస్తూ నా పాలును సర్వత్రా వ్యాపింపజేయగలను.”

Verse 137

ईश्वर उवाच । तत उत्सारयामास शिलाजालानि सर्वशः । धनुष्कोट्या ततो वैन्यस्तेन शैला विवर्द्धिताः

ఈశ్వరుడు పలికెను—అప్పుడు వైన్యుడు అన్ని వైపులా ఉన్న శిలాసమూహాలను తొలగించాడు; తరువాత ధనుస్సు కొనతో వాటిని మలచి పర్వతాలను ఉద్ధరించి ఆకారమిచ్చాడు.

Verse 138

मन्वतरेष्वतीतेषु चैवमासीद्वसुन्धरा । स्वभावेनाभवत्तस्याः समानि विषमाणि च

“గతమైన మన్వంతరాలలో భూమి ఇలానే ఉండేది; తన స్వభావముచే ఆమెకు ఎక్కడో సమభూమి, ఎక్కడో విషమ ప్రాంతాలు ఉండేవి.”

Verse 139

न हि पूर्वनिसर्गे वै विषमं पृथिवीतलम् । प्रविभागः पुराणां च ग्रामाणां चाथ विद्यते

ఆది సృష్టిలో భూమి ఉపరితలం అసమంగా లేదు; అప్పుడు పట్టణాలు, గ్రామాల మధ్య విభజన గానీ సరిహద్దులు గానీ లేవు।

Verse 140

न सस्यानि न गोरक्षं न कृषिर्न वणिक्पथः

అప్పుడు పంటలు లేవు, గోరక్షణ లేదు, వ్యవసాయం లేదు, వ్యాపార మార్గాలు కూడా లేవు।

Verse 141

चाक्षुषस्यांतरे पूर्वमासीदेतत्पुरा किल । वैवस्वतेऽन्तरे चास्मिन्सर्वस्यैतस्य संभवः । समत्वं यत्रयत्रासीद्भूमेः कस्मिंश्चिदेव हि

చాక్షుష మన్వంతరానికి ముందుగా, పురాతన స్మృతిలో చెప్పినట్లే, ఇదే స్థితి ఉండేది. కానీ ఈ వైవస్వత మన్వంతరంలో ఇవన్నీ వ్యవస్థలు ఉద్భవించాయి. భూమి ఎక్కడెక్కడ సమంగా ఉండిందో, అక్కడే ప్రజలు నివాసం ఏర్పరచుకున్నారు।

Verse 142

तत्रतत्र प्रजास्ता वै निवसन्ति स्म सर्वदा । आहारः फलमूलं तु प्रजानामभवत्किल

అలాంటి చోట్ల ప్రజలు ఎల్లప్పుడూ నివసించేవారు; వారి ఆహారం, అని చెబుతారు, ఫలాలు మరియు మూలాలే।

Verse 143

कृच्छ्रेणैव तदा तासामित्येवमनुशुश्रुम । वैन्यात्प्रभृतिलोकेऽस्मिन्सर्वस्यैतस्य संभवः

మేము ఇలా విన్నాము—అప్పటికీ వారి జీవనం కష్టంతోనే సాగేది. ఈ లోకంలో వైన్యుని కాలం నుండి ఇవన్నీ (వ్యవస్థిత ఉపాధి మార్గాలు) ఉద్భవించాయి।

Verse 144

संकल्पयित्वा वत्सं तु चाक्षुषं मनुमीश्वरम् । पृथुर्दुदोह सस्यानि स्वहस्ते पृथिवीं ततः

చాక్షుష మనువును వత్సంగా నియమించి, మహారాజు పృథువు తన చేతినే పాత్రగా చేసుకొని భూమిని దోహించాడు; అప్పుడు ధాన్యాది శస్యాలు వెలసినవి।

Verse 145

सस्यानि तेन दुग्धा वै वेन्येनेयं वसुन्धरा । मनुं वै चाक्षुषं कृत्वा वत्सं पात्रे च भूमये

వైన్యుడు (పృథువు) ఈ వసుంధరను నిజంగా శస్యాలతో దోహించాడు. చాక్షుష మనువును వత్సంగా చేసి, భూమినే పాత్రగా భావించి, లోకధారణార్థం ధాన్యాన్ని వెలికితీశాడు।

Verse 146

तेनान्नेन तदा ता वै वर्त्तयन्ते सदा प्रजाः । ऋषिभिः श्रूयते चापि पुनर्दुग्धा वसुन्धरा

ఆ అన్నంతో అప్పట్లో ప్రజలు, తరువాత కూడా ఎల్లప్పుడూ జీవించగలిగారు. ఋషుల వచనంలోనూ వినబడుతుంది—వివిధ జీవవర్గాల హితార్థం వసుంధరను మళ్లీ మళ్లీ దోహించారని।

Verse 147

वत्सः सोमस्ततस्तेषां दोग्धा चापि बृहस्पतिः । पात्रमासन्हि च्छन्दांसि गायत्र्यादीनि सर्वशः

అప్పుడు వారి కోసం సోముడు వత్సమయ్యాడు, బృహస్పతి దోహకుడయ్యాడు. గాయత్రీ మొదలైన వేదఛందస్సులే పాత్రలై, వాటి ద్వారా సారరసం సంగ్రహించబడింది।

Verse 148

क्षीरमासीत्तदा तेषां तपो ब्रह्म च शाश्वतम् । पुनस्ततो देवगणैः पुरंदरपुरोगमैः

వారికి అప్పట్లో క్షీరఫలంగా శాశ్వత తపస్సు మరియు బ్రహ్మతేజస్సు (ఆధ్యాత్మిక శక్తి, జ్ఞానం) లభించింది. తరువాత పురందరుడు (ఇంద్రుడు) ముందుండగా దేవగణాలు మళ్లీ దోహనానికి ప్రవృత్తమయ్యారు।

Verse 149

सौवर्णं पात्रमादाय दुग्धेयं श्रूयते मही । वत्सस्तु मघवा चासीद्दोग्धा च सविताऽभवत्

సువర్ణ పాత్రను తీసుకొని భూమిని మళ్లీ దోహనము చేసినట్లు శ్రుతి. మఘవాన్‌ (ఇంద్రుడు) వత్సమయ్యెను; సవితా (సూర్యుడు) దోహకుడయ్యెను।

Verse 150

क्षीरमूर्जामधु प्रोक्तं वर्तंते तेन देवताः । पितृभिः श्रूयते चापि पुनर्दुग्धा वसुन्धरा

ఆ క్షీరమును ‘ఊర్జా’ ‘మధు’ అని ప్రకటించారు; దానివల్ల దేవతలు నిలిచియున్నారు. పితృదేవతల నుండికూడా—భూమి మళ్లీ దోహించబడిందని శ్రవణం।

Verse 151

राजतं पात्रमादाय स्वधा त्वक्षय्यतृप्तये । वैवस्वतो यमस्त्वासीत्तेषां वत्सः प्रतापवान्

రజత పాత్రను తీసుకొని స్వధా ద్వారా అక్షయ తృప్తికై—వైవస్వత యముడు వారి ప్రతాపవంతమైన వత్సమయ్యెను।

Verse 152

अंतकश्चाभवद्दोग्धा पितृणां भगवा न्प्रभुः । असुरैः श्रूयते चापि पुनर्दुग्धा वसुन्धरा

పితృల కొరకు భగవాన్ ప్రభువు అంతకుడు దోహకుడయ్యెను. అసురులలో కూడ శ్రవణం—భూమి మళ్లీ దోహించబడిందని।

Verse 153

आयसं पात्रमादाय बलमाधाय सर्वशः । विरोचनस्तु प्राह्लादिस्तेषां वत्सः प्रतापवान्

ఇనుప పాత్రను తీసుకొని, సమస్తంగా బలమును ఆహరించి—ప్రహ్లాదుని కుమారుడు విరోచనుడు వారి ప్రతాపవంతమైన వత్సమయ్యెను।

Verse 154

ऋत्विग्द्विमूर्द्धा दैत्यानां दोग्धा तु दितिनन्दनः । मायाक्षीरं दुदोहासौ दैत्यानां तृप्तिकारकम्

దైత్యులకు ఋత్విక్‌గా ద్విమూర్ధా ఉండెను; దోహకుడు దితి కుమారుడు. అతడు ‘మాయా-క్షీరం’ దోహించి, దైత్యులకు తృప్తిని కలిగించెను.

Verse 155

तेनैते माययाऽद्यापि सर्वे मायाविदोऽसुराः । वर्त्तयंति महावीर्यास्तदेतेषां परं बलम्

ఆ మాయాశక్తివల్లనే నేటికీ మాయావిద్యలో నిపుణులైన ఆ అసురులందరూ జీవనాన్ని కొనసాగిస్తారు. మహావీర్యులు అయి దానినే ఆధారంగా చేసుకుంటారు—అదే వారి పరమ బలం.

Verse 156

नागैश्च श्रूयते दुग्धा वत्सं कृत्वा तु तक्षकम् । अलाबुपात्रमादाय विषं क्षीरं तदा महत्

నాగులచేత కూడా భూమి దోహించబడిందని వినబడుతుంది—తక్షకుణ్ని వత్సంగా చేసి. అలాబు (సొరకాయ) పాత్రను తీసుకొని వారు అప్పుడు విషరూపమైన మహత్తర ‘క్షీరం’ దోహించారు.

Verse 157

तेषां वै वासुकिर्दोग्धा काद्रवेयो महायशाः । नागानां वै महादेवि सर्पाणां चैव सर्वशः

వారికి కద్రూ కుమారుడైన మహాయశస్సు వాసుకి దోహకుడయ్యెను, ఓ మహాదేవీ—నాగులకు మరియు సమస్త సర్పులకు కూడా.

Verse 158

तेन वै वर्त्तयन्त्युग्रा महाकाया विषोल्बणाः । तदाहारास्तदाचारास्तद्वीर्यास्तदपाश्रयाः

అదే ఆధారంగా వారు ఉగ్రులు, మహాకాయులు, విషభారితులు జీవనాన్ని కొనసాగిస్తారు—అదే వారి ఆహారం, అదే వారి ఆచారం, అదే వారి వీర్యం, అదే వారి ఆశ్రయం.

Verse 159

आमपात्रे पुनर्दुग्धा त्वंतर्द्धानमियं मही । वत्सं वैश्रवणं कृत्वा यक्षपुण्यजनैस्तथा

మళ్లీ ఈ భూమిని కాల్చని మట్టిపాత్రంలో ‘అంతర్ధాన’రసాన్ని పొందుటకు దోహించారు. వత్సంగా వైశ్రవణుడు (కుబేరుడు)ను నిలిపి యక్షులు, పుణ్యజనులు కలిసి దోహించారు.

Verse 160

दोग्धा रजतनागस्तु चिन्तामणिचरस्तु यः । यक्षाधिपो महातेजा वशी ज्ञानी महातपाः

దోహకుడు రజతనాగుడు—చింతామణుల మధ్య సంచరించువాడు. అతడు యక్షాధిపతి, మహాతేజస్సు గలవాడు, వశీభూతుడు, జ్ఞాని, మహాతపస్వి.

Verse 161

तेन ते वर्त्तयं तीति यक्षा वसुभिरूर्जितैः । राक्षसैश्च पिशाचैश्च पुनर्दुग्धा वसुन्धरा

ఆ ‘క్షీర’ముచేత ధనసంపదతో బలపడిన యక్షులు జీవనాన్ని నడుపుతారు. మరల రాక్షసులు మరియు పిశాచులు కూడా వసుంధరను దోహించారు.

Verse 162

ब्रह्मोपेन्द्रस्तु दोग्धा वै तेषामासीत्कुबेरतः । वत्सः सुमाली बलवान्क्षीरं रुधिरमेव च

వారికై—కుబేరుని నుండి ప్రారంభమైన క్రమంలో—బ్రహ్మా మరియు ఉపేంద్రుడు (విష్ణువు) దోహకులయ్యారు. వత్సం బలవంతుడైన సుమాలి; ‘క్షీరం’ అయితే రక్తమే.

Verse 163

कपालपात्रे निर्दुग्धा त्वंतर्द्धानं तु राक्षसैः । तेन क्षीरेण रक्षांसि वर्त्तयन्तीह सर्वशः

కపాలపాత్రంలో రాక్షసులు ‘అంతర్ధాన’ాన్ని దోహించారు. ఆ ‘క్షీర’ముచేతనే రాక్షసులు ఇక్కడ అన్ని విధాలా జీవనాన్ని నిలుపుకుంటారు.

Verse 164

पद्मपत्रेषु वै दुग्धा गंधर्वाप्सरसां गणैः । वत्सं चैत्ररथं कृत्वा शुचिगन्धान्मही तदा

అప్పుడు గంధర్వాప్సరసల గణములు పద్మపత్రాలలో భూమిని దోహి, చైత్రరథుని దూడగా చేసి, ఆమె పవిత్ర సువాసనలను ప్రసాదించింది।

Verse 165

तेषां वत्सो रुचिस्त्वासीद्दोग्धा पुत्रो मुनेः शुभः । शैलैस्तु श्रूयते देवि पुनर्दुग्धा वसुंधरा

వారికి రుచి దూడగా ఉండెను; ముని యొక్క శుభ కుమారుడు దోహకుడయ్యెను. ఓ దేవీ, పర్వతాల నిమిత్తం వసుంధరను మళ్లీ దోహినట్లు వినబడుచున్నది।

Verse 166

तदौषधीर्मूर्तिमती रत्नानि विविधानि च । वत्सस्तु हिमवांस्तेषां दोग्धा मेरुर्महागिरिः

అప్పుడు ఔషధులు మూర్తిమంతములై, వివిధ రత్నములు కూడా ఉద్భవించెను. వారికి హిమవంతుడు దూడ, మహాగిరి మేరువు దోహకుడు।

Verse 167

पात्रं शिलामयं ह्यासीत्तेन शैलाः प्रतिष्ठिताः । श्रूयते वृक्षवीरुद्भिः पुनर्दुग्धा वसुन्धरा

పాత్రము శిలామయమై ఉండెను; దానివలన పర్వతములు స్థిరంగా నిలిచెను. వృక్షములు మరియు లతల ద్వారా వసుంధరను మళ్లీ దోహినట్లు వినబడుచున్నది।

Verse 168

पालाशं पात्रमादाय च्छिन्नदग्धप्ररोहणम् । दोग्धा तु पुष्पितः शालः प्लक्षो वत्सो यशस्विनि । सर्वकामदुघा दोग्धा पृथिवी भूतभाविनी

కత్తిరించినా కాల్చినా మళ్లీ మొలిచే పలాశకఱ్ఱతో చేసిన పాత్రను తీసుకొని, పుష్పితమైన శాలవృక్షము దోహకుడై, ప్లక్షవృక్షము దూడగా నిలిచెను, ఓ యశస్వినీ. భూతభావినీ అయిన పృథివి సర్వకామదుఘగా దోహింపబడెను।

Verse 169

सैषा धात्री विधात्री च धरणी च वसुन्धरा । दुग्धा हितार्थं लोकानां पृथुना इति नः श्रुतम्

ఆమెయే ధాత్రీ, విధాత్రీ, ధరణీ, వసుంధర. లోకాల హితార్థం పృథువు ఆమెను దోహనం చేశాడని మేము విన్నాము.

Verse 170

चराचरस्य लोकस्य प्रतिष्ठा योनिरेव च । आसीदियं समुद्रांता मेदिनीति परिश्रुता

ఈమె చరాచర లోకానికి ఆధారం, అదే దాని యోని. సముద్రాలతో పరిమితమైన ఈ భూమి ‘మేదినీ’ అని పరంపరలో ప్రసిద్ధి పొందింది.

Verse 171

मधुकैटभयोः पूर्वं मेदोमांसपरिप्लुता । वसुन्धारयते यस्माद्वसुधा तेन कीर्तिता

మధు–కైటభుల (వధకు) పూర్వం ఆమె మేదోమాంసాలతో నిండిపోయి ఉండేది. ‘వసు’—ధనమూ జీవులనూ—ధరించుటవలన ఆమె ‘వసుధ’గా కీర్తింపబడింది.

Verse 172

ततोऽभ्युपगमाद्राज्ञः पृथोर्वैन्यस्य धीमतः । दुहितृत्वमनुप्राप्ता पृथिवीत्युच्यते ततः

ఆపై ధీమంతుడైన రాజు పృథు వైన్యుని అంగీకారం, పరిరక్షణ వలన ఆమె కుమార్తెస్థితిని పొందింది; అందుకే ఆమె ‘పృథివీ’ అని పిలవబడుతుంది.

Verse 173

प्रथिता प्रविभक्ता च शोभिता च वसुन्धरा । दुग्धा हि यत्नतो राज्ञा पत्तनाकरमालिनी

ఇలా వసుంధర ప్రసిద్ధి పొందింది, సువిభక్తమై శోభిల్లింది. పట్టణాలు, గనుల మాలికతో అలంకృతమైన ఆమెను రాజు యత్నపూర్వకంగా దోహనం చేశాడు.

Verse 174

एवं प्रभावो राजासीद्वैन्यः स नृपसत्तमः । ततः स रंजयामास धर्मेण पृथिवीं तदा

ఇట్లే నృపశ్రేష్ఠుడైన వైన్య రాజుని ప్రభావమూ మహిమయూ ఉండెను. అప్పుడు అతడు ధర్మమార్గమున భూమిని సంతోషపరచి పాలించెను.

Verse 175

ततो राजेति शब्दोऽथ पृथिव्यां रंजनादभूत् । स राज्यं प्राप्य वैन्यस्तु चिंतयामास पार्थिवः

ఆపై భూమిపై ప్రజలను రంజింపజేయుట వలననే ‘రాజా’ అనే శబ్దము ప్రాచుర్యమొందెను. వైన్యుడు రాజ్యము పొందిన తరువాత, పాలకుడిగా గంభీరంగా ఆలోచించెను.

Verse 176

पिता मम ह्यधर्मिष्ठो यज्ञाद्युच्छित्तिकारकः । कस्मिन्स्थाने गतश्चासौ ज्ञेयं स्थानं कथं मया

‘నా తండ్రి అత్యంత అధార్మికుడు, యజ్ఞాది ధర్మకర్మలను నాశనం చేసినవాడు. అతడు ఏ లోకానికి వెళ్లెను? అతని స్థానం నేను ఎలా తెలుసుకొనగలను?’

Verse 177

कथं तस्य क्रिया कार्या हतस्य ब्राह्मणैः किल । कथं गतिर्भवेत्तस्य यज्ञदानक्रियाबलात्

‘బ్రాహ్మణులచేత హతుడైనవాడని చెప్పబడుచున్నది; అటువంటి అతనికి శ్రాద్ధాది క్రియలు ఎలా చేయాలి? యజ్ఞ, దాన, విధికర్మబలముతో అతని గతి ఎలా మెరుగుపడును?’

Verse 178

इत्येव चिंतया तस्य नारदोभ्याजगाम ह । तस्यैवमासनं दत्त्वा प्रणिपत्य च पृष्टवान्

ఇలా చింతలో నిమగ్నుడై ఉన్న రాజుని వద్దకు నారదముని వచ్చెను. రాజు ఆయనకు ఆసనం సమర్పించి, నమస్కరించి, తరువాత ప్రశ్నించెను.

Verse 179

भगवन्सर्वलोकस्य जानासि त्वं शुभाशुभम् । पिता मम दुराचारो देवब्राह्मणनिंदकः

హే భగవన్! సమస్త లోకాల శుభాశుభ గతులను మీరు తెలిసినవారు. నా తండ్రి దురాచారుడు, దేవబ్రాహ్మణ నిందకుడు.

Verse 180

स्वकर्मणा हतो विप्रैः परलोकमवाप्तवान् । कस्मिंस्थाने गतस्तातः श्वभ्रं वा स्वर्गमेव च

తన స్వకర్మ ప్రభావంతో విప్రుల చేత హతుడై అతడు పరలోకాన్ని పొందాడు. నా తండ్రి ఏ స్థితికి వెళ్లాడు—భయంకర గర్తంలో (నరకంలో)నా, లేక స్వర్గానికేనా?

Verse 181

ततोऽब्रवीन्नारदस्तु ज्ञात्वा दिव्येन चक्षुषा । शृणु राजन्महाबाहो यत्र तिष्ठति ते पिता

అప్పుడు నారదుడు దివ్యచక్షువుతో తెలిసికొని పలికెను—హే మహాబాహు రాజా! వినుము; నీ తండ్రి ఇప్పుడు ఎక్కడ నివసిస్తున్నాడో చెబుతాను.

Verse 182

अत्र देशो मरुर्नाम जलवृक्षविवर्जितः । तत्र देशे महारौद्रे जनकस्ते नरोत्तम

ఇక్కడ ‘మరు’ అనే దేశం ఉంది; అది జలమూ వృక్షమూ లేనిది. హే నరోత్తమా! ఆ అత్యంత భయంకర దేశంలో నీ తండ్రి ఉన్నాడు.

Verse 183

म्लेच्छमध्ये समुत्पन्नो यक्ष्मी कुष्ठसमन्वितः । उच्छिष्टभोजी म्लेच्छानां कृमिभिः संयुतो व्रणैः

అతడు మ్లేచ్ఛుల మధ్య జన్మించాడు—క్షయరోగం, కుష్ఠంతో కూడినవాడు. మ్లేచ్ఛుల ఉచ్ఛిష్టాన్ని భుజిస్తూ, కృములతో నిండిన వ్రణాలతో ఉన్నాడు.

Verse 184

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य नारदस्य महात्मनः । हाहाकारं ततः कृत्वा मूर्छितो निपपात ह

మహాత్ముడైన నారదుని వాక్యాలు విని అతడు ‘హా హా’ అని విలపించి, ఆపై మూర్ఛపోయి నేలపై పడిపోయాడు।

Verse 185

चिंतयामास दुःखार्तः कथं कार्यं मया भवेत् । इत्येवं चिंतयानस्य मतिर्जाता महात्मनः । पुत्रः स कथ्यते लोके पितरं त्रायते तु यः

దుఃఖంతో బాధపడుతూ అతడు ఆలోచించాడు—“నేను ఏమి చేయాలి?” ఇలా తలచుతుండగా ఆ మహాత్మునిలో మహత్తర నిశ్చయం కలిగింది—లోకంలో తండ్రిని రక్షించేవాడే నిజమైన ‘పుత్రుడు’ అని చెప్పబడతాడు।

Verse 186

स कथं तु मया तातः पापान्मुक्तो भविष्यति । एवं संचिंत्य स ततो नारदं पर्यपृच्छत

“అయితే నా ద్వారా నా తండ్రి పాపాల నుండి ఎలా విముక్తి పొందుతాడు?” అని ఆలోచించి అతడు నారదుని ప్రశ్నించాడు।

Verse 188

नारद उवाच । गच्छ राजन्प्रधानानि तीर्थानि मनुजेश्वर । पितरं तेषु चानीय तस्माद्राजन्मरुस्थलात्

నారదుడు అన్నాడు—“ఓ రాజా, ఓ మనుజేశ్వరా! ప్రధాన తీర్థాలకు వెళ్లు; ఓ రాజా, ఆ ఎడారి ప్రాంతం నుండి నీ తండ్రిని తీసుకొని ఆ తీర్థాలకు తీసుకురా।”

Verse 189

यत्र देवाः सप्रभावास्तीर्थानि विमलानि च । तत्र गच्छ महाराज तीर्थयात्रां कुरु प्रभो

“ఓ మహారాజా, దేవతలు తమ ప్రభావంతో ప్రకాశించే చోట, తీర్థాలు నిర్మలంగా ఉన్న చోటకు వెళ్లు; ఓ ప్రభూ, తీర్థయాత్ర చేయి।”

Verse 190

एवं ह्यवितथं विद्धि मोक्षस्ते भविता पितुः । तच्छ्रुत्वा वचनं राजा नारदस्य महात्मनः । सचिवे भारमाधाय स्वराजस्य जगाम ह

ఇది నిశ్చయంగా తెలుసుకొనుము—నీ తండ్రికి తప్పక మోక్షము కలుగును. మహాత్మ నారదుని వచనము విని రాజు రాజ్యభారమును మంత్రికి అప్పగించి స్వయంగా బయలుదేరెను.

Verse 191

स गत्वा मरुभूमिं तु म्लेच्छमध्ये ददर्श ह । कुष्ठरोगेण महता क्षयेण च समावृतम्

అతడు మరుభూమికి వెళ్లి మ్లేచ్ఛుల మధ్య అతనిని చూచెను. అతడు ఘోర కుష్ఠరోగముతోను క్షయరోగముతోను ఆవరించబడి ఉండెను.

Verse 192

गव्यूतिमात्रं तत्रैव शून्यं मानुषवर्जितम् । एवं दृष्ट्वा स राजा तु संतप्तो वाक्यमब्रवीत्

అక్కడే గవ్యూతి మాత్రము విస్తీర్ణముగా జనశూన్యమై, మనుష్యవర్జితమై ఉండెను. అది చూచి రాజు దుఃఖాగ్నితో దగ్ధుడై ఈ వచనములు పలికెను.

Verse 193

हे म्लेच्छ रोगिपुरुषं स्वगृहं च नयाम्यहम् । तत्राहमेनं निरुजं करोमि यदि मन्यथ

హే మ్లేచ్ఛులారా, ఈ రోగి పురుషుని నేను నా గృహమునకు తీసికొని పోతాను. అక్కడ నేను ఇతనిని నిరోగుడిగా చేయుదును—మీకు సమ్మతమైతే.

Verse 194

ज्ञात्वेति सर्वे ते म्लेच्छाः पुरुषं तं दयापरम् । ऊचुः प्रणतसर्वांगाः शीघ्र नय जगत्पते । अस्मद्भाग्यवशान्नाथ त्वमेवात्र समागतः

ఆయన దయాపరుడని తెలిసికొని ఆ మ్లేచ్ఛులందరు సర్వాంగములతో నమస్కరించి పలికిరి—“శీఘ్రముగా తీసికొని పో, హే జగత్పతే. హే నాథా, మా భాగ్యవశమున నీవే ఇక్కడికి వచ్చితివి.”

Verse 195

दुर्गंधोपहता लोकास्त्वया नाथ सुखीकृताः । तत आनाय्य पुरुषाञ्छिबिकावाहनोचितान्

దుర్గంధంతో బాధపడిన ప్రజలను నీవు, ఓ నాథా, సుఖపరిచితివి. ఆపై పల్లకీ మోయుటకు తగిన పురుషులను పిలిపించి (ఆయనను) తీసుకెళ్లుటకు సిద్ధమయ్యారు.

Verse 196

ततः श्रुत्वा तु वचनं तस्य राज्ञो दयावहम् । प्रापुस्तीर्थान्यनेकानि केदारादीनि कोटिशः

ఆ రాజు పలికిన కరుణను రేపే వాక్యాన్ని విని, కేదారాది అనేక తీర్థాలు—కోట్ల సంఖ్యలో—అక్కడ సమూహాలుగా చేరాయి.

Verse 197

यत्रयत्र स गच्छेत वैन्यो वेनेन संयुतः । तत्र तत्रैव तीर्थानामाक्रंदः श्रूयते महान्

వైన్యుడు ధనుస్సుతో కూడి ఎక్కడెక్కడికి వెళ్లినా, అక్కడక్కడే తీర్థాల మహా ఆర్తనాదం వినిపించేది.

Verse 198

हा दैव रिपुरायाति अस्माकं नाशहेतवे । अधुना क्व गमिष्याम इति चिंता पुनःपुनः

‘హా! దైవవశాత్ శత్రువు మా నాశహేతువుగా వస్తున్నాడు. ఇప్పుడు మేము ఎక్కడికి పోవాలి?’—అని ఆలోచన మళ్లీ మళ్లీ కలిగింది.

Verse 199

दर्शनेनापि तस्यैव हाहाकारं विधाय वै । पलायंते च तीर्थानि देवा नश्यंति तत्क्षणात्

అతని దర్శనమాత్రంతోనే ‘హా హా’ అని కేకలు వేసి తీర్థాలు పారిపోయాయి; దేవతలు ఆ క్షణమే అంతర్ధానమయ్యారు.

Verse 200

एवं वर्षत्रयं राजा तीर्थयात्रां चकार वै । न तस्य मुक्तिर्ददृशे ततः शोकमगात्परम्

ఈ విధంగా రాజు మూడు సంవత్సరాలు తీర్థయాత్రలు చేశాడు; అయినా తనకు మోక్షలక్షణం కనబడలేదు, అందుచేత అతడు ఘోర శోకంలో పడ్డాడు।

Verse 201

ततस्तु प्रेरिता भृत्याः कुरुक्षेत्रे महाप्रभे । यदि वापि पुनस्तत्र पापमुक्तिर्भवेत्ततः

అనంతరం సేవకులు, ఓ మహాప్రభూ, అతనిని ప్రేరేపించి ఇలా అన్నారు—‘కురుక్షేత్రంలో అయితే మళ్లీ పాపముక్తి కలగవచ్చు.’