Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 123

Devanagari script

मयि लोकाः स्थिता राजन्मयेदं धार्यते जगत् । मदृते तु विनश्येयुः प्रजाः पार्थिव विद्धि तत्

Transliteration

mayi lokāḥ sthitā rājanmayedaṃ dhāryate jagat | madṛte tu vinaśyeyuḥ prajāḥ pārthiva viddhi tat

Translation

“ఓ రాజా, లోకములు నాపై ఆధారపడి ఉన్నాయి; నా వల్లనే ఈ జగత్తు నిలుచున్నది. నన్ను లేకుండా, ఓ పార్థివా, ప్రజలు నశిస్తారు—ఇది సత్యమని తెలుసుకో.”

Word by Word

• मयि: in me
• मयि: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, सप्तमी (Locative), एकवचन

• लोकाः: worlds/people
• लोकाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), बहुवचन

• स्थिताः: are situated/stand
• स्थिताः: Kriya (Predicative participle/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) + क्त (कृत् प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि/भूतकर्तरि कृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; लोकाः इति पदस्य विशेषणम्

• राजन्: O king
• राजन्: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन

• मया: by me
• मया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, तृतीया (Instrumental), एकवचन

• इदम्: this
• इदम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन; सर्वनाम

• धार्यते: is sustained/borne
• धार्यते: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: धृ (धातु)
• Form: लट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि प्रयोग (passive)

• जगत्: the world
• जगत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन

• मत्-ऋते: without me
• मत्-ऋते: Apadana (Separation/अपादान)
• Type: Indeclinable
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + ऋते (अव्यय)
• Form: उपपद-समासवत् प्रयोगः; वियोगार्थक अव्यय ‘ऋते’ (without) सह पञ्चमी/षष्ठी-अर्थे; अर्थतः ‘मदृते’ = ‘मां विना’

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/अवधारणार्थक अव्यय (particle)

• विनश्येयुः: would perish
• विनश्येयुः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नश् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन; उपसर्गः वि-

• प्रजाः: subjects/people
• प्रजाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रजा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), बहुवचन

• पार्थिव: O king (earth-lord)
• पार्थिव: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: पार्थिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन

• विद्धि: know/understand
• विद्धि: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: विद् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष, एकवचन

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन; सर्वनाम

Speaker

Bhū-devī / Mahī (the Earth goddess)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Bhūdevī declares: ‘The worlds rest in me; by me the universe is upheld.’ The scene expands: continents, oceans, and lokas appear as symbolic layers around her, while Vainya listens, chastened.

Characters & Entities

• Bhū-devī (Earth)
• Trailokya (worlds)
• Pṛthu/Vainya (addressed as king)
• Prajā (beings)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Reverence for Earth is dharma: all prosperity and life depend on Bhū, so governance must protect her.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra provides the sacred frame in which cosmic truths are taught as tīrtha-mahattva.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; the verse implies dharmic stewardship and veneration of Earth (Bhū-pūjā as a principle).