Adhyaya 33

Verse 1

देव्युवाच । पितुर्वधामर्षसुजात मन्युना यद्यत्कृतं कर्म पुरा महर्षिणा । दधीचिपुत्रेण सुरप्रसाधिना सर्वं श्रुतं तद्धि मया समाधिना

దేవి పలికెను—తండ్రి వధపై కలిగిన అమర్షజన్య క్రోధంతో దధీచి పుత్రుడు, దేవకార్యసాధకుడైన ఆ మహర్షి పూర్వం చేసిన కర్మలన్నిటిని నేను సమాధిలో వినితిని।

Verse 2

पुनःपुनर्वै विबुधैः समानं यद्वृत्तमासी त्किमपि प्रधानम् । कार्यं हि तत्सर्वमनुक्रमेण विज्ञातुमिच्छामि कुतूहलेन

దేవులతో కలిసి పునఃపునః జరిగిన ప్రధాన విషయం ఏమిటి? ఆ సమస్త కార్యాన్ని నేను కుతూహలంతో క్రమంగా తెలుసుకోవాలని కోరుతున్నాను।

Verse 3

ईश्वर उवाच । उक्तो यदासौ विबुधैः समस्तैरापः पुरा त्वं भुवि भक्षयस्व । यतोऽमराणां प्रथमं हि जाता आपोऽग्रजाः सर्वसुरासुरेभ्यः

ఈశ్వరుడు పలికెను—సమస్త దేవతలు అతనితో, ‘పూర్వం భూమిపై జలాలను భక్షించు’ అని అన్నారు. ఎందుకంటే అమరులలో జలాలే మొదట పుట్టినవి—సర్వ దేవాసురులకు అగ్రజులు।

Verse 4

तेनैवमुक्तस्तु महात्मना तदा प्रदर्शयध्वं मम ता यतः स्थिताः । पीत्वा सुराः सर्वमहं पुरस्तात्कृत्यं करिष्ये सुरभक्षणं हि

ఇలా చెప్పబడినప్పుడు ఆ మహాత్ముడు అన్నాడు—‘ఆ జలాలు ఎక్కడ ఉన్నాయో నాకు చూపండి. వాటిని అన్నిటిని త్రాగిన తరువాత నేను తదుపరి కర్తవ్యాన్ని నిర్వర్తిస్తాను—అదే దేవభక్షణం.’

Verse 5

तत्रापि नेतुं यदि मां समर्था यत्रासते वारिचयाः समेताः । अतोऽन्यथा नाहमलीकवादी प्राणे प्रयाते मुनिवाक्यकारी

‘మీరు నన్ను అక్కడికి తీసుకెళ్లగలిగితే—జలసమూహాలు కూడి ఉన్న చోటికి—అప్పుడు తీసుకెళ్లండి. లేకపోతే నేను అసత్యవాది కాదు; ప్రాణం పోయినా మునివాక్యాన్ని ఆచరించేవాడిని.’

Verse 6

आहोक्ते पुंडरीकाक्ष और्वं हि वाडवं तदा । त्वां प्रापयिष्ये यत्रापः केन यानेन वाडव

అప్పుడు పుండరీకాక్షుడు వాడవ (ఔర్వ)ను ఉద్దేశించి అన్నాడు— “జలములు ఉన్న చోటికి నిన్ను చేర్చుదును; కాని ఓ వాడవా, ఏ వాహనముతో వెళ్తావు?”

Verse 7

वाडव उवाच । नाहं हयादिभिर्यानैर्गंतुं तत्र समुत्सहे । कुमारीकरसंपर्कमेकं मुक्त्वा मतं हि मे

వాడవుడు అన్నాడు— “గుర్రాలు మొదలైన వాహనాలతో అక్కడికి వెళ్లడానికి నేను సిద్ధం కాను. నాకు ఒకటే సమ్మతం—కుమారిక చేతి స్పర్శ.”

Verse 8

विष्णुरुवाच । एतत्ते सुलभं यानं तां कन्यामानयाम्यहम् । या त्वां नेतुं समर्था स्यादपां स्थानं सुनिश्चितम्

విష్ణువు అన్నాడు— “ఇది నీకు సులభంగా లభించే వాహనం. నేను ఆ కన్యను తీసుకొస్తాను; ఆమె నిన్ను నిశ్చితంగా జలస్థానానికి నడిపించగలదు.”

Verse 9

ईश्वर उवाच । सुरभीशापसंतप्ता प्रागुपात्तदशाफला । सरस्वती यानभूता तस्य सा विष्णुना कृता

ఈశ్వరుడు అన్నాడు— “సురభి శాపంతో బాధపడుతూ, పూర్వం స్వీకరించిన స్థితి ఫలాన్ని ధరించిన సరస్వతిని విష్ణువు అతని వాహనంగా చేసెను.”

Verse 10

ततोऽब्रवीद्विभुर्गंगां पार्श्वतः समुपस्थिताम् । एनं वह्निं महाभागे वेगान्नय महोदधिम् । नान्या शक्ता समानेतुं त्वां विना लोकपावनि

అప్పుడు ప్రభువు తన పక్కన నిలిచిన గంగను ఉద్దేశించి అన్నాడు— “ఓ మహాభాగే, ఈ అగ్నిని వేగంగా మహాసముద్రానికి చేర్చు. ఓ లోకపావని, నిన్ను తప్ప మరెవ్వరూ దీనిని అక్కడికి తీసుకువెళ్లలేరు.”

Verse 11

गङ्गोवाच । नास्ति मे भगवञ्छक्ति रौर्वं वोढुं जगत्पते । रौद्ररूपी महानेष दहत्येवानलो भृशम्

గంగా పలికెను— ఓ భగవన్, ఓ జగత్పతే! రౌర్వాగ్నిని మోయగల శక్తి నాలో లేదు. ఈ మహాబలమైన రౌద్రరూప జ్వాల అగ్నివలె అత్యంతంగా దహిస్తుంది.

Verse 12

ततस्तु यमुनां प्राह सिन्धुं तस्या ह्यनन्तरम् । अन्या नदीश्च विविधाः पृथक्पृथगुदारधीः

అనంతరం ఆయన యమునను ఉద్దేశించి పలికెను; ఆమె తరువాత సింధువును; అలాగే ఇతర విభిన్న నదులను కూడా— ప్రతి ఒక్కటి తన తన ఉదార సంకల్పంతో.

Verse 13

अशक्तास्ताः समानेतुं पृष्टाश्च सुरसत्तमैः । ततः सरस्वतीं प्राह देवदेवो जनार्द्दनः । त्वमेव वज कल्याणि प्रतीच्यां लवणोदधौ

ఆ నదులు దేవశ్రేష్ఠులు అడిగినప్పటికీ దానిని తీసుకురావడంలో అసమర్థులయ్యారు. అప్పుడు దేవదేవుడు జనార్దనుడు సరస్వతిని ఉద్దేశించి— ‘హే కల్యాణీ! నీవే పశ్చిమ దిశగా లవణోదధి (సముద్రం) వైపు వెళ్ళు’ అని పలికెను.

Verse 14

एवं कृते सुराः सर्वे भविष्यन्ति भयोज्झिताः । अन्यथा वाडवेनैते दह्यंते स्वेन तेजसा

ఇలా చేసినట్లయితే సమస్త దేవతలు భయరహితులవుతారు; లేకపోతే వీరు వాడవుని స్వతేజస్సుతో దహించబడతారు.

Verse 15

तस्मात्त्वं रक्ष विबुधाने तस्मात्तुमुलाद्भयात् । मातेव भव सुश्रोणि सुराणामभयप्रदा

కాబట్టి ఆ ఘోర భయమునుండి దేవతలను రక్షించు. హే సుశ్రోణీ! తల్లివలె ఉండి దేవులకు అభయాన్ని ప్రసాదించు.

Verse 16

एवमुक्ता हि सा तेन विष्णुना प्रभविष्णुना । आह नाहं स्वतन्त्रास्मि पिता मे ध्रियते चिरात्

ఆ మహాప్రభావుడైన విష్ణువు ఇలా పలికినప్పుడు ఆమె ప్రత్యుత్తరమిచ్చింది—“నేను స్వతంత్రురాలిని కాను; నా తండ్రి అధికారం నాపై చాలాకాలంగా ఉంది।”

Verse 17

तस्याहं कारिणी नित्यं कुमारी च धृतव्रता । कालत्रयेप्यस्वतन्त्रा श्रूयते विबुधैः सुता

“నేను నిత్యం ఆయన ఆజ్ఞను నెరవేర్చే సేవికను—కుమారిని, వ్రతస్థిరురాలిని. మూడు కాలాలలోనూ నేను స్వతంత్రురాలిని కాను; జ్ఞానులు కుమార్తెను ఇలా వర్ణిస్తారు।”

Verse 18

पित्रादेशं विना नाहं पदमेकमपि क्वचित् । गच्छामि तस्मात्कोऽप्यन्य उपायश्चिंत्यतां हरे

“తండ్రి ఆజ్ఞ లేకుండా నేను ఎక్కడికీ ఒక్క అడుగైనా వేయను. కాబట్టి, హే హరి, మరొక ఉపాయం ఆలోచించండి।”

Verse 19

तत्स्वरूपं विदित्वैवं समभ्येत्य पितामहम् । तमब्रवीद्वासुदेवो देवकार्यमिदं कुरु

ఇలా నిజస్థితిని తెలుసుకున్న వాసుదేవుడు పితామహుడు (బ్రహ్మ) వద్దకు వెళ్లి ఇలా అన్నాడు—“దేవకార్యమిది నెరవేర్చండి।”

Verse 20

नान्यथा शक्यते नेतुं वाडवोऽग्निर्महाबलः । अदृष्टदोषां मुक्त्वेमां कुमारीं तनयां तव

“మహాబలమైన వాడవాగ్నిని తీసుకెళ్లడానికి మరో మార్గం లేదు. దోషం కనబడని ఈ కుమారిని—మీ కుమార్తెను—విడుదల చేయండి।”

Verse 21

तच्छ्रुत्वा विष्णुना प्रोक्तं कुमारीं तनयां तदा । शिरस्याधाय सस्नेहमुवाच प्रपितामहः

విష్ణువు పలికిన మాటలను విని ప్రపితామహుడు (బ్రహ్మ) ఆ సమయంలో స్నేహంతో తన కుమార్తె అయిన కుమారిని శిరస్సుపై ఉంచుకొని ఆమెతో పలికెను।

Verse 22

याहि देवि सुरान्सर्वान्रक्ष त्वं भयमागतान् । विनिक्षिप त्वं नीत्वैनं वाडवं लवणांभसि । पितुर्वाक्यं हि सा श्रुत्वा प्रोवाच श्रुतिलक्षणा

“దేవి, వెళ్ళు; భయంతో వచ్చిన సమస్త దేవతలను రక్షించు. ఈ వాడవాగ్నిని తీసుకొని లవణసముద్రంలో పడవేయి.” తండ్రి వాక్యాన్ని విని శ్రుతిలక్షణా దేవి ప్రత్యుత్తరం పలికెను।

Verse 23

सरस्वत्युवाच । एषास्मि प्रस्थिता तात तव वाक्या दसंशयम् । रौद्रोऽयं वाडवो वह्निस्तनुं मे भक्षयिष्यति

సరస్వతి పలికెను— “తాతా, మీ ఆజ్ఞవలన నేను నిస్సందేహంగా బయలుదేరుతున్నాను; కాని ఈ వాడవాగ్ని రౌద్రమైనది, ఇది నా దేహాన్ని దహించును.”

Verse 24

प्राप्तं कलियुगं रौद्रं सांप्रतं पृथिवीतले । लोकः पापसमाचारः स्पर्शयिष्यति मां प्रभो

“ప్రభో, ఇప్పుడు భూమిపై రౌద్రమైన కలియుగం వచ్చెను; పాపాచారంలో మునిగిన ప్రజలు నన్ను స్పర్శించుదురు.”

Verse 25

ततो दुःखतरं किं स्याद्यत्पापैः सह संगमः

“పాపులతో సంగమం కన్నా ఎక్కువ దుఃఖం మరేమి ఉండగలదు?”

Verse 26

ब्रह्मोवाच । यदि पापजनाकीर्णं न वांछसि धरातलम् । पातालतलसंस्था त्वं नय वह्निं महोदधौ

బ్రహ్ముడు పలికెను—పాపజనులతో నిండిన భూమితలాన్ని నీవు కోరనిచో, పాతాళతలంలో నివసించి ఈ అగ్నిని మహోదధిలోనికి నడిపించుము।

Verse 27

यदातिश्रमसंयुक्ता वह्निना दह्यसे भृशम् । तदा विभिद्य वसुधां प्रत्यक्षा भव पुत्रिके

నీవు అతిశ్రమంతో కూడి అగ్నిచేత తీవ్రంగా దహింపబడినప్పుడు, అప్పుడు వసుధను చీల్చి అందరి ముందర ప్రత్యక్షమవుము, ఓ కుమార్తె।

Verse 28

कृत्वा वक्त्रं विशालाक्षि प्राची भव सुमध्यमे । ततो यास्यंति तीर्थानि त्वां श्रांतां चारुहासिनीम्

ఓ విశాలాక్షి, సుమధ్యమే! ముఖాన్ని తూర్పు దిశకు తిప్పి ప్రాచీముఖముగా ఉండు; అప్పుడు నీవు శ్రాంతురాలైన వేళ, ఓ చారుహాసినీ, తీర్థములు నీ వద్దకు వచ్చెదవు।

Verse 29

तानि सर्वाणि चागत्य साहाय्यं ते वरानने । करिष्यंति त्रयस्त्रिंशत्कोट्यो वै मम शासनात्

ఓ వరాననే! ఆ తీర్థములన్నీ వచ్చి నీకు సహాయము చేయుదురు—నా ఆజ్ఞచేత, నిజముగా ముప్పైమూడు కోట్లు।

Verse 30

गच्छ पुत्रि न संतापस्त्वया कार्यः कथंचन । अरिष्टं व्रज पंथानं मा सन्तु परिपंथिनः

వెళ్లు, ఓ కుమార్తె; నీవు ఏ విధంగానూ శోకించవలసినది కాదు। అపాయరహితమైన మార్గమున సాగుము—నీ దారిలో అడ్డంకులు గాని శత్రువులు గాని లేకుండుగాక।

Verse 31

ईश्वर उवाच । एवमुक्ता तदा तेन ब्रह्मणाथ सरस्वती । त्यक्त्वा भयं हृष्टमनाः प्रयातुं समुपस्थिता

ఈశ్వరుడు పలికెను—బ్రహ్ముడు ఇలా పలికిన తరువాత సరస్వతి భయాన్ని విడిచి హర్షితచిత్తంతో ప్రయాణానికి సిద్ధపడింది।

Verse 32

तस्याः प्रयाणसमये शंखदुंदुभिनिःस्वनैः । मंगलानां च निर्घोषैर्जगदापूरितं शुभैः

ఆమె ప్రయాణ సమయమున శంఖధ్వని, దుందుభి నాదములు మరియు మంగళఘోషముల శుభప్రకటనలతో సమస్త జగత్తు పవిత్రానందంతో నిండిపోయింది।

Verse 33

सितांबरधरा देवी सितचंदनगुंठिता । शारदांबुदसंकाशा तारहारविभूषिता

దేవి తెల్లని వస్త్రాలు ధరించి, తెల్ల చందనంతో లేపింపబడి; శరదృతు మేఘంలా ప్రకాశించి, ముత్యాల హారంతో అలంకృతమైంది।

Verse 34

संपूर्णचंद्रवदना पद्मपत्रायतेक्षणा । कीर्तिर्यथा महेंद्रस्य पूरयन्ती दिशो दश

ఆమె ముఖము పూర్ణచంద్రునివలె, నేత్రాలు పద్మపత్రాలవలె; మహేంద్రుని కీర్తిలా దశదిశలను నింపుచుండెను।

Verse 35

स्वतेजसा द्योतयंती सर्वमाभासयज्जगत् । अनुव्रजंती गंगा वै तयोक्ता वरवर्णिनि

ఆమె స్వతేజస్సుతో ప్రకాశించి సమస్త జగత్తును వెలిగించుచుండెను; ఆమెను అనుసరించి గంగ కూడా నడిచెను—ఓ సుందరవర్ణినీ, అని ఆమెను సంబోధించెను।

Verse 36

द्रक्ष्यामि त्वां पुनरहं कुत्र वै वसतीं सखि । एवमुक्ता तया गंगा प्रोवाच स्निग्धया गिरा

“సఖీ, నేను నిన్ను మళ్లీ ఎక్కడ దర్శించగలను—నీవు ఎక్కడ నివసిస్తావు?” అని ఆమె అడిగినపుడు గంగా స్నిగ్ధమైన వాణితో ప్రత్యుత్తరం చెప్పింది।

Verse 37

यदैव वीक्षसे प्राचीदिशि प्राप्स्यसि मां तदा । सुरैः परिवृता सर्वैस्तत्राहं तव सुवृते

నీవు ఎప్పుడైతే తూర్పు దిశ వైపు చూస్తావో, అప్పుడే నన్ను పొందుతావు। హే సువ్రతా, అక్కడ నేను సమస్త దేవతలతో పరివృతమై నీకు సన్నిధిగా ఉంటాను।

Verse 38

दर्शनं संप्रदास्यामि त्यज शोकं शुचिस्मिते । तामापृच्छ्य ततो गंगां पुनर्दर्शनमस्तु ते

నేను నిశ్చయంగా నీకు నా దర్శనం ప్రసాదిస్తాను; హే శుచిస్మితే, శోకాన్ని విడిచిపెట్టు. ఆపై గంగను వీడుకొని—నీకు పునర్దర్శనం కలుగుగాక।

Verse 39

गच्छ स्वमालयं भद्रे स्मर्त्तव्याऽहं त्वयाऽनघे । यमुनापि तथा चैवं गायत्री सुमनोरमा

హే భద్రే, నీ స్వగృహానికి వెళ్లు; హే అనఘే, నన్ను స్మరించాలి. అలాగే యమునాను కూడా, అలాగే సుమనోహరమైన గాయత్రిని కూడా స్మరించు।

Verse 40

सावित्रीसहिताः सर्वाः सख्यः संप्रेषितास्तदा । ततो विसृज्य तां देवी नदी भूत्वा सरस्वती

అప్పుడు సావిత్రితో కూడిన ఆమె సఖులందరినీ పంపివేశారు. అనంతరం దేవి ఆమెను వీడుకొని నదిరూపం ధరించి సరస్వతిగా మారింది।

Verse 41

हिमवंतं गिरिं प्राप्य प्लक्षात्तत्र विनिर्गता । अवतीर्णा धरापृष्ठे मत्स्यकच्छपसंकुला

హిమవంత పర్వతాన్ని చేరి ఆమె అక్కడ ప్లక్షవృక్షం నుండి ప్రబలింది. భూమి పృష్ఠంపై అవతరించి ఆమె చేపలు, కూర్మాలతో నిండిపోయింది.

Verse 42

ग्राहडिंडिमसंपूर्णा तिमिनक्रगणैर्युता । हसंती च महादेवी फेनौघैः सर्वतो दिशम्

గ్రాహాల డింఢిమనాదంతో నిండినదై, తిమి-మత్స్యములు మరియు మకరగణములతో కూడిన మహాదేవి నవ్వుతున్నట్లుగా సాగుతూ, నురుగు ప్రవాహాలను అన్ని దిశలకూ చిమ్మింది.

Verse 43

पुण्यतो यवहा देवीस्तूयमाना द्विजातिभिः । वाडवं वह्निमादाय हयवेगेन निःसृता

పుణ్యప్రదాయిని అయిన దేవి, ద్విజులచే స్తుతింపబడుతూ, వాడవ అగ్నిని ధరించి, అశ్వవేగంతో ఉప్పొంగి బయలుదేరింది.

Verse 44

भित्त्वा वेगाद्धरापृष्ठं प्रविष्टाथ महीतलम् । यदायदाभवच्छ्रांता दह्यते वाडवाग्निना । तदातदा मर्त्यलोके याति प्रत्यक्षतां नदी

వేగంతో భూమి పృష్ఠాన్ని చీల్చి ఆమె భూగర్భంలో ప్రవేశించింది. ఎప్పుడెప్పుడైతే ఆమె శ్రాంతమై వాడవ అగ్నిచే దహింపబడుతుందో, అప్పుడప్పుడే ఆ నది మర్త్యలోకంలో మళ్లీ ప్రత్యక్షమవుతుంది.

Verse 45

ततस्तु जायते प्राची संतप्ता वाडवेन तु । ततो वै यानि तीर्थानि कीर्त्तितानि पुरातनैः

అనంతరం వాడవ (అగ్ని)చే సంతప్తమై ‘ప్రాచీ’ అనే నది ఉద్భవిస్తుంది. ఆపై పురాతనులు కీర్తించిన తీర్థములు నిజముగా (ఆమెతో) పవిత్ర సంబంధాన్ని పొందుతాయి.

Verse 46

दिव्यांतरिक्षभौमानि सांनिध्यं यांति भामिनि । ततश्चाश्वासिता तैः सा सरस्वती पुनर्नदी । पातालतलमा साद्य जगाम मकरालयम्

ఓ భామినీ! దివ్య, ఆకాశీయ, భౌమమైన తీర్థశక్తులు ఆమె సాన్నిధ్యానికి చేరాయి. వాటిచే ఆశ్వాసితమైన సరస్వతి మళ్లీ నదిరూపమై పాతాళతలాన్ని చేరి మకరాలయమైన సముద్రధామానికి గమించింది.

Verse 47

खदिरामोदमासाद्य तत्र सा वीक्ष्य सागरम् । गंतुं प्रवृत्ता तं वह्निमादाय सुरसुंदरि

ఖదిర వృక్షాల సువాసన గల ఉపవనాన్ని చేరి ఆమె అక్కడ సముద్రాన్ని దర్శించింది. ఆపై ఆ సురసుందరి ఆ పవిత్ర అగ్నిని వెంట తీసుకొని ముందుకు సాగేందుకు బయలుదేరింది.

Verse 48

निरूढभारमात्मानं देवादेशाद्विचिंत्य सा । प्रहृष्टा सुमनास्तस्मात्प्रवृत्ता दक्षिणामुखी

దేవుల ఆజ్ఞచే తన భారం సముచితంగా స్వీకరించబడిందని ఆలోచించి ఆమె హర్షితురాలై ప్రశాంతమనస్కురాలైంది; అందువల్ల దక్షిణాభిముఖంగా ముందుకు సాగింది.

Verse 49

एतस्मिन्नेव काले तु ऋषयो वेदपारगाः । चत्वारश्च महादेवि प्रभासं क्षेत्रमाश्रिताः

అదే సమయంలో, ఓ మహాదేవీ, వేదపారంగతులైన నలుగురు ఋషులు ప్రభాసక్షేత్రం అనే పవిత్ర స్థలాన్ని ఆశ్రయించారు.

Verse 50

हरिणश्चाथ वज्रश्च न्यंकुः कपिल एव च । तपस्तप्यंति तत्रस्थाः स्वाध्यायासक्तमानसाः

హరిణ, వజ్ర, న్యంకు, కపిల—అక్కడ నివసిస్తూ—తపస్సు ఆచరించారు; వారి మనస్సులు స్వాధ్యాయము (వేదపఠనం) లో లీనమై ఉండేవి.

Verse 51

पृथक्पृथक्समाहूताः स्नानार्थं तैः सरस्वती । सागरः सम्मुखस्तस्याः सहसा सम्मुपस्थितः

స్నానార్థం వారు విడివిడిగా ఆహ్వానించగా, సరస్వతీ దేవి ఎదుట అకస్మాత్తుగా సముద్రుడు ప్రత్యక్షమయ్యాడు।

Verse 52

ततः सा चिन्तयामास कथं मे सुकृतं भवेत् । शापभीता च सा साध्वी पंचस्रोतास्तदाऽभवत्

అప్పుడు ఆమె ఆలోచించింది—“నాకు పుణ్యం ఎలా కలుగును?” శాపభయంతో ఆ సతీదేవి అప్పుడే పంచస్రోతస్వరూపిణి అయింది।

Verse 53

एकैकं तोषयामास तमृषिं वरवर्णिनि । ततोऽस्याः पंच नामानि जातानि पृथिवीतले

హే వరవర్ణినీ! ఆమె ఆ ఋషులను ఒక్కొక్కరిని తృప్తిపరచింది; అందుచేత భూమిపై ఆమెకు ఐదు నామాలు ప్రసిద్ధమయ్యాయి।

Verse 54

हरिणी वज्रिणी न्यंकुः कपिला च सरस्वती । पानावगाहनान्नृणां पंचस्रोताः सरस्वती

హరిణీ, వజ్రిణీ, న్యంకు, కపిలా మరియు (ముఖ్య) సరస్వతీ—ఇలా సరస్వతీ పంచస్రోతస్వరూపిణి అయింది; వీటిలో పానం చేసి స్నానం చేస్తే మనుష్యులు పవిత్రులవుతారు।

Verse 55

ब्रह्महत्या सुरापानं स्तेयं गुर्वंगनागमः । एषां संयोगजं चान्यन्नराणां पंचमं हि यत्

బ్రహ్మహత్య, సురాపానం, చౌర్యం, గురుపత్నీగమనం—ఇవాటి సంయోగం వల్ల కలిగే మరొక పాపం కూడా మనుష్యులకు ఐదవ మహాపాపమని చెప్పబడింది।

Verse 56

एतत्पंचविधं पुंसां पंचधाऽवस्थिता सती । नाशयेत्पातकं घोरं सखीभिः सहिता नदी

మనుష్యుల పాపాల ఈ పంచవిధ సమూహాన్ని—పంచరూపములుగా స్థితమై, సఖీభూతమైన ఐదు ప్రవాహాలతో కూడిన ఆ నది—భయంకర పాతకాన్ని నశింపజేస్తుంది।

Verse 57

ब्रह्महत्यां महाघोरां प्रतिलोमा सरस्वती । पानावगाहनान्नृणां नाशयत्यखिलं हि सा

ప్రతిలోమా సరస్వతి—ఆమె నిజంగా మనుష్యులకు ఆమె జలాన్ని పానము చేయడం, అందులో స్నానం చేయడం వలన బ్రహ్మహత్య వంటి మహాఘోర పాతకాన్ని పూర్తిగా నశింపజేస్తుంది।

Verse 58

प्रमादान्मदिरापानदोषेणोपहतात्मनाम् । तद्व्यपोहाय कपिला द्विजानां वहते नदी

ప్రమాదవశాత్తు మద్యం పాన దోషంతో ఆత్మకు హాని చెందిన ద్విజుల ఆ మలినాన్ని తొలగించుటకై కపిలా నది ప్రవహిస్తుంది।

Verse 59

उपवासाज्जपाद्धोमात्स्नानात्पानाद्द्विजन्मनाम् । सप्ताहान्नाशयेत्पापं तत्तद्भावेन चेतसा

ఉపవాసం, జపం, హోమం, స్నానం మరియు (తీర్థజల) పానం—ఇవన్నీ చేయగా, ప్రతి క్రియకు తగిన భక్తిభావంతో మనస్సు నిండినప్పుడు, ద్విజుల పాపం ఏడు దినాలలో నశిస్తుంది।

Verse 60

स्वयं तेऽपि विशुध्यंति यथोक्तविधिकारिणः । न्यंकुं नदीं समासाद्य महतः पातकात्कृतात्

శాస్త్రోక్త విధిని అనుసరించి ఆచరించువారు తామే శుద్ధి పొందుతారు; న్యంకు నదిని చేరి, తాము చేసిన మహా పాతకాల నుండికూడా విముక్తి పొందుతారు।

Verse 61

स्नानोपासनपानेन वज्रिणी गुरुतल्पगम् । नाशयत्यखिलं पुंसां पापं भूरिभयंकरम्

స్నానం, ఉపాసన మరియు ఆమె జలపానం వలన వజ్రిణీ పురుషుల గురుతల్పగమనమనే అత్యంత భయంకర పాపాన్ని పూర్తిగా నశింపజేస్తుంది।

Verse 62

संयोगजस्य पापस्य हरणाद्धरिणी स्मृता । नदी पुण्यजलोपेता सप्ताहमवगाहनात्

అసత్సంయోగజనిత పాపాన్ని హరించుటవలన ఆమె ‘హరిణీ’గా స్మరించబడుతుంది. పుణ్యజలసంపన్నమైన ఆ నదిలో ఏడు రోజులు అవగాహన చేస్తే శుద్ధి కలుగుతుంది।

Verse 63

एवमेतानि पापानि सर्वाणि सुरसुंदरि । नदी नाशयते तथ्यं पंचस्रोता सरस्वती

ఇలా, ఓ సురసుందరీ! ఐదు ప్రవాహాలుగా ప్రవహించే సరస్వతి నది నిజంగా ఈ సమస్త పాపాలను నశింపజేస్తుంది।

Verse 64

ततोऽपश्यत्पुनश्चारु सा देवी पथि संस्थितम् । पर्वतं सागरस्यांते रोद्धुं मार्गमिव स्थितम्

అనంతరం ఆ సుందర దేవి మళ్లీ చూచింది—తన మార్గమధ్యంలో, సముద్ర తీరాన ఒక పర్వతం నిలిచి ఉంది; అది যেন ఆమె దారిని అడ్డుకోవాలన్నట్లు।

Verse 65

ब्रह्माण्डमानदण्डोऽयं पुरतो गिरिसत्तमः । व्रजन्त्याः सुरकार्येण मम विघ्नकरः स्थितः

“ఈ గిరిశ్రేష్ఠుడు যেন బ్రహ్మాండానికి కొలమానం; దైవకార్యంతో సాగుతున్న నా ముందర ఇది అడ్డంకిగా నిలిచింది.”

Verse 66

उच्चैस्तरं महाशैलमवलोक्य सरस्वती । अथ वेगेन रुद्धेन गिरिणा विस्मिता सती

అత్యున్నతమైన మహాశైలాన్ని చూచి సరస్వతి—ఆ శిఖరంతో తన వేగధార ఆపబడగా—ఆశ్చర్యపడింది।

Verse 67

एवं संचिन्तयेद्यावन्मनसा तन्म हाद्भुतम् । तावन्मंगलशब्देन प्रतिबुद्धः कृतस्मरः

ఆ మహాద్భుత విషయాన్ని మనసులో ఆలోచిస్తున్న క్షణంలోనే, మంగళధ్వనితో ఆమె మేల్కొని సంపూర్ణ స్మృతిని పొందింది।

Verse 68

गिरिशृंगद्वंद्वचरं ददर्श पुरुषं च सा । तामाह देवीं स नगो मार्गो नास्तीह सुव्रते

ఆమె రెండు పర్వతశిఖరాల మధ్య సంచరించే ఒక పురుషుణ్ని చూసింది. ఆ పర్వతం దేవిని ఉద్దేశించి—“సువ్రతే, ఇక్కడ మార్గం లేదు” అని చెప్పింది।

Verse 69

अन्यत्र क्वापि गच्छ त्वं यत्र तेऽभिमतं शुभे । आहैवमुक्ते सा देवी नरं नगशिरःस्थितम्

“శుభే, నీకు ఇష్టమైన చోటెక్కడైనా వేరేచోటికి వెళ్ళు.” అని చెప్పగా, దేవి పర్వతశిఖరంపై ఉన్న ఆ మనిషికి ప్రత్యుత్తరం ఇచ్చింది।

Verse 70

देवादेशात्समायाता न निरोध्या गिरे त्वया । एवमुक्ते गिरिः प्राह तां देवीं सुमनोरमाम्

దేవి చెప్పింది—“దేవాజ్ఞతో నేను వచ్చాను; ఓ గిరీ, నీవు నన్ను అడ్డుకోరాదు.” అని ఆమె అనగా, ఆ పర్వతం ఆ మనోహర దేవిని ఉద్దేశించి పలికింది।

Verse 71

पर्वतोऽहं त्वया भद्रे किं न ज्ञातः कृतस्मरः । त्वत्स्पर्शनान्न दोषोस्ति कुमारी त्वं यतोऽनघे

హే భద్రే! నేను పర్వతమును; అయినా నన్ను ఎందుకు గుర్తించలేదు? హే అనఘే! నిన్ను స్పర్శించుటలో దోషము లేదు, ఎందుకంటే నీవు కుమారివి.

Verse 72

अतस्त्वां वरये देवि भार्या मे भव सुव्रते

అందుచేత, హే దేవి! నేను నిన్ను వరించుచున్నాను; హే సువ్రతే! నీవు నా భార్యవై ఉండు.

Verse 73

सरस्वत्युवाच । पिता मे ध्रियते यस्मात्तेन नाहं स्वयंवरा । तव भार्या भविष्यामि मार्गं यच्छ ममाधुना

సరస్వతి పలికెను— నా తండ్రి ఆజ్ఞ నిలిచియున్నందున నేను స్వయంవర కాదు. నేను నీ భార్యనగుదును; ఇప్పుడే నాకు మార్గము ప్రసాదించు.

Verse 74

एवमुक्तो गिरिः प्राह अनिच्छंतीं महाबलात् । उद्वाहयिष्ये त्वां भद्रे कस्त्राता स्ति तवाधुना

ఇట్లు పలికిన తరువాత గిరి చెప్పెను— ఆమె అనిచ్ఛించినా మహాబలముతో: హే భద్రే! నేను నిన్ను వివాహము చేసుకొందును; ఇప్పుడు నీకు రక్షకుడు ఎవరు?

Verse 75

सा तं मनोभवाक्रान्तं मत्वा दिव्येन चक्षुषा । आह नास्ति मम त्राता त्वामेव शरणं गता

దివ్యదృష్టితో అతడు కామావేశముచే ఆవరించబడినవాడని గ్రహించి ఆమె పలికెను— నాకు రక్షకుడు లేడు; నేను నిన్నే శరణు పొందితిని.

Verse 76

त्वयोद्वाह्या यद्य वश्यमहमेवं महाबल । अस्नातां नोद्वह विभो स्नानं कर्त्तुं च देहि मे

నిజంగా నన్ను నీవే వివాహం చేయవలసి ఉంటే, ఓ మహాబలుడా, ఓ ప్రభూ, స్నానం చేయని నన్ను వివాహం చేయకు. స్నానం చేయుటకు నాకు అనుమతి ప్రసాదించు.

Verse 77

तामुवाच ततः शैलः स्वसंपदभिमानवान् । सौख्यदं पश्य सुभगे मयि संपूर्णवैभवम्

అప్పుడు తన సంపదపై గర్వించిన పర్వతం ఆమెతో ఇలా అన్నాడు—ఓ సుభగే, నాలో ఉన్న ఈ సంపూర్ణ వైభవాన్ని చూడు; ఇది సుఖప్రదమైనది.

Verse 78

द्वंद्वानि यत्र गायंति किंनराणां मनोरमम् । श्रूयते च सुनिध्वानं तंत्रीवाद्यमथापरम्

అక్కడ కిన్నరుల మనోహర ప్రతిగానాలు ఆలపించబడతాయి; అలాగే తంత్రి వాద్యములు మొదలైనవాటి మధురమైన, ప్రతిధ్వనించే నాదం కూడా వినిపిస్తుంది.

Verse 79

तत्र तालास्तमालाश्च पिप्पलाः पनसास्तथा । सदैव फलपुष्पाश्चा दृश्यंते सुमनोरमाः

అక్కడ తాళవృక్షాలు, తమాలాలు, పవిత్ర పిప్పల వృక్షాలు, పనస వృక్షాలు ఉన్నాయి; అవి ఎల్లప్పుడూ ఫలపుష్పాలతో అలంకరించి అత్యంత మనోహరంగా కనిపిస్తాయి.

Verse 80

कुटजैः कोविदारैश्च कदंबैः कुरबैस्तथा । मत्तालिकुलघुष्टैश्च भूधरो भाति सर्वतः

కుటజ, కోవిదార, కదంబ, కురబ వృక్షాలతో అలంకరించబడి, మత్తుగా తిరిగే తేనెటీగల గుంపుల గుంజనతో మార్మోగుతూ, ఆ పర్వతం అన్ని వైపులా ప్రకాశిస్తుంది.

Verse 81

हरांगरागवद्भाति क्वचित्कुटजकुड्मलैः । क्वचित्तु कर्णिकारैश्च विष्णोर्वासःसमप्रभः

కొన్ని చోట్ల కుటజ కుడ్మలాలతో అది హరుని అంగాలపై అంగరాగంలా మెరుస్తుంది; మరికొన్ని చోట్ల కర్ణికార పుష్పాలతో విష్ణుధామసమాన కాంతితో ప్రకాశిస్తుంది।

Verse 82

तमालदलसंछन्नः क्वचिद्वैवस्वतद्युतिः । क्वचिद्धातुविलिप्तांगो गणाध्यक्षवपुर्नगः

కొన్ని చోట్ల తమాల ఆకులతో కప్పబడి ఈ గిరి వైవస్వతుడు (సూర్యుడు) వంటి కాంతిని ధరిస్తుంది; మరికొన్ని చోట్ల ఖనిజవర్ణాలతో లేపబడిన అంగాలతో గణాధ్యక్షుని రూపవైభవంలా కనిపిస్తుంది।

Verse 83

चतुर्मुख इवाभाति हरितालवपुः क्वचित् । क्वचित्सप्तच्छदैर्विष्णोर्वपुषा भात्ययं गिरिः

కొన్ని చోట్ల హరితాల వర్ణదేహంతో ఇది చతుర్ముఖుడు (బ్రహ్మ) లాగా కనిపిస్తుంది; మరికొన్ని చోట్ల సప్తచ్ఛద వృక్షాలతో ఈ గిరి విష్ణురూపంలా ప్రకాశిస్తుంది।

Verse 84

क्वचित्कात्यायनीप्रख्यः प्रियंगुसुसमाकुलः । क्वचित्केसरसंयुक्तैरनलाभो विभात्यसौ

కొన్ని చోట్ల ప్రియంగు పుష్పాలతో నిండిపోయి అది కాత్యాయనీలా కనిపిస్తుంది; మరికొన్ని చోట్ల కేశరంతో అలంకరింపబడి అగ్నిరాశిలా ప్రకాశిస్తుంది।

Verse 85

वृत्तैः सपुलकैः स्निग्धैः स्त्रीणामिव पयोधरैः । दुष्प्राप्यैरल्पपुण्यानां क्वचिदाभाति बिल्वकैः

కొన్ని చోట్ల అది బిల్వ వృక్షాలతో మెరుస్తుంది—గుండ్రంగా, మృదువుగా, కొత్త మొగ్గలతో పులకించినవి, స్త్రీల పయోధరాల వలె; అయితే అల్పపుణ్యులకు అవి దుర్లభం।

Verse 86

सिंहैर्व्याघ्रैर्मृगैर्नागैर्वराहैर्वानरैस्तथा । क्वचित्क्वचिदसौ भाति परस्परमनुव्रतैः

ఆ ప్రాంతం ఎక్కడెక్కడో సింహాలు, వ్యాఘ్రాలు, మృగాలు, గజాలు, వరాహాలు, వానరాలతో అలంకృతమై ప్రకాశిస్తుంది; అవన్నీ పరస్పరం అనురక్తులై, ఒకరికి ఒకరు అనువ్రతులై సౌహార్దంగా నివసిస్తాయి.

Verse 87

शूलिकोद्भिन्नमाकाशमिव कुर्वद्भिरुच्चकैः । एवमुक्ते प्रत्युवाच शारदा तं नगोत्तमम्

వారు గట్టిగా కేకలు వేసి, శూలాలతో ఆకాశాన్నే చీల్చుతున్నట్లుగా కోలాహలం చేశారు; ఇలా చెప్పబడినప్పుడు శారదా ఆ శ్రేష్ఠ పర్వతానికి ప్రత్యుత్తరం పలికింది.

Verse 88

यदि मां त्वं परिणये रुदंतीमेकिकां तथा । गृहाण वाडवं हस्ते यावत्स्नानं करोम्यहम्

నీవు నన్ను—ఏడుస్తూ ఒంటరిగా ఉన్న నన్ను—వివాహంగా స్వీకరించదలచితే, నేను స్నానం పూర్తిచేసే వరకు ఈ వాడవాన్ని నీ చేతిలో పట్టుకో.

Verse 89

एवमुक्ते स जग्राह त नगेद्रोऽपवर्जिम् । कृतस्मरस्तत्संस्पर्शात्क्षणाद्भस्मत्वमागतः

ఆమె ఇలా చెప్పగానే ఆ పర్వతాధిపతి దానిని చేతిలో పట్టుకున్నాడు; కానీ ‘కృతస్మర’ అనే వాడు ఆ స్పర్శమాత్రంతోనే క్షణంలో భస్మమయ్యాడు.

Verse 90

ततः प्रभृति ते तस्य पाषाणा मृदुतां गताः । गृहदेवकुलार्थाय गृह्यंते शिल्पिभिः सह

అప్పటినుంచి ఆ ప్రాంతపు రాళ్లు మృదువయ్యాయి; శిల్పులు వాటిని గృహదేవతలూ కులదేవతలూ కోసం గృహమందిరాలు, దేవరాలు నిర్మించడానికి అనుకూలమని తీసుకెళ్తారు.

Verse 91

दग्ध्वा कृतस्मरं देवी पुनरादाय वाडवम् । समुद्रस्य समीपे सा स्थिता हृष्टतनूरुहा

కృతస్మరుని దహించి దేవి మళ్లీ వాడవాగ్నిని తనలోకి తీసుకుంది. అనంతరం ఆమె సముద్రతీర సమీపంలో నిలిచింది; హర్షంతో ఆమె దేహంలో రోమాంచం కలిగింది.

Verse 92

तत्रस्था सा महादेवी तमाह वडवानलम् । पश्य वाडव गर्जन्तं सागरं पुरतः स्थितम्

అక్కడ నిలిచిన మహాదేవి వాడవానలునితో పలికింది— “ఓ వాడవా, చూడు; నీ ముందర గర్జిస్తూ సముద్రం నిలిచియున్నది.”

Verse 93

गर्जंतं सोऽपि तं दृष्ट्वा प्रसर्पंतं च वीचिभिः । तामाह किमिदं भद्रे भीतो मे लवणोदधिः

గర్జిస్తూ అలలతో ముందుకు దూసుకొచ్చే ఆ సముద్రాన్ని చూసి అతడు దేవిని ఇలా అన్నాడు— “భద్రే, ఇది ఏమిటి? ఈ లవణోదధి నన్ను చూసి భయపడుతున్నట్లుంది.”

Verse 94

प्रहस्योवाच सा बाला को न भीतस्तवानल । भक्ष्यस्ते विहितो यस्मात्तव देवैर्महाबल

నవ్వుతూ ఆ బాలిక చెప్పింది— “ఓ అనల, నిన్నెవరు భయపడరు? ఓ మహాబల, దేవతలే నీకు భక్ష్యాన్ని నియమించారు.”

Verse 95

स तस्यास्तद्वचः श्रुत्वा संप्रहृष्टस्तु पावकः । दास्यामि ते वरं भद्रे यथेष्टं प्रार्थयस्व नः

ఆమె మాటలు విని పావకుడు అత్యంత ఆనందించాడు మరియు అన్నాడు— “భద్రే, నీకు వరం ఇస్తాను; నీకు ఇష్టమైనదాన్ని నన్ను కోరుకో.”

Verse 96

तेनैवमुक्ता सा देवी वाडवेनाग्निना तदा । सस्मार कारणात्मानं विष्णुं कमललोचनम्

ఆ వాడవాగ్ని ఇలా పలికినప్పుడు దేవి అప్పుడు కారణాత్ముడు, కమలనేత్రుడు అయిన విష్ణువును స్మరించింది।

Verse 97

दृष्टोसावात्महृत्संस्थस्तया देवो जनार्द्दनः । स्मृतमात्रः सरस्वत्या परस्त्रिभुवनेश्वरः

ఆమె అంతర్దృష్టితో తన హృదయంలో నివసించే అదే జనార్దనుని దర్శించింది—త్రిభువనాధిపతి పరమేశ్వరుడు, సరస్వతి స్మరణమాత్రాన ప్రత్యక్షమయ్యేవాడు।

Verse 98

मनोदृष्ट्या विलोक्याह सा तमंतःस्थमच्युतम् । वाडवो यच्छति वरमहं तं प्रार्थयामि किम्

మనోదృష్టితో అంతఃస్థుడైన అచ్యుతుని చూచి ఆమె పలికింది—“వాడవ వరం ఇస్తున్నాడు; నేను అతనిని ఏమి కోరాలి?”

Verse 99

ततस्तेन हृदिस्थेन प्रोक्ता देवी सरस्वती । प्रार्थनीयो वरो भद्रे सूचीवक्त्रत्वमादरात्

అప్పుడు హృదయంలో నివసించే ప్రభువు దేవి సరస్వతితో పలికాడు—“భద్రే, భక్తితో ఈ వరం కోరుము—సూచిముఖత్వం.”

Verse 100

ततस्त्वभिहितो देव्या यदि मे त्वं वरप्रदः । ततः सूचीमुखो भूत्वा त्वं पिबापो महाबल

అప్పుడు దేవి అతనితో పలికింది—“నీవు నిజంగా నాకు వరప్రదుడవైతే, ఓ మహాబలుడా, సూచిముఖుడై ఈ జలాలను త్రాగుము.”

Verse 101

एवमुक्तेन तत्तेन सूचीवेधसमं कृतम् । घटिकापूरणं यद्वत्पपौ तद्वदनं जलम्

అలా ఉపదేశం పొందిన వాడు తన ముఖద్వారాన్ని సూది రంధ్రంలా సూక్ష్మంగా చేసుకున్నాడు; ఘటికాపాత్రం నీటితో నిండినట్లు, అలాగే ఆ విధంగా జలాన్ని పానము చేశాడు।

Verse 102

एवं स वाडवो वह्निः सुराणां भक्षणोद्यतः । वंचितो विष्णुना याति मेधामाधाय यत्नतः

ఈ విధంగా దేవతలను భక్షించేందుకు ఉత్సుకుడైన ఆ వాడవాగ్ని విష్ణువిచే మోసపోయి, యత్నపూర్వకంగా తన సంకల్పాన్ని నియంత్రించుకొని అక్కడి నుంచి వెళ్లిపోయాడు।

Verse 103

सर्गमेतं नरः पुण्यं वाच्यमानं शृणोति यः । स विष्णु लोकमासाद्य तेनैव सह मोदते

ఈ పుణ్యకథను పఠించబడుతూ వినే మనుడు విష్ణులోకాన్ని చేరి, ఆ భగవంతునితోనే కలిసి ఆనందిస్తాడు।