Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 89

Devanagari script

एवमुक्ते स जग्राह त नगेद्रोऽपवर्जिम् । कृतस्मरस्तत्संस्पर्शात्क्षणाद्भस्मत्वमागतः

Transliteration

evamukte sa jagrāha ta nagedro'pavarjim | kṛtasmarastatsaṃsparśātkṣaṇādbhasmatvamāgataḥ

Translation

ఆమె ఇలా చెప్పగానే ఆ పర్వతాధిపతి దానిని చేతిలో పట్టుకున్నాడు; కానీ ‘కృతస్మర’ అనే వాడు ఆ స్పర్శమాత్రంతోనే క్షణంలో భస్మమయ్యాడు.

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषणम्/adverb)

• उक्ते: when (it was) said
• उक्ते: Adhikaraṇa (Locative absolute/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: वच् (धातु) → उक्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त/PPP), नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; लोके—सप्तमी absolute (locative absolute)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; सर्वनाम

• जग्राह: seized, took hold
• जग्राह: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ग्रह् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्

• तम्: him
• तम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; सर्वनाम

• नगेन्द्रः: the lord of mountains (mountain-king)
• नगेन्द्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नग (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (नगानाम् इन्द्रः), पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st), एकवचन

• अपवर्जिम्: Apavarjī (a named/identified entity)
• अपवर्जिम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अपवर्जि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; (पाठभेद/दुर्लभ-शब्दः)

• कृतस्मरः: Kṛtasmarā (one named Kṛtasmarā / ‘whose love was aroused’)
• कृतस्मरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कृत (कृ धातु → क्त, कृदन्त) + स्मर (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय/तत्पुरुष-समासः (कृतः स्मरः यस्य/कृतस्मरः), पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st), एकवचन

• तत्: of that
• तत्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; सर्वनाम—सम्बन्ध (genitive)

• संस्पर्शात्: from (that) contact
• संस्पर्शात्: Apādāna (Source/Cause/अपादान)
• Type: Noun
• Root: संस्पर्श (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; अपादान (ablative)

• क्षणात्: in a moment
• क्षणात्: Apādāna (Time-source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: क्षण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, पञ्चमी (5th), एकवचन; काल-अपादान (time-ablative)

• भस्मत्वम्: the state of being ash
• भस्मत्वम्: Gati/Karman (Result state/फल-रूप कर्म)
• Type: Noun
• Root: भस्मत्व (प्रातिपदिक; भस्म + त्व)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया (2nd), एकवचन; भाववाचक (state/condition)

• आगतः: became, came to
• आगतः: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) → आगत (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त/PPP) परस्मैपद-भावे, पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st), एकवचन; क्रियापदवत् (periphrastic predicate)

Speaker

Narrator (Purāṇic narration; speaker not explicit in this snippet)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: null

Visual Art Cues

Scene: The mountain-lord takes the Vaḍava in hand; instantly, Kṛtasmara is consumed—reduced to ash—by the object’s fiery potency, while Śāradā remains composed.

Characters & Entities

• Nagendra/Nagottama
• Kṛtasmara
• Vaḍava/Vaḍavānala (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Contact with divinely empowered forces in a tīrtha can instantly transform karma and fate—Purāṇas portray sacred power as immediate and decisive.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra, presented as a landscape where divine energies act tangibly in the world.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; the verse narrates a miraculous consequence tied to the Goddess’ instruction.