
ఈ అధ్యాయంలో రాజు యయాతి పులస్త్యుని అడుగుతాడు—అర్బుద ప్రాంతంలో కేదారము, అలాగే గంగా, సరస్వతి వంటి మహానదుల సన్నిధి ఎలా సాధ్యం, ఈ ‘కౌతుకం’ (అద్భుతమైన పవిత్ర విశేషం) ఏమిటి అని. పులస్త్యుడు సమాధానాన్ని దేవ-ఋషులు బ్రహ్మసభకు వచ్చిన అంతర్గత ప్రసంగంగా వివరిస్తాడు; అక్కడ ఇంద్రుడు యుగమానాలు, వాటి ధర్మలక్షణాలు క్రమబద్ధంగా చెప్పమని కోరుతాడు. బ్రహ్మ కృత, త్రేతా, ద్వాపర, కలి యుగాల కాలపరిమాణాలను చెప్పి, ధర్మం నాలుగు పాదాల నుంచి కలియుగంలో ఒక్క పాదానికి దిగజారడం, ఆచార-యజ్ఞ-సామాజిక ధర్మాల క్షీణతను వర్ణిస్తాడు. అప్పుడు తీర్థాలు వ్యక్తిరూపంగా ప్రశ్నిస్తాయి—కలియుగంలో మా ప్రభావం ఎలా నిలుస్తుంది? బ్రహ్మ అర్బుద పర్వతాన్ని కలిదోషం ప్రవేశించని స్థలంగా నియమించి, తీర్థాలు అక్కడ నివసించాలని ఆజ్ఞాపిస్తాడు, తద్వారా వాటి శక్తి నిలిచిపోతుంది. తరువాత మంకణక తపస్వి కథ—శరీరంలో వచ్చిన ఒక సంకేతాన్ని సిద్ధిగా భావించి నర్తిస్తూ జగద్వ్యవస్థను కలవరపెడతాడు; శివుడు ప్రత్యక్షమై బొటనవేలి నుంచి భస్మం ఉద్భవింపజేసి తన మహాశక్తిని చూపి వరాలు ప్రసాదిస్తాడు. సరస్వతిలో స్నానం, గంగా–సరస్వతి సంగమంలో శ్రాద్ధం, సామర్థ్యానుసారం స్వర్ణదానం—ఇవి మోక్షోన్ముఖ ఫలములు, పాపనాశకములు అని శివుడు ప్రకటిస్తాడు; ఇలా అర్బుద తీర్థమహిమను అధ్యాయం స్థాపిస్తుంది।
Verse 1
ययातिरुवाच । केदारं श्रूयते ब्रह्मन्पर्वते च हिमाचले । गंगा तस्माद्विनिष्क्रान्ता प्रविष्टा पूर्वसागरम्
యయాతి పలికెను— ఓ బ్రాహ్మణా! హిమాచల పర్వతమున కేదారం ప్రసిద్ధమని వినబడుచున్నది. అక్కడినుండి గంగా ఉద్భవించి పూర్వ సముద్రములో ప్రవేశించెను.
Verse 2
तथा सरस्वती देवी चूतवृक्षाद्विनिर्गता । पश्चिमं सागरं प्राप्ता गृहीत्वा वडवानलम्
అదేవిధంగా దేవి సరస్వతి చూతవృక్షమునుండి బయలుదేరి, వడవానలమును ధరించి పశ్చిమ సముద్రమును చేరెను.
Verse 3
कथमत्र समायातः केदारश्चात्र कौतुकम् । सर्वं विस्तरतो ब्रूहि विचित्रं मम भूसुर
కేదారం ఇక్కడికి ఎలా వచ్చెను? ఇక్కడి ఈ ఆశ్చర్యకౌతుకం ఏమిటి? ఓ పూజ్య బ్రాహ్మణా! నాకు ఇది విచిత్రముగా అనిపించుచున్నది; సమస్తమును విస్తరించి చెప్పుము.
Verse 4
पुलस्त्य उवाच । सत्यमेतन्महाराज यन्नोऽत्र परिपृच्छसि । शृणुष्वावहितो भूत्वा यथा जातं श्रुतं तु वै
పులస్త్యుడు పలికెను— ఓ మహారాజా! నీవు ఇక్కడ అడుగుచున్నది నిశ్చయంగా సత్యమే. ఏకాగ్రచిత్తుడై వినుము; జరిగినట్లు, వినబడినట్లు నేను వివరిస్తాను.
Verse 5
गंगाद्यानि च तीर्थानि केदाराद्या दिवौकसः । मया सह पुरा देवाः शक्राद्या नृपसत्तमाः
గంగా మొదలైన తీర్థములు, కేదారం మొదలైన స్థలములతో సంబంధమున్న దివ్యదేవగణము— ఓ నృపశ్రేష్ఠా! పూర్వకాలమున శక్రాది దేవతలు నాతో కూడ ఉండిరి.
Verse 6
ब्रह्माणं प्रति राजेन्द्र गताः सर्वे महर्षयः । सर्वे तत्र कथाश्चक्रुर्धर्म्या नाना पृथक्पृथक्
హే రాజేంద్రా! సమస్త మహర్షులు బ్రహ్మదేవుని సమీపానికి వెళ్లిరి. అక్కడ వారు ఒక్కొక్కరు వేర్వేరు విధములుగా ధర్మమయమైన నానా కథలను చెప్పిరి.
Verse 7
समुदाये च देवानां सर्वतीर्थानि पार्थिव । क्षेत्राण्युप स्थितान्येव वनान्युपवनानि च
హే పార్థివా! దేవతలు సమూహంగా కూడినప్పుడు అక్కడ సమస్త తీర్థములు కూడా ప్రత్యక్షమయ్యెను; అలాగే పుణ్యక్షేత్రములు, వనములు, ఉపవనములు కూడ వచ్చెను.
Verse 8
ततः कथाप्रसंगेन इन्द्रः प्राह चतुर्मुखम् । कौतुकेन समायुक्तः पप्रच्छ नृपसत्तम
అనంతరం సంభాషణా ప్రసంగమున ఇంద్రుడు చతుర్ముఖ బ్రహ్మదేవునితో పలికెను. కౌతూహలంతో నిండినవాడై, హే నృపసత్తమా, అతడు ప్రశ్నించెను.
Verse 9
इन्द्र उवाच । भगवन्पुण्यमाहात्म्यं श्रोतुमिच्छामि सांप्रतम् । प्रमाणं चैव सर्वेषां कृतादीनां पृथग्विधम्
ఇంద్రుడు పలికెను—హే భగవన్! నేను ఇప్పుడు పుణ్యమాహాత్మ్యమును వినదలచితిని; అలాగే కృతాది సమస్త యుగముల ప్రత్యేక ప్రత్యేక ప్రమాణములను కూడా చెప్పుము.
Verse 10
ब्रह्मोवाच । लक्षं सप्तदश प्रोक्तं युगमानं सुराधिप । अष्टाविंशतिभिः सार्द्धं सहस्रैः कृतमुच्यते
బ్రహ్ముడు పలికెను—హే సురాధిపా! యుగమానము లక్షలలో చెప్పబడినది. కృతయుగము పదిహేడు లక్షలతో పాటు ఇరవై ఎనిమిది వేల సంవత్సరములతో కూడినదని చెప్పబడెను.
Verse 11
लक्षद्वादशभिः प्रोक्तं युगं त्रेताभिसंज्ञितम् । षण्णवत्यधिकैश्चैव सहस्रैः परिमाणितम्
త్రేతా యుగమని పిలువబడేది పన్నెండు లక్షలని ప్రకటించబడింది; దానికి మరల తొంభై ఆరు వేల సంవత్సరాలు అదనంగా కొలతగా చెప్పబడింది।
Verse 12
लक्षाण्यष्टौ चतुःषष्टिसहस्रैः परिकीर्तितम् । ततो वै द्वापरं नाम युगं देवप्रकीर्तितम्
తదుపరి దేవులు ప్రఖ్యాతి చేసిన ద్వాపర యుగం ఎనిమిది లక్షలు, అదనంగా అరవై నాలుగు వేల సంవత్సరాలతో కూడినదిగా వర్ణించబడింది।
Verse 13
लक्षैश्चतुर्भिर्विख्यातो द्वात्रिंशद्भिः कलिस्तथा । सहस्रैश्च सुरश्रेष्ठ युगमानमितीरितम्
ఓ దేవశ్రేష్ఠా! కలియుగం నాలుగు లక్షలు, అదనంగా ముప్పై రెండు వేల సంవత్సరాలతో ప్రసిద్ధమైంది; ఇదే యుగ పరిమాణమని చెప్పబడింది।
Verse 14
चतुष्पदः कृते धर्मः शुक्लवर्णो जनार्दनः । न दुर्भिक्षं न च व्याधिस्तस्मिन्भवति वै क्वचित्
కృతయుగంలో ధర్మం నాలుగు పాదాలపై స్థిరంగా నిలుస్తుంది; జనార్దనుడు శ్వేత కాంతితో ప్రకాశిస్తాడు. ఆ కాలంలో ఎక్కడా క్షామం లేదు, వ్యాధి కూడా లేదు।
Verse 15
क्रियते च तदा धर्मो नाकाले मरणं नृणाम् । लांगलेन विना सस्यं भूरिक्षीराश्च धेनवः
అప్పుడు ధర్మం సక్రమంగా ఆచరించబడుతుంది; మనుష్యులకు అకాల మరణం ఉండదు. నాగలి లేకుండానే పంట పండుతుంది, ఆవులు అపారమైన పాలు ఇస్తాయి।
Verse 16
कामः क्रोधो भयं लोभो मत्सरश्चाभ्यसूयता । तस्मिन्युगे सहस्राक्ष न भवंति कदाचन
హే సహస్రాక్ష ఇంద్రా! ఆ యుగంలో కామం, క్రోధం, భయం, లోభం, మత్సరం, అభ్యసూయ—ఇవి ఎప్పుడూ కలుగవు.
Verse 17
ततस्त्रेतायुगे जातस्त्रिपादो धर्म एव च । चिरायुषो नरास्तस्मिन्रक्तवर्णो जनार्दनः
ఆపై త్రేతాయుగంలో ధర్మం త్రిపాదంగా (మూడు పాదాలతో స్థిరంగా) ప్రాదుర్భవిస్తుంది. ఆ యుగంలో మనుష్యులు దీర్ఘాయుష్కులు; జనార్దనుడు (విష్ణువు) రక్తవర్ణుడై ఉంటాడు.
Verse 18
तस्मिन्यज्ञाः प्रवर्त्तंते प्राणिनामिष्टदायिनः । न कामादिप्रवृत्तिश्च तस्मिन्संजायते नृणाम्
ఆ యుగంలో యజ్ఞాలు విరాజిల్లుతాయి; అవి ప్రాణులకు ఇష్టఫలాలను ప్రసాదిస్తాయి. అలాగే మనుష్యుల్లో కామాది ప్రేరిత ప్రవృత్తి జన్మించదు.
Verse 19
तपसा ब्रह्मचर्येण स्नानैर्दानैः पृथग्विधैः । तथा यज्ञैर्जपैर्होमैस्तत्र वृत्तिर्भवेन्नृणाम्
అక్కడ మనుష్యుల జీవనవృత్తి తపస్సు, బ్రహ్మచర్యం, పవిత్రస్నానాలు, నానావిధ దానాలు; అలాగే యజ్ఞాలు, జపం, హోమాలతో రూపుదిద్దుకుంటుంది.
Verse 20
ततस्तु द्वापरं नाम तृतीयं युग मुच्यते । द्विपदो धर्मः सञ्जातः पीतवर्णो जनार्द्दनः
తదుపరి మూడవ యుగం ‘ద్వాపరం’ అని పిలువబడుతుంది. అందులో ధర్మం ద్విపాదంగా (రెండు పాదాలతో) అవతరిస్తుంది; జనార్దనుడు (విష్ణువు) పీతవర్ణుడై ఉంటాడు.
Verse 21
फलाकांक्षाप्रवृत्तानि जपयज्ञतपांसि च । सत्यानृतान्वितो लोको द्वापरे सुरसत्तम
ద్వాపరయుగంలో ఫలాపేక్షతో జపము, యజ్ఞము, తపస్సు చేయబడును; హే దేవశ్రేష్ఠా, లోకము సత్యాసత్యములతో మిశ్రమమై యుండును।
Verse 22
तत्रान्योन्यं महीपाला युयुधुर्वसुधातले । सुपूताश्च दिवं यांति यज्ञैरिष्ट्वा जनार्दनम्
అక్కడ భూపాలులు భూమితలమున పరస్పరము యుద్ధము చేయుదురు; అయినను యజ్ఞములచే జనార్దనుని ఆరాధించి శుద్ధులై స్వర్గమునకు పోవుదురు।
Verse 23
ततः कलियुगं घोरं चतुर्थं तु प्रव र्त्तते । एकपादो भवेद्धर्मः संत्रस्तो नित्यपूजने
ఆపై నాల్గవదైన ఘోర కలియుగము ప్రారంభమగును; ధర్మము ఏకపాదమై నిలుచును, నిత్యపూజ విషయములోనూ జనులు కలతపడుదురు।
Verse 24
कृष्णवर्णो भवेद्विष्णुः पापाधिक्यं प्रवर्तते । माया च मत्सरश्चैव कामः क्रोधस्तथा भयम्
కలియుగమున విష్ణువు కృష్ణవర్ణుడగును, పాపాధిక్యము పెరుగును; మాయ, మత్సరము, కామము, క్రోధము మరియు భయము ప్రబలును।
Verse 25
अर्थलुब्धास्तथा भूपा लोभमोहशतान्विताः । अल्पायुषो नरास्तत्र अल्पसस्या च मेदिनी
రాజులు ధనలోభులై, లోభమోహముల శతరూపములతో బద్ధులగుదురు; అక్కడ మనుష్యులు అల్పాయుష్కులగుదురు, భూమి అల్పసస్యముగా నుండును।
Verse 26
अल्पक्षीरास्तथा गावः सत्यहीना द्विजातयः । तत्र मायाविनो लोका जैह्व्यौपस्थ्यपरायणाः
ఆవులు తక్కువ పాలు ఇస్తాయి; ద్విజులు సత్యరహితులవుతారు. అక్కడ ప్రజలు మాయావులు, జిహ్వాసుఖం మరియు కామభోగాలలో పరాయణులై ఉంటారు।
Verse 27
सत्यहीनास्तथा पापा भविष्यंति कलौ युगे । तत्र षोडशमे वर्षे नराः पलितकुन्तलाः
కలియుగంలో ప్రజలు సత్యరహితులై పాపప్రవృత్తులవుతారు. అక్కడ పదహారేళ్లకే పురుషుల జుట్టు నెరిసిపోతుంది.
Verse 28
नार्यो द्वादशमे वर्षे भविष्यंति सुगर्भिताः । भविष्यति क्रमाद्वर्णसंकरश्च सुराधिप
స్త్రీలు పన్నెండవ ఏటనే గర్భవతులవుతారు. అలాగే క్రమంగా, ఓ సురాధిపా, వర్ణసంకరము—వర్ణాల కలయిక గందరగోళం—ఉద్భవిస్తుంది.
Verse 29
एकाकारा भविष्यंति सर्ववर्णाश्रमाश्च वै । नाशं यास्यंति यज्ञाश्च कुलधर्मः सनातनः
అన్ని వర్ణాశ్రమాలు ఒకే రూపంగా, భేదం లేకుండా మారిపోతాయి. యజ్ఞకర్మలు నశిస్తాయి; కులధర్మమైన సనాతన ఆచారమూ లుప్తమవుతుంది.
Verse 30
व्यर्थानि तत्र तीर्थानि म्लेच्छस्पृष्टानि सर्वशः । भविष्यंति सुरश्रेष्ठ प्रभावरहितानि च
అప్పుడు తీర్థాలు అన్నిచోట్ల మ్లేచ్ఛస్పర్శంతో కలుషితమై ఫలహీనమవుతాయి. ఓ సురశ్రేష్ఠా, అవి తమ దివ్య ప్రభావాన్ని కూడా కోల్పోతాయి.
Verse 31
एतच्छ्रुत्वा ततो वाक्यं ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः । तत्र स्थितानि तीर्थानि ब्रह्माणमिदमब्रुवन्
అవ్యక్తజన్ముడైన బ్రహ్మదేవుని ఈ వాక్యాన్ని విని, అక్కడ ఉన్న తీర్థాలు బ్రహ్మునితో ఈ మాటలు పలికాయి।
Verse 32
तीर्थान्यूचुः । कथं वयं भविष्यामः संप्राप्ते दारुणे कलौ । स्थानं नो ब्रूहि देवेश स्थातव्यं च सदैव हि
తీర్థాలు పలికాయి—భయంకరమైన కలియుగం వచ్చినప్పుడు మేము ఎలా నిలబడగలం? దేవేశా, మేము ఎల్లప్పుడూ నివసించగల స్థలాన్ని చెప్పుము।
Verse 33
ब्रह्मोवाच । अर्बुदः पर्वतश्रेष्ठः कलिस्तत्र न विद्यते । अतस्तत्र च गंतव्यं तीर्थैरायतनैः सह
బ్రహ్ముడు పలికెను—అర్బుదుడు పర్వతశ్రేష్ఠుడు; అక్కడ కలి లేదు. కనుక తీర్థాలారా, మీ మీ ఆలయ-ఆయతనాలతో కలిసి అక్కడికి వెళ్లండి।
Verse 34
अपि कृत्वा महत्पापमर्बुदं प्रेक्षते तु यः । कलिदोषविनिर्मुक्तः स यास्यति परां गतिम्
మహాపాపం చేసినవాడైనా అర్బుదాన్ని దర్శించినవాడు కలిదోషాల నుండి విముక్తుడై పరమగతిని పొందును।
Verse 35
पुलस्त्य उवाच । एवमुक्त्वा चतुर्वक्त्रो ब्रह्मलोकं गतो नृप । ततः सर्वाणि तीर्थानि गतानि च कलौ युगे
పులస్త్యుడు పలికెను—ఓ రాజా, ఇలా చెప్పి చతుర్ముఖ బ్రహ్ముడు బ్రహ్మలోకానికి వెళ్లెను. ఆపై కలియుగంలో అన్ని తీర్థాలు (ఆ ఆశ్రయానికి) వెళ్లిపోయాయి।
Verse 36
भूमावर्बुदशैलेन्द्रे संस्थितानि कलेर्भयात् । गंगा सरस्वती चैव यमुना पुष्कराणि च
కలియుగ భయంతో గంగా, సరస్వతి, యమునా మరియు పుష్కర తీర్థములు భూమిపై పర్వతరాజు అర్బుదునందు నివసించుటకు వచ్చెను।
Verse 37
कुरुक्षेत्रं प्रभासं च ब्रह्मावर्तं तथैव च । तिस्रःकोट्योऽर्द्धकोटिश्च यानि तीर्थानि भूतले
కురుక్షేత్రం, ప్రభాసం, అలాగే బ్రహ్మావర్తం—భూమిపై ఉన్న సమస్త తీర్థములు మూడు కోట్లు మరియు అర్ధకోటి సంఖ్యగా (ఇక్కడ) గణింపబడినవి।
Verse 38
तेषां वासश्च सञ्जातः पर्वतेऽर्बुदसंज्ञिके । एवं तत्र समापन्ना गंगा चैव सरस्वती
వారి నివాసము ‘అర్బుద’ అనే పర్వతమున ఏర్పడెను; ఈ విధంగా అక్కడ గంగ మరియు సరస్వతీ కూడా చేరినవి।
Verse 39
तत्र शांता नराः सम्यक्परं निर्वाणमाप्नुयुः । श्राद्धं कृत्वा महाराज स्वर्गे यांति च पूर्वजाः
అక్కడ శాంతస్వభావులైన మనుష్యులు సమ్యకంగా పరమ నిర్వాణమును పొందుదురు; మరియు మహారాజా, అక్కడ శ్రాద్ధం చేసినచో పితృదేవతలు స్వర్గమునకు వెళ్లుదురు।
Verse 40
शृणु तत्राभवत्पूर्वं यदाश्चर्यं महामते । ऋषिर्मंकणकोनाम सरस्वत्यास्तटे स्थितः
హే మహామతీ, వినుము—అక్కడ పూర్వకాలంలో ఒక ఆశ్చర్యకరమైన సంఘటన జరిగింది: మంకణక అనే ఋషి సరస్వతీ నది తీరమున నివసించుచుండెను।
Verse 41
तपस्तेपे सुधर्मात्मा कामक्रोधविवर्जितः । तस्यैवं वर्तमानस्य क्षुतमासीत्कदाचन
ఆ ధర్మాత్ముడు కామక్రోధరహితుడై తపస్సు చేసెను. అలా ఉండగా ఒక సమయంలో అతనికి ఆకలి కలిగెను.
Verse 42
पित्तं प्रपतितं तत्र तच्च रक्तमयं बभौ । तद्दृष्ट्वाऽतीव हृष्टः स मंकणर्षिर्बभूव ह
అక్కడ అతని పిత్తము పడిపోయి అది రక్తమయమైనట్లు కనిపించింది. అది చూచి మంకణ ఋషి అత్యంత ఆనందించాడు.
Verse 43
सिद्धोऽहमिति विज्ञाय ततो नृत्यं चकार सः । तस्यैवं वर्तमानस्य जगत्स्थावरजंगमम्
“నేను సిద్ధుడను” అని తెలిసికొని అతడు నాట్యం ప్రారంభించాడు. అతడు అలా కొనసాగించగా స్థావరజంగమమయమైన సమస్త జగత్తు (ప్రభావితమైంది).
Verse 44
तत्र संक्षोभमापन्नं सागरा अपि चुक्षुभुः । गृहकृत्यानि संत्यज्य सर्वे विस्मयमा गताः
అక్కడ మహా కలకలం ఏర్పడింది; సముద్రాలుకూడా క్షోభించాయి. గృహకార్యాలను విడిచి అందరూ ఆశ్చర్యంతో అక్కడికి వచ్చారు.
Verse 45
तस्यैवं नृत्यमानस्य सर्वे लोका नृपोत्तम । ननृतुः पार्थिवश्रेष्ठ प्रभावात्तस्य सन्मुनेः
హే నృపోత్తమా! అతడు అలా నాట్యం చేస్తుండగా, హే పార్థివశ్రేష్ఠా, ఆ పవిత్ర ముని ప్రభావంతో సమస్త లోకాలు కూడా నర్తించాయి.
Verse 46
ततो देवगणाः सर्वे गत्वा कामनिषूदनम् । यथाऽयं नृत्यते नैव तथा कुरु महेश्वर
అప్పుడు సమస్త దేవగణములు కామనిషూదనుని సమీపమునకు వెళ్లి పలికిరి— “హే మహేశ్వరా, ఇతడు ఇక ఇలాగ నర్తించకుండునట్లు ఉపాయం చేయుము।”
Verse 47
अथ ब्राह्मणरूपेण शंभुनोक्तो द्विजोत्तमः । त्वया ब्रह्मंस्तपस्तप्तमधुना नृत्यते कथम्
అనంతరం శంభువు బ్రాహ్మణరూపమును ధరించి ఆ శ్రేష్ఠ ద్విజునితో పలికెను— “హే బ్రాహ్మణా, నీవు తపస్సు చేసితివి; ఇప్పుడు నర్తించుట ఎలా?”
Verse 48
मंकण उवाच । किं न पश्यसि हे ब्रह्मन्रक्तं पित्तं च मे स्थितम् । संजातं सिद्धिमापन्नो रक्तं पित्तं यतो मम
మంకణుడు పలికెను— “హే బ్రాహ్మణా, నీవు చూడుటలేదా? నాలో రక్తమును పిత్తమును ఉన్నవి. ఇవి ఉద్భవించినందున నేను సిద్ధిని పొందితిని; అందుకే నేను నర్తించుచున్నాను।”
Verse 49
एतस्मात्कारणाद्धर्षाद्द्विज नृत्यं करोम्यहम् । एवमुक्तस्ततस्तेन देवदेवो महेश्वरः
“ఈ కారణముచేత, హే ద్విజా, హర్షముతో నేను నర్తించుచున్నాను.” అని అతడు చెప్పగా, దేవదేవుడైన మహేశ్వరుడు ప్రత్యుత్తరం పలికెను.
Verse 50
तर्जन्या ताडयामास स्वांगुष्ठं नृपसत्तम । ततोंगुष्ठाद्विनिष्क्रांतं भस्म वै बिसपांडुरम्
హే నృపశ్రేష్ఠా, ఆయన తర్జనీతో తన అంగుష్ఠమును తట్టెను; అప్పుడు ఆ అంగుష్ఠమునుండి పద్మతంతువులవలె తెల్లని భస్మము బయలుదేరెను.
Verse 51
ततो मंकणकं प्राह पश्य विप्र करान्मम । शुभ्रं भस्म विनिष्क्रांतं पश्य मे द्विज कौतुकम्
అప్పుడు ఆయన మంకణునితో అన్నాడు—“ఓ బ్రాహ్మణా, చూడు; నా చేతి నుండి ప్రకాశించే తెల్లని భస్మ బయలుదేరింది. ఓ ద్విజా, నా ఈ ఆశ్చర్య సంకేతాన్ని చూడు।”
Verse 52
पुलस्त्य उवाच । तद्दृष्ट्वा विस्मितो विप्रो ज्ञात्वा तं वृषभध्वजम् । जानुभ्यामवनिं गत्वा वाक्यमेतदुवाच ह
పులస్త్యుడు అన్నాడు—అది చూసి ఆ బ్రాహ్మణుడు ఆశ్చర్యపోయాడు; ఆయనను వృషభధ్వజుడైన శివుడిగా గుర్తించి, మోకాళ్లపై నేలపై వంగి ఈ మాటలు పలికాడు.
Verse 53
मंकण उवाच । नूनं भवान्महादेवः साक्षाद्दृष्टः प्रसीद मे । निश्चितं त्वं मया ज्ञात एतन्मे हृदि वर्तते
మంకణుడు అన్నాడు—“నిశ్చయంగా మీరు మహాదేవుడే; నేను మిమ్మల్ని సాక్షాత్తుగా దర్శించాను, నాపై ప్రసన్నులవండి. నేను మిమ్మల్ని ఖచ్చితంగా గుర్తించాను; ఈ నమ్మకం నా హృదయంలో నిలిచింది.”
Verse 54
नान्यस्यायं प्रभावश्च त्वया यो मे प्रदर्शितः । मां समुद्धर देवेश कृपां कृत्वा महेश्वर
“మీరు నాకు చూపిన ఈ ప్రభావం మరెవరిదీ కాదు. ఓ దేవేశా, నన్ను उद्धరించండి; ఓ మహేశ్వరా, కరుణ చూపండి.”
Verse 55
श्रीमहादेव उवाच । सम्यग्ज्ञातोऽस्मि विप्रेन्द्र त्वयाऽहं नात्र संशयः । वरं वरय भद्रं ते नृत्याधिक्यं यतः कृतम्
శ్రీ మహాదేవుడు అన్నాడు—“ఓ విప్రేంద్రా, నీవు నన్ను సరిగ్గా గుర్తించావు; ఇందులో సందేహం లేదు. వరం కోరుకో; నీకు మంగళం కలుగుగాక—ఎందుకంటే నీవు అధిక ఉత్సాహంతో నృత్యం చేశావు.”
Verse 56
मंकण उवाच । येऽत्र स्नानं प्रकुर्वंति सरस्वत्यां समाहिताः । त्वत्प्रसादात्फलं तेषां राजसूयाश्वमेधयोः
మంకణుడు పలికెను—ఇక్కడ సరస్వతీ నదిలో ఏకాగ్రచిత్తంతో స్నానం చేసే వారు, నీ ప్రసాదముచే రాజసూయాశ్వమేధ యజ్ఞఫలంతో సమానమైన పుణ్యాన్ని పొందుదురు.
Verse 57
श्रीमहादेव उवाच । येऽत्र स्नानं करिष्यंति सरस्वत्यां समाहिताः । ते यास्यंति परं स्थानं जरामरणवर्जितम्
శ్రీమహాదేవుడు పలికెను—ఇక్కడ సరస్వతీ నదిలో ఏకాగ్రచిత్తంతో స్నానం చేయువారు, జరామరణరహితమైన పరమ స్థానాన్ని చేరుదురు.
Verse 58
अत्र गंगासरस्वत्योः संगमे लोकविश्रुते । श्राद्धं कुर्युर्द्विजश्रेष्ठ ते यास्यंति परां गतिम्
లోకవిఖ్యాతమైన ఈ గంగా-సరస్వతీ సంగమంలో, ఓ ద్విజశ్రేష్ఠులారా, శ్రాద్ధం చేయువారు పరమ గతిని పొందుదురు.
Verse 59
सुवर्णं येऽत्र दास्यंति यथाशक्त्या द्विजोत्तमे । सर्व पापविनिर्मुक्तास्ते यास्यन्ति परां गतिम्
ఓ ద్విజోత్తమా, ఇక్కడ యథాశక్తిగా స్వర్ణదానం చేయువారు, సమస్త పాపాల నుండి విముక్తులై పరమ గతిని పొందుదురు.
Verse 60
इत्युक्त्वांतर्दधे राजन्देवदेवो महेश्वरः
ఇట్లు పలికి, ఓ రాజా, దేవదేవుడైన మహేశ్వరుడు అంతర్ధానమయ్యెను.