Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 43

Devanagari script

सिद्धोऽहमिति विज्ञाय ततो नृत्यं चकार सः । तस्यैवं वर्तमानस्य जगत्स्थावरजंगमम्

Transliteration

siddho'hamiti vijñāya tato nṛtyaṃ cakāra saḥ | tasyaivaṃ vartamānasya jagatsthāvarajaṃgamam

Translation

“నేను సిద్ధుడను” అని తెలిసికొని అతడు నాట్యం ప్రారంభించాడు. అతడు అలా కొనసాగించగా స్థావరజంగమమయమైన సమస్త జగత్తు (ప్రభావితమైంది).

Word by Word

• सिद्धः: accomplished
• सिद्धः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सिद्ध (प्रातिपदिक; √सिध् धातु-जन्य कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण (accomplished)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा (1st), एकवचन (I)

• इति: thus
• इति: Vakyartha-dyotaka (Quotative/इत्यर्थ)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; वाक्यसमाप्ति/उद्धरणसूचक (quotative particle: thus)

• विज्ञाय: having realized
• विज्ञाय: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि-√ज्ञा (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund): having understood/known

• ततः: then
• ततः: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; तस्मात्/अनन्तरं (thereupon, then)

• नृत्यम्: dance
• नृत्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नृत्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन (neut. acc. sg.)

• चकार: did, performed
• चकार: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु)
• Form: लिट् (perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन (did/made)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन (he)

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th), एकवचन (gen. sg.: of him)

• एवम्: thus
• एवम्: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक (thus)

• वर्तमानस्य: while he was continuing
• वर्तमानस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Verb
• Root: √वृत् (धातु) + वर्तमान (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: शतृ (present active participle), पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन (while he was acting/continuing)

• जगत्: the world
• जगत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; अत्र द्वितीया (object) (neut. acc. sg.)

• स्थावरजंगमम्: immobile and mobile (beings)
• स्थावरजंगमम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: स्थावर-जङ्गम (प्रातिपदिक; स्थावर + जङ्गम)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; द्वन्द्वसमासः (copulative): ‘स्थावरं च जङ्गमं च’—as qualifier of जगत्

Speaker

Skanda (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Arbuda

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: sages; within the verse, a king is addressed (‘nṛpoत्तम’ appears in the sequence)

Visual Art Cues

Scene: The sage dances in triumph, arms lifted; waves of energy radiate outward, subtly shown as the trees sway and distant beings begin to move in sympathetic rhythm.

Characters & Entities

• Maṅkaṇa Ṛṣi
• Siddhi (claimed accomplishment)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Mistaking signs for siddhi can inflate ego; Purāṇic narratives warn that inner imbalance can ripple outward into disorder.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Arbuda–Sarasvatī setting remains the sacred stage for the episode.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it describes behavior (self-proclaimed siddhi and dancing) leading to cosmic disturbance.