Adhyaya 217

Verse 1

आनर्त उवाच । विधिना येन कर्तव्यं श्राद्धं सर्वं मुनीश्वर । तमाचक्ष्वाऽद्य कार्त्स्न्येन श्रद्धा मे महती स्थिता

ఆనర్తుడు అన్నాడు—ఓ మునీశ్వరా! ఏ విధానంతో సంపూర్ణ శ్రాద్ధం చేయవలెనో, దానిని నేడు నాకు సంపూర్ణంగా చెప్పండి; నాలో మహాశ్రద్ధ దృఢంగా నిలిచింది।

Verse 2

भर्तृयज्ञ उवाच । शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि श्राद्धस्य विधिमुत्तमम् । पितॄणां तुष्टिदं नित्यं सर्वकामप्रदं नृणाम्

భర్తృయజ్ఞుడు అన్నాడు—ఓ రాజా, విను; శ్రాద్ధానికి ఉత్తమ విధానాన్ని నేను చెప్పుదును; అది పితృదేవతలకు నిత్య తృప్తినిచ్చి, మనుష్యులకు సమస్త ధర్మ్య కోరికలను ప్రసాదిస్తుంది।

Verse 4

स्वकर्मोपार्जितैर्वित्तैः श्राद्धकार्याणि चाहरेत् । मायादिभिर्न चौर्येण न च्छलाप्तैर्न वंचनैः । स्ववृत्त्योपार्जितैर्वित्तैः श्राद्धद्रव्यं समाहरेत् । सुप्रतिग्रहजैर्द्रव्यैर्ब्राह्मणानां विशिष्यते

తన ధర్మానుగుణ కర్మతో సంపాదించిన ధనంతోనే శ్రాద్ధ కార్యసామగ్రి సమకూర్చాలి—మాయా-ఛలాలతో కాదు, దొంగతనంతో కాదు, కపటలాభంతో కాదు, మోసంతో కూడా కాదు। తన యథోచిత జీవికతో సంపాదించిన ధనంతో శ్రాద్ధద్రవ్యాన్ని సమాహరించాలి; బ్రాహ్మణులకు అయితే నిర్దోష ‘సుప్రతిగ్రహం’ ద్వారా వచ్చిన ద్రవ్యం విశేషంగా ప్రశంసనీయం।

Verse 5

रक्षणाप्तैर्नरेन्द्रस्य वैश्यस्य क्षेत्र संभवैः । शूद्रस्य पण्यलब्धैश्च श्राद्धं कर्तुं प्रयुज्यते

రాజు రక్షణధర్మం ద్వారా పొందిన ధనంతో, వైశ్యుడు క్షేత్రసంభవమైన (వ్యవసాయ) ధనంతో, శూద్రుడు వ్యాపార-విక్రయలాభంతో శ్రాద్ధం చేయడం యుక్తం।

Verse 6

एवं शुद्धिसमोपेते द्रव्ये प्राप्ते गृहांतिकम् । पूर्वेद्युः सायमासाद्य श्राद्धार्हाणां द्विजन्मनाम्

ఇలా శుద్ధి-సంపన్నమైన, యోగ్యమైన ద్రవ్యాలు ఇంటికి చేరిన తరువాత, ముందురోజు సాయంకాలం శ్రాద్ధార్హ ద్విజులను సమీపించి (ఆహ్వానించి) ఏర్పాట్లు చేయాలి।

Verse 7

गृहं गत्वा शुचिर्भूत्वा कामक्रोधविवर्जितः । आमंत्रयेद्यतीन्पश्चात्स्नातकान्ब्रह्मकर्मिणः

ఇంటికి వెళ్లి శుచిగా ఉండి, కామక్రోధాలను విడిచి, ముందుగా యతులను, తరువాత బ్రహ్మకర్మంలో స్థితులైన స్నాతకులను ఆహ్వానించాలి।

Verse 8

तदभावे गृहस्थांश्च । ब्रह्मज्ञानपरायणान् अग्निहोत्रपरान्विप्रान्वेदविद्याविचक्षणान्

వారు లేనిచో బ్రహ్మజ్ఞానపరాయణులైన గృహస్థులను—అగ్నిహోత్రంలో నిష్ఠగల, వేదవిద్యలో నిపుణులైన విప్రులను—ఆహ్వానించాలి।

Verse 9

श्रोत्रियांश्च तथा वृद्धान्षट्कर्मनिरतान्सदा । बहुभृत्यकुटुम्बांश्च दरिद्रा्न्संयुतान्गुणैः

శ్రోత్రియులను, అలాగే వృద్ధులను, ఎల్లప్పుడూ షట్కర్మాలలో నిమగ్నులైన వారిని; ఇంకా అనేక ఆశ్రిత కుటుంబాలను పోషించే వారిని—దరిద్రులైనా—గుణసంపన్నులైతే ఆహ్వానించాలి।

Verse 10

अव्यंगान्रोगनिर्मुक्ताञ्जिताहारांस्तथा शुचीन् । एते स्युर्ब्राह्मणा राजञ्छ्राद्धार्हाः परिकीर्तिताः

అవ్యంగులు, రోగనిర్ముక్తులు, ఆహారనిగ్రహం కలవారు, శుచులు అయిన బ్రాహ్మణులే—ఓ రాజా—శ్రాద్ధానికి అర్హులని ప్రకటించబడినారు।

Verse 11

अनर्हा ये च निर्दिष्टाः शृणु तानपि वच्मि ते । हीनांगानधिकांगांश्च सर्वभाक्षन्निराकृतीन्

అనర్హులుగా పేర్కొనబడిన వారినీ విను—నేను చెబుతున్నాను: హీనాంగులు, అధికాంగులు, విచక్షణలేక అన్నీ భక్షించేవారు, మరియు వికృత/అసహ్య స్వభావులు—వారిని తిరస్కరించాలి।

Verse 12

श्यावदन्तान्वृथादन्तान्वेदविक्रयकारकान् । वेदविप्लवकान्वापि वेदशास्त्रविवर्जितान्

పళ్లు నల్లబడినవారు, పళ్ల రోగంతో బాధపడేవారు లేదా పనికిరాని పళ్లవారు, వేదాన్ని అమ్మకంగా మార్చేవారు, వేదాన్ని కూల్చివేసేవారు, వేద‑శాస్త్రాచారరహితులు—ఇవారిని విసర్జించాలి।

Verse 13

कुनखान्रोगसंयुक्तान्द्विर्नग्नान्परहिंसकान् । जनापवादसंयुक्तान्नास्तिकानृतकानपि

నఖరోగంతో బాధపడేవారు, అలవాటుగా రెండుసార్లు నగ్నంగా తిరిగేవారు, పరహింసకులు, జనాపవాదంలో చిక్కుకున్నవారు, నాస్తికులు, అసత్యజీవులు—ఇవారిని శ్రాద్ధంలో వర్జించాలి।

Verse 14

वार्धुषिकान्विकर्मस्थाञ्छौचाचारविवर्जि तान् । अतिदीर्घान्कृशान्वापि स्थूलानपि च लोमशान्

వడ్డీపై జీవించే వారు, నిషిద్ధ కర్మాలలో ఉన్నవారు, శౌచం‑సదాచారరహితులు; అలాగే అతిదీర్ఘులు, అతికృశులు, అతిస్థూలులు లేదా అతిలోమశులు—ఇవారిని కూడా శ్రాద్ధంలో వర్జించాలి।

Verse 15

निर्लोमान्वर्जयेच्छ्राद्धे य इच्छेत्पितृगौरवम् । परदाररता ये च तथा यो वृषली पतिः

పితృగౌరవాన్ని కోరువాడు శ్రాద్ధంలో నిర్లోములు, పరస్త్రీరతిలో ఆసక్తులు, అలాగే వృషలీ‑పతి అయినవాడు—ఇవారిని వర్జించాలి।

Verse 16

वंध्या वै वृषली प्रोक्ता वृषली च मृतप्रजा । अपरा वृषली प्रोक्ता कुमारी या रजस्वला

సంతానలేని స్త్రీని ‘వృషలీ’ అంటారు; సంతానం మరణించిన స్త్రీ కూడా ‘వృషలీ’. అలాగే రజస్వల అయిన కన్యకను కూడా ‘వృషలీ’ అని పేర్కొంటారు।

Verse 17

षण्ढो मलिम्लुचो दम्भी राजपै शुन्यवृत्तयः । सगोत्रायाश्च संभूतस्तथैकप्रवरासुतः

షణ్ఢుడు, మలిమ్లుచుడు (పతిత/బహిష్కృతుడు), దంభి, రాజపైశున్యవృత్తితో జీవించే వాడిని వర్జించాలి. అలాగే సగోత్ర స్త్రీ నుండి పుట్టినవాడు, ఒకే ప్రవరం లో పుట్టినవాడును కూడా త్యజించాలి.

Verse 18

कनिष्ठः प्राक्कृताधानः कृतोद्वाहश्च प्राक्तु यः । तथा प्राग्दीक्षितो यश्च स त्याज्यो गृहसंयुतः

జ్యేష్ఠునికి ముందే అగ్న్యాధానం చేసిన కనిష్ఠుడు, జ్యేష్ఠునికి ముందే వివాహం చేసుకున్నవాడు, అలాగే జ్యేష్ఠునికి ముందే దీక్ష పొందినవాడు—అటువంటి గృహస్థుడు శ్రాద్ధంలో త్యాజ్యుడు.

Verse 19

पितृमातृपरित्यागी तथाच गुरुतल्पगः । निर्द्दोषां यस्त्यजेत्पत्नीं कृतघ्नो यश्च कर्षुकः

తండ్రి-తల్లిని పరిత్యజించినవాడు, గురుతల్పగుడు (గురుపత్నీగామి), నిర్దోషిణి భార్యను విడిచిపెట్టినవాడు, కృతఘ్నుడు, అలాగే కర్షుకుడు (ఇక్కడ నిందిత/అయోగ్యుడు)—ఇవన్నీ శ్రాద్ధంలో వర్జ్యాలు.

Verse 20

शिल्पजीवी प्रमादी च पण्य जीवी कृतायुधः । एतान्विवर्जयेच्छ्राद्धे येषां नो ज्ञायते कुलम्

శ్రాద్ధంలో శిల్పజీవి, ప్రమాది, పణ్యజీవి (వ్యాపారజీవి), కృతాయుధుడు (ఆయుధనిర్మాత)లను వర్జించాలి; అలాగే కులం తెలియని వారినీ కూడా దూరం చేయాలి.

Verse 21

अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि ये शस्ताः श्राद्धकर्मणि । ये ब्राह्मणाः पुरा ख्याताः पापानां पंक्तिपावनाः

ఇకపై శ్రాద్ధకర్మలో శస్తులైన వారిని నేను చెప్పుచున్నాను—ప్రాచీనకాలం నుంచే ‘పంక్తిపావనులు’గా ఖ్యాతి పొందిన బ్రాహ్మణులు; వారి సన్నిధి మాత్రమేగానీ పాపశుద్ధి కలుగుతుంది.

Verse 22

त्रिणाचिकेतस्त्रिमधुस्त्रिसुपर्णः षडंगवित् । यश्च विद्याव्रतस्नातो धर्मद्रोणस्य पाठकः

శ్రాద్ధకర్మలో ప్రశంసనీయులు—త్రిణాచికేత, త్రిమధు, త్రిసుపర్ణ విధానాలను తెలిసినవారు, షడ్వేదాంగవిత్తులు, విద్యావ్రతం ముగించి స్నాతులు, అలాగే ధర్మద్రోణ గ్రంథాన్ని పఠించే/బోధించే వారు।

Verse 23

पुराणज्ञस्तथा ज्ञानी विज्ञेयो ज्येष्ठसामवित् । अथर्वशिरसो वेत्ता क्रतुगामी सुकर्मकृत्

పురాణజ్ఞుడై జ్ఞానవంతుడైనవాడు, జ్యేష్ఠసామ స్తోత్రాలను తెలిసినవాడు, అథర్వశిరస్సు వేత్త, యజ్ఞవిధిలో నిపుణుడు, సత్కర్మాలు చేసే వాడు—ఇవనే యజ్ఞాది పవిత్రక్రియలకు యోగ్యుడైన నిజ బ్రాహ్మణుడిగా గుర్తించాలి।

Verse 25

मृष्टान्नादो मृष्टवाक्यः सदा जपपरायणः । एते ब्राह्मणा ज्ञेया निःशेषाः पंक्तिपावनाः

ఆహారం శుద్ధమైనది, వాక్యం మృదువైనది, సదా జపంలో నిమగ్నమైనవారు—ఇలాంటి బ్రాహ్మణులను సంపూర్ణంగా ‘పంక్తిపావనులు’గా తెలుసుకోవాలి; వారు భోజనపంక్తిని పవిత్రం చేస్తారు।

Verse 26

एतैर्विमिश्रिताः सर्वे गर्हिता अपि ये द्विजाः । पितॄणां तेऽपि कुर्वंति तृप्तिं भुक्त्वा कुलोद्भवाः

ఇలాంటి యోగ్యుల మధ్య పంక్తిలో కలిసివుంటే, ఇతరथा నిందితులైన ద్విజులైనా భోజనం చేసిన తరువాత—కులంలో పుట్టినవారైనందున—పితృదేవతలకు తృప్తిని కలిగిస్తారు।

Verse 27

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कुलं ज्ञेयं द्बिजन्मनाम् । शीलं पश्चाद्वयो नाम कन्यादानं ततः परम्

కాబట్టి సమస్త ప్రయత్నంతో ముందుగా ద్విజుల కులాన్ని (వంశాన్ని) తెలుసుకోవాలి; తరువాత వారి శీలాన్ని; ఆపై వయస్సు మరియు పేరును; అంతట తరువాత కన్యాదానం వంటి సంబంధ విషయాలను విచారించాలి।

Verse 28

श्रुतशीलविहीनाय धर्मज्ञायापि मानवः । श्राद्धं ददाति कन्यां च यस्तेनाग्निं विना हुतम्

శ్రుతి-విద్యా, శీలము లేని వాడికి—ధర్మము తెలిసినవాడైనా—శ్రాద్ధం ఇచ్చినా, కన్యాదానం చేసినా, అది అగ్నిలేని హోమంలా ఫలరహితం అవుతుంది।

Verse 29

ऊषरे वापि तं सस्यं तुषाणां कण्डनं कृतम् । कुलाचारसमोपेतांस्तस्माच्छ्राद्धे नियोजयेत्

ఉషర భూమిలో పండిన ధాన్యం కేవలం పొట్టు నూరినట్లే ఉండునట్లు, కులాచారము లేని శ్రాద్ధకర్మ కూడా శూన్యమవుతుంది; అందుచేత శ్రాద్ధంలో కులసదాచారసంపన్నులను నియమించాలి।

Verse 30

ब्राह्मणान्नृपशार्दूल मन्दविद्याधरानपि । एवं विज्ञाय तान्विप्रान्गृहीत्वा चरणौ ततः

ఓ నృపశార్దూలా! బ్రాహ్మణులలో కూడా కొందరు అల్పవిద్యాధరులు ఉంటారు; అట్లుగా వారిని పరిశీలించి, ఆ విప్రుల పాదాలను పట్టుకొని నమస్కరించాలి।

Verse 31

प्रयत्नेन तु सव्येन पाणिना दक्षिणेन तु । युग्मानथ यथाशक्त्या नमस्कृत्य पुनःपुनः

శ్రద్ధతో ముందుగా ఎడమ చేతితో, తరువాత కుడి చేతితో, యథాశక్తి ఆ జంటలను సక్రమంగా స్వీకరించి/అమర్చి, మళ్లీ మళ్లీ నమస్కరిస్తూ విధిని నిర్వహించాలి।

Verse 32

दक्षिणं जान्वथालभ्य मन्त्रमेनमुदीरयेत् । आगच्छंतु महाभागा विश्वेदेवा महाबलाः

కుడి మోకాలను తాకి ఈ మంత్రాన్ని ఉచ్చరించాలి— “మహాభాగులైన, మహాబలులైన విశ్వేదేవులు రండి।”

Verse 33

भक्त्याहूता मया चैव त्वं चापि व्रतभाग्भव । एवं युग्मा न्समामंत्र्य विश्वेदेवकृते द्विजान्

భక్తితో నేను నిన్ను ఆహ్వానించాను; నీవు కూడా ఈ వ్రతంలో భాగస్వామి అవు. ఈ విధంగా యుగ్ములను సమ్యక్గా ఆహ్వానించి, విశ్వేదేవుల నిమిత్తం ద్విజులను ఆహ్వానించాలి।

Verse 34

अपसव्यं ततः कृत्वा पित्रर्थं चाभिमंत्रयेत् । ब्राह्मणांस्त्रीन्यथाशक्त्या एकैकस्य पृथक्पृथक्

తర్వాత యజ్ఞోపవీతాన్ని అపసవ్యంగా ధరించి పితృల నిమిత్తం అభిమంత్రించాలి. తన శక్తి మేరకు మూడు బ్రాహ్మణులను—ప్రతి ఒక్కరిని విడివిడిగా—ఆహ్వానించాలి।

Verse 35

एकैकं वा त्रयाणां वा एकमेवं निमंत्रयेत् । ब्राह्मणान्मातृपक्षे च एष एव विधिः स्मृतः

అతడు ఒక్కొక్కరిని విడిగా గానీ, ముగ్గురినీ కలిపి గానీ, లేదా ఇదే విధంగా ఒక్క బ్రాహ్మణుని గానీ ఆహ్వానించవచ్చు. మాతృపక్షంలో కూడా ఇదే విధి స్మృతిగా చెప్పబడింది।

Verse 36

ततः पादौ परिस्पृष्ट्वा द्विजस्येदमुदीरयेत् । श्रद्धा पूतेन मनसा पितृभक्तिपरायणः

తర్వాత ద్విజుని పాదాలను భక్తితో స్పర్శించి, శ్రద్ధతో పవిత్రమైన మనస్సుతో పితృభక్తిలో నిమగ్నుడై, ఈ వాక్యాన్ని ఉచ్చరించాలి।

Verse 37

पिता मे तव कायेस्मिंस्तथा चैव पितामहः । स्वपित्रा सहितो ह्येतु त्वं च व्रतपरो भव

నా తండ్రి మరియు నా పితామహుడు కూడా నీ ఈ దేహంలో—తమ తమ పితృులతో సహా—ఇక్కడికి రాగాక; నీవు ఈ వ్రతంలో స్థిరుడవై ఉండుము।

Verse 38

एवं पितॄन्समाहूय तथा मातामहानथ । संमंत्रिताश्च ते विप्राः संयमात्मान एव ते

ఇలా పితృదేవతలను, అలాగే మాతామహులను కూడా ఆహ్వానించి, ఆ బ్రాహ్మణులు మంత్రాలతో విధివిధానంగా ఆహ్వానింపబడ్డారు—సంయమాత్ములు, నియమనిష్ఠులు.

Verse 39

यजमानः शांतमना ब्रह्मचर्यसमन्वितः । तां रात्रिं समतिक्रम्य प्रातरुत्थाय मानवः

యజమాని శాంతమనస్సుతో, బ్రహ్మచర్యనిష్ఠతో ఆ రాత్రిని విధిగా గడిపి, ఉదయాన్నే లేచి (క్రియను కొనసాగించాలి).

Verse 40

तदह्नि वर्जयेत्कोपं स्वाध्यायं कर्म कुत्सितम् । तैलाभ्यंगं श्रमं यानं वाहनं चाथ दूरतः

ఆ రోజున కోపం, (సాధారణ) స్వాధ్యాయం, నింద్యకర్మలను వర్జించాలి; అలాగే నూనెతో అభ్యంగనం, శ్రమ, ప్రయాణం, వాహనారోహణం—ఇవన్నీ దూరంగా ఉంచాలి.

Verse 41

ततो मध्यं गते सूर्ये काले कुतपसंज्ञिते । स्नातः शुक्लांबरधरः सन्तर्प्य पितृदेवताः । सन्तुष्टांश्च समाहूतांस्तान्विप्राञ्छ्राद्धमाचरेत्

తర్వాత సూర్యుడు మధ్యాహ్నానికి చేరినప్పుడు—‘కుతపకాలం’ అని పిలిచే వేళ—స్నానం చేసి తెల్ల వస్త్రాలు ధరించి, పితృదేవతలను తర్పణాలతో తృప్తిపరచాలి; సంతుష్టులై సమవేతులైన ఆహ్వానిత బ్రాహ్మణులతో శ్రాద్ధాన్ని ఆచరించాలి.

Verse 42

विविक्ते गृहमध्यस्थे मनोज्ञे दक्षिणाप्लवे । न यत्र जायते दृष्टिः पापानां क्रूरकर्मिणाम्

ఇంటిలోని ఏకాంతమైన, మనోహరమైన స్థలంలో—దక్షిణ దిశకు వాలిన నేలపై—పాపులు, క్రూరకర్ములు చూపు పడని చోట (క్రియ) నిర్వహించాలి.

Verse 43

यच्छ्राद्धं वीक्षते श्वा वा नारी वाऽथ रजस्वला । पतितो वा वराहो वा तच्छ्राद्धं व्यर्थतां व्रजेत्

శ్రాద్ధాన్ని కుక్క గానీ, రజస్వల స్త్రీ గానీ, పతితుడు గానీ, వరాహం గానీ చూచినచో ఆ శ్రాద్ధం నిష్ఫలమగును।

Verse 44

अन्नं पर्युषितं यच्च तैलाक्तं वा प्रदीयते । सकेशं वा सनिंद्यं च तच्छ्राद्धं व्यर्थतां व्रजेत्

శ్రాద్ధంలో బాసిన అన్నం, నూనె పూసినది, జుట్టు కలిసినది లేదా నింద్యంగా/దూషితంగా ఉన్నది సమర్పిస్తే ఆ శ్రాద్ధం నిష్ఫలమగును।

Verse 45

विभक्तिरहितं श्राद्धं तथा मौनविवर्जितम् । दक्षिणारहितं यच्च तच्छ्राद्धं व्यर्थतां व्रजेत्

సరైన విభజన/పోషణ లేకుండా, విధించిన మౌన-నియమం లేకుండా, లేదా దక్షిణా ఇవ్వకుండా చేసిన శ్రాద్ధం నిష్ఫలమగును।

Verse 46

घरट्टोलूखलोत्थौ च यत्र शब्दौ व्यवस्थितौ । शूर्पस्य वा विशेषेण तच्छ्राद्धं व्यर्थतां व्रजेत्

ఎక్కడ రాట్నం (చక్కి) మరియు ఉఖలం (మోర్తారు) శబ్దాలు ఉంటాయో, ముఖ్యంగా శూర్పం (చాట) వడకట్టే శబ్దం వినిపిస్తుందో, అక్కడ శ్రాద్ధం నిష్ఫలమగును।

Verse 47

यत्र संस्क्रियमाणे च कलहः संप्रजायते । पंक्तिभेदो विशेषेण तच्छ्राद्धं व्यर्थतां व्रजेत्

సిద్ధం చేసే సమయంలో కలహం కలిగితే, ముఖ్యంగా పంక్తిభేదం (భోజనపంక్తి చెదరడం/అవ్యవస్థ) జరిగితే, అక్కడ ఆ శ్రాద్ధం నిష్ఫలమగును।

Verse 48

पूर्वाह्णे क्रियते यच्च रात्रौ वा संध्ययोरपि । पर्याकाशे तथा देशे तच्छ्राद्धं व्यर्थतां व्रजेत

పూర్వాహ్నంలో గాని, రాత్రిలో గాని, సంధ్యాకాలాల్లో గాని—అలాగే బహిరంగ/ఆశ్రయంలేని స్థలంలో చేసిన శ్రాద్ధం ఫలహీనమగును.

Verse 49

ब्राह्मणो यजमानो वा ब्रह्मचर्यं विना यदि । भुंक्ते दद्याच्च यच्छ्राद्धं तद्राजन्व्यर्थतां व्रजेत्

ఓ రాజా! బ్రాహ్మణుడు గాని యజమానుడు గాని బ్రహ్మచర్యం లేకుండా శ్రాద్ధంలో భుజించినా లేదా దానం చేసినా, ఆ శ్రాద్ధం ఫలహీనమగును.

Verse 50

तुषधान्यं सनिष्पावं यच्चोच्छिष्टं च दीयते । अर्धभुक्तं घृतं क्षीरं तच्छ्राद्धं व्यर्थतां व्रजेत्

తొక్కుతో కూడిన ధాన్యం, మలినమిశ్రమ ఆహారం, లేదా ఉచ్ఛిష్టం సమర్పించినా; అలాగే అర్ధభుక్తమైన నెయ్యి, పాలు ఇచ్చినా—ఆ శ్రాద్ధం ఫలహీనమగును.

Verse 51

येषु कालेषु यद्दत्तं श्राद्धमक्षयतां व्रजेत् । तानहं संप्रवक्ष्यामि शृणुष्वैकमना नृप

ఓ నృపా! ఏ ఏ కాలాల్లో అర్పించిన శ్రాద్ధం అక్షయ పుణ్యాన్ని పొందుతుందో, వాటిని నేను ఇప్పుడు వివరిస్తాను; ఏకాగ్రచిత్తంతో వినుము.

Verse 52

मन्वादीरपि ते वच्मि ताः शृणुष्व नराधिप । पितॄणां वल्लभा नित्यं सर्वपापक्षयावहाः

ఓ నరాధిపా! మన్వాది మొదలైన పుణ్యకాలాలను కూడా నేను నీకు చెబుతాను; వినుము. అవి పితృదేవతలకు నిత్య ప్రియమైనవి, సమస్త పాపక్షయకరమైనవి.

Verse 53

यासु तोयमपि क्ष्मायां प्रदत्तं तिलमिश्रितम् । पितृभ्योऽक्षयतां याति श्रद्धापूतेन चेतसा

ఆ సందర్భాలలో భూమిపై తిలమిశ్రిత జలాన్ని కూడా శ్రద్ధతో పవిత్రమైన మనస్సుతో అర్పిస్తే, అది పితృదేవతలకు చేరి అక్షయ ఫలాన్ని ప్రసాదిస్తుంది।

Verse 54

अश्वयुक्छुक्लनवमी द्वादशी कार्तिकस्य च । तृतीयापि च माघस्य तथा भाद्रपदस्य च

ఆశ్వయుజ శుక్ల నవమి, కార్తిక ద్వాదశి, మాఘ తృతీయ, అలాగే భాద్రపదంలోని (యోగ్య) తిథి—ఇవి పితృకర్మలకు శుభకాలాలుగా ప్రకటించబడ్డాయి।

Verse 55

अमावास्या तपस्यस्य पौषस्यैकादशी तथा । तथाऽषाढस्य दशमी माघमासस्य सप्तमी

తపస్య (ఫాల్గుణ) అమావాస్య, పౌష ఏకాదశి, ఆషాఢ దశమి, మాఘ మాస సప్తమి—ఇవీ పితృశ్రాద్ధాది కర్మలకు ప్రశస్తమైనవిగా చెప్పబడ్డాయి।

Verse 56

श्रावणस्याष्टमी कृष्णा तथाऽषाढी व पूर्णिमा । तथा कार्तिकमासस्य या चान्या फाल्गुनस्य च

శ్రావణ కృష్ణాష్టమి, ఆషాఢ పౌర్ణమి, కార్తిక మాస పౌర్ణమి, అలాగే ఫాల్గుణ పౌర్ణమి—ఇవి పితృకర్మాలలో ప్రశంసించబడ్డాయి।

Verse 57

चैत्रस्य ज्येष्ठमासस्य पंचैताः पूर्णिमा नृप । मनूनामादयः प्रोक्तास्तिथयस्ते मया नृप

ఓ నృపా! చైత్ర, జ్యేష్ఠ పౌర్ణములతో కూడిన ఈ ఐదు పౌర్ణములు మనువులకు ప్రియమైనవిగా మొదలైన శ్రేష్ఠ తిథులని నేను నీకు తెలిపాను।

Verse 58

आसु तोयमपि स्नात्वा तिल दर्भविमिश्रितम् । पितॄनुद्दिश्य यो दद्यात्स याति परमां गतिम्

ఆ పవిత్ర జలాలలో స్నానం చేసి, నువ్వులు మరియు దర్భతో కలిపిన తర్పణాన్ని పితృదేవతల నిమిత్తం అర్పించువాడు పరమగతిని పొందును।

Verse 59

इह लोके परे चैव पितॄणां च प्रसादतः । किं पुनर्विविधैरन्नै रसैर्वस्त्रैः सदक्षिणैः

పితృదేవతల ప్రసాదంతో ఇహలోకములోను పరలోకములోను క్షేమం లభిస్తుంది; మరి నానావిధ అన్నాలు, రుచులు, వస్త్రాలు మరియు యథోచిత దక్షిణతో చేస్తే ఫలం ఎంత అధికమో!

Verse 60

अधुना शृणु राजेन्द्र युगाद्याः पितृवल्लभाः । यासां संकीर्तनेनापि क्षीयते पापसंचयः

ఇప్పుడు వినుము, రాజేంద్రా! పితృదేవతలకు ప్రియమైన యుగాది తిథులు—వాటి నామసంకీర్తన మాత్రముచేతనే పాపసంచయం క్షీణించును।

Verse 61

नवमी कार्तिके शुक्ला तृतीया माधवे सिता । अमावास्या च तपसो नभस्यस्य त्रयोदशी

కార్తిక శుక్ల నవమి, మాధవ (వైశాఖ) శుక్ల తృతీయ, తపస్య (ఫాల్గుణ) అమావాస్య, నభస్య (భాద్రపద) త్రయోదశి—ఇవే యుగాది తిథులుగా చెప్పబడినవి।

Verse 62

त्रेताकृतकलीनां तु द्वापरस्यादयः क्रमात् । स्नाने दाने जपे होमे विशेषात्पितृतर्पणे

త్రేతా, కృత, కలి—మరియు క్రమంగా ద్వాపర యుగాల ఆది తిథులు ఇవే; స్నానం, దానం, జపం, హోమం, ముఖ్యంగా పితృతర్పణంలో ఇవి విశేష ఫలప్రదములు।

Verse 63

कृतस्याक्षयकारिण्यः सुकृतस्य महाफलाः । यदा स्यान्मेषगो भानुस्तुलां वाथ यदा व्रजेत्

ఇవి చేసిన పుణ్యాన్ని అక్షయంగా చేసి, సుకృతానికి మహాఫలాన్ని ప్రసాదిస్తాయి—ప్రత్యేకంగా సూర్యుడు మేషరాశిలో ప్రవేశించినప్పుడు, లేదా తులారాశిలో ప్రవేశించినప్పుడు।

Verse 64

तदा स्याद्विषुवाख्यस्तु कालश्चाक्षयकारकः । मकरे कर्कटे चैव यदा भानुर्व्रजेन्नृप

ఓ రాజా! ఆ కాలాన్ని ‘విషువ’ అని అంటారు; అది అక్షయ పుణ్యకారకము—ప్రత్యేకంగా సూర్యుడు మకరంలోను కర్కాటకంలోను ప్రవేశించినప్పుడు।

Verse 65

तदायनाभिधानस्तु विषुवोऽथ विशिष्यते । रवेः संक्रमणं राशौ संक्रांतिरिति कथ्यते

ఆ ‘విషువ’ మరింతగా ‘ఆయన’ అనే పేరుతో విశిష్టమవుతుంది. సూర్యుడు ఒక రాశిలోకి ప్రవేశించడాన్ని ‘సంక్రాంతి’ అంటారు.

Verse 66

स्नानदानजपश्राद्धहोमादिषु महाफलाः । त्रेताद्याः क्रमशः प्रोक्ताः कालाः संक्रांतिपूर्वकाः । नैतेषु विद्यते विघ्नं दत्तस्याक्षयसंज्ञिताः

స్నానం, దానం, జపం, శ్రాద్ధం, హోమం మొదలైన వాటిలో—సంక్రాంతి-పూర్వకంగా ‘త్రేతా’ మొదలైన క్రమంలో చెప్పబడిన ఈ కాలాలు మహాఫలాన్ని ఇస్తాయి. వీటిలో విఘ్నం ఉండదు; ఆ సమయంలో ఇచ్చిన దానం ‘అక్షయ’మని ప్రసిద్ధం.

Verse 67

अश्रद्धयाऽपि यद्दत्तं कुपात्रेभ्योऽपि मानवैः । अकालेऽपि हि तत्सर्वं सद्यो ह्यक्षयतां व्रजेत्

మనుష్యులు శ్రద్ధ లేకపోయినా—అర్హతలేని పాత్రకైనా, అకాలంలోనైనా—ఏదైనా దానం చేస్తే, అది అంతటా వెంటనే ‘అక్షయ’ స్థితిని పొందుతుంది.

Verse 217

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये श्राद्धकल्पे श्राद्धार्हपदार्थब्राह्मणकालनिर्णय वर्णनंनाम सप्तदशोत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీ స్కందమహాపురాణంలోని ఏకాశీతిసాహస్రీ సంహితలో, షష్ఠ నాగరఖండంలోని శ్రాద్ధకల్పాంతర్గత హాటకేశ్వరక్షేత్రమాహాత్మ్యంలో “శ్రాద్ధార్హ పదార్థాలు, (యోగ్య) బ్రాహ్మణులు, (యోగ్య) కాల నిర్ణయం—వర్ణనం” అనే రెండువందల పదిహేడవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।