Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 2

Devanagari script

भर्तृयज्ञ उवाच । शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि श्राद्धस्य विधिमुत्तमम् । पितॄणां तुष्टिदं नित्यं सर्वकामप्रदं नृणाम्

Transliteration

bhartṛyajña uvāca | śṛṇu rājanpravakṣyāmi śrāddhasya vidhimuttamam | pitṝṇāṃ tuṣṭidaṃ nityaṃ sarvakāmapradaṃ nṛṇām

Translation

భర్తృయజ్ఞుడు అన్నాడు—ఓ రాజా, విను; శ్రాద్ధానికి ఉత్తమ విధానాన్ని నేను చెప్పుదును; అది పితృదేవతలకు నిత్య తృప్తినిచ్చి, మనుష్యులకు సమస్త ధర్మ్య కోరికలను ప్రసాదిస్తుంది।

Word by Word

• भर्तृयज्ञः: Bhartṛyajña
• भर्तृयज्ञः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भर्तृयज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन (masculine, nominative singular)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन (perfect, 3rd sg)

• शृणु: listen
• शृणु: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लोट् (आज्ञार्थ), परस्मैपद, मध्यमपुरुष, एकवचन (imperative, 2nd sg)

• राजन्: O king
• राजन्: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन (masculine, vocative singular)

• प्रवक्ष्यामि: I will explain
• प्रवक्ष्यामि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + वच् (धातु)
• Form: लृट् (भविष्यत्), परस्मैपद, उत्तमपुरुष, एकवचन (simple future, 1st sg)

• श्राद्धस्य: of śrāddha
• श्राद्धस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: श्राद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन (neuter, genitive singular)

• विधिम्: procedure, rule
• विधिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन (masculine, accusative singular)

• उत्तमम्: excellent
• उत्तमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; विशेषण (masculine, accusative singular)

• पितॄणाम्: of the ancestors
• पितॄणाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6), बहुवचन (masculine, genitive plural)

• तुष्टिदम्: giving satisfaction
• तुष्टिदम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तुष्टि + द (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; उपपद-तत्पुरुष (neuter nom/acc sg)

• नित्यम्: always
• नित्यम्: Kala (Frequency/काल)
• Type: Adjective
• Root: नित्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (neuter used adverbially)

• सर्वकामप्रदम्: granting all desires
• सर्वकामप्रदम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व + काम + प्रद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; तत्पुरुष (neuter nom/acc sg)

• नृणाम्: of men
• नृणाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: नृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6), बहुवचन (masculine, genitive plural)

Speaker

Bhartṛyajña

Skanda Dialogue

Listener: Ānarta (king)

Visual Art Cues

Scene: The muni Bhartṛyajña begins formal instruction: raised hand in teaching gesture, the king listening attentively; the atmosphere is didactic and solemn.

Characters & Entities

• Bhartṛyajña
• Rājan (King)
• Pitṛs

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śrāddha is upheld as a dharmic act that nourishes the ancestral line (Pitṛs) and harmonizes human life with righteous prosperity.

Which specific holy site (Tīrtha) is glorified here?

This verse functions as a doctrinal introduction within Tīrthamāhātmya; no single tīrtha is named explicitly in this line.

What ritualistic prescription is mentioned?

It announces that an ‘uttama-vidhi’ (supreme method) of Śrāddha will be taught, framing Śrāddha as a regular means to please the Pitṛs.