Adhyaya 208

Verse 1

विश्वामित्र उवाच । एवं शक्रे दिवं प्राप्ते देवेषु सकलेषु च । गौतमः स्वाश्रमं प्रापत्कोपेन महता ज्वलन्

విశ్వామిత్రుడు పలికెను—ఇట్లు శక్రుడు స్వర్గమునకు వెళ్లి, సమస్త దేవతలును వెళ్లిన తరువాత, గౌతముడు మహాక్రోధముతో జ్వలించుచు తన ఆశ్రమమునకు చేరెను।

Verse 2

ततः स कथयामास सर्वं देवविचेष्टितम् । वरदानं च शक्राय शता नन्दस्य चाग्रतः

అనంతరం అతడు దేవతల సమస్త చర్యలను వివరించెను; శక్రునకు ఇచ్చిన వరదానమును కూడా శతానందుని సమక్షమున చెప్పెను।

Verse 3

तच्छ्रुत्वा पितरं प्राह विनयावनतः स्थितः । तातांबाया न कस्मात्त्वं प्रसादं प्रकरोषि मे

అది విని అతడు వినయముతో వంగి నిలిచి తండ్రితో పలికెను—“తాతా, నా తల్లిని గూర్చి నాపై మీరు ఎందుకు ప్రసాదము చేయరు?”

Verse 4

उत्थापने न ते किञ्चिदसाध्यं विद्यते विभो । तस्मात्कुरु प्रसादं मे यथा स्यान्मम चांबया

హే విభో, పునః స్థాపనలో మీకు అసాధ్యమని ఏదియు లేదు; కావున నాపై ప్రసాదము చేయండి, నా తల్లితో నాకు మళ్లీ సంగమము కలుగునట్లు।

Verse 5

समागमो मुनिश्रेष्ठ दीनस्योत्कण्ठितस्य च । तस्मादुत्थाप्य तां तूर्णं प्रायश्चित्तविधिं ततः । तस्मादादिश मे क्षिप्रं येन शुद्धिः प्रजायते

హే మునిశ్రేష్ఠా! దుఃఖితుడైన, ఆకాంక్షతో తపించే వానికి సమాగమమే ఉపశమనం. కనుక ఆమెను త్వరగా లేపి, అనంతరం ప్రాయశ్చిత్త విధిని విధించండి. అందువల్ల శుద్ధి కలుగునట్లు నాకు వెంటనే ఉపదేశించండి.

Verse 6

गौतम उवाच । मद्यावलिप्तभांडस्य यदि शुद्धिः प्रजायते । तत्स्त्रीणां जायतेशुद्धिर्योनौ शुक्राभिषेचनात्

గౌతముడు పలికెను—మద్యంతో లేపబడిన పాత్రకే శుద్ధి కలుగగలిగితే, అలాగే స్త్రీకూ శుద్ధి కలుగుతుంది; ఆమె యోనిలో శుక్రాభిషేచనం జరిగినా సరే.

Verse 7

ब्राह्मणस्तु सुरां पीत्वा मौंजीहोमेन शुध्यति । तिंगिनीं साधयित्वा च न तु नारी विधर्मिता

బ్రాహ్మణుడు సురాపానం చేసినా మౌంజీ-హోమం ద్వారా శుద్ధి పొందుతాడు; కానీ తింగినీ-సాధన చేసినా అధర్మంలో పడిన స్త్రీ శుద్ధి పొందదు.

Verse 8

मद्यभांडमपि प्रायो यथावद्वह्निशोधितम् । विशुध्यति तथा नारी वह्निदग्धा विशुध्यति । यस्या रेतोऽथ संक्रांत मुदरांतेऽन्यसंभवम्

మద్యపాత్రమూ విధివిధానంగా అగ్నిశోధన చేయబడితే విశుద్ధమవుతుంది; అలాగే అగ్నిదగ్ధమైతే స్త్రీ కూడా శుద్ధి పొందుతుంది—ఆమె గర్భంలో పరపురుష శుక్రం ప్రవేశించి, ఉదరాంతరంలో ఇతరసంభవ సంతానం స్థిరపడినప్పుడు.

Verse 9

एतस्मात्कारणान्माता मया ते पुत्र सा शिला । विहिता न हि तस्याश्च विशुद्धिस्तु कथञ्चन

ఈ కారణముచేతనే, ఓ పుత్రా, నీ తల్లిని నేను ఆ శిలగా విధించితిని; ఎందుకంటే ఆమెకు ఏ విధంగానూ శుద్ధి కలుగదు.

Verse 10

शतानन्द उवाच । यद्येवं साधयिष्यामि तत्कृतेऽहं हुताशनम् । विषं वा भक्षयिष्यामि पतिष्यामि जलाशये

శతానందుడు అన్నాడు—ఇలా అయితే, ఆ కార్యసిద్ధికై నేను అగ్నిపరీక్షను స్వీకరిస్తాను; లేదా విషాన్ని భక్షిస్తాను; లేదా జలాశయంలో దూకుతాను—ఏ విధంగానైనా దాన్ని సాధిస్తాను।

Verse 11

मातुर्वियोगतस्तात सत्यमेतन्मयोदितम् । धर्मद्रोणाः स्थिताश्चान्ये मन्वाद्या मुनयस्तथा

ప్రియమైన తాతా, మాతృవియోగం కారణంగా నేను చెప్పింది నిజమే. ఇతరులూ సాక్షులుగా నిలిచియున్నారు—ధర్మద్రోణులు, అలాగే మనువు మొదలైన మునులు కూడా।

Verse 12

इतिहासपुराणानि वेदांतानि बहूनि च । संचिंत्य तात सर्वाणि देहि शुद्धिं ममापि ताम् । मम मातुः करिष्यामि नो चेत्प्राणपरिक्षयम्

హే తాతా, సమస్త ఇతిహాస-పురాణాలు మరియు అనేక వేదాంతోపదేశాలను విచారించి, నాకూ ఆ శుద్ధిని ప్రసాదించండి. నేను నా తల్లికోసం దాన్ని సిద్ధం చేస్తాను; లేకపోతే ప్రాణత్యాగం చేస్తాను।

Verse 13

विश्वामित्र उवाच । तच्छ्रुत्वा सुचिरं ध्यात्वा गौतमः प्राह तं सुतम् । परिष्वज्य स्वबाहुभ्यां मूर्ध्न्याघ्राय ततः परम्

విశ్వామిత్రుడు అన్నాడు—అది విని, చాలాసేపు ధ్యానించి, గౌతముడు తన కుమారునితో పలికాడు. తన భుజాలతో ఆలింగనం చేసి, అతని శిరస్సును స్నేహంగా ముద్దాడి/ఘ్రాణించి, ఆపై మరింతగా చెప్పాడు।

Verse 14

यद्येवं वत्स मा कार्षीः साहसं पापसंभवम् । आत्मदेहविघातेन श्रूयतां वचनं मम

ఇలా అయితే, వత్సా, నీ దేహాన్ని హానిచేసి పాపం పుట్టించే సాహసం చేయకు. నా మాట విను।

Verse 15

मेध्यत्वे तव मातुश्च शुद्धिर्ज्ञाता मया पुरा । यया सा मम हर्म्यार्हा भविष्यति न संशयः

నీ తల్లి మేధ్యతకు కారణమైన శుద్ధిని నేను పూర్వమే తెలిసికొన్నాను. దానివల్ల ఆమె మళ్లీ పవిత్రమై నా గృహానికి యోగ్యురాలవుతుంది—సందేహం లేదు।

Verse 18

उत्पत्स्यते रवेर्वंशे रामरूपी जना र्दनः । रावणस्य वधार्थाय मानुषं रूपमास्थितः । तस्य पादस्य संस्पर्शाद्भूयः शुद्धा भविष्यति । तस्मात्प्रतीक्ष्य तावत्त्वमौत्सुक्यं व्रज पुत्रक । एतत्सम्यङ्मया ज्ञातं वत्स दिव्येन चक्षुषा

రవి వంశంలో జనార్దనుడు రామరూపంగా జన్మిస్తాడు. రావణవధార్థం మానవదేహాన్ని ధరించి, ఆయన పాదస్పర్శతో ఇది/ఆమె మళ్లీ శుద్ధమవుతుంది. కాబట్టి అంతవరకు వేచి ఉండు; కుమారకా, ఆతురతను విడిచిపెట్టు. వత్సా, దివ్యదృష్టితో నేను దీనిని సత్యంగా తెలిసికొన్నాను।

Verse 19

एतच्छ्रुत्वा तथेत्युक्त्वा शतानन्दः प्रहर्षितः । स्थितः प्रतीक्षमाणस्तु तं कालं मातृवत्सलः

ఇది విని శతానందుడు ఆనందంతో “తథాస్తు” అని పలికి, మాతృవత్సలుడై ఆ నియతకాలాన్ని ఎదురుచూస్తూ అక్కడే నిలిచాడు।

Verse 20

ततः कालेन महता रामरूपी जनार्दनः । रावणस्य वधार्थाय जातो दशरथालये

తర్వాత ఎంతో కాలం గడిచిన తరువాత జనార్దనుడు రామరూపంగా రావణవధార్థం దశరథుని గృహంలో జన్మించాడు।

Verse 21

स मया भगवा विष्णुर्बालभावेन संस्थितः । निजयज्ञस्यरक्षार्थं समानीतः स्वमाश्रमम् । राक्षसानां विनाशाय यज्ञकर्मविनाशिनाम्

ఆ భగవాన్ విష్ణువు బాలభావంలో ఉండగా, నా యజ్ఞరక్షణార్థం నేను ఆయనను నా ఆశ్రమానికి తీసుకొచ్చాను; యజ్ఞకర్మను నాశనం చేసే రాక్షసుల వినాశార్థం।

Verse 22

हतैस्तै राक्षसै रौद्रैर्मम पूर्णोऽभवन्मखः । अयोध्यायाः समानीतः स मया रघुनंदनः

ఆ క్రూర రాక్షసులు సంహరింపబడిన తరువాత నా యజ్ఞము సంపూర్ణమైంది. అనంతరం రఘుకులనందనుడిని నేను స్వయంగా అయోధ్యకు తీసికొని వెళ్లితిని.

Verse 23

सीतायाश्च विवाहार्थं लक्ष्मणेन समन्वितः । श्रुत्वा स्वयंवरं तस्याः पार्थिवानां समागमम्

సీతా వివాహార్థం లక్ష్మణునితో కూడి ఆయన బయలుదేరి, ఆమె స్వయంవరం మరియు అక్కడ కూడిన రాజుల సమాగమాన్ని విన్నాడు.

Verse 24

ततो मार्गे मया दृष्टा गौतमस्याश्रमे शुभे । अहिल्या सा शिला रूपा प्रमाणेन महत्तमा

తర్వాత మార్గమధ్యంలో గౌతముని శుభ ఆశ్రమంలో నేను అహల్యను చూచితిని—ఆమె శిలారూపంగా, పరిమాణములో మహత్తరంగా ఉండెను.

Verse 25

ततः प्रोक्तो मया रामः स्पृशेमां वत्स पाणिना । मानुषत्वं लभेद्येन गौतमस्य प्रिया मुनेः । शापदोषेण संजाता शिलेयं तस्य सन्मुनेः

అప్పుడు నేను రామునితో చెప్పితిని—“వత్సా, నీ చేతితో దీనిని స్పర్శించు; అలా చేస్తే గౌతమ ముని ప్రియ భార్య మళ్లీ మానవత్వాన్ని పొందును. శాపదోషముచేత ఆ సన్ముని ప్రియ ఈ శిలగా మారింది.”

Verse 26

अविकल्पं ततो रामो मम वाक्येन तां शिलाम् । पस्पर्श पार्थिवश्रेष्ठ कौतू हलसमन्वितः

అప్పుడు రాజశ్రేష్ఠుడైన రాముడు నా వాక్యముచే ఏ సందేహమూ లేక ఆ శిలను స్పర్శించెను; ఆయనలో పవిత్ర కౌతూహలం నిండియుండెను.

Verse 27

अथ रामेण संस्पृष्टा सहसैवांगना मुनेः । शुशुभे मानुषी जाता दिव्यरूपवपुर्धरा

అప్పుడు రాముని స్పర్శతో ముని భార్య క్షణములోనే మళ్లీ మానవీగా మారి, దివ్యరూప-సౌందర్యమయమైన దేహాన్ని ధరించి ప్రకాశించింది।

Verse 28

ततः सा लज्जयाऽविष्टा प्रणिपत्य च गौतमम् । स्मरमाणाऽत्मनः कृत्यं यच्छक्रेण समन्वितम्

తర్వాత ఆమె లజ్జతో కుంగిపోయి గౌతమునికి సాష్టాంగ నమస్కరించి, శక్రుడు (ఇంద్రుడు) సంబంధమైన తన కృత్యాన్ని స్మరించింది।

Verse 29

प्रायश्चित्तं मम स्वामिन्देहि सर्वमशेषतः । यन्नरस्य समायोगे परस्याह प्रजापतिः

‘స్వామీ! నాకు సంపూర్ణ ప్రాయశ్చిత్తాన్ని, ఏమీ మిగలకుండా, ప్రసాదించండి—పరస్త్రీ/పరపతి తో అనుచిత సంగమానికి ప్రజాపతి చెప్పిన విధంగా।’

Verse 30

अहं दुष्करमप्येतत्करिष्यामि न संशयः । येन शुद्धिर्भवेन्मह्यं पुरश्चरणसेवनात्

‘ఇది ఎంత కఠినమైనదైనా నేను నిశ్చయంగా చేస్తాను—నిర్దిష్ట పురశ్చరణ వ్రతాచరణ ద్వారా నాకు శుద్ధి కలుగునట్లు।’

Verse 31

ततः संचिंत्य सुचिरं प्रोवाच गौतमस्तदा । कुरु चान्द्रायणशतं कृच्छ्राणां च सहस्रकम्

అప్పుడు గౌతముడు దీర్ఘంగా ఆలోచించి పలికెను—‘నూరు చాంద్రాయణ వ్రతాలు మరియు వెయ్యి కృచ్ఛ్ర తపస్సులు ఆచరించు।’

Verse 32

प्राजापत्यायुतं चापि तीर्थयात्रापरायणा । अष्टषष्टिषु तीर्थेषु यानि तीर्थानि भूतले । तेषां संदर्शनात्सम्यक्ततः शुद्धिमवाप्स्यसि

తీర్థయాత్రలో పరాయణుడై నీవు పదివేల ప్రాజాపత్య ప్రాయశ్చిత్తాలనూ ఆచరించు. భూతలంలో అష్టషష్టి తీర్థాలు ఉన్నాయి; వాటిని విధివిధానంగా దర్శించుటవలన నీవు శుద్ధిని పొందుదువు.

Verse 33

सा तथैति प्रतिज्ञाय नित्यं व्रतपरायणा । अष्टषष्टिसु तीर्थेषु वाराणस्यादिषु क्रमात्

ఆమె అట్లే ప్రతిజ్ఞ చేసి, నిత్య వ్రతనియమాలలో పరాయణురాలై, క్రమంగా అష్టషష్టి తీర్థాలకు వెళ్లింది—వారణాసి మొదలుకొని మిగతావాటికి.

Verse 34

बभ्राम तानि लिंगानि पूजयन्ती प्रभक्तितः । क्रमेणैव तु संप्राप्ता हाटकेश्वरसंभवम्

ఆమె ఆ లింగాలన్నింటిని సంచరిస్తూ, పరమ భక్తితో పూజిస్తూ ఉండెను; క్రమంగా సాగి చివరకు హాటకేశ్వరుని పవిత్ర సన్నిధిని చేరెను.

Verse 35

यावत्पश्यति सा साध्वी तावन्नागबिलो महान् । पूरितो नागरेणैव मार्गः पातालसंभवः

ఆ సాధ్వి చూడగానే ఒక మహా నాగబిలము ప్రత్యక్షమైంది; పాతాళసంభవమని చెప్పబడే ఆ మార్గము స్వయంగా నాగముచే నిండిపోయింది.

Verse 36

गच्छंति येन पूर्वं तु तीर्थयात्रापरायणाः । हाटकेश्वरदेवस्य दर्शनार्थं मुनीश्वराः

అదే మార్గమున పూర్వము తీర్థయాత్రలో పరాయణులైన మునీశ్వరులు హాటకేశ్వర దేవుని దర్శనార్థం వెళ్లిరి.

Verse 37

अथ सा चिन्तयामास न दृष्टे तु सुरेश्वरे । हाटकेश्वरदेवे च न हि यात्राफलं लभेत्

అప్పుడు ఆమె మనసులో ఆలోచించింది—దేవాధిపతి శ్రీ హాటకేశ్వరుని దర్శనం కలగకపోతే, యాత్రాఫలం నిజంగా లభించదు।

Verse 38

तस्मात्तपः करि ष्यामि स्थित्वा चैव सुदुष्करम् । येनाहं तत्प्रभावेन तं पश्यामि सुरेश्वरम्

కాబట్టి నేను తపస్సు చేస్తాను—అత్యంత కఠిన నియమంలో స్థిరంగా నిలిచి—ఆ తపోబలంతో దేవాధిపతిని దర్శిస్తాను।

Verse 39

एवं सा निश्चयं कृत्वा तपस्तेपे सुदुष्करम् । दर्शनार्थं हि देवस्य पातालनिलयस्य च

ఇలా సంకల్పం చేసి, పాతాళనివాసి ఆ దేవుని దర్శనార్థం ఆమె అత్యంత కఠిన తపస్సు చేసింది।

Verse 40

पंचाग्निसाधका ग्रीष्मे हेमन्ते सलिलाश्रया । वर्षास्वाकाशशयना सा बभूव तपस्विनी

గ్రీష్మంలో ఆమె పంచాగ్ని సాధన చేసింది, హేమంతంలో నీటిని ఆశ్రయించింది, వర్షాకాలంలో ఆకాశం కిందనే శయనించింది—ఇలా ఆమె నిజమైన తపస్వినిగా మారింది।

Verse 41

हरलिंगं प्रतिष्ठाप्य स्वनाम्ना चांतिके तदा । त्रिकालं पूजयामास गन्धपुष्पानुलेपनैः

అప్పుడు ఆమె సమీపంలో తన పేరుతో హరలింగాన్ని ప్రతిష్ఠించి, గంధం, పుష్పాలు, అనులేపనాలతో త్రికాల పూజ చేసింది।

Verse 42

एवं तपसि संस्थायास्तस्याः कालो महान्गतः । न च संदर्शनं जातं हाटकेश्वरसंभवम्

ఇలా ఘోర తపస్సులో లీనమై ఉన్నప్పటికీ ఆమెకు ఎంతో కాలం గడిచింది; అయినా హాటకేశ్వరుని దర్శనం కలగలేదు, ఆయన ప్రాకట్యమూ జరగలేదు।

Verse 43

कस्यचित्त्वथ कालस्य शतानन्दश्च तत्सुतः । स तामन्वेषमाणस्तु तस्मिन्क्षेत्रे समागतः । मातृस्नेह परीतात्मा तीर्थान्वेषणतत्परः

కొంతకాలానంతరం ఆమె కుమారుడు శతానంద ఆమెను వెతుకుతూ ఆ పుణ్యక్షేత్రానికి వచ్చాడు; తల్లిపట్ల స్నేహంతో నిండిన హృదయంతో, తీర్థాలను అన్వేషించడంలో నిమగ్నుడయ్యాడు।

Verse 44

अथ तां तत्र संवीक्ष्य दारुणे तपसि स्थिताम् । प्रणिपत्य स्थितो दीनः सदुःखो वाक्यमब्रवीत्

అప్పుడు ఆమెను అక్కడ ఘోర తపస్సులో స్థితురాలిగా చూసి, అతడు నమస్కరించి దీనంగా నిలబడి, దుఃఖంతో వ్యాకులుడై ఈ మాటలు పలికాడు।

Verse 45

किमत्र क्लिश्यते कायस्तपः कृत्वा सुदारुणम् । सप्तषष्टिषु तीर्थेषु यानि लिंगानि तेषु च

ఇక్కడ ఇంత భయంకరమైన తపస్సు చేసి శరీరాన్ని ఎందుకు కష్టపెడుతున్నారు? అరవై ఏడు తీర్థాలలో ఉన్న లింగాలు అన్నింటిలో—

Verse 46

माहेश्वराणि लिंगानि तानि दृष्टानि च त्वया । एतत्पातालसंस्थं च हाटकेश्वरसंज्ञितम्

ఆ మాహేశ్వర లింగాలను నీవు నిజంగా దర్శించావు; కానీ పాతాళంలో స్థాపితమై ‘హాటకేశ్వర’ అని ప్రసిద్ధమైన ఈ (లింగం) అయితే—

Verse 47

न पश्यति नरः कश्चिद्दृष्टं क्षेत्रे न केनचित् । तेन शुद्धिश्च संजाता स्वभर्त्रा विहिता तु या

ఏ పురుషుడూ దానిని చూడడు; ఈ పుణ్యక్షేత్రంలో అది ఎవరికీ దర్శనమై లేదు. అయినా ఆ వ్రతాచరణ ద్వారానే నీ స్వభర్త విధించిన శుద్ధి నిశ్చయంగా సిద్ధించింది.

Verse 48

तस्मादागच्छ गच्छामस्ताताश्रामपदे शुभे । त्वन्मार्गं वीक्षते तातः कर्षुको वर्षणं यथा

కాబట్టి రా—మనము శుభమైన ఆశ్రమస్థానానికి వెళ్దాం. నీ తండ్రి నీ మార్గాన్ని చూస్తున్నాడు, రైతు వర్షం కోసం ఎదురుచూసినట్లుగా.

Verse 49

आहिल्योवाच । यावत्पश्यामि नो देवं हाटकेश्वरसंज्ञितम् । तावद्गच्छामि नो गेहं यदा पश्यामि तं हरम्

ఆహిల్య చెప్పింది—హాటకేశ్వర అనే దేవుని దర్శించేవరకు నేను ఇంటికి వెళ్లను. ఆ హరుడు (శివుడు) దర్శనమైనప్పుడే నేను తిరిగి వస్తాను.

Verse 50

तदा यास्ये गृहं पुत्र निश्चयोऽयं मया कृतः

అప్పుడు నేను ఇంటికి వెళ్తాను, కుమారా—ఈ నిర్ణయం నేను చేసుకున్నాను.

Verse 51

तच्छ्रुत्वा सोऽपि तां प्राह ह्येष चेन्निश्चयस्तव । मयाऽपि तातपार्श्वे तु प्रगंतव्यं त्वयाप

అది విని అతడూ ఆమెతో అన్నాడు—ఇది నీ దృఢ నిశ్చయమైతే, నేను కూడా నీతో కలిసి నా తండ్రి సమీపానికి వెళ్లాలి.

Verse 52

एवमुक्त्वा ततः सोपि स्थापयामास शांभ वम् । लिंगं च पूजयामास त्रिकालं तपसि स्थितः

ఇట్లు పలికి అతడు శాంభవ (శైవ) లింగాన్ని ప్రతిష్ఠించి, తపస్సులో నిలిచి త్రికాలములలో లింగపూజను ఆచరించాడు।

Verse 53

शतानन्दस्तु राजर्षिः गन्धपुष्पानुलेपनैः । नैवेद्यैर्विविधैः सूक्तैर्वेदोक्तैः पर्यतोषयत्

రాజర్షి శతానందుడు గంధము, పుష్పము, అనులేపనములతో, నానావిధ నైవేద్యములతో మరియు వేదోక్త సూక్తములతో ప్రభువును పరితృప్తిపరిచాడు।

Verse 54

षष्ठान्नकालभोज्यस्य व्रतचर्यारतस्य च । एवं तस्याऽपि संस्थस्य गतः कालो महान्मुने । न च तुष्यति देवेश स्ताभ्यां द्वाभ्यां कथञ्चन

అతడు షష్ఠాన్నకాలమున మాత్రమే భుజించి, వ్రతచర్యలలో రమిస్తూ ఉండెను; ఓ మహామునీ, ఈ విధంగా తపస్సులో స్థితుడై దీర్ఘకాలం గడిచినా, దేవేశుడు ఆ రెండు మాత్రముచేత ఏ విధముగా తృప్తి చెందలేదు।

Verse 55

ततः कालेन महता गौतमोऽपि महामुनिः । आजगाम स्वयं तत्र पुत्रदर्शनलालसः

అనంతరం దీర్ఘకాలానంతరం మహాముని గౌతముడు స్వయంగా అక్కడికి వచ్చెను, పుత్రదర్శనాకాంక్షతో।

Verse 56

स दृष्ट्वा भार्यया सार्धं पुत्रं तपसि संस्थितम् । तुतोष प्रथमं तावत्पश्चादुःखसमन्वितः

భార్యతో కూడి తపస్సులో స్థితుడైన పుత్రుని చూచి అతడు మొదట సంతోషించాడు; తరువాత దుఃఖంతో నిండిపోయాడు।

Verse 57

अहो बत महत्कष्टं पुत्रो मे कृशतां गतः । तपसः संप्रभावेन नयामि स्वगृहं कथम् । भार्येयं च तथा मह्यं विवर्णा तु कृशा स्थिता

అయ్యో, ఎంత గొప్ప కష్టం! నా కుమారుడు కృశుడైపోయాడు. తపస్సు యొక్క తీవ్రమైన ప్రభావంతో అతనిని నేను ఇంటికి ఎలా తీసుకెళ్లగలను? నా భార్య కూడా ఇక్కడ వర్ణహీనంగా, కృశంగా నిలిచింది.

Verse 58

एवं संचिंत्य मनसा तावुभौ प्रत्यभाषत । गम्यतां स्वगृहं कृत्वा तपसः संनिवर्तनम्

ఇలా మనసులో ఆలోచించి అతడు వారిద్దరితో అన్నాడు—“ఇప్పుడు మీ స్వగృహానికి వెళ్లండి; ఈ తపస్సును యథావిధిగా ముగించండి.”

Verse 59

शतानन्द उवाच । तातांबा बहुधा प्रोक्ता तपसः संनिवर्तने । नो गच्छति तथा हर्म्यमदृष्टे हाटकेश्वरे

శతానందుడు అన్నాడు—“పూజ్య తండ్రి, పూజ్య తల్లి, తపస్సు ముగించమని మీరు ఎన్నిసార్లు చెప్పినా, హాటకేశ్వరుని దర్శనం అయ్యే వరకు నేను ఇంటికి వెళ్లను.”

Verse 60

अहं तया विहीनस्तु नैव यास्यामि निश्चितम् । एवं ज्ञात्वा महाभाग यद्युक्तं तत्समाचर

“నేను కూడా ఆమె లేకుండా నిశ్చయంగా వెళ్లను. ఓ మహాభాగ, ఇది తెలిసి యుక్తమైనదే చేయండి.”

Verse 61

गौतम उवाच । यद्येवं निश्चयो वत्स तव मातुश्च संस्थितः । अहं ते दर्शयिष्यामि तपसा हाटकेश्वरम्

గౌతముడు అన్నాడు—“వత్సా, నీకూ నీ తల్లికీ ఇలాంటి దృఢ నిశ్చయం స్థిరంగా ఉంటే, నా తపోబలంతో నీకు హాటకేశ్వరుని దర్శనం కలిగిస్తాను.”

Verse 62

एवमुक्त्वा ततः सोऽपि तपश्चक्रे महामुनिः । एकांतरोपवासस्तु स्थितो वर्षशतं मुनिः । षष्ठान्नकालभोजी च तावत्काले ततोऽभवत्

ఇట్లు పలికి ఆ మహాముని తపస్సు ప్రారంభించాడు. ముని వంద సంవత్సరాలు ఒక రోజు ఉపవాసం, ఒక రోజు భోజనం చేస్తూ నిలిచెను; ఆపై అంతే కాలం షష్ఠకాలాంతరంలో మాత్రమే భోజనం చేసెను.

Verse 63

त्रिरात्रभोजी पश्चाच्च स बभूव मुनीश्वरः । तावत्कालं फलैर्निन्ये तावत्कालं जलाशनः । वायुभक्षस्ततो भूयस्तावत्कालमभून्मुनिः

తరువాత ఆ మునీశ్వరుడు మూడు రాత్రులకోసారి మాత్రమే భోజనం చేసెను. అంతే కాలం ఫలాహారంగా గడిపెను, అంతే కాలం జలాహారంగా ఉండెను; ఆపై మళ్లీ అంతే కాలం వాయుభక్షుడై నిలిచెను.

Verse 64

ततो वर्षसहस्रांते परमे संव्यवस्थिते । प्रभिद्य मेदिनीपृष्ठं निष्क्रांतं लिंगमुत्तमम्

అనంతరం వెయ్యి సంవత్సరాల ముగింపున, తపస్సు పరమ పరిపక్వతకు చేరినప్పుడు, భూమి ఉపరితలాన్ని చీల్చుకొని ఒక ఉత్తమ లింగం బయల్పడి దర్శనమిచ్చెను.

Verse 65

द्वादशार्कप्रतीकाशं सर्वलक्षणलक्षितम । एतस्मिन्नंतरे देवः शंभुः प्रत्यक्षतां गतः

అది పన్నెండు సూర్యుల వలె ప్రకాశించి, సమస్త శుభలక్షణాలతో అలంకృతమైయుండెను. ఆ క్షణమే దేవుడు శంభువు ప్రత్యక్షమయ్యెను.

Verse 66

एतस्मिन्नेव काले तु भगवाञ्छशिशेखरः । तस्य दृष्टिपथं गत्वा वाक्यमेतदुवाच ह

అదే సమయంలో భగవాన్ శశిశేఖరుడు అతని దృష్టిపథంలోకి వచ్చి ఈ వాక్యమును పలికెను.

Verse 67

गौतमाऽहं प्रतुष्टस्ते तपसाऽनेन सुव्रत

హే గౌతమా! ఈ తపస్సు వలన నేను నీపై పూర్తిగా ప్రసన్నుడను, హే సువ్రతుడా।

Verse 68

एतच्च मामकं लिंगं हाटकेश्वरसंज्ञितम् । पातालाच्च विनिष्क्रांतं तव भक्त्या महामुने

హే మహామునీ! నా ఈ లింగం ‘హాటకేశ్వర’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధం; నీ భక్తివల్ల ఇది పాతాళం నుండి వెలిసింది।

Verse 69

एतदर्थं तपस्तप्तं सभार्येण त्वया हि तत् । सपुत्रेणाखिलं जातं फलं तस्य यथेप्सितम्

నిజంగా నీవు భార్యతో కలిసి ఇదే లక్ష్యంతో తపస్సు చేశావు; కుమారునితో కూడ ఆ తపస్సు ఫలం అంతటా నీవు కోరినట్లే సిద్ధించింది।

Verse 70

एतत्पश्यतु ते भार्या अहिल्या दिव्यरूपिणी । अष्टषष्ट्युद्भवं येन यात्राफलमवाप्नुयात्

నీ దివ్యరూపిణి భార్య అహల్య కూడా దీనిని దర్శించుగాక; దీని ద్వారా ‘అష్టషష్టి’ పవిత్ర అవతరణలతో సంబంధించిన యాత్రాఫలం లభించును।

Verse 71

त्वं चापि प्रार्थय वरं येन सर्वं ददामि ते

నీవు కూడా వరం కోరుము; దాని ద్వారా నేను నీకు సమస్తమును ప్రసాదించుదును।

Verse 72

गौतम उवाच । हाटकेश्वरसंज्ञे तु सकृद्दृष्टे च यत्फलम् । पातालस्थे च यत्पुण्यं नराणां जायते फलम् । दृष्टेनानेन तत्पुण्यं पूजितेन विशेषतः

గౌతముడు పలికెను—హాటకేశ్వరుని ఒక్కసారి దర్శించుటవలన కలుగు ఫలము ఏదో, అలాగే ఆయన పాతాళమందు స్థితుడై ఉండగా మనుష్యులకు కలుగు పుణ్యము ఏదో, అదే పుణ్యము ఈ ప్రాకట్య లింగ దర్శనమువలన లభించును; పూజచేయుటవలన మరింత విశేష ఫలము కలుగును।

Verse 73

अन्येऽपि ये जनास्तच्च पूजयंति प्रभक्तितः । चैत्रशुक्लचतुर्दश्यां ते प्रयांतु त्रिविष्टपम्

ఇతరులైన జనులు కూడా పరమభక్తితో చైత్ర శుక్ల పక్ష చతుర్దశినాడు దీనిని పూజించుదురు; వారు త్రివిష్టపము (స్వర్గము) చేరుదురు గాక।

Verse 74

एतल्लिंगं न जानंति नराः सिद्ध्यभिकांक्षिणः । विशंति विवरं तेन हाटकेश्वरकांक्षया

సిద్ధిని కోరువారు ఈ లింగమును గుర్తించరు; హాటకేశ్వరుని కోరికతో ఆ భ్రమవలన వారు ఒక చీలిక/గుహలో ప్రవేశించుదురు।

Verse 76

मुच्यंते मानवास्तद्वच्छतानंदेश्वरादपि । तस्मिन्दिने विहितया ताभ्यां चैव प्रपूजया

అదేవిధంగా శతానందేశ్వరుని ద్వారాను మనుష్యులు ముక్తి పొందుదురు—ఆ దినమున రెండు దేవతలకు విధివిధానముగా చేసిన పూజ వలన।

Verse 77

विश्वामित्र उवाच । एतस्मिन्नेव काले तु व्याप्तः स्वर्गोऽखिलो नृप । मानुषैरपि पापाढ्यैः सर्वधर्मविवर्जितैः

విశ్వామిత్రుడు పలికెను—ఓ రాజా, ఈ సమయములోనే సమస్త స్వర్గము పాపభారితులైన, సర్వధర్మవివర్జితులైన మనుష్యులతో కూడ నిండిపోయెను।

Verse 78

न कश्चित्कुरुते यज्ञं तीर्थ यात्रामथापरम् । न व्रतं नियमं चैव दानस्यापि कथामपि

ఎవరూ యజ్ఞం చేయరు; తీర్థయాత్రకూ వెళ్లరు. వ్రతమూ నియమమూ పాటించరు; దానమనే మాట కూడా లేదు.

Verse 79

अपि पापसमोपेता लिंगस्यास्य प्रभावतः । परदारोद्भवा त्पापादहिल्येश्वरदर्शनात्

పాపభారంతో ఉన్నవాడైనా ఈ లింగ ప్రభావంతో, అహిల్యేశ్వర దర్శనమాత్రంతో పరస్త్రీగమనజన్య పాపం నుండి విముక్తుడవుతాడు.

Verse 80

ततो भीताः सुराः सर्वे सस्पर्धैर्मानुषैर्वृताः । प्रोचुः पुरंदरं गत्वा व्यथया प्रया युताः

అప్పుడు దేవతలందరూ భయపడిపోయి, స్పర్థతో నిండిన మనుష్యులచే చుట్టుముట్టబడ్డారు. వ్యథా-ఆందోళనలతో పురందరుడు (ఇంద్రుడు) వద్దకు వెళ్లి తమ బాధను నివేదించారు.

Verse 81

मर्त्यलोके सहस्राक्ष सर्वे धर्माः क्षयं गताः । अपि पापसमाचारा अभ्येत्य पुरुषा इह

‘ఓ సహస్రాక్షా (ఇంద్రా)! మర్త్యలోకంలో అన్ని ధర్మాలు క్షీణించాయి; పాపాచారులు కూడా ఇక్కడ (ఈ పుణ్యక్షేత్రానికి) వచ్చేస్తున్నారు.’

Verse 82

अस्माभिः सह गर्वाढ्याः स्पर्धां कुर्वंति सर्वदा । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे लिंगत्रयमनुत्तमम्

‘గర్వంతో ఉబ్బిపోయి వారు మాతో కూడా ఎల్లప్పుడూ స్పర్థ పడుతున్నారు. హాటకేశ్వర క్షేత్రంలో అనుత్తమమైన లింగత్రయం ఉంది.’

Verse 83

यत्स्थितं स्थापितं तत्र गौतमेन महात्मना । सपुत्रेण सदारेण तस्य पूजाप्रभावतः

అక్కడ నిలిచియున్న పవిత్ర లింగాన్ని మహాత్ముడు గౌతముడు తన కుమారుడు, భార్యతో కలిసి ప్రతిష్ఠించాడు; అతని పూజా ప్రభావంతో దాని మహిమ వెలుగొందింది।

Verse 84

अपि पापसमाचारा इहागच्छंति तेऽखिलाः । यमस्य नरकाः सर्वे सांप्रतं शून्यतां गताः

పాపాచారులు కూడా అందరూ ఇక్కడికి వచ్చేస్తారు; అందుచేత ప్రస్తుతం యముని నరకాలన్నీ శూన్యమయ్యాయి।

Verse 85

गौतमेन समानीतः पातालाद्धाटकेश्वरः । तपसा तोषयित्वा तु तत्र स्थाने सुरेश्वरः

గౌతముడు పాతాళం నుండి హాటకేశ్వరుణ్ని పైకి తీసుకొచ్చాడు; తపస్సుతో తృప్తి పొందిన దేవేశ్వరుడు ఆ స్థలంలోనే నివసిస్తున్నాడు।

Verse 86

तत्प्रभावादयं जातो व्यवहारो धरातले

ఆ పవిత్ర ప్రభావం వల్లనే భూమిపై ఈ వ్యవహారం ఏర్పడింది।

Verse 87

एवं ज्ञात्वा प्रवर्तंते यथा यज्ञास्तथा कुरु । तैर्विना नैव तृप्तिः स्यादस्माकं च कथंचन

ఇది తెలిసి వారు తగినట్లుగా ప్రవర్తిస్తారు; కాబట్టి యజ్ఞాలు ఎలా విధిగా చేయవలెనో అలా చేయండి. వాటిలేక మాకు ఏ విధంగానూ తృప్తి కలగదు।

Verse 89

गत्वा धरातलं सर्वे ममादेशाद्द्रुतं ततः । स्वशक्त्या वारयध्वं भो गौतमेश्वरपूजकान्

కాబట్టి నా ఆజ్ఞతో మీరందరూ త్వరగా భూమికి వెళ్లి, ఓ దేవులారా, మీ స్వశక్తితో గౌతమేశ్వర పూజకులను నిరోధించండి।

Verse 90

अहिल्येश्वरदेवस्य शतानंदेश्वरस्य च । शक्रादेशं तु संप्राप्य ते गता धरणीतले

శక్రుని ఆజ్ఞను పొందిన వారు భూమికి దిగివచ్చి, శ్రీ అహిల్యేశ్వర దేవాలయానికి మరియు శతానందేశ్వర ఆలయానికి వెళ్లారు।

Verse 91

कामादिका नरान्भेजुर्गौतमेश्वरपूजकान् । तथाऽहिल्येश्वरस्यापि शतानंदेश्वरस्य च

కామాది వికారాలు మనుష్యులను దాడి చేశాయి—గౌతమేశ్వర పూజకులను కూడా, అలాగే అహిల్యేశ్వర మరియు శతానందేశ్వర భక్తులను కూడా।

Verse 92

ततो भूयो मखा जाताः समग्रे धरणीतले । संपूर्णदक्षिणाः सर्वे वतानि नियमास्तथा

అప్పుడు మళ్లీ సమస్త భూమండలమంతటా యజ్ఞాలు ప్రారంభమయ్యాయి; అన్నిటిలో సంపూర్ణ దక్షిణలు సమర్పించబడ్డాయి, అలాగే వ్రతాలు నియమాలు కూడా ఆచరించబడ్డాయి।

Verse 93

तीर्थयात्रा जपो होमो याश्चान्याः सुकृतक्रियाः । एतत्सर्वं मया ख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि धराधिप

తీర్థయాత్ర, జపం, హోమం మరియు ఇతర పుణ్యక్రియలు—ఓ ధరాధిపా, నీవు నన్ను అడిగినందున ఇవన్నీ నేను వివరించాను।

Verse 94

गयाकूप्यनुषंगेण शक्रगौतमचेष्टितम् । बालमण्डनमाहात्म्यं शक्रेश्वरसमन्वितम्

గయాకూపీ ప్రసంగంలో శక్రుడు–గౌతముని చరిత్రను, అలాగే శక్రేశ్వరసహిత బాలమండన మహాత్మ్యాన్ని నేను వర్ణించితిని।

Verse 95

इन्द्रस्य स्थापनं मर्त्ये अहिल्याख्यानमेव च । गौतमेश्वरमाहात्म्यं तथाहिल्येश्वरस्य च

ఇంద్రుడు మర్త్యలోకంలో స్థాపితమైన విధానాన్ని, అహల్యాఖ్యానాన్ని, గౌతమేశ్వర మహాత్మ్యాన్ని, అలాగే అహిల్యేశ్వర మహాత్మ్యాన్ని నేను చెప్పితిని।

Verse 96

यश्चैतच्छृणुयान्नित्यं श्रद्धया परया युतः । स मुच्येत्पातकात्सद्यः परदारसमुद्भवात्

ఎవడు పరమశ్రద్ధతో దీనిని నిత్యం శ్రవణం చేస్తాడో, అతడు పరస్త్రీసంబంధజనిత పాపం నుండి తక్షణమే విముక్తుడగును।

Verse 98

तच्छ्रुत्वा वासवस्तत्र समाहूय च मन्मथम् । क्रोधं लोभं तथा दंभं मत्सरं द्वेषसंयुतम्

అది విని వాసవుడు (ఇంద్రుడు) అక్కడ మन्मథుని పిలిచి, క్రోధం, లోభం, దంభం, మత్సరం, ద్వేషం కూడ ఆహ్వానించెను।

Verse 208

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये गौतमेश्वराहिल्येश्वर शतानन्देश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टोत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీ స్కందమహాపురాణము, ఏకాశీతిసాహస్రీ సంహిత, షష్ఠ నాగరఖండము, హాటకేశ్వరక్షేత్రమాహాత్మ్యములో ‘గౌతమేశ్వర–అహిల్యేశ్వర–శతానందేశ్వర మహాత్మ్యవర్ణనము’ అను 208వ అధ్యాయము సమాప్తమైంది।