Adhyaya 147

Verse 1

सूत उवाच । तथान्योऽपि च तत्रास्ति देवः पुत्रप्रदो नृणाम् । वटिकेश्वर नामा च सर्वपापहरो हरः

సూతుడు పలికెను—అక్కడ మరొక దేవుడు ఉన్నాడు; మనుష్యులకు పుత్రప్రదాత. ఆయన వటికేశ్వరుడు అనే నామముగల హరుడు (శివుడు), సర్వపాపహరుడు।

Verse 2

यस्मिन्वटिकया पूर्वं तपस्तप्तं द्विजोत्तमाः । प्राप्ता पुत्रं शुके याते वनं व्यासात्कपिंजलम्

ఆ వటికలో పూర్వము శ్రేష్ఠ ద్విజులు తపస్సు చేసి పుత్రుని పొందిరి; శుకుడు వనమునకు వెళ్లినప్పుడు వ్యాసుని నుండి కపింజలుడు అక్కడికి వచ్చెను।

Verse 3

ऋषय ऊचुः । कस्यासौ वटिका तत्र कथं तप्तवती तपः । कस्माद्गृहं परित्यक्त्वा शुकोऽपि वनमाश्रितः

ఋషులు పలికిరి—అక్కడ ఆ వటిక ఎవరిది? ఆమె ఏ విధంగా తపస్సు ఆచరించింది? ఇంకా ఏ కారణంతో శుకుడు గృహాన్ని విడిచి వనాన్ని ఆశ్రయించాడు?

Verse 4

कथं कपिजलं पुत्रं व्यासाल्लेभे शुचिस्मिता

శుచిస్మిత (పవిత్ర, మృదుహాస్య) స్త్రీ వ్యాసుని ద్వారా ‘కపిజల’ అనే కుమారుని ఎలా పొందింది?

Verse 5

सूत उवाच । आसीद्व्यासस्य विप्रेंद्राः कलत्रार्थं मतिः क्वचित् । निष्कामस्य प्रशांतस्य सर्वज्ञस्य महात्मनः

సూతుడు పలికెను—ఓ విప్రేంద్రులారా, ఒక సమయంలో నిష్కాముడు, ప్రశాంతుడు, సర్వజ్ఞుడు, మహాత్ముడైన వ్యాసుని మనసులో భార్యను స్వీకరించాలనే ఆలోచన కలిగింది.

Verse 6

ततः क्षयमनुप्राप्ते वंशे कुरुसमुद्भवे । विचित्रवीर्यमासाद्य पार्थिवं द्विजसत्तमाः

తదుపరి, కురు వంశంలో క్షయం వచ్చినప్పుడు, ఓ ద్విజసత్తములారా, వ్యాసుడు రాజు విచిత్రవీర్యుని సమీపించాడు.

Verse 7

सत्यवत्याः समादेशात्तस्य क्षेत्रे ततः परम् । स पुत्राञ्जनयामास त्रीञ्छूरान्पांडुपूर्वकान्

ఆపై సత్యవతీ ఆజ్ఞచే, ఆ క్షేత్రంలో వ్యాసుడు పాండువును మొదలుగా మూడు వీర కుమారులను జనింపజేశాడు.

Verse 8

वानप्रस्थव्रते तिष्ठन्सकृन्मैथुनतत्परः । क्षेत्रजैस्तनयैर्वंशे कुरोस्तस्मादुपस्थिते

వానప్రస్థ వ్రతంలో స్థిరుడై అతడు ఒక్కసారి మాత్రమే సంయోగం చేశాడు; క్షేత్రజ పుత్రుల ద్వారా ఆ కారణంగా కురు వంశం పతనంనుండి మళ్లీ స్థాపితమైంది।

Verse 9

ततः स चिंतयामास भार्यामद्य करोम्यहम् । गार्हस्थ्येनाथ धर्मेण साधयामि शुभां गतिम्

అప్పుడు అతడు ఆలోచించాడు—“ఈ రోజు నేను భార్యను స్వీకరిస్తాను; గార్హస్థ్య ధర్మం ద్వారా శుభగతిని సాధిస్తాను।”

Verse 10

ततः स प्रार्थयामास जाबालिं तु सुतां शुभाम् । वटिकाख्यां शुभां कन्यां स ददौ तस्य सत्वरम्

తర్వాత అతడు జాబాలి యొక్క శుభ కుమార్తెను కోరాడు; జాబాలి ‘వటికా’ అనే సద్గుణవతి కన్యను అతనికి వెంటనే ఇచ్చాడు।

Verse 11

ततस्तया समेतः स वनवासं समाश्रितः । वानप्रस्थाश्रमे तिष्ठन्कृतमैथुनतत्परः

ఆపై ఆమెతో కలిసి అతడు వనవాసాన్ని ఆశ్రయించాడు; వానప్రస్థ ఆశ్రమంలో నిలిచి సంతానార్థం సంయోగం చేశాడు।

Verse 12

ततो गर्भवती जज्ञे पिंजला तस्य पार्श्वतः । ऋतौ मोहनमासाद्य व्यासात्सत्यवतीसुतात्

అప్పుడు అతని పక్కనే పింజలా గర్భవతైంది; ఋతుకాలంలో మోహభావాన్ని పొందించి సత్యవతీ పుత్రుడు వ్యాసుని ద్వారా ఆమె గర్భం ధరించింది।

Verse 13

अथ याति परां वृद्धिं स गर्भस्तत्र संस्थितः । उदरे व्यासभार्यायाः शुक्लपक्षे यथा शशी

అప్పుడు అక్కడ స్థితమైన ఆ గర్భము పరమ వృద్ధిని పొందెను. వ్యాసుని భార్య గర్భములో శుక్లపక్ష చంద్రునివలె వర్ధిల్లెను।

Verse 14

एवं संगच्छतस्तस्य वृद्धिं गर्भस्य नित्यशः । द्वादशाब्दा अतिक्रांता न जन्म समवाप्नुयात्

ఇలా నిత్యము వృద్ధి చెందుచున్న ఆ గర్భము, పన్నెండు సంవత్సరాలు గడిచినను జన్మను పొందలేదు।

Verse 15

यत्किंचिच्छृणुते तत्र गर्भस्थोऽहि वचः क्वचित् । तत्सर्वं हृदिसंस्थं च चक्रे प्रज्ञासमन्वितः

గర్భస్థుడై ఉండి అక్కడ ఏ మాటలు ఎప్పుడైనా వినెనో, ప్రజ్ఞాసంపన్నుడై అవన్నీ హృదయములో నిలుపుకొనెను।

Verse 16

वेदाः सांगाः समाधीता गर्भवासेऽपि तेन च । स्मृतयश्च पुराणानि मोक्षशास्त्राणि कृत्स्नशः

గర్భవాసములోనూ అతడు వేదములను సాంగముగా సమ్యక్ అధ్యయనము చేసెను; స్మృతులు, పురాణములు, మోక్షశాస్త్రములు కూడ సంపూర్ణముగా ఆత్మసాత్ చేసెను।

Verse 17

तत्रस्थोऽपि दिवा नक्तं स्वाध्यायं प्रकरोति सः । न च जन्मोत्थजां बुद्धिं कथंचिदपि चिंतयेत्

అక్కడే ఉన్నప్పటికీ అతడు పగలు రాత్రి స్వాధ్యాయమును ఆచరించెను; జన్మమూలమైన లౌకిక బుద్ధిని ఏ విధముగానూ ఆలోచించలేదు।

Verse 18

सापि माता परा पीडां नित्यं याति तथाकुला । यथायथा स संयाति वृद्धिं जठरमाश्रितः

ఆ తల్లి కూడా అత్యంత వ్యాకులతతో నిత్యం ఘోర వేదనను అనుభవించింది; ఎందుకంటే ఆమె గర్భంలో ఉన్న వాడు క్రమక్రమంగా మరింతగా పెరుగుతూ వచ్చాడు।

Verse 19

ततश्च विस्मयाविष्टो व्यासो वचनमब्रवीत् । कस्त्वं मद्गृहिणीकुक्षौ प्रविष्टो गर्भरूपधृक्

అప్పుడు ఆశ్చర్యంతో నిండిన వ్యాసుడు ఇలా పలికాడు— “నీవెవరు? నా భార్య గర్భంలో ప్రవేశించి భ్రూణరూపం ధరించినవాడివి?”

Verse 21

गजोऽहं तुरगश्चापि कुक्कुटश्छाग एव च । योनीनां चतुराशीतिसहस्राणि च संख्यया

“నేను ఏనుగు, గుర్రం, కోడి, మేక కూడా అయ్యాను; యోనులు సంఖ్యగా ఎనభై నాలుగు వేలని చెప్పబడుతున్నాయి.”

Verse 22

भ्रांतोऽहं तेषु सर्वेषु तत्कोऽहं प्रब्रवीमि किम् । सांप्रतं मानुषो भूत्वा जठरं समुपाश्रितः

“నేను వాటన్నింటిలో తిరుగాడాను; మరి నేనెవరో ఏమని చెప్పగలను? ఇప్పుడు మనిషిగా పుట్టి ఈ గర్భాన్ని ఆశ్రయించాను.”

Verse 23

मानुषं न करिष्यामि निष्कामं च कथंचन । निर्विष्टो भ्रममाणोऽत्र संसारे दारुणे ततः

“నేను ఈ మానవజీవితాన్ని ఏ విధంగానూ నిష్కామంగా చేయలేను; ఎందుకంటే ఈ దారుణ సంసారంలో తిరుగుతూ తిరుగుతూ నాకు విరక్తి కలిగింది.”

Verse 24

अत्रस्थो भवनिर्मुक्तो योगाभ्यासरतः सदा । मोक्षमार्गं प्रयास्यामि स्थानान्मोक्षमसंशयम्

ఇక్కడే నిలిచి, భవబంధనముల నుండి విముక్తుడనై, నిత్యం యోగాభ్యాసంలో నిమగ్నుడై నేను మోక్షమార్గమున సాగెదను; ఈ స్థానమునుండే నిస్సందేహంగా మోక్షం పొందెదను।

Verse 25

तावज्ज्ञानं च वैराग्यं पूर्वजातिस्मृतिर्यथा । यावद्गर्भस्थितो जन्तुः सर्वोऽपि द्विजसत्तम

హే ద్విజసత్తమా! జీవి గర్భస్థితిలో ఉన్నంతకాలం అతనిలో జ్ఞానం, వైరాగ్యం మరియు పూర్వజన్మస్మృతి—ఇవన్నీ నిలిచి ఉంటాయి।

Verse 26

यदा गर्भाद्विनिष्क्रांतः स्पृश्यते विष्णुमायया । तदा नाशं व्रजत्याशु सत्यमेतदसंशयम्

కాని అతడు గర్భమునుండి బయటికి వచ్చి విష్ణుమాయ స్పర్శకు లోనైనప్పుడు, ఆ (గర్భస్థ జ్ఞాన-వైరాగ్యము) వెంటనే నశిస్తుంది; ఇది సత్యం, నిస్సందేహం।

Verse 27

तस्मान्नाहं द्विजश्रेष्ठ निष्क्रमिष्ये कथंचन । गर्भादस्मात्प्रयास्यामि स्थानान्मोक्षमसंशयम्

అందువల్ల, హే ద్విజశ్రేష్ఠా! నేను ఏ విధంగానూ బయటికి రాను; ఈ గర్భస్థితినుండే, ఈ స్థానమునుండే నిస్సందేహంగా మోక్షానికి ప్రయాణించెదను।

Verse 28

व्यास उवाच । न भविष्यति ते माया वैष्णवी सा कथंचन । सुघोरान्नरकादस्मान्निष्क्रमस्व विगर्हितात्

వ్యాసుడు పలికెను—నీకు ఆ వైష్ణవీ మాయ ఏ విధంగానూ కలుగదు. ఈ అత్యంత ఘోరమైన, నింద్యమైన నరకసమ బంధనమునుండి బయటికి రా।

Verse 29

गर्भवासात्ततो योगं समाश्रित्य शिवं व्रज । तस्माद्दर्शय मे वक्त्रं स्वकीयं येन मे भवेत् । आनृण्यं पितृलोकस्य तव वक्त्रस्य दर्शनात्

గర్భవాసాన్ని విడిచి, తదుపరి యోగాన్ని ఆశ్రయించి శివుని పొందుము. కనుక నీ స్వముఖాన్ని నాకు చూపుము; నీ ముఖదర్శనంతో పితృలోక ఋణం నుండి నేను ఋణముక్తుడనగుదును.

Verse 30

गर्भ उवाच । वासुदेवं प्रतिभुवं यदि मे त्वं प्रयच्छसि । इदानीं यत्स्वयं तन्मे जन्म स्यान्नान्यथा द्विज

గర్భుడు అన్నాడు—నాకు వాసుదేవునే ప్రతిభువుగా (హామీ/రక్షకుడిగా) నీవు ప్రసాదిస్తే, ఇప్పుడు ఆయన స్వయంకల్పన ప్రకారం నా జన్మ అలాగే కలుగుగాక; లేకపోతే కాదు, ఓ ద్విజా.

Verse 31

सूत उवाच । ततो व्यासो द्रुतं गत्वा द्वारकां प्रति दुःखितः । कथयामास वृत्तांतं विस्तराच्चक्रपाणिने

సూతుడు అన్నాడు—అప్పుడు దుఃఖితుడైన వ్యాసుడు వేగంగా ద్వారకకు వెళ్లి, చక్రపాణి భగవంతునికి సమస్త వృత్తాంతాన్ని విస్తారంగా వివరించాడు.

Verse 32

तेनैव सहितः पश्चात्स्वगृहं पुनरागतः । व्यासः प्रतिभुवं तस्मै दातुं विष्णुं निरंजनम्

తదుపరి ఆయనతో కలిసి వ్యాసుడు మళ్లీ తన గృహానికి వచ్చాడు; ఆ సత్త్వానికి ప్రతిభువుగా ఇవ్వుటకు నిరంజనుడైన విష్ణువును.

Verse 33

श्रीकृष्ण उवाच । प्रतिभूरस्मि नाशाय मायायास्तव निर्गमे । मद्वाक्यान्निष्क्रमं कृत्वा गच्छ मोक्षमनुत्तमम्

శ్రీకృష్ణుడు అన్నాడు—నీ నిర్గమంలో మాయ నాశమగుటకు నేను నీ ప్రతిభువును. నా వాక్యాన్ని అనుసరించి బయటికి వచ్చి, అనుత్తమ మోక్షాన్ని పొందుము.

Verse 34

ततो द्रुतं विनिष्क्रांतो विष्णुवाक्येन स द्विजाः । द्वादशाब्दप्रमाणस्तु यौवनस्य समीपगः

అప్పుడు విష్ణువాక్యప్రేరణతో అతడు వేగంగా బయటికి వచ్చెను, ఓ ద్విజులారా. వయస్సు కేవలం పన్నెండు సంవత్సరాలే అయినా యౌవనానికి సమీపంగా, పరిపక్వుడివలె నిలిచెను।

Verse 35

ततः प्रणम्य दैत्यारिं व्यासं च जननीं तथा । प्रस्थितो वनवासाय तत्क्षणाद्व्यासनंदनः

తర్వాత దైత్యారిని అయిన భగవంతునికి, వ్యాసునికి, అలాగే తన జననికి నమస్కరించి, వ్యాసనందనుడు ఆ క్షణమే వనవాసం—వైరాగ్యజీవితం—కొరకు బయలుదేరెను।

Verse 36

अथ तं स मुनिः प्राह तिष्ठ पुत्रात्ममंदिरे । संस्काराञ्जातकाद्यांश्च येन ते प्रकरोम्यहम्

అప్పుడు ముని అతనితో పలికెను—“పుత్రా, నా ఆశ్రమ-గృహంలోనే నిలుచుము; నేను నీకు జాతకాది సంస్కారాలనుండి ప్రారంభించి సంస్కారములన్నీ నిర్వహించుదును।”

Verse 37

शिशुरुवाच । संस्काराः शतशो जाता मम जन्मनिजन्मनि । भवार्णवे परिक्षिप्तो यैरहं बन्धनात्मकैः

శిశువు పలికెను—“నా జన్మజన్మలలో వందల సంస్కారాలు జరిగాయి; బంధనరూపమైన వాటివల్లనే నేను భవసముద్రంలో పడవేయబడ్డాను।”

Verse 38

श्रीभगवानुवाच । शुकवज्जल्पते यस्मात्तवायं पुत्रको मुने । तस्माच्छुकोऽयं नाम्नास्तु योगविद्याविचक्षणः

శ్రీభగవానుడు పలికెను—“ఓ మునీ, నీ ఈ కుమారుడు శుకుడివలె పలుకుచున్నాడు; అందువల్ల ఇతని పేరు ‘శుక’ అని ఉండుగాక. ఇతడు యోగవిద్యలో విచక్షణుడగును।”

Verse 39

नायं स्थास्यति हर्म्ये स्वे मोहमायाविवर्जितः । तस्माद्गच्छतु मा स्नेहं त्वं कुरुष्वास्य संभवम्

ఇతడు తన స్వగృహ-ప్రాసాదంలో నిలువడు; మోహమాయల నుండి విముక్తుడు. కనుక ఇతనిని వెళ్లనివ్వు; ఆసక్తి పెట్టకు—ఇతని జన్మసంబంధ కర్తవ్యాన్ని నీవు నెరవేర్చు.

Verse 40

अहं गृहं प्रयास्यामि त्वं मुक्तः पैतृकादृणात् । दर्शनादेव पुत्रस्य सत्यमेतन्मयोदितम्

నేను నా ధామానికి తిరిగి వెళ్తాను. నీవు పితృఋణం నుండి విముక్తుడవు; కుమారుని దర్శనమాత్రంతోనే ఇది సిద్ధమైంది—ఇది నేను పలికిన సత్యం.

Verse 41

एवमुक्त्वा हृषीकेशो व्यासमामंत्र्य सत्वरम् । विहगाधिपमारूढः प्रययौ द्वारकां प्रति

ఇలా చెప్పి హృషీకేశుడు వ్యాసునికి త్వరగా వీడ్కోలు చెప్పి; విహగాధిపతిపై అధిరోహించి ద్వారక వైపు ప్రయాణించాడు.

Verse 42

ततो गते हृषीकेशे व्यासः पुत्रमुवाच ह । प्रस्थितं वनवासाय निःस्पृहं स्वगृहं प्रति

హృషీకేశుడు వెళ్లిన తరువాత వ్యాసుడు తన కుమారునితో పలికాడు—అతడు వనవాసానికి బయలుదేరి, స్వగృహంపట్ల కూడా నిరాసక్తుడై ఉన్నాడు.

Verse 43

व्यास उवाच । गृहस्थधर्मरिक्तानां पितृवाक्यं प्रणश्यति । पितृवाक्यं तु यो मोहान्नैव सम्यक्समाचरेत् । स याति नरकं तस्मान्मद्वाक्यात्पुत्र मा व्रज

వ్యాసుడు అన్నాడు—గృహస్థధర్మం లేనివారికి పితృవాక్యబంధం శిథిలమవుతుంది. కానీ మోహవశాత్తు తండ్రి ఆజ్ఞను సమ్యక్‌గా ఆచరించని వాడు నరకానికి పోతాడు; కనుక, కుమారా, నా మాటకు విరుద్ధంగా వెళ్లకు.

Verse 44

शुक उवाच । यथाद्याहं त्वया जातो मया त्वं चान्यजन्मनि । संजातोऽसि मुनिश्रेष्ठ तथाहमपि ते पिता

శుకుడు పలికెను—ఈ రోజు నేను నీ నుండి జన్మించినట్లే, మరొక జన్మలో నీవు నా నుండి జన్మించితివి, ఓ మునిశ్రేష్ఠా. అట్లే నేనూ నీ తండ్రినై ఉన్నాను.

Verse 45

तस्माद्वाक्यं त्वया कार्यं यद्येषा धर्मसंस्थितिः । नाहं निषेधनीयस्तु व्रजमानस्तपोवनम्

కాబట్టి ఇది ధర్మస్థితి నిజమైతే, నీవు నా మాటను అనుసరించాలి. నన్ను ఆపవద్దు; నేను తపోవనానికి బయలుదేరుతున్నాను.

Verse 46

व्यास उवाच । ब्राह्मणस्य गृहे जन्म पुण्यैः संप्राप्यते नृभिः । संस्कारान्यत्र संप्राप्य वेदोक्तान्मुनिराप्यते

వ్యాసుడు పలికెను—పుణ్యసంచయంతో మనుష్యులకు బ్రాహ్మణగృహంలో జన్మ లభిస్తుంది. అక్కడ వేదోక్త సంస్కారాలు పొందినవాడు మునిత్వాన్ని పొందుతాడు.

Verse 47

शुक उवाच । संस्कारैराप्यते मुक्तिर्यदि कर्म शुभं विना । पाखंडिनोऽपि यास्यंति तन्मुक्तिं व्रतधारिणः

శుకుడు పలికెను—శుభకర్మం లేకుండానే కేవలం సంస్కారాల వల్లే ముక్తి సిద్ధిస్తే, వ్రతాల బాహ్యాచారాన్ని ధరించిన పాఖండులూ ఆ ముక్తిని పొందేవారు.

Verse 48

व्यास उवाच । ब्रह्मचारी भवेत्पूर्वं गृहस्थश्च ततः परम् । वानप्रस्थो यतिश्चैव ततो मोक्षमवाप्नुयात्

వ్యాసుడు పలికెను—ముందుగా బ్రహ్మచారిగా ఉండాలి, తరువాత గృహస్థుడు. ఆపై వానప్రస్థుడు, తరువాత యతి (సన్యాసి); ఈ క్రమంలో మోక్షం లభిస్తుంది.

Verse 49

शुक उवाच । ब्रह्मचर्येण चेन्मोक्षस्तत्षण्ढानां सदा भवेत् । गृहस्थाश्रमिणां चेत्स्यात्तत्सर्वं मुच्यते जगत्

శుకుడు పలికెను—కేవలం బ్రహ్మచర్యమాత్రమే మోక్షకారణమైతే, అది నిత్యం నపుంసకులకే దక్కేది. కేవలం గృహస్థాశ్రమమాత్రమే మోక్షమైతే, సమస్త జగత్తే విముక్తమయ్యేది.

Verse 50

अथवा वनरक्तानां तन्मृगाणां प्रजायते

లేదా ఆ (మోక్షం) అరణ్యాసక్తులైన జింకలు మరియు ఇతర మృగపశువులకే కలిగేది.

Verse 51

अथवा यतिधर्माणां यदि मोक्षो भवेन्नृणाम् । दरिद्राणां च सर्वेषां तन्मुक्तिः प्रथमा भवेत्

మరల, మనుష్యులకు కేవలం యతిధర్మం (సన్యాస నియమం) వల్లనే మోక్షం కలిగితే, అందరిలో ముందుగా దరిద్రులకే ఆ విముక్తి లభించేది.

Verse 52

व्यास उवाच । गृहस्थधर्मरक्तानां नृणां सन्मार्गगामिनाम् । इह लोकः परश्चैव मनुना संप्रकीर्तितः

వ్యాసుడు పలికెను—గృహస్థధర్మంలో భక్తితో నిలిచి సన్మార్గంలో నడిచే మనుష్యులకు, ఇహలోకమూ పరలోకమూ రెండూ మనువిచే సమ్యకంగా ప్రకటించబడ్డాయి.

Verse 53

श्रीशुक उवाच । गृहगुप्तौ सुगुप्तानां बंधानां बंधुबंधनैः । मोहरागसमावेशात्सन्मार्ग गमनं कुतः

శ్రీశుకుడు పలికెను—ఇల్లు అనే రక్షిత దుర్గంలో బాగా దాగి, బంధువుల బంధనాలతో బంధింపబడి, మోహం మరియు రాగం చేత ఆవరించబడినవాడికి—సన్మార్గగమనం ఎట్లా సాధ్యం?

Verse 54

व्यास उवाच । कष्टं वने निवसतोऽत्र सदा नरस्य नो केवलं निजतनुप्रभवं भवेच्च । दैवं च पित्र्यमखिलं न विभाति कृत्यं तस्माद्गृहे निवसतात्महितं प्रचिन्त्यम्

వ్యాసుడు పలికెను—ఎల్లప్పుడూ అరణ్యంలో నివసించే మనుష్యునికి కష్టం కలుగుతుంది; అది కేవలం తన దేహజమాత్రమే కాదు. దేవతలకూ పితృదేవతలకూ చేయవలసిన సమస్త కర్తవ్యాలు కూడా అక్కడ యథావిధిగా ప్రకాశించవు, అంటే సరిగా ఆచరించలేం. కనుక గృహంలో నివసిస్తూ ఆత్మహితాన్ని విచారించి అనుసరించాలి।

Verse 55

श्रीशुकदेव उवाच । भावेन भावितमहातपसां मुनीनां तिष्ठन्ति तावदखिलानि तपःफलानि । यत्ते निकाशशरणाः पुरुषा न जातु पश्यंत्यसज्जनमुखानि सुखं तदेव

శ్రీశుకదేవుడు పలికెను—మహాతపస్వులైన మునులు పవిత్ర భావంతో భావితులై ఉన్నంతకాలం వారి తపస్సు ఫలములన్నీ స్థిరంగా నిలిచివుంటాయి. మరియు నీ సుఖం ఇదే—శుద్ధ వివేకాన్ని ఆశ్రయించిన పురుషులు ఎప్పటికీ దుష్టుల ముఖాలను చూడరు।

Verse 56

व्यास उवाच । गृहं परिग्रहः पुंसां गृहस्थाश्रमधर्मिणाम् । इहलोके परे चैव सुखं यच्छति शाश्वतम्

వ్యాసుడు పలికెను—గృహస్థాశ్రమ ధర్మంలో నిలిచిన పురుషులకు గృహమూ యథోచిత పరిగ్రహమూ ఆధారములు; అవి ఇహలోకములోను పరలోకములోను శాశ్వత సుఖాన్ని ప్రసాదిస్తాయి।

Verse 57

श्रीशुक उवाच । शीतं हुताशादपि दैवयोगात्सञ्जायते चन्द्रमसोऽपि तापः । परिग्रहात्सौख्यसमुद्भवोऽत्र भूतोऽभवद्भावि न मर्त्यलोके

శ్రీశుకుడు పలికెను—దైవయోగముచేత అగ్నిలోనూ శీతలత కలుగవచ్చు, చంద్రునిలోనూ తాపం పుట్టవచ్చు. అలాగే ఈ మర్త్యలోకంలో పరిగ్రహమునుండి పుట్టే సుఖం ఎప్పటికీ స్థిరం కాదు—భూతం, వర్తమానం, భవిష్యత్తు ఏ కాలంలోనూ కాదు।

Verse 58

व्यास उवाच । सुपुण्यैर्लभ्यते कृच्छ्रान्मानुष्यं भुवि दुर्लभम् । तस्मिंल्लब्धे न किं लब्धं यदि स्याद्गृहधर्मवित्

వ్యాసుడు పలికెను—మహా పుణ్యమువలన, కష్టముగా భూమిపై దుర్లభమైన మానవ జన్మ లభిస్తుంది. అది లభించినప్పుడు గృహధర్మాన్ని తెలిసినవాడైతే, మరి ఏది లభించనిదిగా మిగులుతుంది?

Verse 59

श्रीशुकदेव उवाच । यदि स्याज्ज्ञानसंयुक्तो जन्मकालेत्र मानवः । निजावस्थां समालोक्य तज्ज्ञानं हि विलीयते

శ్రీశుకదేవుడు పలికెను—మనిషి జన్మకాలముననే జ్ఞానసంపన్నుడైనను, తన స్థితి మరియు పరిమితులను చూచి ఆ జ్ఞానం నిశ్చయంగా లయమగును।

Verse 60

व्यास उवाच । मुदितस्यापि पुत्रस्य गर्दभस्यार्भकस्य च । भस्मलोलस्य लोकस्य शब्दोऽपि रटतो मुदे

వ్యాసుడు పలికెను—పుత్రుడు పుట్టిన ఆనందంలో, అతడు గాడిద పిల్లవాడైనా సరే, భస్మాసక్తమైన ఈ లోకం సంతోషంతో కేకలు వేస్తుంది।

Verse 61

श्रीशुक उवाच । रसता सर्पता धूलि लोके त्वशुचिना चिरम् । मुनेऽत्र शिशुना लोकस्तुष्टिं याति स बालिशः

శ్రీశుకుడు పలికెను—ఈ లోకంలో చాలాకాలం అపవిత్ర ధూళి ఏడుస్తూ పాకుతూ ఉంటుంది; ఓ మునీ, కేవలం శిశువునిబట్టి ప్రజలు తృప్తి చెందుతారు—ఇది బాలిష లోకం.

Verse 62

व्यास उवाच । पुंनामास्ति महारौद्रो नरको यममन्दिरे । पुत्रहीनो व्रजेत्तत्र तेन पुत्रः प्रशस्यते

వ్యాసుడు పలికెను—యమమందిరంలో ‘పుంనామ’ అనే మహారౌద్ర నరకం ఉంది; పుత్రహీనుడు అక్కడికి వెళ్తాడని, అందుకే పుత్రుడు ప్రశంసింపబడతాడు।

Verse 63

श्रीशुक उवाच । यदि स्यात्पुत्रतः स्वर्गः सर्वेषां स्यान्महामुने । शूकराणां शुनां चैव शलभानां विशेषतः

శ్రీశుకుడు పలికెను—ఓ మహామునీ, కేవలం పుత్రుడున్నందుకే స్వర్గం లభిస్తే, అందరికీ స్వర్గం లభించేది—ప్రత్యేకంగా పందులకు, కుక్కలకు, చిమ్మటలకు కూడా।

Verse 64

व्यास उवाच । पितॄणामनृणो मर्त्यो जायते पुत्रदर्शनात् । पौत्रस्यापि च देवानां प्रपौत्रस्य दिवाश्रयः

వ్యాసుడు పలికెను—పుత్రదర్శనమాత్రమున మానవుడు పితృఋణమునుండి విముక్తుడగును. పౌత్రునివలన దేవతలు తృప్తిచెందుదురు; ప్రపౌత్రునివలన స్వర్గలోకమున ఆశ్రయమివలె కలుగును.

Verse 65

शुक उवाच । चिरायुर्ज्जायते गृध्रः संततिं पश्यते निजाम् । क्रमेण संततं किं न स मोक्षं प्रतिपद्यते

శుకుడు పలికెను—గృధ్రుడు దీర్ఘాయుష్కుడై జన్మించి తన సంతతిని చూస్తాడు. క్రమంగా నిరంతర వంశపరంపరను చూస్తూ ఉంటే, అతడు ఆ క్రమమునే మోక్షాన్ని ఎందుకు పొందకూడదు?

Verse 66

सूत उवाच । एवमुक्त्वा परित्यज्य पितरं स वनं गतः । मातरं च सुदुःखार्तां प्रलपन्तीमनेकधा

సూతుడు పలికెను—ఇలా చెప్పి అతడు తండ్రిని విడిచి అడవికి వెళ్లెను. అలాగే తీవ్రమైన దుఃఖంతో బాధపడుతూ అనేక విధాల విలపిస్తున్న తల్లినీ వెనుక విడిచెను.

Verse 67

तं दृष्ट्वा दुःखितो व्यासो निराशः पुत्रदर्शने । पुत्रशोकाभिसंतप्तो भार्यया सहितोऽभवत्

అది చూచి వ్యాసుడు దుఃఖించెను, పుత్రదర్శనంపై నిరాశ చెందెను. పుత్రశోకాగ్నితో దగ్ధుడై భార్యతో కూడి అక్కడే నిలిచెను.