Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 11

Devanagari script

ततस्तया समेतः स वनवासं समाश्रितः । वानप्रस्थाश्रमे तिष्ठन्कृतमैथुनतत्परः

Transliteration

tatastayā sametaḥ sa vanavāsaṃ samāśritaḥ | vānaprasthāśrame tiṣṭhankṛtamaithunatatparaḥ

Translation

ఆపై ఆమెతో కలిసి అతడు వనవాసాన్ని ఆశ్రయించాడు; వానప్రస్థ ఆశ్రమంలో నిలిచి సంతానార్థం సంయోగం చేశాడు।

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रमवाचक (adverb)

• तया: with her
• तया: Saha (Accompaniment/सह)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; सहार्थे (with her)

• समेतः: accompanied, together with
• समेतः: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: सम्-इ (धातु)
• Form: भूतकाले कृदन्तः (क्त/PPP), प्रथमा, एकवचन, पुल्लिङ्ग; ‘having gone together/being accompanied’

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• वनवासम्: forest-dwelling, life in the forest
• वनवासम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वनवास (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘वने वासः’ इति सप्तमी-तत्पुरुषः; कर्म

• समाश्रितः: having resorted to, having entered
• समाश्रितः: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: सम्-आ-श्रि (धातु)
• Form: भूतकाले कृदन्तः (क्त/PPP), प्रथमा, एकवचन, पुल्लिङ्ग; ‘having resorted to/entered’

• वानप्रस्थाश्रमे: in the vānaprastha hermitage/stage
• वानप्रस्थाश्रमे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वानप्रस्थ-आश्रम (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुल्लिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘वानप्रस्थस्य आश्रमः’ इति षष्ठी-तत्पुरुषः; अधिकरण

• तिष्ठन्: staying
• तिष्ठन्: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: वर्तमानकाले कृदन्तः (शतृ), प्रथमा एकवचन, पुल्लिङ्ग; ‘staying’

• कृतमैथुनतत्परः: intent on (having) performed sexual union
• कृतमैथुनतत्परः: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: कृत-मैथुन-तत्पर (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘कृतं मैथुनं येन/यस्य’ + ‘तत्परः’ (having performed intercourse, intent thereon); बहुपद-तत्पुरुष-प्रायः; विशेषणम्

Speaker

Sūta (continuing narration)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A couple entering a forest āśrama: simple garments, kamaṇḍalu, kuśa mats, a small hut; mood of austerity with a subtle undertone of purposeful union for progeny.

Characters & Entities

• Vyāsa
• Vaṭikā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Life-stages can be harmonized: austerity and duty may coexist when guided by restraint and higher intent.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No named tīrtha appears in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit prescription; the āśrama framework (vānaprastha) is the implied discipline.