Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 1

Devanagari script

सूत उवाच । तथान्योऽपि च तत्रास्ति देवः पुत्रप्रदो नृणाम् । वटिकेश्वर नामा च सर्वपापहरो हरः

Transliteration

sūta uvāca | tathānyo'pi ca tatrāsti devaḥ putraprado nṛṇām | vaṭikeśvara nāmā ca sarvapāpaharo haraḥ

Translation

సూతుడు పలికెను—అక్కడ మరొక దేవుడు ఉన్నాడు; మనుష్యులకు పుత్రప్రదాత. ఆయన వటికేశ్వరుడు అనే నామముగల హరుడు (శివుడు), సర్వపాపహరుడు।

Word by Word

• सूतः: Sūta
• सूतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/प्रथमा), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन

• तथा: also
• तथा: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/प्रकारार्थ (also/likewise)

• अन्यः: another
• अन्यः: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/प्रथमा), एकवचन; देवः इति विशेष्यस्य विशेषणम्

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; अपि-कार (particle: also/even)

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Locative sense/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (adverb: there)

• अस्ति: is, exists
• अस्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन

• देवः: a god
• देवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/प्रथमा), एकवचन

• पुत्र-प्रदः: giver of sons
• पुत्र-प्रदः: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक) + प्रद (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (पुत्रं प्रददाति इति); पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/प्रथमा), एकवचन; देवः इति विशेष्यस्य विशेषणम्

• नृणाम्: of men
• नृणाम्: Shashthi-Sambandha (Genitive relation/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: नृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/षष्ठी), बहुवचन

• वटिकेश्वर: Vaṭikeśvara
• वटिकेश्वर: Karta (Apposition/समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वटिका (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (वटिकायाः ईश्वरः); पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/प्रथमा), एकवचन; नाम-रूपेण

• नाम: (by) name
• नाम: Sambandha (Naming/apposition/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/प्रथमा), एकवचन; ‘नाम’ इति संज्ञावाचक-प्रयोगः

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक

• सर्व-पाप-हरः: remover of all sins
• सर्व-पाप-हरः: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + पाप (प्रातिपदिक) + हर (प्रातिपदिक)
• Form: बहुपद-तत्पुरुष-समास (सर्वाणि पापानि हरति इति); पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/प्रथमा), एकवचन; हरः इति विशेष्यस्य विशेषणम्

• हरः: Hara (Śiva)
• हरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हर (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/प्रथमा), एकवचन

Speaker

Sūta

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vāṭikeśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and the Naimiṣāraṇya sages

Visual Art Cues

Scene: A banyan-grove shrine with a Śiva-liṅga named Vāṭikeśvara; couples and pilgrims offer bilva leaves and lamps; Sūta narrates to seated sages in the foreground frame.

Characters & Entities

• Sūta
• Vāṭikeśvara
• Hara (Śiva)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The tīrtha landscape is mapped as a network of grace: specific Śiva-liṅgas are praised for concrete boons and deep moral purification.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Vāṭikeśvara shrine located ‘there’ in the same sacred region being described (Hāṭakeśvara-kṣetra context).

What ritualistic prescription is mentioned?

No detailed rite is specified here; the verse introduces Vāṭikeśvara as a boon-giving and sin-destroying form of Śiva.