Adhyaya 111

Verse 1

ऋषय ऊचुः । शिवक्षेत्राणि यैर्विप्रैः समानीतानि तत्र च । तेषां सर्वाणि गोत्राणि वद सूतज विस्तरात्

ఋషులు పలికిరి—హే సూతపుత్రా! ఏ విప్రులు శివక్షేత్రాలను అక్కడికి తెచ్చి స్థాపించిరో, వారి సమస్త గోత్రాలను విస్తారంగా వివరించుము।

Verse 2

कस्य गोत्रोद्भवैर्विप्रैः किं क्षेत्रं समुपार्जितम् । शंकरस्य प्रसादेन तस्मिन्काल उपस्थिते

ఏ ఏ గోత్రోద్భవ విప్రులు, ఆ కాలంలో శంకరుని ప్రసాదంతో, ఏ క్షేత్రాన్ని సంపాదించి స్థాపించిరి?

Verse 3

कियत्यपि च गोत्राणि चमत्कारपुरोत्तमे । स्थापितानि सुभक्तेन तेनानर्तेन सूतज

హే సూతపుత్రా! ఆ శ్రేష్ఠమైన చమత్కారపురంలో, ఆ సుభక్తుడైన ఆనర్త రాజు ఎన్ని గోత్రాలను స్థాపించెను?

Verse 4

त्वया प्रोक्तं पुरा दत्तं पुरं कृत्वा द्विजन्मनाम् । न च तेषां कृता संख्या तस्मात्तां परिकीर्तय

మీరు పూర్వం చెప్పినట్లు, ద్విజుల నివాసార్థం నగరాన్ని నిర్మించి దానమిచ్చారు; కాని వారి సంఖ్య చెప్పలేదు. అందుచేత ఆ సంఖ్యను ఇప్పుడు వివరించుము।

Verse 5

सूत उवाच । उपदेशः पुरा दत्तो द्विसप्ततिमुनीश्वरैः । आनर्ताधिपतिः पूर्वं कुष्ठरोग प्रपीडितः । शंखतीर्थं समागत्य स्नानं चक्रे त्वरान्वितः

సూతుడు పలికెను—పూర్వకాలంలో డెబ్బై రెండు మహర్షులు ఉపదేశం ఇచ్చిరి. ఆనర్తాధిపతి ఒకప్పుడు కుష్ఠరోగంతో బాధపడుతూ శంఖతీర్థానికి వచ్చి తొందరగా స్నానం చేసెను.

Verse 6

तेन नाशं गतः कुष्ठो भूपतेस्तस्य तत्क्षणात् । तस्य तीर्थस्य माहात्म्यान्निर्वि ण्णस्य तनुं प्रति

ఆ స్నానఫలంగా ఆ రాజుని కుష్ఠం క్షణమాత్రంలోనే నశించెను. ఆ తీర్థమహిమచేత తన దేహముపట్ల అతడు గాఢంగా నిర్వేదాన్ని పొందెను.

Verse 7

ततः स नीरुजो भूत्वा तोषेण महतान्वितः । तानुवाच मुनिश्रेष्ठान् प्रणिपत्य मुहुर्मुहुः

అనంతరం అతడు నిరోగిగా మారి మహా ఆనందంతో నిండిపోయెను. మునిశ్రేష్ఠులకు మళ్లీ మళ్లీ నమస్కరించి వారితో పలికెను.

Verse 8

सुवर्णं वा गजाश्वं वा राज्यं सकलमेव वा । भवद्भ्यः संप्रदास्यामि तस्मादब्रूत द्विजोत्तमाः

‘సువర్ణమో, గజాశ్వములో, లేక నా సమస్త రాజ్యమో—ఏదైనా మీకు సమర్పించెదను. కనుక, ఓ ద్విజోత్తములారా, దయచేసి చెప్పుడి—నేనేమి చేయాలి?’

Verse 9

यद्यस्य रोचते यावन्मात्रमन्यदपि द्विजाः । प्रसादः क्रियतां मह्यं दीनस्य प्रणतस्य च

హే ద్విజులారా! మీలో ఎవరికెంత, ఏది ఇష్టమో—అంతటినీ, మరేదైనా కావాలన్నా చెప్పండి; నేను దీనుడను, శరణాగతుడను—నాపై ప్రసన్నులై అనుగ్రహం చేయండి.

Verse 10

ब्राह्मणा ऊचुः । निष्परिग्रहधर्माणो वानप्रस्था वयं द्विजाः । सद्यःप्रक्षालकाः किं नो राज्येन विभवेन च

బ్రాహ్మణులు పలికిరి—మేము ద్విజ వానప్రస్థులు, నిష్పరిగ్రహధర్మనిష్ఠులు. మేము తక్షణమే శుద్ధి చేసుకొనువారము; రాజ్యమూ వైభవమూ మాకు ఏ ప్రయోజనం?

Verse 11

राजोवाच उपकारं समासाद्य यः करोति न पापकृत् । उपकारं पुनस्तस्य स कृतघ्न उदाहृतः

రాజు పలికెను—ఉపకారం పొందిన తరువాత పాపం చేయనివాడు దోషి కాడు. కాని ఆ ఉపకారానికి ప్రతిగా ఉపకారం చేయనివాడు ‘కృతఘ్నుడు’ అని చెప్పబడును.

Verse 12

ब्रह्मघ्नं च सुरापे च चौरे भग्नव ते शठे । निष्कृतिर्विहिता सद्भिः कृतघ्ने नास्ति निष्कृतिः

బ్రహ్మహంతకునికి, సురాపానికునికి, దొంగకు, వ్రతభంగకునికి, శఠునికి—సద్భక్తులు ప్రాయశ్చిత్తం విధించారు; కాని కృతఘ్నునికి ప్రాయశ్చిత్తం లేదు.

Verse 16

तस्मात्त्वं गच्छ राज्यं स्वं स्वधर्मेण प्रपालय । इह लोके परे चैव येन सौख्यं प्रजायते

కాబట్టి నీవు నీ రాజ్యానికి వెళ్లి, స్వధర్మముతో దానిని పరిరక్షించు; అలా చేయుటవలన ఇహలోకములోను పరలోకములోను సుఖము కలుగును.

Verse 18

तत्र गत्वा प्रहृष्टा त्माकृत्वा रम्यं महेश्वरम् । गीतनृत्यसवाद्यैश्च रात्रिजागरणादिभिः । चकार पूर्ववद्राज्यं समंताद्धतकंटकम्

అక్కడికి వెళ్లి హర్షితహృదయుడై మహేశ్వరుని రమ్యమైన ఆలయాన్ని స్థాపించి పూజించాడు. గీతం, నృత్యం, వాద్యాలు, రాత్రిజాగరణం మొదలైన వ్రతాచరణలతో తన రాజ్యాన్ని మునుపటివలె అన్ని వైపులా కంటకరహితంగా (నిర్విఘ్నంగా) చేసెను.

Verse 19

चिंतयानो दिवानक्तं ब्राह्मणान्प्रति तत्सदा । कथं तेषां द्विजेंद्राणामुपकारो भविष्यति । मदीयो मम यैर्दत्तं गात्रमेतत्पुनर्नवम्

అతడు పగలు-రాత్రి నిరంతరం ఆ బ్రాహ్మణులను తలచుచూ—“నా ఈ దేహాన్ని మళ్లీ నూతనంగా ప్రసాదించిన ఆ ద్విజేంద్రులకు నేను ఏ విధంగా ఉపకారం చేయగలను?” అని ఆలోచించెను.

Verse 20

तेऽपि सर्वे मुनिश्रेष्ठाः खेचरत्व समन्विताः । तपःशक्त्या यांति नानातीर्थेषु भक्तितः

ఆ మునిశ్రేష్ఠులందరూ కూడా—ఆకాశగమనశక్తితో యుక్తులై—తపశ్శక్తి బలంతో భక్తితో అనేక తీర్థాలకు ప్రయాణిస్తారు.

Verse 21

तेषु स्नानं जपं कृत्वा तथैव पितृतर्पणम् । प्राणयात्रां पुनश्चक्रुस्तत्रागत्य स्व आश्रमे

ఆ తీర్థాలలో స్నానం, జపం మరియు పితృతర్పణం చేసి, అక్కడి నుండి వచ్చి తమ తమ ఆశ్రమాలలో మళ్లీ జీవనయాత్రను కొనసాగించారు.

Verse 22

अन्ये तत्रैव कुर्वंति नित्यकृत्यानि ये द्विजाः । तथान्ये दूरमासाद्य तीर्थं दृष्ट्वा मनोहरम्

కొంతమంది ద్విజులు అక్కడే నిత్యకృత్యాలను ఆచరించగా, మరికొందరు దూరం నుండి వచ్చి ఆ మనోహర తీర్థాన్ని దర్శించి ఆనందించారు.

Verse 23

उषित्वा रजनीं तत्र द्विरात्रं वा पुनर्गृहम् । समागच्छंति चान्ये तु त्रिरात्रेण समाययुः

అక్కడ ఒక రాత్రి లేదా రెండు రాత్రులు నివసించి కొందరు మళ్లీ ఇంటికి వెళ్లారు; మరికొందరు మాత్రం మూడు రాత్రుల తరువాత తిరిగి వచ్చారు.

Verse 24

वाराणस्यां प्रयागे वा पुष्करे वाथ नैमिषे । प्रभासे वाऽथ केदारे ह्यन्यस्मिन्नहि वांछ्यते

వారణాసి గానీ, ప్రయాగ గానీ, పుష్కరమో నైమిషమో; ప్రభాసమో కేదారమో—ఈ ప్రసిద్ధ తీర్థాలకన్నా మించిన మరొక స్థలం కోరబడదు।

Verse 25

कदाचिदथ ते सर्वे कार्तिक्यां पुष्करत्रये । गता विनिश्चयं कृत्वा स्नानार्थं द्विजसत्तमाः

ఒకసారి కార్త్తిక మాసంలో ఆ సమస్త ద్విజోత్తములు దృఢనిశ్చయం చేసి, పవిత్ర స్నానార్థం పుష్కరత్రయానికి వెళ్లిరి।

Verse 26

पंचरात्रं वसिष्यामो वयं तत्र समाहिताः । तस्माद्वह्निषु दारेषु रक्षा कार्या स्वशक्तितः

మేము అక్కడ సమాహితులమై ఐదు రాత్రులు నివసిస్తాము; కాబట్టి మీ శక్తి మేరకు అగ్నుల విషయములోను గృహిణుల విషయములోను రక్షణ చేయవలెను।

Verse 27

एवं ते समयं कृत्वा गता यावद्द्विजोत्तमाः । तावद्ध पतिना ज्ञाता न कश्चित्तत्र तिष्ठति

ఇలా ఒప్పందం చేసుకొని ఆ ద్విజోత్తములు వెళ్లిపోయిరి; అప్పుడు భర్తకు తెలిసింది—అక్కడ ఎవ్వరూ నిలిచి లేరు।

Verse 28

तेषां मध्ये मुनींद्राणां सुतीर्थाश्रमवासिनाम् । दमयंतीति विख्याता चंद्रबिंबसमानना

సుతీర్థాశ్రమవాసులైన ఆ మునీంద్రుల మధ్య ‘దమయంతీ’ అని ప్రసిద్ధురాలైన ఒక స్త్రీ ఉండెను; ఆమె ముఖము చంద్రబింబమువలె మనోహరము।

Verse 29

तामुवाच रहस्येवं व्रज त्वं चारुहासिनि । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे ममादेशोऽधुना ध्रुवम्

అతడు ఆమెతో రహస్యంగా ఇలా అన్నాడు—“ఓ మధురహాసినీ! హాటకేశ్వరుని పవిత్ర క్షేత్రానికి వెళ్లు; ఇప్పుడు నా ఆజ్ఞ నిశ్చయంగా ధృఢమైనది.”

Verse 30

तत्र तिष्ठंति याः पत्न्यो मुनीनां भावितात्मनाम् । भूषणानि विचित्राणि तासां यच्छ यथेच्छया

అక్కడ నియమితమనస్సు గల మునుల భార్యలు నివసిస్తారు; నీ ఇష్టానుసారం వారికి నానావిధమైన విచిత్ర ఆభరణాలు ఇవ్వు.”

Verse 31

न तासां पतयोऽस्माकं प्रकुर्वंति प्रतिग्रहम् । कथंचिदपि सुश्रोणि लोभ्यमानापि भूरिशः

వారి భర్తలు—మన మునులు—ప్రతిగ్రహాన్ని స్వీకరించరు; ఓ సుశ్రోణీ, ఎన్నెన్ని విధాలుగా బాగా ప్రలోభపెట్టినా వారు ఏ విధంగానూ తీసుకోరు.”

Verse 32

स्त्रीणां भूषणजा चिन्ता सदा चैवाधिका भवेत् । लौल्यं च कौतुकं चैव सदा भूषणजं भवेत्

స్త్రీలలో ఆభరణాల వల్ల కలిగే చింత ఎల్లప్పుడూ ఎక్కువగా ఉంటుంది; ఆభరణాల వల్లనే చంచలమైన ఆశ, కుతూహలం కూడా పదేపదే ఉద్భవిస్తాయి.”

Verse 33

अपि मृन्मयकं किंचित्काष्ठसूत्रमयं च वा । जतुकाचमयं वापि नारी धत्ते विभूषणम्

అది కొద్దిగా మట్టితో చేసినదైనా, లేదా చెక్కు-దారం తో చేసినదైనా, లేక రెసిన్ మరియు గాజుతో చేసినదైనా—స్త్రీ దానిని ఆభరణంగా ధరించుతుంది.”

Verse 34

एष एव भवेत्तेषामुपकारस्यसंभवः । उपायः पद्मपत्राक्षि न चान्योऽस्ति कथंचन

ఇదే వారికి ఉపకారం కలుగజేసే ఏకైక సాధనం; ఓ పద్మపత్రనయనే, ఇదే ఉపాయం—ఇతర మార్గం ఏమాత్రం లేదు।

Verse 35

सा तथेति प्रतिज्ञाय विचित्राभरणानि च । गृहीत्वा हर्षसंयुका ततस्तत्क्षेत्रमाययौ

ఆమె “అలాగే” అని ప్రతిజ్ఞ చేసి, ఆనందంతో నిండిన హృదయంతో ఆ విచిత్ర ఆభరణాలను తీసుకొని, ఆపై ఆ పుణ్యక్షేత్రానికి బయలుదేరింది।

Verse 36

मणिमुक्तामयान्येव कुण्डलानि शुभानि च । तथा चन्द्रोज्ज्वलाहारान्नूपुराणि बृहंति च

మణులు, ముత్యాలతో చేసిన శుభ కుండలాలు; చంద్రునిలా ప్రకాశించే హారాలు; అలాగే పెద్ద నూపురాలు కూడా।

Verse 37

इन्द्रनीलमहानीलवैडूर्यखचितानि च । पद्मरागैस्तथा वज्रैर्माणिक्यैश्च मनोरमैः

ఇంద్రనీల, మహానీల, వైడూర్య రత్నాలతో పొదిగినవి; అలాగే పద్మరాగాలు, వజ్రాలు, మనోహర మాణిక్యాలతో కూడా అలంకరించబడినవి।

Verse 38

केशैः कंकणैर्दिव्यैः शक्रचापनिभैः शुभैः । हेमसूत्रैश्च जात्यैश्च मेखलाभिस्तथैव च

దివ్య కేయూరాలు, కంకణాలు—శుభమై ఇంద్రధనుస్సులా కాంతిమంతమైనవి; బంగారు సూత్రాలు, ఉత్తమ ఆభరణాలు, అలాగే మేఖలలతో కూడినవి।

Verse 39

अथ सा बोधने विष्णोः संप्राप्ते दिवसे शुभे । उपवासपरा स्नाता एकस्मिन्सलिलाशये

అనంతరం విష్ణువు బోధనమనే శుభదినము వచ్చినప్పుడు, ఉపవాసనిష్ఠతో ఆమె ఒక జలాశయంలో స్నానము చేసింది।

Verse 40

तीरदेशे निवेश्यैव महाभूषणपर्वतम् । यस्य प्रभाभिरुग्राभिर्व्याप्तं गगनमंडलम्

మరియు తీరం వద్ద ఆమె మహా ఆభరణాల ‘పర్వతం’ను నిలిపింది; దాని ఉగ్రప్రభలతో ఆకాశమండలం నిండిపోయింది।

Verse 41

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तास्तापस्यः कौतुकान्विताः । कीदृशा राजपत्नी सा किंरूपा किंविभूषणा

ఇంతలో కౌతూహలంతో నిండిన తపస్వినీ స్త్రీలు వచ్చి—“ఆ రాజపత్నీ ఎలాంటి ఆమె? ఆమె రూపం ఏమిటి? ఏ ఆభరణాలతో అలంకరించబడింది?” అని అడిగారు।

Verse 42

अथ तास्तां समालोक्य दिव्यभूषणभूषिताम् । सुरूपांगीं समाधिस्थां चित्ते चिन्तां प्रचक्रिरे

అప్పుడు వారు ఆమెను దివ్య ఆభరణాలతో అలంకరించబడినదిగా, సుందరాంగిగా, సమాధిస్థగా చూసి, హృదయంలో ఆలోచన చేయసాగారు।

Verse 43

धन्येयं भूपतेर्भार्या यैवं भूषणभूषिता । दमयंती सुरूपाढ्या सर्वलक्षणलक्षिता

“ధన్యురాలు ఈ భూపతి భార్య, ఇంతగా ఆభరణాలతో అలంకరించబడినది—ఈ దమయంతి సురూపసంపన్నురాలు, సర్వ శుభలక్షణాలతో లక్షితురాలు।”

Verse 44

समाध्यंतं समासाद्य तापसीर्वीक्ष्य साऽपि च । दमयंती नमश्चक्रे ताः सर्वा विधिपूर्वकम्

ధ్యానం ముగించి ముందున్న తపస్వినీ స్త్రీలను చూచి దమయంతీ కూడా విధిపూర్వకంగా వారందరికీ భక్తితో నమస్కరించింది।

Verse 45

ताः कृतांजलिना प्राह वल्गुवाक्यं मनोहरम् । मयायं भूषणस्तोम उद्दिश्य गरुडध्वजम् । कल्पितोऽद्य दिने स्नात्वा समुपोष्य दिने हरेः

చేతులు జోడించి ఆమె మధురమైన, మనోహరమైన మాటలతో ఇలా చెప్పింది—“గరుడధ్వజుడైన హరిని ఉద్దేశించి ఈ ఆభరణసమూహాన్ని నేను నైవేద్యార్థంగా సిద్ధం చేశాను. ఈ రోజు స్నానం చేసి హరి పవిత్ర దినంలో ఉపవాసం ఉండి…”

Verse 46

तस्माद्गृह्णंतु तापस्यो मया दत्तानि वांछया । भूषणानि विचित्राणि प्रसादः क्रियतां मम

“కాబట్టి, ఓ తపస్వినీ స్త్రీలారా, నా హృదయపూర్వక కోరికతో ఇచ్చిన ఈ విచిత్ర ఆభరణాలను స్వీకరించండి; నాపై ప్రసన్నులై అనుగ్రహించండి।”

Verse 47

ततश्चैकाऽब्रवीत्तासामेषा मुक्तावली मम । इमां देहि न मे वांछा विद्यतेऽन्या नृपप्रिये

అప్పుడు వారిలో ఒకరు చెప్పింది—“ఈ ముత్యాల హారం నాది; ఇది నాకు ఇవ్వు. ఓ రాజప్రియే, నాకు ఇంకేమీ కోరిక లేదు।”

Verse 48

ततस्तया विहस्योच्चैः प्रक्षाल्य चरणौ स्वयम् । दत्ता मुक्तावली तस्या वस्त्रैर्दिव्यैः समन्विता । यस्याः षण्माषतुल्यानि मौक्तिकान्यमलानि च

అప్పుడు ఆమె గట్టిగా నవ్వి, తానే ఆమె పాదాలను కడిగి, దివ్య వస్త్రాలతో కూడిన ఆ ముత్యాల హారాన్ని ఆమెకు ఇచ్చింది—దానిలోని నిర్మల ముత్యాలు ఒక్కొక్కటి ఆరు మాషాల బరువుతో సమానమైనవి।

Verse 49

शरत्काले यथा व्योम्नि नक्षत्राणि द्विजोत्तमाः । तथान्या स्पर्द्धया युक्ता ययाचेऽमलवर्चसम् । हारं निर्मूल्यतायुक्तं चित्ताह्लादकरं परम्

హే ద్విజోత్తమా! శరదృతువులో ఆకాశంలో నక్షత్రాలు ఎలా ప్రకాశిస్తాయో, అలాగే స్పర్ధతో ప్రేరితమైన మరో స్త్రీ నిర్మల తేజస్సుతో, అమూల్యమైన, హృదయానందకరమైన పరమ హారాన్ని యాచించింది।

Verse 50

अथ सा तं करे कृत्वा तस्या हारं प्रयच्छति । तावदन्या प्रजग्राह हारं शृंगारलालसा

అప్పుడు ఆమె ఆ హారాన్ని ఆమె చేతిలో ఉంచి ఇచ్చింది; కానీ అదే క్షణంలో అలంకారలాలసతో మరో స్త్రీ ఆ హారాన్ని లాక్కుంది।

Verse 51

ततः शेषाश्च तापस्यो भूषणार्थं समुत्सुकाः । सस्पर्द्धा जगृहुस्तानि भूषणानि स्वयं द्विजाः

తర్వాత మిగిలిన తపస్వినులు కూడా ఆభరణాల కోసం ఉత్సుకతతో, స్పర్ధతో నిండిపోయి, హే ద్విజోత్తమా, ఆ ఆభరణాలను తామే తీసుకున్నారు।

Verse 52

अन्याश्चान्याकरे कृत्वा भूषणं सुमनोहरम् । बलादाकृष्य जग्राह धर्षयित्वा ततः परम्

మరో స్త్రీ, మరొకరి చేతిలో ఆ అత్యంత మనోహరమైన ఆభరణాన్ని ఉంచి, బలంగా లాగి దానిని లాక్కుంది; ఆపై మరింత అవమానకరంగా ప్రవర్తించింది।

Verse 53

यथायथा प्रगृह्णंति तापस्यो भूषणार्चिताः । तथातथास्याः संजज्ञे दमयंत्या मुदा हृदि

ఆభరణాలతో అలంకరించబడిన తపస్వినులు వాటిని ఎంతెంతగా తీసుకుంటూ పోయారో, అంతంతగా దమయంతి హృదయంలో మళ్లీ మళ్లీ ఆనందం ఉద్భవించింది।

Verse 54

अन्यानि च प्रचिक्षेप शतशोऽथ सहस्रशः । न तृप्तिर्जायते तासां तथापि द्विजसत्तमाः

ఆమె మరిన్ని దానాలను వందలుగా, వేలుగా సమర్పించింది; అయినా, ఓ ద్విజశ్రేష్ఠులారా, వారికి తృప్తి కలగలేదు।

Verse 55

भूषणाभावमासाद्य ततः सा पार्थिवप्रिया । हृष्टा प्रोवाच ताः सर्वाः संतोषः क्रियतामिति

ఆభరణాలు లేనిదిగా తెలిసిన తరువాత రాజప్రియ రాణి ఆనందించి వారందరితో—“సంతృప్తిని పెంపొందించండి” అని చెప్పింది।

Verse 56

पुनश्चैवानयिष्यामि प्रभाते नात्र संशयः । अन्यानि च विचित्राणि यस्या रोचंति यानि च

మళ్లీ ఉదయాన్నే నేను తప్పక తీసుకొస్తాను—ఇందులో సందేహం లేదు; మీకు నచ్చే ఇతర విచిత్రమైన అద్భుత వస్తువులనూ తీసుకొస్తాను।

Verse 57

ततस्ताः सकलाः प्रोचुर्गच्छ त्वं पार्थिवप्रिये । आगंतव्यं च भूयोऽपि प्रगृह्याभरणानि च

అప్పుడు వారందరూ అన్నారు—“ఓ రాజప్రియే, నీవు వెళ్లు; మళ్లీ కూడా రావాలి, ఆభరణాలు తీసుకొని రావాలి।”

Verse 58

एवमुक्ता ततस्ताभिः प्रणिपत्य नृपप्रिया । प्रहृष्टा प्रययौ तूर्णं स्वपुरं प्रति सद्द्विजाः

వారు అలా చెప్పగా రాజప్రియ రాణి నమస్కరించి, ఆనందంతో నిండిపోయి, త్వరగా తన నగరమువైపు బయలుదేరింది, ఓ సద్ది్వజులారా।

Verse 59

तापस्योपि गृहं गत्वा वस्त्राणि विविधानि च । भूषणानि च गात्रेषु सस्पर्द्धा निदधुस्तदा

అప్పుడు వారు తపస్వినీ గృహానికి వెళ్లి, నానావిధ వస్త్రాలు మరియు ఆభరణాలను తమ దేహాలపై పోటీగా ఉన్నట్లుగా ధరించారు।

Verse 60

तापसीनां चतुष्कं च परित्यज्य यतव्रतम् । शेषाभिः प्रगृहीतानि मण्डनानि यथेच्छया

కానీ వ్రతనిష్ఠులైన నాలుగు తపస్వినులు ఆ అలంకారాన్ని త్యజించారు; మిగిలినవారు తమ ఇష్టానుసారం ఆభరణాలు స్వీకరించారు।

Verse 61

ततः प्रभाते विमले प्रोद्गते रविमण्डले । भूयोपि राजपत्नी सा भूषणान्यंबराणि च

తర్వాత నిర్మలమైన ఉదయంలో, సూర్యమండలం ఉదయించినప్పుడు, ఆ రాణి మళ్లీ ఆభరణాలు మరియు వస్త్రాలను కూడా తీసుకొచ్చింది।

Verse 62

तथैव प्रददौ तासां जगृहुश्च तथैव ताः । एवं तस्याः प्रयच्छंत्या अहन्यहनि भक्तितः

ఆమె అలాగే వారికి ఇచ్చింది, వారు అలాగే స్వీకరించారు. ఈ విధంగా ఆమె భక్తితో రోజురోజుకు దానం చేస్తూనే ఉండింది।

Verse 63

पंचरात्रमतिक्रांतं तृप्तास्तास्तापसप्रियाः । न राज्ञी तृप्तिमायाति प्रयच्छंती प्रभक्तितः

ఐదు రాత్రులు గడిచిన తరువాత ఆ తపస్వినులు తృప్తి చెందారు; కానీ రాణి గాఢభక్తితో ఇస్తూనే ఉండి తృప్తికి రాలేదు।

Verse 64

ततः शुश्राव तापस्यश्चतस्रोऽत्र सुनिःस्पृहाः । वल्कलाजिनधारिण्यो न तस्याः पार्श्वमागताः । न चान्या भूषिता दृष्ट्वा चक्रुरीर्ष्यां कथंचन

అప్పుడు ఇక్కడ నాలుగు తపస్వినులు—సర్వథా నిరాసక్తులు, వల్కలములు మరియు అజినములు ధరించినవారు—ఆమె సమీపానికి రాలేదని వినబడింది. ఇతర స్త్రీలు కూడా అలంకృతురాలిని చూచినా ఏ విధంగానూ ఈర్ష్య పడలేదు।

Verse 65

अथ सा त्वरितं गत्वा तासां पार्श्वमनिंदिता । भूषणानि महार्हाणि गृहीत्वा पंचमीदिने

అనంతరం ఆ నిందారహిత స్త్రీ త్వరగా వారి దగ్గరకు వెళ్లి, పంచమి తిథినాడు అత్యంత విలువైన ఆభరణాలను తీసుకొని (వారి సమక్షంలో) నిలిచింది।

Verse 66

ततः प्रोवाच ताः सर्वाः प्रसादः क्रियतामिति । इमानि भूषणार्थाय भूषणानि प्रगृह्यताम्

అప్పుడు ఆమె వారందరితో ఇలా చెప్పింది—“ప్రసన్నులవండి. ఇవి అలంకరణార్థమైన ఆభరణాలు; దయచేసి స్వీకరించండి।”

Verse 67

तापस्य ऊचुः । नास्माकं भूषणैः कार्यं भूषिता वल्कलैर्वयम् । तस्माद्गच्छ निजं हर्म्यमर्थिभ्यः संप्रदीयताम्

తపస్వినులు అన్నారు—“మాకు ఆభరణాల అవసరం లేదు; మేము వల్కలవస్త్రాలతోనే అలంకృతులం. కాబట్టి నీవు నీ మందిరానికి తిరిగి వెళ్లు; ఇవి అవసరమున్న వారికి విధిగా దానం చేయబడుగాక।”

Verse 68

वदन्तीनां तया सार्धमेवं तासां द्विजोत्तमाः । चत्वारः पतयः प्राप्ता एकैकस्याः पृथक्पृथक्

వారు ఆమెతో ఇలా మాట్లాడుతుండగా, ఆ తపస్వినుల భర్తలైన నలుగురు శ్రేష్ఠ ద్విజులు అక్కడికి వచ్చారు; ప్రతి ఒక్కరు తమ తమ భార్య వద్దకు వేరువేరుగా చేరారు।

Verse 69

शुनःशेपोऽथ शाक्रेयो बौद्धो दान्तश्चतुर्थकः । वियन्मार्गं हि चत्वारः स्वाश्रममाययुः

శునఃశేపుడు, శాక్రేయుడు, బౌద్ధుడు, నాలుగవ వాడైన దాంతుడు—ఈ నలుగురూ ఆకాశమార్గమున తమ తమ ఆశ్రమాలకు తిరిగి వెళ్లిరి।

Verse 70

शेषाः सर्वे गतिभ्रंशं प्राप्य भूमार्गमाश्रिताः । अथ ते स्वाश्रमं दृष्ट्वा विकृताकारभूषणम् । किमिदंकिमिदं प्रोचुर्यत्तापस्यो विडंबिताः

మిగిలినవారంతా గతిభ్రంశము పొందీ భూమార్గమును ఆశ్రయించిరి. తరువాత తమ ఆశ్రమము వికృతరూపముగా మారి, వికారమైన ‘ఆభరణాలతో’ అలంకరింపబడినదిగా చూచి, వారు మళ్లీ మళ్లీ—“ఇది ఏమిటి, ఇది ఏమిటి?” అని పలికిరి; తాపసస్త్రీలు అవమానింపబడిరి గనుక.

Verse 71

केनैवं पाप्मनाऽस्माकमाश्रमोऽयं विडंबितः । प्रदत्त्वा तापसीनां च भूषणान्यंबराणि च

తాపసస్త్రీలకు ఆభరణములు, వస్త్రములు ఇచ్చి మా ఆశ్రమమును ఈ విధంగా ఎవడు పాపి అవమానపరిచెను?

Verse 72

अनया संप्रदत्तानि सर्वासां भूषणानि वै

నిజముగా, ఆమె చేతనే అందరి ఆభరణములు దానముగా ఇచ్చబడినవి.

Verse 73

अस्माकमपि संप्राप्ता गृहे वै नृपवल्लभा । दातुं विभूषणान्येव निषिद्धाऽस्माभिरद्य सा

రాజప్రియురాలు మా గృహమునకును వచ్చెను. నేడు ఆమె అదే ఆభరణములను దానముగా ఇవ్వబోయినప్పుడు మేము ఆమెను నిషేధించితిమి.

Verse 74

सूत उवाच । तासां तद्वचनं श्रुत्वा ततस्ते कोप मूर्च्छिताः । ऊचुस्तां नृपतेर्भार्यां शापं दातुं मुहुर्मुहुः

సూతుడు పలికెను—ఆ మాటలు విని వారు కోపావేశంతో మూర్ఛితులై, రాజు భార్యకు మళ్లీ మళ్లీ శాపం ఇవ్వుదమని పలికిరి।

Verse 75

द्विसप्ततिर्वयं पापे स्नानार्थं पुष्करे गताः । कार्तिक्यां व्योममार्गेण मनोमारुतरंहसा

‘పాపులమైన మేము డెబ్బై రెండు మంది స్నానార్థం పుష్కరానికి వెళ్లితిమి. కార్తిక మాసమున ఆకాశమార్గమున మనస్సు, గాలివలె వేగంగా ప్రయాణించితిమి.’

Verse 76

चत्वारस्त इमे प्राप्ता येषां दारैः प्रतिग्रहः । न कृतस्तस्य भूपस्य कुभार्यायाः कथंचन

‘ఇక్కడికి వచ్చిన ఈ నలుగురు—వారి భార్యల ద్వారా దానగ్రహణం ఎప్పుడూ చేయని వారు; మరియు ఆ రాజుని దుష్ట భార్య విషయంలో ఏ విధంగానూ సముచిత స్వీకారం జరగలేదు.’

Verse 78

अथ सा तत्क्षणादेव शिलारूपा बभूव ह । निश्चेष्टा तत्क्षणादेव मुनिवाक्यादनंतरम्

అప్పుడే ఆ క్షణంలోనే ఆమె శిలారూపమైపోయెను; మునివాక్యానంతరం వెంటనే ఆమె నిశ్చేష్టగా నిలిచెను।

Verse 79

ततः स परिवारोऽस्यास्तद्दुःखेन समाकुलः । वाष्पपूर्णेक्षणो दीनः प्रस्थितः स्वपुरं प्रति

అనంతరం ఆమె కుటుంబం ఆ దుఃఖంతో కలతచెంది; కన్నీళ్లతో నిండిన కళ్లతో దీనులై తమ నగరమువైపు బయలుదేరిరి।

Verse 80

कथयामास तत्सर्वं दमयंत्याः समुद्भवम् । वृत्तांतं ब्राह्मणश्रेष्ठास्तस्याः शापसमुद्भवम्

అప్పుడు బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠులు దమయంతీ సంబంధంగా ఎలా ఆ సంఘటన ఉద్భవించిందో, అలాగే ఆమెపై వచ్చిన శాపవృత్తాంతమంతా వివరించారు।

Verse 81

श्रुत्वा स पार्थिवस्तूर्णं वृत्तांतं शापजं तदा । प्रसादनाय विप्राणां दुःखितः स वनं ययौ

శాపజన్యమైన ఆ వృత్తాంతాన్ని విని రాజు వెంటనే దుఃఖితుడై, బ్రాహ్మణులను ప్రసన్నం చేయుటకై అరణ్యానికి వెళ్లాడు।

Verse 82

ततस्ते मुनयस्तूर्णं चत्वारोऽपि महीपतिम् । ज्ञात्वा प्रसादनार्थाय भार्यार्थं समुपस्थितम्

అప్పుడు ఆ నలుగురు మునులు రాజు భార్య నిమిత్తం ప్రసాదం పొందుటకు వచ్చాడని త్వరగా గ్రహించి, అతనిని ఎదుర్కొనుటకు సమీపించారు।

Verse 83

अग्रिहोत्राणि दारांश्च समादाय ततः परम् । कुरुक्षेत्रं समाजग्मुः खमार्गेण द्रुतं तदा

ఆ తరువాత వారు అగ్నిహోత్రానికి సంబంధించిన పవిత్ర అగ్నులను, తమ భార్యలను కూడా తీసుకొని, ఆకాశమార్గం ద్వారా వేగంగా కురుక్షేత్రానికి చేరుకున్నారు।

Verse 85

ततो जगाम तं देशं यत्र भार्या शिलामयी । सा स्थिता तापसीवृन्दैः सर्वतोऽपि समन्विता

తర్వాత అతడు తన భార్య శిలామయిగా నిలిచిన ఆ ప్రదేశానికి వెళ్లాడు; ఆమె చుట్టూ అన్ని వైపులా తాపసీ స్త్రీల వృందాలు ఉండేవి।

Verse 87

ततः कृच्छ्रात्समासाद्य संज्ञां तोयसमुक्षितः । प्रलापमकरोत्पश्चात्स्मृत्वास्मृत्वा प्रियान्गुणान्

అప్పుడు అతడు కష్టపడి మళ్లీ చైతన్యం పొందాడు; నీటితో చల్లబడిన తరువాత, ప్రియురాలి గుణాలను మళ్లీ మళ్లీ స్మరిస్తూ విలపించసాగాడు।

Verse 88

हा प्रिये मृगशावाक्षि मम प्राणविनाशिनि । मां मुक्त्वाऽद्य प्रियं कांतं क्व गतासि शुभानने

“హా ప్రియే! మృగశావకనయనే, నా ప్రాణాలను హరించేదానా! నేడు నన్ను, నీ ప్రియ కాంతుడిని విడిచి, ఎక్కడికి వెళ్లితివి, శుభాననమా?”

Verse 89

नाभुक्ते मयि भुक्तासि निद्रां नाऽनिद्रिते गता । न सौभाग्यस्य गर्वेण ममाज्ञा लंघिता क्वचित्

“నేను తినకముందు నీవు ఎప్పుడూ భుజించలేదు; నేను మేల్కొని ఉండగా నీవు నిద్రకు పోలేదు. సౌభాగ్య గర్వంతో కూడ నీవు నా ఆజ్ఞను ఎప్పుడూ లంఘించలేదు।”

Verse 90

न स्मरामि त्वया प्रोक्तं कदाचिद्वि कृतं वचः । रहस्यपि विशालाक्षि किमु भोजनसंसदि

“నీవు ఎప్పుడైనా కఠినమైనా అనుచితమైనా మాట పలికినట్లు నాకు జ్ఞాపకం లేదు. హే విశాలాక్షీ, రహస్యములో కూడా కాదు; మరి భోజనసభలో అయితే ఎలా?”

Verse 91

सूत उवाच । एवं प्रलपतस्तस्य भूपतेः करुणं बहु । आयाता मंत्रिणस्तस्य श्रुत्वा भूपं तथाविधम्

సూతుడు పలికెను—“ఆ రాజు ఈ విధంగా అత్యంత కరుణగా అనేకంగా విలపించుచుండగా, అతని ఆ స్థితిని విని అతని మంత్రులు అక్కడికి వచ్చిరి।”

Verse 92

ततः संबोध्य तं कृच्छाद्दृष्टान्तैर्वहुविस्तरैः । राजर्षीणां पुराणानां महद्व्यसनसंभवैः

అనంతరం వారు ఎంతో కష్టపడి అతనిని మేల్కొలిపారు—రాజర్షుల పురాతన పురాణకథలలోని, వారికి సంభవించిన మహావిపత్తుల నుండి తీసుకున్న విస్తృతమైన అనేక దృష్టాంతాలతో।

Verse 93

निन्युस्तं भूपतिं दीनं वाष्पव्याकुललोचनम् । निश्वसंतं यथानागं तेजसा परिवर्जितम्

వారు ఆ దీన రాజును తీసుకెళ్లారు—కన్నీళ్లతో కలవరపడిన కళ్లతో; ఏనుగులా నిట్టూర్పులు విడుస్తూ, పూర్వ తేజస్సు కోల్పోయినవాడై।

Verse 94

पार्थिवोऽपि समन्वेष्य यत्नात्तान्सर्वतो मुनीन् । निर्विण्णः श्रमार्तश्च भार्याव्यसनदुःखितः

రాజు కూడా ఆ మునులను అన్ని దిక్కులా శ్రమతో వెదికాడు; కాని భార్యకు కలిగిన విపత్తి వల్ల పుట్టిన దుఃఖంతో నిరుత్సాహుడై, అలసటతో బాధపడెను।

Verse 96

अथ तां तादृशीं दृष्ट्वा सेवकैः सकलैर्वृतः । हाहेति स मुहुः प्रोच्य मूर्च्छितः प्रापतत्क्षितौ

ఆమెను ఆ స్థితిలో చూసి, సమస్త సేవకులతో చుట్టుముట్టబడి, అతడు మళ్లీ మళ్లీ ‘హా! హా!’ అని విలపిస్తూ మూర్ఛపోయి నేలపై పడిపోయెను।

Verse 111

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे श्रीहाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये दमयन्त्युपाख्याने दमयन्त्या विप्रशापेन शिलात्वप्राप्तावानर्ताधिपतिकृतशोककथनंनामैकादशोत्तर शततमोऽध्यायः

ఇట్లు ఎనభై ఒక వేల శ్లోకములుగల శ్రీస్కంద మహాపురాణంలోని షష్ఠ నాగరఖండంలో, శ్రీహాటకేశ్వరక్షేత్రమాహాత్మ్యాంతర్గత దమయంతీ ఉపాఖ్యానంలో, ‘బ్రాహ్మణ శాపముచేత దమయంతి శిలారూపం పొందినప్పుడు ఆనర్తాధిపతి చేసిన శోకవర్ణన’ అనే నూట పదకొండవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।

Verse 707

तस्माद्विडंबितो यस्मादाश्रमोऽयं तपस्विनाम् । शिलारूपा च भवती तस्माद्भवतु कुत्सिता

కాబట్టి—తపస్వుల ఈ ఆశ్రమము అవమానింపబడినందున, నీవు శిలారూపమును ధరించినందున—కాబట్టి నీవు నిందితురాలై ధిక్కృతురాలవు కావుగాక।