Adhyaya 13

Verse 1

लोमश उवाच । ततस्ते गर्ज्जमानाश्च आक्षिपंतः सुरान्रणे । शतक्रतुप्रमुख्यांस्तन्महाबलपराक्रमान्

లోమశుడు పలికెను—అప్పుడు వారు గర్జిస్తూ యుద్ధంలో దేవతలపై దాడి చేశారు; శతక్రతు (ఇంద్రుడు) ప్రధానమైన మహాబలపరాక్రమశాలులైన దేవులను ఎదుర్కొన్నారు।

Verse 2

विमानमारुह्य तदा महात्मा वैरोचनिः सर्वबलेन सार्द्धम् । दैत्यैः समेतो विविधैर्महाबलैः सुरान्प्रदुद्राव महाभयावहम्

అప్పుడు మహాత్ముడైన వైరోచని విమానమెక్కి తన సమస్త బలంతో కూడి, వివిధ మహాబల దైత్యులతో కలిసి, మహాభయాన్ని కలిగిస్తూ దేవతలను పారద్రోలాడు।

Verse 3

स्वानि रूपाणि बिभ्रंतः समापेतुः स हस्रशः । केचिद्व्याघ्रान्समारूढा महिषांश्च तथा परे

తమ తమ రూపాలను ధరించి వారు వేల సంఖ్యలో కూడారు. కొందరు పులులపై ఎక్కారు; మరికొందరు అలాగే మహిషాలపై ఎక్కారు।

Verse 4

अश्वान्केचित्समारूढा द्विपान्केचित्तथा परे । सिंहांस्तथा परे रूढाः शार्दूलाञ्छरभांस्तथा

కొందరు గుర్రాలపై ఎక్కారు, కొందరు ఏనుగులపై; మరికొందరు సింహాలపై సవారీ చేశారు, అలాగే పులులు మరియు శరభాలపై కూడా ఎక్కారు।

Verse 5

मयूरान्राजहंसांश्च कुक्कुटांश्च तथा परे । केचिद्धयान्समारूढा उष्ट्रानश्वतरानपि

మరికొందరు నెమళ్లు, రాజహంసలు, కోళ్లపై ఎక్కారు. కొందరు గుర్రాలపై సవారీ చేసి, ఒంటెలు మరియు ఖచ్చర్లపై కూడా ఎక్కారు।

Verse 6

गजान्खरान्परे चैव शकटांश्च तथा परे । पादाता बहवो दैत्याः खङ्गशक्त्यृष्टिपाणयः

కొంతమందికి ఏనుగులు, గాడిదలు ఉండగా, మరికొందరికి శకటాలు (బండిరథాలు) ఉన్నాయి. అనేక దైత్యులు పాదాతులై యుద్ధం చేస్తూ, చేతుల్లో ఖడ్గం, శక్తి, ఋష్టి (భాలం) ధరించారు.

Verse 7

परिघायुधिनः पाशशूलमुद्गरपाणयः । असिलोमान्विताः केचिद्भुशुंडीपरिघायुधाः

కొంతమంది పరీఘం (ఇనుప దండ-గద) ఆయుధంగా ధరించారు; మరికొందరు పాశం, శూలం, ముద్గరం చేతబట్టారు. కొంతమంది ఖడ్గసదృశ కవచంతో కప్పబడి, మరికొందరు భుశుండీ మరియు పరీఘాన్ని ఆయుధాలుగా మోశారు.

Verse 8

हयनागरथाश्चान्ये समारूढाः प्रहारिणः । विमानानि समारूढा बलिमुख्याः सहस्रशः

ఇతరులు గుర్రాలు, ఏనుగులు, రథాలపై ఎక్కి ఘోరంగా ప్రహరించారు. అలాగే వేల సంఖ్యలో బలి మొదలైన ప్రధానులు విమానాలపై కూడా आरोహించారు.

Verse 9

स्पर्द्धमानास्ततान्योन्यं गर्जंतश्च मुहुर्मुहुः । वृषपर्वा ह्युवा चेदं बलिनं दैत्यपुंगवम्

వారు పరస్పరం పోటీ పడుతూ, మళ్లీ మళ్లీ గర్జిస్తూ, వృషపర్వా తదితర యువ నాయకులు దానవశ్రేష్ఠుడైన బలిని ఇలా సంభోదించారు.

Verse 10

त्वया कृतं महाबाहो इंद्रेण सह संगमम् । विश्वासो नैव कर्तव्यो दुर्हृदा च कथंचन

హే మహాబాహో! నీవు ఇంద్రునితో సంధి చేసావు; అయితే దుర్హృదయుడైన శత్రువుపై ఏ విధంగానూ విశ్వాసం పెట్టకూడదు.

Verse 11

ऊनेनापि हि तुच्छेन वैरिणापि कथंचन । मैत्री बुद्धिमता कार्या आपद्यपि निवर्तते

హీనుడితోనైనా, తుచ్ఛుడితోనైనా, శత్రువుతోనైనా, వివేకి అవసరమైతే మైత్రి చేయాలి; ఎందుకంటే ఆపదకాలంలో అదే మైత్రి ప్రమాదాన్ని తొలగిస్తుంది.

Verse 12

न विश्वसेत्पूर्वविरोधिना क्वचित्पराजिताः स्मोऽथ बले त्वयाधुना । पुराणदुष्टाः कथमद्य वै पुनर्मंत्रं विकर्तुं न च ते यतेरन्

మునుపటి శత్రువును ఎప్పుడూ నమ్మకూడదు. మేము ఒకప్పుడు ఓడిపోయాము; ఇప్పుడు నీ బలంతో బలవంతులమయ్యాము. పాత దుష్టులు ఈ రోజుకూడా మా మంత్రణను, యోచనను తలకిందులు చేయడానికి ఎందుకు ప్రయత్నించరు?

Verse 13

इत्यूचुस्ते दुराधर्षा योद्धुकामा व्यवस्थिताः । ध्वजैश्छत्रैः पताकैश्च रणभूमिममंडयन्

అని చెప్పి ఆ దురాధర్ష యోధులు యుద్ధానికి ఉత్సుకులై సన్నద్ధంగా నిలిచారు; ధ్వజాలు, ఛత్రాలు, పతాకాలతో రణభూమిని అలంకరించారు.

Verse 14

चामरैश्च दिशः सर्वा लोपितं च रणस्थलम् । तथा सर्वे सुरास्तत्र दैत्यान्प्रति समुत्सुकाः

చామరాల ఊపులతో అన్ని దిక్కులూ కప్పబడినట్లై, రణస్థలం కూడా మసకబారింది. అక్కడ సమస్త దేవతలు దైత్యులను ఎదుర్కొనటానికి ఉత్సుకులయ్యారు.

Verse 15

पीत्वामृतं महाभागा वाहान्यारुह्य दंशिताः । गजारूढो महेंद्रोपि वज्रपाणिः प्रतापवान् । सूर्यश्चोच्चैः श्रवारूढो मृगा रूढश्च चन्द्रमाः

మహాభాగ్యులు అమృతం పానంచేసి, తమ తమ వాహనాలపై ఎక్కి, ఆయుధధారులై సిద్ధమయ్యారు. ప్రతాపవంతుడైన వజ్రపాణి మహేంద్రుడు గజారూఢుడయ్యాడు; సూర్యుడు ఉచ్చైఃశ్రవసుపై, చంద్రుడు మృగంపై ఆరూఢుడయ్యాడు.

Verse 16

छत्रचामरसंवीताः शोभिता विजयश्रिया । प्रणम्य विष्णुं ते सर्व इंद्राद्या जयकांक्षिणः

ఛత్రచామరాలతో పరివృతులై, విజయశ్రీతో విరాజిల్లిన ఇంద్రాది సమస్త దేవతలు జయకాంక్షతో విష్ణువును प्रणమించారు।

Verse 17

ते विष्णुना ह्यनुज्ञाता असुरान्प्रति वै रुषा । असुराश्च महाकाया भीमाक्षा भीमविक्रमाः

విష్ణువు అనుమతి ఇచ్చిన వెంటనే వారు కోపంతో అసురులపైకి దూసుకెళ్లారు; అసురులూ మహాకాయులు, భీమనేత్రులు, భయంకర విక్రములు.

Verse 18

तेषां बोरमभूद्युद्धं देवानां दानवैः सह । तुमुलं च महाघोरं सर्वभूतभयावहम्

అప్పుడు దేవతలకూ దానవులకూ మధ్య యుద్ధం చెలరేగింది—కోలాహలభరితం, మహాఘోరం, సమస్త భూతాలకు భయంకరం.

Verse 19

शरधारान्वितं सर्वं बभूव परमाद्भुतम् । ततश्च टचटाशब्दा बभूवुश्च दिशोदश

బాణధారలతో సమస్తం పరమాద్భుతంగా నిండిపోయింది; ఆపై దశదిశలలో ‘టచటా-టచటా’ అనే ఖడఖడ ధ్వని లేచింది.

Verse 20

ततो निमिषमात्रेण शरघातयुता भवन् । शरतोमरनाराचैराहताश्चापतन्भुवि

ఆపై క్షణమాత్రంలోనే బాణప్రహారం మరింత పెరిగింది; బాణాలు, తోమరాలు, నారాచాలతో గాయపడి వారు నేలపై పడిపోయారు.

Verse 21

विध्यमानास्तथा केचिद्विविधुश्चापरान्रणे । भल्लैर्भग्नाश्च पतिता नाराचैः शकलीकृताः

కొంతమంది గాయపడినప్పటికీ యుద్ధంలో ఇతరులను ఛేదించారు; కొందరు భల్లాలతో విరిగి పడిపోయారు, మరికొందరు నారాచాలతో ముక్కలయ్యారు।

Verse 22

क्षुरप्रहारिताः केचिद्दैत्या दानवराक्षसाः । शिलीमुखैर्मारिताश्च भग्नाः केचिच्च दानवाः

కొంతమంది దైత్య-దానవ-రాక్షసులు క్షురప్రహారాలతో గాయపడ్డారు; కొందరు శిలీముఖ బాణాలతో హతమయ్యారు, మరికొందరు దానవులు విరిగి పారిపోయారు।

Verse 23

एवं भग्नं दानवानां च सैन्यं दृष्ट्वा देवा गर्जमानाः समंतात् । हृष्टाः सर्वे संमिलित्वा तदानीं लब्ध्वा युद्धे ते जयं श्लाघयन्ते

దానవసేన ఇలా ఛిన్నభిన్నమైందని చూసి దేవతలు అన్ని వైపులా గర్జించారు; అందరూ ఆనందించి కూడి, యుద్ధంలో పొందిన విజయాన్ని ఘనంగా ప్రకటించారు।

Verse 24

शंखवादित्रघोषेण पूरितं च जगत्त्रयम् । देवान्प्रति कृतामर्षा दानवास्ते महाबलाः

శంఖ-వాద్యాల ఘోషతో త్రిలోకం నిండిపోయింది; అయితే దేవతలపై కోపంతో ఆ మహాబల దానవులు మళ్లీ ఉగ్రులయ్యారు।

Verse 25

बलिप्रभृतयः सर्वे संभ्रमेणोत्थिताः पुनः । विमानैः सूर्यसंकासैरनेकैश्च समन्विताः

బలి మొదలైనవారంతా కలవరంతో మళ్లీ లేచారు; సూర్యసమాన కాంతిగల అనేక విమానాలతో వారు సమన్వితులయ్యారు।

Verse 26

द्वंद्वयुद्धं सुतुमुलं देवानां दानवैः सह । संप्रवृत्तं पुनश्चैव परस्परजिगीषया

దేవులు దానవులతో మళ్లీ పరస్పర విజయం కోరుతూ అత్యంత ఘోరమైన, కలకలమయమైన ద్వంద్వయుద్ధం ప్రారంభమైంది।

Verse 27

बलिना दानवेंद्रेण महेंद्रो युयुधे तदा । तथा यमो महाबाहुर्नमुच्या सह संगतः

అప్పుడు దానవేంద్రుడు బలితో మహేంద్రుడు యుద్ధం చేశాడు; అలాగే మహాబాహువు యముడు నముచితో సమరంలో తలపడ్డాడు।

Verse 28

नैरृतः प्रघसेनैव पाशी कुंभेन संगतः । निकुंभेनैव सुमहद्युद्धं चक्रे सदारयः

నైరృతుడు ప్రఘసేనతో యుద్ధంలో ఎదురయ్యాడు; పాశధారి (వరుణుడు) కుంభుని ఎదుర్కొన్నాడు; సదారయుడు నికుంభుతో మహా యుద్ధం చేశాడు।

Verse 29

सोमेन सह राहुश्च युद्धं चक्रे सुदारुणम् । राहुणा चन्द्रदेहोत्थममृतं भक्षितं तदा । संपर्कादमृस्यैव यथा राहुस्तथाऽभवत्

రాహువు సోముడు (చంద్రుడు)తో అత్యంత భయంకరమైన యుద్ధం చేశాడు। అప్పుడు రాహువు చంద్రదేహం నుండి ఉద్భవించిన అమృతాన్ని మింగాడు; ఆ అమృతస్పర్శతో రాహువు నేడు ఉన్న రూపమే పొందాడు।

Verse 30

तानि सर्वाणि दृष्टानि शंभुना परमेष्ठिना । आश्रयोऽहं च सर्वेषां भूतानां नात्र संशयः । असुराणां सुराणां च सर्वेषामपि वल्लभः

ఆ సమస్త సంఘటనలను పరమేశ్వరుడు శంభువు చూశాడు। ఆయన అన్నాడు— ‘నేనే సమస్త భూతాలకు ఆశ్రయం; ఇందులో సందేహం లేదు. అసురులకు, సురులకు—అందరికీ నేనే ప్రియుడు।’

Verse 31

एवमुक्तस्तदा राहुः प्रणम्य शिरसा शिवम् । मौलौ स्थितस्तदा चंद्रो अमृतं व्यसृजद्भयात्

అలా పలికినపుడు రాహువు తలవంచి శివునికి నమస్కరించాడు. అప్పుడు శివమౌలిపై నిలిచిన చంద్రుడు భయంతో అమృతాన్ని జారవిడిచెను.

Verse 32

तेन तस्य हि जातानि शिरांसि सुबहून्यपि । एकपद्येन तेषां च स्रजं कृत्वा मनोहराम् । बबंध शंभुः शिरसि शिरोभूषणवत्कृतम्

దానివల్ల అతనికి నిజంగా అనేక శిరస్సులు పుట్టాయి. శంభువు వాటిని ఒక్క మాలదారంలో గుచ్చి మనోహరమైన స్రజను చేసి, శిరోభూషణంలా తన శిరస్సుపై బంధించాడు.

Verse 33

अशनात्कालकूटस्य नीलकंठोऽभवत्तदा । देवानां कार्यसिद्ध्यर्थं मुंडमाला तथा कृता

కాలకూట విషాన్ని మింగినందువల్ల ఆయన అప్పుడే నీలకంఠుడయ్యాడు. దేవతల కార్యసిద్ధి కోసం ముండమాల కూడా అలాగే నిర్మించబడింది.

Verse 34

दधार शिरसा तां च मुण्डमालां महेश्वरः

మహేశ్వరుడు ఆ ముండమాలను తన శిరస్సుపై ధరించాడు.

Verse 35

तया स्रजाऽसौ शुशुभे महात्मा देवादिदेवस्त्रिपुरांतको हरः । गजासुरो येन निपातितो महानथांधको येन कृतश्च चूर्णः

ఆ స్రజతో అలంకృతుడైన మహాత్మ హరుడు—దేవాదిదేవుడు, త్రిపురాంతకుడు—అత్యంత ప్రకాశించాడు; ఆయన చేత మహాగజాసురుడు పడగొట్టబడ్డాడు, అలాగే అంధకుడు చూర్ణమయ్యాడు.

Verse 36

गंगा धृता येन शिरस्सुमध्ये चंद्रं च चूडे कृतवान्भयापहः । वेदाः पुराणानि तथागमाश्च तथैव नानाश्रुतयोऽथ शास्त्रम्

యెవరు శిరోమధ్యంలో గంగను ధరించి, జటామకుటంపై చంద్రుని స్థాపించారో—ఆయనే భయాపహుడు. వేదాలు, పురాణాలు, ఆగమాలు, నానాశ్రుతులు మరియు శాస్త్రాలు—అన్నీ ఆయననే ప్రకటిస్తాయి.

Verse 37

जल्पंति नानागमभेदैर्मीमांसमानाश्च भवंति मूकाः । नानागमार्चायमतप्रभेदैर्निरूप्यमाणो जगदेकबंधुः

ప్రజలు నానా ఆగమభేదాలతో పలుకుతుంటారు; కేవలం మీమాంసా-వాదాల్లో మునిగినవారు సత్యం ఎదుట మౌనమవుతారు. నానా ఆగమార్చనలు, మతభేదాల ద్వారా వర్ణింపబడినా ఆయనే జగత్తుకు ఏకైక బంధువు.

Verse 38

शिवं हि नित्यं परमात्मदैवं वेदैकवेद्यं परमात्मदिव्यम् । विहाय तं मूढजनाः प्रमत्ताः शिवं न जानंति परात्मरूपम्

శివుడు నిత్యుడు—పరమాత్మదైవం; వేదమాత్రమే జ్ఞేయమైన పరమ దివ్య తత్త్వం. కాని ఆయనను విడిచి మోహగ్రస్తులు, అజాగ్రత్తులు శివుని పరమాత్మరూపంగా గుర్తించరు.

Verse 39

येनैव सृष्टं विधृतं च येन येन श्रितं येन कृतं समग्रम् । यस्यांशभूतं हि जगत्कदाचिद्वेदांतवेद्यः परमात्मा शिवश्च

యెవరి చేత ఈ జగత్తు సృష్టించబడిందో, యెవరి చేత నిలుపబడిందో, యెవరిలో ఆశ్రయించిందో, యెవరి చేత సమగ్రంగా నిర్మితమైందో; యెవరి అంసమై కొన్నిసార్లు జగత్తే ఉన్నదో—ఆయనే వేదాంతవేద్య పరమాత్మ శివుడు.

Verse 40

आढ्यो वापि दरिद्रो वा उत्तमो ह्यधमोऽपि वा । शिवभक्तिरतो नित्यं शिव एव न संशयः

ధనవంతుడైనా పేదవాడైనా, ఉత్తముడైనా అధముడైనా—యెవడు నిత్యం శివభక్తిలో రతుడై ఉంటాడో, అతడు నిస్సందేహంగా శివుడే.

Verse 41

यो वा परकृतां पूजां शिवस्योपरि शोभिताम् । दृष्ट्वा संतोषमायाति दायं प्राप्नोति तत्समम्

ఎవడు ఇతరుల శోభాయమానమైన శివపూజను చూచి హృదయంలో నిర్మల సంతోషం పొందుతాడో, అతడు ఆ పూజకు సమానమైన పుణ్యభాగాన్ని పొందుతాడు।

Verse 42

ये दीपमालां कुर्वंति कार्तिक्यां श्रद्धयान्विताः । यावत्कालं प्रज्वलंति दीपास्ते लिंगमग्रतः । तावद्युगसहस्राणि दाता स्वर्गे महीयते

శ్రద్ధతో కార్తీకమాసంలో శివలింగం ముందు దీపమాల ఏర్పాటు చేసేవారు—ఆ దీపాలు ఎంతకాలం వెలుగుతాయో, అంత సహస్ర యుగాల పాటు దాత స్వర్గంలో గౌరవింపబడతాడు।

Verse 43

कौसुंभतैलसंयुक्ता दीपा दत्ताः शिवालये । दातारस्तेऽपि कैलासे मोदन्ते शिवसंनिधौ

శివాలయంలో కుసుంభ తైలంతో నింపిన దీపాలను దానం చేసిన దాతలు కూడా కైలాసంలో శివసన్నిధిలో ఆనందిస్తారు।

Verse 44

अतसीतैलसंयुक्ता दीपा दत्ताः शिवालये । ते शिवं यांति संयुक्ताः कुलानां च शतेन वै

శివాలయంలో అతసీ (అవిసె) తైలంతో నింపిన దీపాలను అర్పించిన దాతలు తమ కులంలోని వంద తరాలతో కూడి శివుని చేరుతారు।

Verse 45

ज्ञानिनोऽपि हि जायंते दीपदानफलेन हि

దీపదాన ఫలంతోనే జ్ఞానం ఉద్భవిస్తుంది; ఆ పుణ్యబలంతో మనిషి జ్ఞానిగా కూడా అవుతాడు।

Verse 46

तिलतैलेन संयुक्ता दीपा दत्ताः शिवालये । ते शिवं यांति संयुक्ताः कुलानां च शतेन वै

నువ్వుల నూనెతో నింపిన దీపాలను శివాలయంలో సమర్పించిన దాతలు, తమ కులంలోని వంద తరాలతో కూడి శివధామాన్ని చేరుతారు।

Verse 47

घृताक्ता यैः कृता दीपा दीपिताश्च शिवालये । ते यांति परमं स्थानं कुललक्षसमन्विताः

నెయ్యితో లేపిన దీపాలను తయారు చేసి శివాలయంలో వెలిగించేవారు, తమ కులంలోని లక్ష వంశాలతో కూడి పరమ స్థానాన్ని చేరుతారు।

Verse 48

कर्पूरागुरुधूपैश्च ये यजंति सदा शिवम् । आरार्तिकां सकर्प्पूरां ये कुर्वंति दिनेदिने । ते प्राप्नुवंति सायुज्यं नात्र कार्या विचारणा

కర్పూరం, అగరు ధూపంతో ఎల్లప్పుడూ శివుని పూజించేవారు, అలాగే ప్రతిరోజూ కర్పూరంతో ఆరతి చేసేవారు సాయుజ్యముక్తిని పొందుతారు; ఇందులో సందేహం లేదు।

Verse 49

एककालं द्विकालं वा त्रिकालं ये ह्यतंद्रिताः । लिंगार्चनं प्रकुर्वंति ते रुद्रा नात्र संशयः

అలసత్వం లేకుండా రోజుకు ఒకసారి, రెండుసార్లు లేదా మూడుసార్లు శివలింగార్చన చేసే వారు రుద్రస్వరూపులవుతారు; ఇందులో సందేహం లేదు।

Verse 50

रुद्राक्षधारणं ये च कुर्वंति शिवपूजने । दाने तपसि तीर्थे च पर्वकाले ह्यतंद्रिताः । तेषां यत्सुकृतं सर्वमनंतं भवति द्विजाः

ఓ ద్విజులారా! శివపూజలో, దానంలో, తపస్సులో, తీర్థయాత్రలో మరియు పర్వదినాల్లో శ్రద్ధగా రుద్రాక్షలు ధరించేవారి సమస్త పుణ్యం అనంతమవుతుంది।

Verse 51

रुद्राक्षा ये शिवेनोक्तास्ताच्छृणुध्वं द्विजोत्तमाः । आरम्भैकमुखं तावद्याबद्वक्त्राणि षोडश । एतेषां द्वौ च विज्ञेयौ श्रेष्ठौ तारयितुं द्विजाः

హే ద్విజోత్తములారా, శివుడు చెప్పిన రుద్రాక్షములను వినుడి. అవి ఏకముఖముతో ప్రారంభమై షోడశముఖమువరకు ఉంటాయి. వాటిలో రెండు మోక్షప్రదములుగా పరమ శ్రేష్ఠమని తెలుసుకొనుడి, హే బ్రాహ్మణులారా.

Verse 52

रुद्राक्षाणां पंचमुखखस्तथा चैकमुखः स्मृतः । ये धारयंत्येकमुखं रुद्राक्षमनिशं नराः । रुद्रलोकं च गच्छंति मोदन्ते रुद्रसंनिधौ

రుద్రాక్షములలో పంచముఖము మరియు ఏకముఖము విశేషంగా స్మరించబడినవి. ఎవరైతే నిత్యం ఏకముఖ రుద్రాక్షాన్ని ధరించుదురో, వారు రుద్రలోకమునకు వెళ్లి రుద్రసన్నిధిలో ఆనందించుదురు.

Verse 53

जपस्तपः क्रिया योगः स्नानं दानार्चनादिकम् । क्रियते यच्छृभं कर्म्म ह्यनंतं चाक्षधारणात्

జపము, తపస్సు, క్రియ, యోగము, స్నానము, దానము, అర్చన మొదలైనవి—ఏ శుభకర్మ చేయబడినను, రుద్రాక్షధారణ వలన దాని ఫలం అక్షయమై అనంతమగును.

Verse 54

शुनः कंठनिबद्धोऽपि रुद्राक्षो यदि वर्तते । सोऽपि संतारितस्तेन नात्र कार्या विचारणा

రుద్రాక్షము కుక్క కంఠమునకు కట్టబడి ఉన్నా, అది కూడా దానివలన తరింపబడును; ఇక్కడ సందేహమో విచారణయో అవసరం లేదు.

Verse 55

तथा रुद्राक्षसंबंधात्पापमपिक्षयं व्रजेत् । एवं ज्ञात्वा शुभं कर्म कार्यं रुद्राक्षबंधनात्

అలాగే రుద్రాక్షసంబంధమువలన పాపముకూడా నశించును. ఇది తెలిసికొని రుద్రాక్షధారణతో శుభకర్మ చేయవలెను.

Verse 56

त्रिपुण्ड्रधारणं येषां विभूत्वा मन्त्रपूतया । ते रुद्रलोके रुद्राश्च भविष्यंति न संशयः

మంత్రపూతమైన విభూతితో త్రిపుణ్డ్రం ధరించువారు రుద్రలోకంలో రుద్రులగుదురు; ఇందులో సందేహము లేదు।

Verse 57

कपिलायाश्च संगृह्य गोमयं चांतरिक्षगम् । शुष्कं कृत्वाथ संदाह्यं विभूत्यर्थं शिवप्रियैः

శివప్రియ భక్తులు కపిలా గోవు గోమయాన్ని సేకరించి, దానిని ఎండబెట్టి తరువాత దహించి, విభూతి సిద్ధం చేయాలి।

Verse 58

विभूतीति समाख्याता सर्वपापप्रणाशिनी । ललाटेंऽगुष्ठरेखा च आदौ भाव्या प्रयत्नतः

దీనిని ‘విభూతి’ అని పిలుస్తారు; ఇది సమస్త పాపాలను నశింపజేస్తుంది. మొదట జాగ్రత్తగా నుదుటిపై బొటనవేలు రేఖ/ముద్ర వేయాలి।

Verse 59

मध्यमां वर्जयित्वा तु अंगुलीक्द्वयेन च । एवं त्रिरेखासंयुक्तो ललाटे यस्य दृश्यते । स शैवः शिववज्ज्ञेयो दर्शनात्पापनाशनः

మధ్యవేలును విడిచి రెండు వేళ్లతో నుదుటిపై మూడు రేఖలతో కూడిన గుర్తు ధరించి కనిపించువాడు శైవుడు—శివసమానుడని తెలుసుకోవాలి; అతని దర్శనమాత్రంతో పాపాలు నశిస్తాయి।

Verse 60

जटाधराश्च ये शैवाः सप्त पंच तथा नव । जटा ये स्थापियिष्यंति शैवेन विधिना युताः

జటాధారులైన శైవులు—ఏడు, ఐదు లేదా తొమ్మిది (జటలు)—మరియు శైవ విధానముతో జటలను స్థాపించువారు,

Verse 61

ते शिवं प्राप्नुवं तीह नात्र कार्या विचारणा । रुद्राक्षधारणं कार्यं शिवभक्तैर्विशेषतः

వారు ఇహలోకములోనూ పరలోకములోనూ శివుని పొందుతారు; ఇందులో సందేహం లేదు. రుద్రాక్షధారణ తప్పక చేయాలి—ప్రత్యేకంగా శివభక్తులు।

Verse 62

अल्पेन वा महत्त्वेन पूजितो वा सदाशिवः । कुलकोटिं समुद्धृत्य शिवेन सह मोदते

తక్కువగా గానీ గొప్పగా గానీ పూజించబడినప్పటికీ సదాశివుడు—వంశకోటులను उद्धరించి—శివునితో కలిసి ఆనందిస్తాడు।

Verse 63

तस्माच्छिवात्परतरं नास्ति किंचिद्द्विजोत्तमाः । यदैवमुच्यते शास्त्रे तत्सर्वं शिवकारणम्

కాబట్టి, ఓ ద్విజోత్తములారా, శివునికంటే ఉన్నతమైనది ఏదీ లేదు. శాస్త్రంలో ఇలా చెప్పబడినదంతా—అన్నిటికీ కారణం శివుడే।

Verse 64

शिवो दाता हि लोकानां कर्ता चैवानुमोदिता । शिवशक्त्यात्मकं विश्वं जानीध्वं हि द्विजोत्तमाः

శివుడు లోకాలకు దాత, కర్త, అలాగే అనుమోదకుడూ. ఓ ద్విజోత్తములారా, ఈ విశ్వం శివ-శక్తి స్వరూపమని తెలుసుకోండి।

Verse 65

शिवेति द्व्यक्षरं नाम त्रायते महतो भयात् । तस्माच्छिवश्चिंत्यतां वै स्मर्यतां च द्विजोत्तमाः

‘శివ’ అనే ద్వాక్షర నామం మహాభయమునుండి రక్షిస్తుంది. కాబట్టి, ఓ ద్విజోత్తములారా, శివుని ధ్యానించి స్మరించండి।

Verse 66

ऋषय ऊचुः । सोमनाथस्य माहात्म्यं ज्ञातं तस्य प्रसादतः । राहोः शिरोभयात्सर्वे रक्षिताः परमेष्ठिना

ఋషులు పలికిరి—మీ ప్రసాదముచేత సోమనాథుని మహాత్మ్యము మాకు తెలిసెను. రాహు శిరోభయమునుండి పరమేష్ఠి బ్రహ్మదేవుడు అందరిని రక్షించెను.

Verse 67

सुराश्चेंद्रादयश्चान्ये तस्मिन्युद्धे सुदारुणे । अत ऊर्ध्वं सुराः सर्वे किमकुर्वत उच्यताम्

ఆ అత్యంత దారుణ యుద్ధములో ఇంద్రాది ఇతర దేవతలును ఉన్నారు. ఆపై సమస్త దేవతలు ఏమి చేసిరో దయచేసి చెప్పండి.

Verse 68

शिवस्य महिमा सर्वः श्रुतस्तव मुखोद्गतः । अथ युद्धस्य वृत्तान्तः कथ्यतां परमार्थतः

మీ ముఖమునుండి వెలువడిన శివుని సమస్త మహిమను మేము విన్నాము. ఇప్పుడు యుద్ధవృత్తాంతమును పరమార్థముతో యథార్థంగా చెప్పండి.

Verse 69

लोमश उवाच । यदा हि दैत्यैश्च पराजिताः सुराः शम्भुं च सर्वे शरणं प्रपन्नाः । शिवं प्रणेमुः सहसा सुरोत्तमा युद्धाय सर्वे च मनो दधुस्तदा

లోమశుడు పలికెను—దైత్యులచేత పరాజితులైన దేవతలందరు శంభువును శరణు పొందిరి. వెంటనే దేవోత్తములు శివునకు నమస్కరించి, యుద్ధమునకు మనస్సు దృఢపరచిరి.

Verse 70

तथैव दैत्या अपि युध्यमाना उत्साहयुक्तातिबलाश्च सर्वे । देवैः समेताश्च पुनः पुनश्च युद्धं प्रचक्रुः परमास्त्रयुक्ताः

అదేవిధంగా దైత్యులు కూడా యుద్ధమందు—ఉత్సాహసంపన్నులై, అతిబలవంతులై—పరమాస్త్రాలతో సన్నద్ధులై దేవతలతో మళ్లీ మళ్లీ సమరం చేయసాగిరి.

Verse 71

एवं च सर्वे ह्यसुराः सुराश्च शक्त्यृष्टिशूलैः परिघैः परश्वधैः । जयार्थिनोमर्षयुताः परस्परं सिंहा यथा हैमवतीं दुरात्ययाः । निहन्यमाना ह्यसुराः सुरैस्तदा नानास्त्रयोगैः परमैर्निपेतुः

ఇలా సమస్త అసురులు, సురులు శక్తి, ఋష్టి, శూలం, పరిఘం, పరశ్వధం వంటి ఆయుధాలతో, విజయాకాంక్షతో మరియు ఉగ్రకోపంతో నిండిపోయి, దురతిక్రమ హిమాలయ ప్రాంతంలో సింహాలవలె పరస్పరం ఢీకొని యుద్ధం చేశారు. అప్పుడు దేవతల పరమాస్త్రాల నానావిధ సంయోగాలతో కొట్టబడి అసురులు నేలకూలారు.

Verse 72

चक्रुस्ते सकलामुर्वी मांसशोणितकर्दमाम् । महीं वृक्षाद्रिसंयुक्तां ससागरवनाकराम्

వారు సమస్త భూమిని మాంసం మరియు రక్తపు బురదగా మార్చారు—వృక్షాలు, పర్వతాలతో కూడిన ఈ భూమి, సముద్రాలు, అరణ్యాలు, గనులతో కూడినదే.

Verse 73

शिरांसि च कबन्धानि कवचानि महांति च । ध्वजारथाः पताकाश्च गजवाजिशिरांसि च

అక్కడ తలలు, తలలేని దేహాలు, మహా కవచాలు, ధ్వజపతాకలతో కూడిన రథాలు, అలాగే ఏనుగులు-గుర్రాల తలలు కూడా—అన్నీ చెల్లాచెదురుగా పడి ఉన్నాయి.

Verse 74

बहन्त्यश्चापगा ह्यासन्नद्यो भीरुभयावहाः । अगाधाः शोणितोदाश्च तरंतो ब्रह्मराक्षसाः । तयंति परान्भूतप्रतप्रमथराक्षसान्

అక్కడ వాగులు, నదులు ప్రవహిస్తున్నాయి; అవి భయపడే వారికి భయంకరమైనవి—అగాధమైన రక్తజల ప్రవాహాలు. వాటిలో బ్రహ్మరాక్షసులు ఈదుతూ, ఇతర జీవులను బాధించేవారు—ఉగ్ర భూతాలు, ప్రేతాలు, ప్రమథులు మరియు రాక్షసులను.

Verse 75

शाकिनीडाकिनीसंघा यक्षिण्योऽथ सहस्रशः । नानाकेलिषु संयुक्ताः परस्परमुदान्विताः

శాకినీ-డాకినీల గుంపులు, అలాగే వేలాది యక్షిణులు, నానావిధ ఉన్మత్త క్రీడలలో కలిసి, పరస్పరం ఉల్లాసంతో మదించేవారు.

Verse 76

एवं संक्रीडमानास्ते भूतप्रमथराक्षसाः । रणे तस्मिन्महारौद्रे देवासुरसमागमे

దేవాసురులు ఎదురెదురుగా సమరంలో కలిసిన ఆ మహారౌద్ర యుద్ధంలో భూతాలు, ప్రమథులు, రాక్షసులు క్రీడించుచు చుట్టూ సంచరించిరి।

Verse 77

बलिना सह देवेन्द्रो युयुधेऽद्भुतविक्रमः । शक्त्या जघान देवेंद्रं वैरोचनिरमर्षणः

అద్భుత విక్రమశాలియైన దేవేంద్రుడు ఇంద్రుడు బలితో యుద్ధం చేసెను. అప్పుడు అసహ్యక్రోధుడైన వైరోచని (బలి) శక్తితో ఇంద్రుని కొట్టెను।

Verse 78

तां शक्तिं वञ्चयामास महेन्द्रो लघुविक्रमः । जघान स बलिं यत्नाद्दैत्येंद्रं परमेण हि

లఘు విక్రముడైన మహేంద్రుడు ఆ శక్తిని తప్పించుకొనెను. తరువాత యత్నపూర్వకంగా దైత్యేంద్రుడైన బలిని పరమ ప్రహారంతో కూల్చెను।

Verse 79

वज्रेण शितधारेण बाहुं चिच्छेद विक्रमी । गातासुरपतद्भूमौ विमानात्सूर्यसंन्निभात्

విక్రముడు ఇంద్రుడు శితధార వజ్రంతో అతని భుజాన్ని తెగదెంపెను. అప్పుడు సూర్యసమ ప్రకాశమయ విమానంనుండి అసురపతి భూమిపై పడెను।

Verse 80

पतितं च बलिं दृष्ट्वा वृषपर्वा रूपान्वितः । ववर्ष शरधाराभिः पयोद इव पर्वतम्

పడిపోయిన బలిని చూచి, రూపసంపన్నుడైన వృషపర్వుడు బాణధారలను వర్షించెను; మేఘము పర్వతంపై వర్షించునట్లు।

Verse 81

महेंद्रं सगजं चैव सहमानं शिताञ्छरान् । तदा युद्धमभूद्वोरं महेन्द्रवृषपर्वणोः

అప్పుడు మహేంద్రుడు (ఇంద్రుడు) తన గజంతో కూడి పదునైన బాణాలను సహిస్తూ వృషపర్వణితో ఘోర యుద్ధంలో నిమగ్నుడయ్యాడు।

Verse 82

निपात्य वृषपर्वाणमिंद्रः परबलार्दनः

వృషపర్వణిని కూలదోసి, పరబలార్దనుడైన ఇంద్రుడు విజయాన్ని పొందాడు।

Verse 83

ततो वज्रेण महता दानवानवधीद्रणे । शिरसि च्छेदिताः केचित्केचित्कंधरतो हताः

తర్వాత మహా వజ్రంతో అతడు యుద్ధరంగంలో దానవులను సంహరించాడు—కొందరి శిరస్సులు ఛేదించబడ్డాయి, మరికొందరు కంఠ-భుజసంధి వద్ద హతులయ్యారు।

Verse 84

विह्वलाश्च कृताः केचिदिंद्रेण कुपितेन च । तथा यमेन निहता वायुना वरुणेन च

కోపించిన ఇంద్రుడు కొందరిని విహ్వలులుగా చేశాడు; అలాగే మరికొందరు యముడు, వాయువు, వరుణుడు చేత నిహతులయ్యారు।

Verse 85

कुबेरेण हताश्चान्ये नैरृतेन तथा परे । अग्निना निहताः केचिदीशेनैव विदारिताः

ఇతరులు కుబేరునిచేత హతులయ్యారు, మరికొందరు నైరృతునిచేత; కొందరు అగ్నిచేత నిహతులయ్యారు, మరికొందరిని స్వయంగా ఈశుడు చీల్చివేశాడు।

Verse 86

एवं तदा तैर्निहता बलीयसो महासुरा विक्रमशानिनश्च । सुरैस्तु सर्वैः सह लोकपालैः शिवप्रसादा भिहतास्तदानीम्

అప్పుడు శివప్రసాదముచేత లోకపాలులతో కూడిన సమస్త దేవతలు కలిసి ఆ పరాక్రమశాలి, మహాబలవంతులైన మహాసురులను సంహరించారు।

Verse 87

ततो महादैत्यवरो दुरात्मा स कलानेमिः परमास्त्रयुक्तः । ययौ तदानीं सुरसत्तमांस्तान्हंतुं सदा क्रूरमतिः स एकः

అనంతరం దురాత్ముడైన మహాదైత్యశ్రేష్ఠుడు కాలనేమి పరమాస్త్రాలతో సన్నద్ధుడై, సదా క్రూరబుద్ధితో ఒంటరిగా ఆ దేవశ్రేష్ఠులను సంహరించుటకు ముందుకు సాగెను।

Verse 88

सिंहारूढो दंशितश्च त्रिशुलेन हि संयुतः । दैत्यानामर्बुदेनैव सिंहारूढेन संवृतः

అతడు సింహారూఢుడై కవచధారిగా త్రిశూలంతో యుక్తుడై ఉండెను; సింహారూఢులైన దైత్యుల అపార సమూహము అతనిని చుట్టుముట్టెను।

Verse 89

ते सिंहा दंशिताः सर्वे महाबलपराक्रमाः । तेषु सिंहेषु चारूढा महादैत्याश्च तत्समाः

ఆ సింహములన్నీ సన్నద్ధమై మహాబలపరాక్రమములతో కూడినవి; వాటిమీద ఆరూఢులైన మహాదైత్యులు కూడా వాటితో సమానంగా ఉగ్రులై యుండిరి।

Verse 90

आयांतीं दैत्यसेनां तां सर्वां सिंहविभूषिताम् । कालनेमियुतां दृष्ट्वा देवा इंद्रपुरोगमाः । भयमाजग्मुरतुलं तदा ध्यानपरा भवन्

సింహవిభూషితమై కాలనేమితో కూడి వస్తున్న ఆ సమస్త దైత్యసేనను చూచి, ఇంద్రుని నాయకత్వముగల దేవతలు అతుల భయమునకు లోనై, అప్పుడు ధ్యాననిష్ఠులయ్యిరి।

Verse 91

किं कुर्मोऽद्य वयं सर्वे कथं जेष्याम चाद्भुतम् । एतादृशमसंख्याकमनीकं सिंहसंवृतम्

మనమందరం ఈ రోజు ఏమి చేయాలి? ఈ అద్భుతమైన బలాన్ని ఎలా జయించగలం? ఇది సింహాలతో చుట్టుముట్టబడిన అసంఖ్యాక సేన.

Verse 92

एवं विचिंत्यमानास्ते ह्यागतस्तत्र नारदः । नारदेन च तत्सर्वं पुरावृत्तं महत्तरम्

వారు ఇలా ఆలోచిస్తూ ఉండగా అక్కడికి నారదుడు వచ్చాడు. నారదుని ద్వారా గతంలో జరిగిన మహత్తర వృత్తాంతమంతా వివరించబడింది.

Verse 93

कथितं च महेंद्राय कालनेमेस्तपोबलम् । अजेयत्वं च संग्रामे वरदानबलेन तु

మహేంద్రుడైన ఇంద్రునికి కాలనేమి తపోబలం వివరించబడింది; అలాగే వరదానబలంతో యుద్ధంలో అతని అజేయత్వమూ చెప్పబడింది.

Verse 94

विष्णुं विना वयं देवा अशक्ता रणमंडले । जेतुं च स ततो विष्णुः स्मर्यतां परमेश्वरः । तमालनीलो वरदः सर्वैर्विजयकांक्षिभिः

విష్ణువు లేకుండా మేము దేవతలు యుద్ధరంగంలో అశక్తులం. కాబట్టి తమాలనీల వర్ణుడు, వరదుడు, పరమేశ్వరుడైన విష్ణువును విజయాకాంక్షులు అందరూ స్మరించాలి.

Verse 95

नारदस्य वचः श्रुत्वा तदा देवास्त्वरान्विताः । ध्यानेन च महाविष्णुं ततः परबलार्द्दनम् । स्मरंतः परमात्मानमिदमूचुश्च तं विभुम्

నారదుని మాటలు విని దేవతలు తక్షణమే ఉత్సాహంతో నిండారు. వారు శత్రుబలాన్ని నశింపజేసే మహావిష్ణువును ధ్యానించారు; పరమాత్మ, సర్వవ్యాపి ప్రభువును స్మరించి ఆయనతో ఈ మాటలు పలికారు.

Verse 96

देवा ऊचुः । नमस्तुभ्यं भगवते नमस्ते विश्वमंगलम् । श्रीनिवास नमस्तुभ्यं श्रीपते ते नमोनमः

దేవులు పలికిరి—హే భగవాన్! నీకు నమస్కారం; హే సమస్త జగత్తుకు మంగళస్వరూపా! నీకు నమస్కారం. హే శ్రీనివాసా! నీకు నమస్కారం; హే శ్రీపతీ! మేము మళ్లీ మళ్లీ నీకు ప్రణామం చేస్తాము.

Verse 97

अद्यास्मान्भयभीतांस्त्वं कालनेमिभयार्दितान् । त्रातुमर्हसि दैत्याच्च देवानामभयप्रद

ఈ రోజు మేము భయభీతులమై కాలనేమి భయంతో బాధపడుతున్నాము; హే దేవులకు అభయం ప్రసాదించేవాడా! ఆ దైత్యుని నుండి మమ్మల్ని రక్షించవలసినది నీకే తగినది.

Verse 98

एवं ध्यातः संस्मृतश्च प्रादुर्भूतो हरिस्तदा । नीलो गरुडमारुह्य जगतामभयप्रदः

ఇలా ధ్యానించబడి స్మరించబడగానే హరి అప్పుడు ప్రత్యక్షమయ్యాడు—నీలవర్ణుడై—గరుడారూఢుడై, లోకాలకు అభయప్రదుడై.

Verse 99

चक्रपाणिस्तदायातो देवानां विजयाय च । गगनस्थं महाविष्णुं गरुडोपरि संस्थितम् । श्रीवासमेनं दुर्द्धर्षं योद्धुकामं ददर्शिरे

అప్పుడు చక్రపాణి ప్రభువు దేవుల విజయార్థం వచ్చెను. వారు ఆకాశంలో గరుడపై ఆసీనుడైన మహావిష్ణువును దర్శించారు—శ్రీవాసుడు, అజేయుడు, యుద్ధకాంక్షితో ఉన్నవాడు.

Verse 100

तथा दृष्ट्वा कालनेमिस्तदानीं प्रहस्यमानोऽतिरुषा बलान्वितः । कस्त्वं महाभाग वरेण्यरूपः श्यामो युवा वारणमत्तविक्रमः । करे गृहीतं निशितं महाप्रभं चक्रं च कस्मात्कथयस्व मे प्रभो

అతనిని చూసి కాలనేమి ఆ క్షణమే ఎగతాళిగా నవ్వుతూ, తీవ్రమైన కోపం మరియు బలంతో ఇలా అన్నాడు—“హే మహాభాగ! వందనీయరూపుడా, శ్యామవర్ణుడా, యువకుడా, మత్తగజంలాంటి విక్రమమున్నవాడా—నీవెవరు? నీ చేతిలో ఆ పదునైన, మహాతేజస్సుగల చక్రాన్ని ఎందుకు పట్టుకున్నావు? హే ప్రభో, నాకు చెప్పు.”

Verse 101

श्रीभगवानुवाच । युद्धार्थमिह चायातो देवानां कार्यसिद्धये । त्वं स्थिरो भव रे मंद दहाम्यद्य न संशयः

శ్రీభగవానుడు పలికెను—దేవకార్యసిద్ధి కొరకు యుద్ధార్థమై నేను ఇక్కడికి వచ్చితిని. ఓ మూర్ఖా, స్థిరంగా నిలుచు; నేడు నిన్ను దహించెదను—సందేహమే లేదు।

Verse 102

श्रुत्वा भगवतो वाक्यं कालनेमिः प्रतापवान् । उवाच रुषितो भूत्वा भगवंतमधोक्षजम्

భగవానుని వాక్యము విని పరాక్రమవంతుడైన కాలనేమి కోపంతో ఉప్పొంగి, అధోక్షజుడైన భగవంతునితో పలికెను।

Verse 103

मूलभूतो हि देवानां भगवान्युद्धदुर्मदः । युद्धं कुरु मया सार्द्धं यदि शूरोऽसि संप्रति

హే భగవాన్, నీవే దేవతల మూలాధారం—యుద్ధగర్వంతో ఉన్మత్తుడవు! నీవు నిజంగా వీరుడవైతే, ఇప్పుడే నాతో యుద్ధం చేయి।

Verse 104

प्रहस्य भगवान्विष्णुरुवाचेदं महाप्रभः । गगनस्थो भव त्वं हि महीस्थोऽहं भवामि वै

నవ్వుతూ మహాప్రభువైన భగవాన్ విష్ణువు పలికెను—నీవు ఆకాశస్థుడవై ఉండు; నేను భూమిపై నిలుచుదును।

Verse 105

अप्रशस्तं च विषमं युद्धं चैव यथा भवेत् । तथा कुरु महाबाहो गगनो वा महीतले

యుద్ధం అపశస్తముగా గానీ, విషమముగా (అన్యాయంగా) గానీ ఉండకూడదు. ఓ మహాబాహో, అలాగే యుద్ధం చేయి—ఆకాశంలోనైనా భూమిమీదనైనా।

Verse 106

तथेति मत्वा हि महानुभावो दैत्यैः समेतोऽर्बुदसंख्यकैश्च । सिंहोपरिस्थैश्च महानुभावैर्महाबलैः क्रूरतरैस्तदानीम्

“అలాగే” అని నిశ్చయించుకొని ఆ మహానుభావుడు ముందుకు సాగెను. అతనితో అర్బుదసంఖ్యక దైత్యులు, ఆ సమయంలో సింహారూఢులైన మహాబలులు, క్రూర యోధులూ కూడ వచ్చిరి।

Verse 107

गगनमथ जगाहे मंदमंदं महात्मा ह्यसुरगणसमेतो विश्वरूपं जिघांसुः । त्रिशिखमपरमुग्रं गृह्य संदेशचेष्टादशनविकृतवक्त्रो योद्धुकामो हरिं सः

అప్పుడు ఆ మహాత్ముడు అసురగణాలతో కలిసి విశ్వరూపుడైన హరిని సంహరించాలనే ఉద్దేశంతో నెమ్మదిగా ఆకాశంలో ప్రవేశించాడు. పరమ ఉగ్రమైన త్రిశూలాన్ని పట్టుకొని, సంకేతచేష్టలతో పళ్ళు చూపుతూ వికృత ముఖంతో, హరితో యుద్ధం చేయాలని తపించాడు।