
అధ్యాయం ఆరంభంలో అగస్త్యుడు శుద్ధికరమైన మాధవకథను, పంచనద మహిమను విని మరింత స్పష్టత కోరుతాడు. స్కందుడు బిందు-మాధవ వాణిగా అగ్నిబిందు ఋషికి మాధవుని ఉపదేశాన్ని వివరిస్తాడు. అనంతరం విష్ణువు వివిధ తీర్థాలలో వివిధ నామరూపాలుగా తనను తాను ప్రకటించుకుంటాడు—కేశవ/మాధవ/నృసింహ మొదలైన పేర్లతో—ప్రతి తీర్థానికి ప్రత్యేక ఫలితాన్ని చెబుతాడు: జ్ఞానస్థైర్యం (జ్ఞాన-కేశవ), మాయ నుండి రక్షణ (గోపీ-గోవింద), ఐశ్వర్య-సమృద్ధి (లక్ష్మీ-నృసింహ), కోరికల నెరవేరు (శేష-మాధవ), ఉన్నత సిద్ధులు (హయగ్రీవ-కేశవ) మొదలైనవి. తర్వాత తీర్థాల తులనలో కాశీ క్షేత్రం అసాధారణ శక్తిని ప్రకటించి, ఒక ‘రహస్యాన్ని’ వెల్లడిస్తుంది—మధ్యాహ్న సమయంలో అనేక తీర్థాలు విధివిధానంగా మణికర్ణికలో కలుస్తాయని; దేవతలు, ఋషులు, నాగులు తదితర సత్త్వాలు కూడా ఈ మధ్యాహ్న ఆచారచక్రంలో పాల్గొంటారని చెబుతుంది. మణికర్ణిక మహిమ అంతటి దని, ఒక్క ప్రాణాయామం, ఒక్క గాయత్రీ జపం, ఒక్క ఆహుతి కూడా అనేక రెట్లు ఫలితాన్ని ఇస్తుందని వర్ణిస్తుంది. అగ్నిబిందు మణికర్ణిక విస్తీర్ణాన్ని అడిగితే, విష్ణువు హరిశ్చంద్ర పరిసరాలు, వినాయక స్థలాలు మొదలైన గుర్తులతో స్థూల సరిహద్దులను తెలిపి, సమీప తీర్థాలు మరియు వాటి ఫలాలను వివరిస్తాడు. తరువాత మణికర్ణికను దేవీ రూపంగా ధ్యానించే విధానం, మంత్ర స్వరూపం, మోక్షాభిలాషతో జప-హోమాల ప్రమాణాన్ని సూచిస్తాడు. చివరగా సమీప శివలింగాలు, తీర్థాలు, రక్షక రూపాలను పేర్కొని, బిందు-మాధవ కథను భక్తితో పఠించు/విను వారికి భుక్తి మరియు ముక్తి రెండూ లభిస్తాయని ఫలశ్రుతితో అధ్యాయం ముగుస్తుంది.
Verse 1
अगस्त्य उवाच । षडास्य माधवाख्यानं श्रुतं मे पापनाशनम् । महिमापि श्रुतः श्रेयान्सम्यक्पंचनदस्य वै
అగస్త్యుడు పలికెను—షడాస్యుడు మరియు మాధవుని పాపనాశకాఖ్యానం నేను వినితిని. పంచనదుని శ్రేష్ఠమైన మహిమను కూడా యథావిధిగా వినితిని.
Verse 2
यदग्निबिंदुना पृच्छि माधवो दैत्यसूदनः । तस्योत्तरं समाख्याहि यथाख्यातं मधुद्विषा
అగ్నిబిందువు దైత్యసూదనుడైన మాధవుని ఏది ప్రశ్నించెనో, మధుద్విషుడు చెప్పినట్లే ఆ ఉత్తరాన్ని వివరించుము.
Verse 3
स्कंद उवाच । शृण्वगस्त्य महर्षे त्वं कथ्यमानं मयाधुना । माधवेन यथाचक्षि मुनये चाग्निबिंदवे
స్కందుడు పలికెను—ఓ మహర్షి అగస్త్యా, నేను ఇప్పుడు చెప్పబోయేదాన్ని వినుము; మాధవుడు ముని అగ్నిబిందువుకు చెప్పినట్లే.
Verse 4
बिंदुमाधव उवाच । आदौ पादोदके तीर्थे विद्धि मामादिकेशवम् । अग्निबिंदो महाप्राज्ञ भक्तानां मुक्तिदायकम्
బిందుమాధవుడు పలికెను—ఓ మహాప్రాజ్ఞ అగ్నిబిందూ, మొదట పాదోదక తీర్థంలో నన్ను ఆదికేశవుడిగా తెలుసుకొనుము; నేను భక్తులకు ముక్తిదాతను.
Verse 5
अविमुक्तेऽमृते क्षेत्रे येर्चयंत्यादिकेशवम् । तेऽमृतत्वं भजंत्येव सर्वदुःखविवर्जिताः
అవిముక్తమనే అమృత క్షేత్రంలో ఆదికేశవుని అర్చించువారు నిశ్చయంగా అమరత్వాన్ని పొందుదురు; సమస్త దుఃఖముల నుండి విముక్తులగుదురు.
Verse 6
संगमेशं महालिंगं प्रतिष्ठाप्यादिकेशवः । दर्शनादघहं नृणां भुक्तिं मुक्तिं दिशेत्सदा
సంగమేశమనే మహాలింగాన్ని ప్రతిష్ఠించిన ఆదికేశవుడు, దాని దర్శనమాత్రంతోనే నరుల పాపాన్ని నశింపజేసి భోగమూ మోక్షమూ సదా ప్రసాదిస్తాడు।
Verse 7
याम्यां पादोदकाच्छ्वेतद्वीपतीर्थं महत्तरम् । तत्राहं ज्ञानदो नृणां ज्ञानकेशवसंज्ञकः
దక్షిణ దిశలో పాదోదకమునుండి ఉద్భవించిన అత్యంత మహత్తరమైన శ్వేతద్వీప తీర్థం ఉంది. అక్కడ నేను ‘జ్ఞానకేశవ’ అనే నామంతో నరులకు జ్ఞానాన్ని ప్రసాదిస్తాను।
Verse 8
श्वेतद्वीपे नरः स्नात्वा ज्ञानकेशवसन्निधौ । न ज्ञानाद्भ्रश्यते क्वापि ज्ञानकेशवपूजनात्
శ్వేతద్వీపంలో జ్ఞానకేశవ సన్నిధిలో స్నానం చేసిన నరుడు, జ్ఞానకేశవ పూజాబలంతో ఎక్కడా జ్ఞానమునుండి చ్యుతుడవడు।
Verse 9
तार्क्ष्यकेशवनामाहं तार्क्ष्यतीर्थे नरोत्तमैः । पूजनीयः सदा भक्त्या तार्क्ष्य वत्ते प्रिया मम
తార్క్ష్య తీర్థంలో నేను ‘తార్క్ష్యకేశవ’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధుడను. ఉత్తమ నరులు అక్కడ సదా భక్తితో నన్ను పూజించాలి; ఆ తార్క్ష్యధామం నాకు ప్రియమైనది।
Verse 10
तत्रैव नारदे तीर्थेस्म्यहं नारदकेशवः । ब्रह्मविद्योपदेष्टा च तत्तीर्थाप्लुत वर्ष्मणाम्
అక్కడే నారద తీర్థంలో నేను ‘నారదకేశవ’ను; ఆ తీర్థంలో స్నానించిన వారికి నేను బ్రహ్మవిద్యను ఉపదేశించే గురువుగా నిలుస్తాను।
Verse 11
प्रह्लादतीर्थं तत्रैव नाम्ना प्रह्लादकेशवः । भक्तैः समर्चनीयोहं महाभक्ति समृद्धये
అక్కడే ప్రహ్లాద-తీర్థం ఉంది; అక్కడ నేను ‘ప్రహ్లాదకేశవ’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధుడను. మహాభక్తి వృద్ధి కొరకు భక్తులు నన్ను విధివిధానంగా పూజించవలెను.
Verse 12
तीर्थेंऽबरीषे तत्राहं नाम्नैवादित्यकेशवः । पातकध्वांतनिचयं ध्वंसयामीक्षणादपि
అంబరీష-తీర్థంలో నేను ‘ఆదిత్యకేశవ’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధుడను. పాపాంధకార సమూహాన్ని నేను కేవలం దర్శనమాత్రంతోనే ధ్వంసం చేస్తాను.
Verse 13
दत्तात्रेयेश्वराद्याम्यामहमादिगदाधरः । हरामि तत्र भक्तानां संसारगदसंचयम्
దత్తాత్రేయేశ్వరుని దక్షిణంగా నేను ‘ఆది-గదాధర’ను. అక్కడ భక్తుల సంసారరోగ సముచ్చయాన్ని నేను తొలగిస్తాను.
Verse 14
तत्रैव भार्गवे तीर्थे भृगुकेशव नामतः । काशीनिवासिनः पुंसो बिभर्मि च मनोरथैः
అక్కడే భార్గవ-తీర్థంలో నేను ‘భృగుకేశవ’ అనే నామంతో ఉన్నాను. కాశీలో నివసించే మనిషిని అతని మనోరథాలు నెరవేర్చుతూ నేను పోషిస్తాను.
Verse 15
वामनाख्येमहातीर्थे मनःप्रार्थितदे शुभे । पूज्योहं शुभमिच्छद्भिर्नाम्ना वामनकेशवः
‘వామన’ అనే మహాతీర్థంలో—శుభప్రదమై మనసు కోరినదాన్ని ఇచ్చేది—శుభాన్ని కోరే భక్తులు నన్ను ‘వామనకేశవ’ నామంతో పూజించాలి.
Verse 16
नरनारायणे तीर्थे नरनारायणात्मकम् । भक्ताः समर्च्य मां स्युर्वै नरनारायणात्मकाः
నర-నారాయణ తీర్థంలో నేను నర-నారాయణ స్వరూపసారముగా నివసిస్తున్నాను. అక్కడ భక్తితో నన్ను ఆరాధించిన భక్తులు నిజంగా నర-నారాయణ స్వభావమును పొందుతారు.
Verse 17
तीर्थे यज्ञवराहाख्ये यज्ञवाराहसंज्ञकः । नरैः समर्चनीयोहं सर्वयज्ञफलेप्सुभिः
యజ్ఞ-వరాహ అనే తీర్థంలో నేను ‘యజ్ఞ-వారాహ’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధుడను. సమస్త యజ్ఞఫలాలను కోరువారు అక్కడ నన్ను విధిగా ఆరాధించవలెను.
Verse 18
विदारनरसिंहोहं काशीविघ्नविदारणः । तन्नाम्नि तीर्थे संसेव्यस्तीर्थोपद्रवशांतये
నేను విదారణ-నరసింహుడను, కాశీలోని విఘ్నాలను ఛేదించువాడను. అదే నామముగల తీర్థంలో తీర్థసంబంధ ఉపద్రవశాంతికై నన్ను సేవించి ఆరాధించవలెను.
Verse 19
गोपीगोविंदतीर्थे तु गोपीगोविंदसंज्ञकम् । समर्च्य मां नरो भक्त्या मम मायां न संस्पृशेत्
గోపీ-గోవింద తీర్థంలో నేను ‘గోపీ-గోవింద’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధుడను. అక్కడ భక్తితో నన్ను ఆరాధించినవాడు నా మాయాస్పర్శకు లోనుకాడు.
Verse 20
मुने लक्ष्मीनृसिंहोस्मि तीर्थे तन्नाम्नि पावने । दिशामि भक्तियुक्तेभ्यः सदानैः श्रेयसीं श्रियम्
ఓ మునీ! ఆ నామంతో ప్రసిద్ధమైన పవిత్ర తీర్థంలో నేను లక్ష్మీ-నరసింహుడను. భక్తియుక్తులకు నేను సదా దానములతో కూడిన శ్రేయస్కరమైన శ్రీ-సంపదను ప్రసాదిస్తాను.
Verse 21
शेषमाधवनामाहं शेषतीर्थेऽघहारिणि । विश्राणयाम्यशेषाश्च विशेषान्भक्तचिंतितान्
పాపహారిణి శేషతీర్థంలో నా నామం శేషమాధవము; అక్కడ భక్తుల హృదయచింతితమైన విశేష వరాలను నేను శేషములేక దయచేస్తాను।
Verse 22
शंखमाधवतीर्थे च स्नात्वा मां शंखमाधवम् । शंखोदकेन संस्नाप्य भवेच्छंखनिधेः पतिः
శంఖమాధవ తీర్థంలో స్నానముచేసి, శంఖోదకంతో నన్ను—శంఖమాధవుని—అభిషేకించినవాడు శంఖనిధివలె నిధులాధిపతి అవుతాడు।
Verse 23
हयग्रीवे महातीर्थे मां हयग्रीवकेशवम् । प्रणम्य प्राप्नुयान्नूनं तद्विष्णोः परमंपदम्
హయగ్రీవ మహాతీర్థంలో నన్ను హయగ్రీవకేశవునిగా ప్రణమించినవాడు, నిశ్చయంగా ఆ విష్ణువు యొక్క పరమపదాన్ని పొందుతాడు।
Verse 24
भीष्मकेशवनामाहं वृद्धकालेशपश्चिमे । उपसर्गान्हरे भीष्मान्सेवितो भक्तियुक्तितः
వృద్ధకాలేశుని పశ్చిమ భాగంలో నా నామం భీష్మకేశవము; భక్తియుక్త నియమంతో సేవించినప్పుడు భయంకర ఉపసర్గాలు, విపత్తులు నేను తొలగిస్తాను।
Verse 25
निर्वाणकेशवश्चाहं भक्तनिर्वाणसूचकः । लोलार्कादुत्तरेभागे लोलत्वं चेतसो हरे
నేను నిర్వాణకేశవుని, భక్తులకు నిర్వాణాన్ని సూచించువాడను; లోలార్కానికి ఉత్తర భాగంలో నేను మనస్సు యొక్క చంచలత్వం, అస్థిరతను తొలగిస్తాను।
Verse 26
वंद्यस्त्रिलोकसुंदर्या याम्यां यो मां समर्चयेत् । काश्यां ख्यातं त्रिभुवनकेशवं न स गर्भभाक्
త్రిలోకసుందరీకూడా వందించే నన్ను, కాశీలో ప్రసిద్ధమైన త్రిభువనకేశవ క్షేత్రంలో దక్షిణ దిశలో ఎవడు భక్తితో ఆరాధిస్తాడో, అతడు మరల గర్భప్రవేశం (పునర్జన్మ) పొందడు।
Verse 27
ज्ञानवाप्याः पुरोभागे विद्धि मां ज्ञानमाधवम् । तत्र मां भक्तितोभ्यर्च्य ज्ञानं प्राप्नोति शाश्वतम्
జ్ఞానవాపీ ముందుభాగంలో నన్ను ‘జ్ఞానమాధవ’గా తెలుసుకో. అక్కడ భక్తితో నన్ను పూజిస్తే శాశ్వతమైన జ్ఞానం పొందుతాడు।
Verse 28
श्वेतमाधवसंज्ञोहं विशालाक्ष्याः समीपतः । श्वेतद्वीपेश्वरं रूपं कुर्यां भक्त्या समर्चितः
విశాలాక్షి సమీపంలో నేను ‘శ్వేతమాధవ’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధుడను. భక్తితో ఆరాధింపబడితే నేను శ్వేతద్వీపేశ్వరుని రూపాన్ని ధరించుతాను।
Verse 29
उदग्दशाश्वमेधान्मां प्रयागाख्यं च माधवम् । प्रयागतीर्थे सुस्नातो दृष्ट्वा पापैः प्रमुच्यते
ఉత్తర దిశలో దశాశ్వమేధానికి ఆవల నన్ను ‘ప్రయాగ’ అనే మాధవుడిగా తెలుసుకో. ప్రయాగతీర్థంలో శుభ్రంగా స్నానం చేసి నా దర్శనం చేస్తే పాపాల నుండి విముక్తి పొందుతాడు।
Verse 30
प्रयागगमने पुंसां यत्फलं तपसि श्रुतम् । तत्फलं स्याद्दशगुणमत्र स्नात्वा ममाग्रतः
ప్రయాగానికి వెళ్లడం వల్ల మనుషులకు లభించే ఫలం తపస్సు-పరంపరలో చెప్పబడింది; అదే ఫలం ఇక్కడ నా సమక్షంలో స్నానం చేస్తే పదిగుణమవుతుంది।
Verse 31
गंगायमुनयोः संगे यत्पुण्यं स्नानकारिणाम् । काश्यां मत्सन्निधावत्र तत्पुण्यं स्याद्दशोत्तरम्
గంగా-యమున సంగమంలో స్నానం చేసేవారికి కలిగే పుణ్యం ఏదైతే ఉందో, అదే పుణ్యం కాశీలో నా సన్నిధానంలో ఇక్కడ దశగుణములకన్నా అధికమవుతుంది।
Verse 32
दानानि राहुग्रस्तेर्के ददतां यत्फलं भवेत् । कुरुक्षेत्रे हि तत्काश्यामत्रैव स्याद्दशाधिकम्
రాహుగ్రస్త సూర్యుని (గ్రహణకాలంలో) దానం చేసేవారికి కలిగే ఫలం ఏదైతే ఉందో, అదే ఫలం—కురుక్షేత్రంలోనూ—కాశీలో ఇక్కడే దశగుణములకన్నా అధికమవుతుంది।
Verse 33
गंगोत्तरवहा यत्र यमुना पूर्ववाहिनी । तत्संभेदं नरः प्राप्य मुच्यते ब्रह्महत्यया
ఎక్కడ గంగా ఉత్తరవాహినిగా, యమున పూర్వవాహినిగా ప్రవహిస్తాయో, ఆ సంగమస్థానాన్ని చేరిన మనిషి బ్రహ్మహత్యా పాపం నుండికూడా విముక్తి పొందుతాడు।
Verse 34
वपनं तत्र कर्तव्यं पिंडदानं च भावतः । देयानि तत्र दानानि महाफलमभीप्सुना
అక్కడ ముండనం చేయవలెను, భక్తిశ్రద్ధలతో పిండదానం చేయవలెను; మహాఫలాన్ని కోరువాడు అక్కడ దానములు సమర్పించవలెను।
Verse 35
गुणाः प्रजापतिक्षेत्रे ये सर्वे समुदीरिताः । अविमुक्ते महाक्षेत्रेऽसंख्याताश्च भवंति हि
ప్రజాపతి క్షేత్రంలో ప్రకటించబడిన అన్ని గుణములు, అవిముక్త మహాక్షేత్రమైన (కాశీ) లో నిశ్చయంగా అసంఖ్యాతములుగా విస్తరిస్తాయి।
Verse 36
प्रयागेशं महालिंगं तत्र तिष्ठति कामदम् । तत्सान्निध्याच्च तत्तीर्थं कामदं परिकीर्तितम्
అక్కడ కోరికలు ప్రసాదించే ప్రయాగేశ మహాలింగం స్థితమై ఉంది. దాని పవిత్ర సాన్నిధ్యబలంతో ఆ తీర్థమూ ‘కామద’ (ఇష్టసిద్ధిదాయకం) అని ప్రసిద్ధి పొందింది।
Verse 37
काश्यां माघः प्रयागे यैर्न स्नातो मकरार्कगः । अरुणोदयमासाद्य तेषां निःश्रेयसं कुतः
మాఘమాసంలో సూర్యుడు మకరరాశిలో ఉన్నప్పుడు, అరుణోదయ వేళ ప్రయాగంలో పవిత్రస్నానం చేయని వారికి—సూర్యోదయ సమయం చేరినా—పరమ శ్రేయస్సు ఎక్కడి నుంచి కలుగుతుంది?
Verse 38
काश्युद्भवे प्रयागे ये तपसि स्नांति संयताः । दशाश्वमेधजनितं फलं तेषां भवेद्ध्रुवम्
కాశీ నుండి ఉద్భవించిన ప్రయాగంలోని తపస్-తీర్థంలో నియమశీలులు స్నానం చేస్తే, వారికి దశ అశ్వమేధ యాగాల ఫలం నిశ్చయంగా లభిస్తుంది।
Verse 39
प्रयागमाधवं भक्त्या प्रयागेशं च कामदम् । प्रयागे तपसि स्नात्वा येर्चयंत्यन्वहं सदा
ప్రయాగంలోని తపస్-తీర్థంలో స్నానం చేసి, భక్తితో ప్రయాగ-మాధవుని మరియు కోరికలు ప్రసాదించే ప్రయాగేశుని—ఇద్దరినీ ప్రతిరోజూ నిత్యం ఆరాధించేవారు,
Verse 40
धनधान्यसुतर्द्धीस्ते लब्ध्वा भोगान्मनोरमान् । भुक्त्वेह परमानंदं परं मोक्षमवाप्नुयुः
వారు ధనం, ధాన్యం, సంతానం, సమృద్ధి పొందుతారు; ఇక్కడ మనోహర భోగాలను అనుభవించి, చివరికి పరమానందం మరియు పరమ మోక్షాన్ని పొందుతారు।
Verse 41
माघे सर्वाणि तीर्थानि प्रयागमवियांति हि । प्राच्युदीची प्रतीचीतो दक्षिणाधस्तथोर्ध्वतः
మాఘమాసంలో సమస్త తీర్థాలు నిశ్చయంగా ప్రయాగానికి చేరుతాయి—తూర్పు, ఉత్తరం, పడమరం, దక్షిణం, క్రిందనుండి మరియు పై నుండి।
Verse 42
काशीस्थितानि तीर्थानि मुने यांति न कुत्रचित् । यदि यांति तदा यांति तीर्थत्रयमनुत्तमम्
ఓ మునీ! కాశీలో నివసించే తీర్థాలు ఎక్కడికీ వెళ్లవు. ఎప్పుడైనా వెళ్లితే, ఆ అనుత్తమ తీర్థత్రయానికే వెళ్తాయి.
Verse 43
आयांत्यूर्जे पंचनदे प्रातःप्रातर्ममांतिकम् । महाघौघप्रशमने महाश्रेयोविधायिनि
ఊర్జ (కార్త్తిక) మాసంలో పంచనద వద్ద వారు ఉదయం ఉదయం నా సమీపానికి వస్తారు—మహాపాప ప్రవాహాలను శమింపజేసి పరమ శ్రేయస్సు ప్రసాదించే ఆ స్థలానికి।
Verse 44
प्राप्य माघमघारिं च प्रयागेश समीपतः । प्रातःप्रयागे संस्नांति सर्वतीर्थानि मामनु
మాఘం—పాపానికి శత్రువు—వచ్చినప్పుడు, ప్రయాగేశుని సమీపంలో, సమస్త తీర్థాలు నన్ను అనుసరించి ఉదయాన్నే ప్రయాగంలో స్నానం చేస్తాయి.
Verse 45
समासाद्य च मध्याह्नमभियांति च नित्यशः । संस्नातुं सर्वतीर्थानि मुक्तिदां मणिकर्णिकाम्
మధ్యాహ్నం వచ్చినప్పుడు, సమస్త తీర్థాలు నిత్యం ముక్తిని ప్రసాదించే మణికర్ణికలో స్నానం చేయడానికి వస్తాయి.
Verse 46
काश्यां रहस्यं परममेतत्ते कथितं मुने । यथा तीर्थत्रयीश्रेष्ठा स्वस्वकाले विशेषतः
ఓ మునీ! కాశీ సంబంధమైన ఈ పరమ రహస్యాన్ని నీకు చెప్పితిని—తీర్థత్రయంలో శ్రేష్ఠమైనది తన తన నియతకాలంలో విశేషంగా ప్రాధాన్యమొందునట్లు।
Verse 47
अन्यद्रहस्यं वक्ष्यामि न वाच्यं यत्रकुत्रचित् । अभक्तेषु सदा गोप्यं न गोप्यं भक्तिमज्जने
నేను మరొక రహస్యాన్ని చెప్పుదును—దాన్ని ఎక్కడపడితే అక్కడ పలకరాదు. అభక్తుల యందు అది ఎల్లప్పుడూ గోప్యము; భక్తిలో మునిగినవానియందు గోప్యము కాదు.
Verse 48
काश्यां सर्वाणि तीर्थानि एकैकादुत्तरोत्तरम् । महैनांसि प्रहंत्येव प्रसह्य निज तेजसा
కాశీలోని సమస్త తీర్థములు—ఒక్కొక్కటి ముందటిదానిని మించి ఉత్తరోత్తరంగా—తమ స్వతేజస్సుతో బలాత్కారంగా మహాపాపములనుకూడా నశింపజేయును.
Verse 49
एतदेव रहस्यं ते वाराणस्या उदीर्यते । उत्क्षिप्यैकांगुलिं तथ्यं श्रेष्ठैका मणिकर्णिका
వారణాసీ యొక్క ఇదే రహస్యము నీకు ప్రకటించబడుచున్నది—ఒక వేళ్లను ఎత్తి సత్యం చెప్పినట్లు: మణికర్ణిక మాత్రమే శ్రేష్ఠము.
Verse 50
गर्जंति सर्वतीर्थानि स्वस्वधिष्ण्यगतान्यहो । केवलं बलमासाद्य सुमहन्माणिकर्णिकम्
తమ తమ ధిష్ణ్యములలో నిలిచిన సమస్త తీర్థములు ఆశ్చర్యముతో గర్జించుచున్నవి—అవి కేవలం అతి మహత్తరమైన మణికర్ణిక నుండే బలము పొందుచున్నవని.
Verse 51
पापानि पापिनां हत्वा महांत्यपि बहून्यपि । काशीतीर्थानि मध्याह्ने प्रायश्चित्तचिकीर्षया
పాపుల అనేక మహాపాపాలను సంహరించి, ప్రాయశ్చిత్తం చేయదలచి మధ్యాహ్న వేళ కాశీ తీర్థాలను ఆశ్రయిస్తారు।
Verse 52
पर्वस्वपर्वस्वपि वा नित्यं नियमवं त्यहो । निर्मलानि भवंत्येव विगाह्य मणिकर्णिकाम्
పర్వదినమైయినా సాధారణ దినమైయినా—నిత్య నియమాచారంతో ఉండేవాడు మణికర్ణికలో మునిగిన మాత్రాన నిశ్చయంగా పవిత్రుడవుతాడు।
Verse 53
विश्वेशो विश्वया सार्धं सदोपमणिकर्णिकम् । मध्यंदिनं समासाद्य संस्नाति प्रतिवासरम्
విశ్వేశ్వరుడు విశ్వాతో కలిసి ఎల్లప్పుడూ మణికర్ణిక సమీపానికి వస్తాడు; మధ్యాహ్నం చేరి ప్రతిరోజూ అక్కడ స్నానం చేస్తాడు।
Verse 54
वैकुंठादप्यहं नित्यं मध्याह्ने मणिकर्णिकाम् । विगाहे पद्मया सार्धं मुदा परमया मुने
ఓ మునీ! వైకుంఠం నుండికూడా నేను ప్రతిరోజూ మధ్యాహ్నం మణికర్ణికలోకి వచ్చి, పద్మాతో కలిసి పరమానందంతో మునుగుతాను।
Verse 55
सकृन्ममाख्यां गृणतां निर्हरन्यदघान्यहम् । हरिनामसमापन्नस्तद्बलान्माणिकर्णिकात्
నా నామాన్ని ఒక్కసారి అయినా పలికేవారికి నేను ఇతర పాపాలను తొలగిస్తాను; హరినామబలంతో యుక్తమైన ఈ అనుగ్రహం మణికర్ణిక శక్తి నుంచే ఉద్భవిస్తుంది।
Verse 56
सत्यलोकात्प्रतिदिनं हं सयानः पितामहः । माध्याह्निक विधानाय समायान्मणिकर्णिकाम्
సత్యలోకమునుండి ప్రతిదినము హంసవాహనుడైన పితామహ బ్రహ్మ, మధ్యాహ్నిక విధానము ఆచరించుటకై మణికర్ణికకు వచ్చుచున్నాడు।
Verse 57
इंद्राद्या लोकपालाश्च मरीच्याद्या महर्षयः । माध्याह्निकीं क्रियां कर्तुं समीयुर्मणिकर्णिकाम्
ఇంద్రాది లోకపాలకులు మరియు మరీచి మొదలైన మహర్షులు, మధ్యాహ్నిక క్రియ చేయుటకు మణికర్ణికకు సమాగమించిరి।
Verse 58
शेषवासुकिमुख्याश्च नागा वै नागलोकतः । समायांतीह मध्याह्ने संस्नातुं मणिकर्णिकाम्
నాగలోకమునుండి శేష-వాసుకి ప్రధానులైన నాగులు కూడ, మధ్యాహ్నమున మణికర్ణికలో స్నానము చేయుటకు ఇక్కడికి వచ్చుచున్నారు।
Verse 59
चराचरेषु सर्वेषु यावंतश्च सचेतनाः । तावंतः स्नांति मध्याह्ने मणिकर्णी जलेमले
చరాచర సమస్త జీవరాశిలో యెంతమంది చైతన్యముగలవారో, అంతమందీ మధ్యాహ్నమున మణికర్ణీ యొక్క నిర్మల జలములో స్నానము చేయుదురు।
Verse 60
के माणिकर्णिकेयानां गुणानां सुगरीयसाम् । शक्ता वर्णयितुं विप्राऽसंख्येयानां मदादिभिः
హే విప్రులారా! మహిమ మొదలైనవాటిచే ప్రసిద్ధమైన, అత్యంత గంభీరమై అసంఖ్యమైన మణికర్ణిక గుణములను వర్ణించుటకు ఎవరు శక్తులు?
Verse 61
चीर्णान्युग्राण्यरण्येषु तैस्तपांसि तपोधनैः । यैरियं हि समासादि मुक्तिभूर्मणिकर्णिका
తపోధనులైన వారు అరణ్యాలలో ఘోర తపస్సులు ఆచరించారు; వారివల్లనే ఈ ముక్తిభూమి మణికర్ణిక నిశ్చయంగా పొందబడింది।
Verse 62
विश्राणितमहादानास्त एव नरपुंगवाः । चरमे वयसि प्राप्ता यैरेषा मणिकर्णिका
మహాదానాలు ప్రసాదించిన ఆ నరశ్రేష్ఠులే, జీవితపు చివరి దశలో ఈ మణికర్ణికను చేరుకుంటారు।
Verse 63
चीर्णसर्वव्रतास्ते तु यथोक्तविधिना ध्रुवम् । यैः स्वतल्पीकृता माणिकर्णिकेयी स्थली मृदुः
శాస్త్రోక్త విధానంతో అన్ని వ్రతాలు ఆచరించినవారే నిశ్చయంగా—మణికర్ణిక యొక్క మృదువైన స్థలాన్ని తమ వినయశయ్యగా చేసుకున్నవారు।
Verse 64
त एव धन्या मर्त्येस्मिन्सर्वक्रतुषु दीक्षिताः । त्यक्त्वा पुण्यार्जितां लक्ष्मीमैक्षियैर्मणिकर्णिका
ఈ మానవలోకంలో ధన్యులు వారే—సర్వ యజ్ఞాలలో దీక్షితులై, పుణ్యార్జిత సంపదను విడిచి మణికర్ణికనే పరమాశ్రయంగా దర్శించేవారు।
Verse 65
कृता नानाविधा धर्मा इष्टापूर्तास्तु तैर्नृभिः । वार्धकं समनुप्राप्य प्रापि यैर्मणिकर्णिका
నానావిధ ధర్మాలను, ముఖ్యంగా ఇష్ట-పూర్త కర్మలను, ఆచరించిన వారు—వృద్ధాప్యాన్ని చేరినపుడు మణికర్ణికను పొందుతారు।
Verse 66
रत्नानि सदुकूलानि कांचनं गजवाजिनः । देयाः प्राज्ञेन यत्नेन सदोपमणिकर्णिकम्
అతుల్యమైన మణికర్ణికలో జ్ఞాని యత్నపూర్వకంగా రత్నాలు, శ్రేష్ఠ వస్త్రాలు, స్వర్ణం, ఏనుగులు, గుర్రాలు దానంగా ఇవ్వాలి।
Verse 67
पुण्येनोपार्जितं द्रव्यमत्यल्पमपि यैर्नरैः । दत्तं तदक्षयं नित्यं मुनेधिमणिकणिंकम्
హే మునీ! పుణ్యంతో సంపాదించిన ధనం అతి స్వల్పమైనా, మణికర్ణికలో దానం చేస్తే అది నిత్యమూ అక్షయమూ అవుతుంది।
Verse 68
कुर्याद्यथोक्तमप्येकं प्राणायामं नरोत्तमः । यस्तेन विहितो नूनं षडंगो योग उत्तमः
హే నరశ్రేష్ఠా! శాస్త్రోక్త విధంగా ఒక్క ప్రాణాయామం చేసినా, దానివల్లనే నిశ్చయంగా ఉత్తమమైన షడంగయోగం సిద్ధిస్తుంది।
Verse 69
जप्त्वैकामपि गायत्रीं संप्राप्य मणिकर्णिकाम् । लभेदयुतगायत्रीजपनस्य फलं स्फुटम्
మణికర్ణికను చేరి ఒక్కసారి గాయత్రీ జపించినా, పది వేల గాయత్రీజప ఫలం స్పష్టంగా లభిస్తుంది।
Verse 70
एकामप्याहुतिं प्राज्ञो दत्त्वोपमणिकर्णिकम् । यावज्जीवाग्निहोत्रस्य लभेदविकलं फलम्
అతుల్య మణికర్ణికలో జ్ఞాని ఒక్క ఆహుతి సమర్పించినా, జీవితాంతం అగ్నిహోత్రం చేసిన అవికల ఫలం పొందుతాడు।
Verse 71
इति श्रुत्वा हरेर्वाक्यमग्निबिंदुर्महातपाः । प्रणिपत्य महाभक्त्या पुनः पप्रच्छ माधवम्
హరి వాక్యమును విని మహాతపస్వి అగ్నిబిందువు మహాభక్తితో నమస్కరించి, మరల మాధవుని ప్రశ్నించాడు।
Verse 72
अग्निबिंदुरुवाच । विष्णो कियत्परीमाणा पुण्यैषा मणिकर्णिका । ब्रूहि मे पुंङरीकाक्ष नत्वत्तस्तत्त्ववित्परः
అగ్నిబిందువు పలికెను— ఓ విష్ణో! ఈ పరమ పుణ్యమయమైన మణికర్ణిక పరిమాణం ఎంత? ఓ పద్మనయనా, నాకు చెప్పుము; నీకన్నా గొప్ప తత్త్వవేత్త లేడు।
Verse 73
श्रीविष्णुरुवाच । आगंगा केशवादा च हरिश्चंद्रस्य मंडपात् । आमध्याद्देवसरितः स्वर्द्वारान्मणिकर्णिका
శ్రీ విష్ణువు పలికెను— మణికర్ణిక ఆగంగా, కేశవం నుండి; హరిశ్చంద్ర మండపం నుండి; దేవనదీ మధ్యభాగం నుండి; స్వర్గద్వారం నుండి విస్తరించి ఉంది।
Verse 74
स्थूलमेतत्परीमाणं सूक्ष्मं च प्रवदामि ते । हरिश्चंद्रस्य तीर्थाग्रे हरिश्चंद्रविनायकः
ఇది దాని స్థూల (బాహ్య) పరిమాణం; ఇప్పుడు నీకు సూక్ష్మ (అంతర) ప్రమాణమును కూడా చెప్తాను। హరిశ్చంద్ర తీర్థం ముందుభాగంలో హరిశ్చంద్ర వినాయకుడు నిలిచియున్నాడు।
Verse 75
सीमाविनायकश्चात्र मणिकर्णी ह्रदोत्तरे । सीमाविनायकं भक्त्या पूजयित्वा नरोत्तमः
ఇక్కడ మణికర్ణీ హ్రదానికి ఉత్తరంగా సీమా-వినాయకుడు కూడా ఉన్నాడు। సీమా-వినాయకుని భక్తితో పూజించి, ఓ నరశ్రేష్ఠా…
Verse 76
मोदकैः सोपचारैश्च प्राप्नुयान्मणिकर्णिकाम् । हरिश्चंद्रे महातीर्थे तर्पयेयुः पितामहान्
మోదకములు మరియు విధివిధాన ఉపచారములతో మణికర్ణికకు వెళ్లవలెను. హరిశ్చంద్ర మహాతీర్థమున పితృదేవతలకు తర్పణం చేసి తృప్తిపరచవలెను.
Verse 77
शतं समाःसु तृप्ताः स्युः प्रयच्छंति च वांच्छितम् । हरिश्चंद्रे महातीर्थे स्नात्वा श्रद्धान्वितो नरः
శ్రద్ధతో హరిశ్చంద్ర మహాతీర్థమున స్నానం చేసిన నరుని పితృదేవతలు నూరు సంవత్సరములు తృప్తిగా ఉండి, కోరిన వరమును కూడా ప్రసాదించుదురు.
Verse 78
हरिश्चंद्रेश्वरं नत्वा न सत्यात्परिहीयते । ततः पर्वततीर्थं च पर्वतेश्वर संनिधौ
హరిశ్చంద్రేశ్వరునకు నమస్కరించినవాడు సత్యమునుండి చ్యుతుడగడు. అనంతరం పర్వతేశ్వర సన్నిధిలో పర్వతతీర్థము ఉన్నది.
Verse 79
अधिष्ठानं महामेरोर्महापातकनाशनम् । तत्र स्नात्वार्चयित्वेशं किंचिद्दत्त्वा स्वशक्तितः
ఇది మహామేరు యొక్క అధిష్ఠానము, మహాపాతకనాశకము. అక్కడ స్నానం చేసి, ఈశ్వరుని ఆరాధించి, స్వశక్తి మేరకు కొంత దానం చేయవలెను.
Verse 80
अध्यास्य मेरुशिखरं दिव्यान्भोगान्समश्नुते । कंबलाश्वतरं तीर्थं पर्वतेश्वर दक्षिणे
మేరు శిఖరముపై ఆసీనుడై అతడు దివ్య భోగములను అనుభవించును. (తదుపరి) పర్వతేశ్వరుని దక్షిణమున కంబలాశ్వతరమనే తీర్థము ఉన్నది.
Verse 81
कंबलाश्वतरेशं च तत्तीर्थात्पश्चिमे शुभम् । तस्मिंस्तीर्थे कृतस्नानस्तल्लिंगं यः समर्चयेत्
ఆ తీర్థానికి పడమట వైపున శుభమైన ‘కంబలాశ్వతరేశ’ లింగం ఉంది. ఎవడు ఆ తీర్థంలో స్నానం చేసి ఆ లింగాన్ని విధివిధానంగా పూజిస్తాడో—
Verse 82
अपि तस्य कुले जाता गीतज्ञाः स्युः श्रियान्विताः । चक्रपुष्करिणी तत्र योनिचक्र निवारिणी
అతని వంశంలో పుట్టినవారికూడా గానవిద్యలో నిపుణులై, శ్రీ-సంపదలతో యుక్తులవుతారు. అక్కడ ‘చక్రపుష్కరిణీ’ అనే తీర్థం ఉంది; అది యోనిచక్రం (జన్మచక్రం)ను నివారిస్తుంది.
Verse 83
संसारचक्रे गहने यत्र स्नातो विशेन्नना । चक्रपुष्करिणी तीर्थ ममाधिष्ठानमुत्तमम्
సంసారచక్రం అనే ఘనమైన దుర్గమ మార్గంలో, ఎవడు అక్కడ స్నానం చేస్తాడో అతడు నిశ్చయంగా (రక్షణమార్గంలో) ప్రవేశిస్తాడు. ‘చక్రపుష్కరిణీ’ తీర్థమే నా పరమ అధిష్ఠానం.
Verse 84
समाः परार्धसंख्यातास्तत्र तप्तं महातपः । तत्र प्रत्यक्षतां यातो मम विश्वेश्वरः परः
పరార్ధసంఖ్య సంవత్సరాలపాటు అక్కడ మహాతపస్సు చేయబడింది. అక్కడే నా పరాత్పర విశ్వేశ్వరుడు ప్రత్యక్షంగా అవతరించి దర్శనమిచ్చాడు.
Verse 85
तत्र लब्धं मयैश्वर्यमविनाशि महत्तरम् । चक्रपुष्करिणी चैव ख्याताभून्मणिकर्णिका
అక్కడనే నేను అత్యంత మహత్తరమైన, అవినాశి ఐశ్వర్యాన్ని పొందాను. అదే చక్రపుష్కరిణీ ‘మణికర్ణికా’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందింది.
Verse 86
द्रवरूपं परित्यज्य ललनारूपधारिणी । प्रत्यक्षरूपिणी तत्र मयैक्षि मणिकर्णिका
ద్రవరూపాన్ని విడిచి కన్యారూపం ధరించి, ప్రత్యక్ష స్వరూపిణిగా అక్కడ మణికర్ణికా దేవిని నేను దర్శించితిని।
Verse 87
तस्या रूपं प्रवक्ष्यामि भक्तानां शुभदं परम् । यद्रूपध्यानतः पुंभिराषण्मासं त्रिसंध्यतः
భక్తులకు పరమ శుభప్రదమైన ఆమె స్వరూపాన్ని నేను వివరిస్తాను; దాని ధ్యానంతో మనిషి ఆరు నెలలు త్రిసంధ్య వేళల్లో సాధనచేసి మంగళాన్ని పొందుతాడు.
Verse 88
प्रत्यक्षरूपिणी देवी दृश्यते मणिकर्णिका । चतुर्भुजा विशालाक्षी स्फुरद्भालविलोचना
మణికర్ణికా దేవి ప్రత్యక్ష స్వరూపిణిగా దర్శనమిస్తుంది—ఆమె చతుర్భుజా, విశాలాక్షి, లలాటంలో ప్రకాశించే నేత్రం కలది.
Verse 89
पश्चिमाभिमुखी नित्यं प्रबद्धकरसंपुटा । इंदीवरवतीं मालां दधती दक्षिणे करे
ఆమె నిత్యం పశ్చిమాభిముఖిగా, చేతులు సంఫుటబద్ధంగా ఉంచి, కుడిచేతిలో నీలకమలమాలిని ధరించుచున్నది.
Verse 90
वरोद्यते करे सव्ये मातुलुंग फलं शुभम् । कुमारीरूपिणी नित्यं नित्यं द्वादशवार्षिकी
ఎడమచేతిలో ఆమె వరముద్రను ప్రదర్శించి శుభమైన మాతులుంగ (బీజపూర) ఫలాన్ని ధరించుచున్నది; ఆమె నిత్య కుమారీరూపిణి, సదా ద్వాదశవర్షిణి.
Verse 91
शुद्धस्फटिककांतिश्च सुनील स्निग्धमूर्द्धजा । जितप्रवालमाणिक्य रमणीय रदच्छदा
ఆమె కాంతి శుద్ధ స్ఫటికంలా మెరిసుతుంది; ఆమె కేశాలు గాఢ నీలవర్ణంగా, స్నిగ్ధంగా ఉన్నాయి. ఆమె మనోహర అధరాలు ప్రవాళం, మాణిక్యాల కాంతినికూడా మించుతాయి.
Verse 92
प्रत्यग्रकेतकीपुष्पलसद्धम्मिल्ल मस्तका । सर्वांग मुक्ताभरणा चंद्रकांत्यंशुकावृता
తాజా కేతకీ పుష్పాలతో మెరిసే ధమ్మిల్లంతో ఆమె శిరస్సు అలంకృతమైంది. ఆమె సర్వాంగం ముత్యాల ఆభరణాలతో విభూషితమై, చంద్రకాంతి వంటి వస్త్రాలతో ఆవృతమై ఉంది.
Verse 93
पुंडरीकमयीं मालां सश्रीकां बिभ्रती हृदि । ध्यातव्यानेन रूपेण मुमुक्षुभिरहर्निशम्
ఆమె హృదయంపై శ్రీమంతమైన తెల్ల తామరల మాలను ధరించింది. మోక్షార్థులు పగలు-రాత్రి ఇదే రూపంలో ఆమెను ధ్యానించాలి.
Verse 94
निर्वाणलक्ष्मीभवनं श्रीमतीमणिकर्णिका । मंत्रं तस्याश्च वक्ष्यामि भक्तकल्पद्रुमाभिधम् । यस्यावर्तनतः सिद्ध्येदपि सिद्ध्यष्टकं नृणाम्
శ్రీమతి మణికర్ణిక నిర్వాణలక్ష్మీకి నివాసస్థానం. ఆమె మంత్రాన్ని ‘భక్తకల్పద్రుమ’ అని పిలుస్తారు; దాని జపంతో మనుష్యులకు అష్టసిద్ధులు కూడా సిద్ధిస్తాయి.
Verse 95
वाग्भवमायालक्ष्मीमदनप्रणवान्वदेत्पूर्वम् । भांत्यं बिंदूपेतं मणिपदमथ कर्णिके सहृत्प्रणवपुटः
మొదట ప్రణవంతో కూడి వాగ్భవ, మాయా, లక్ష్మీ, మదన బీజాక్షరాలను ఉచ్చరించాలి. తరువాత బిందువుతో కూడిన ‘భాం’ చెప్పి, ఆపై ‘మణి’ పదం; చివరగా ‘కర్ణికే’—హృత్తో కూడిన ప్రణవపుటంలో ఆవృతంగా—ఉచ్చరించాలి.
Verse 96
मंत्रःसुरद्रुमसमः समस्तसुखसंततिप्रदो जप्यः । तिथिभिः परिमितवर्णः परमपदं दिशति निशितधियाम्
ఈ మంత్రం కల్పవృక్షసమానం; సమస్త సుఖాల నిరంతర పరంపరను ప్రసాదించేది, కాబట్టి జపించవలెను. తిథుల ప్రకారం దీని అక్షరాలు పరిమితమై ఉంటాయి; సూక్ష్మబుద్ధులకిది పరమపదాన్ని ప్రసాదిస్తుంది.
Verse 97
तारस्तारतृतीयो बिंद्वंतोमणिपदं ततः कर्णिके । प्रणवात्मिपदं केन म इति मनुसंख्यवर्णमनुः
ఈ మంత్రం ‘తార’తో, అలాగే మూడవ ‘తార’తో కూడి నిర్మితమై, చివర బిందువుతో ముగుస్తుంది; అనంతరం పద్మకర్ణికలో స్థితమైన ‘మణి’ పదం వస్తుంది. ఇది ప్రణవాత్మకం; ‘కేన’ పదంతో మరియు ‘మ’ అక్షరంతో యుక్తమై, నియత గణన ప్రకారం అక్షరసంఖ్య కల మంత్రంగా నిలుస్తుంది.
Verse 98
अयं मंत्रोऽनिशं जप्यः पुंभिर्मुक्तिमभीप्सुभिः । होमो दशांशकः कार्यः श्रद्धाबद्धादरैर्नृभिः
ముక్తిని కోరే పురుషులు ఈ మంత్రాన్ని నిరంతరం జపించాలి. జపసంఖ్యలో దశాంశమంత హోమాన్ని, శ్రద్ధతో కూడిన ఆదరభావంతో తప్పక నిర్వహించాలి.
Verse 99
परिप्लुतैः पुंडरीकैर्गव्येन हविषास्फुटैः । सशर्करेण मेधावी सक्षौद्रेण सदाशुचिः
పూర్తిగా వికసించిన తెల్ల కమలాలతో, శుద్ధ గవ్యఘృతాన్ని హవిగా చేసి—దానిలో చక్కెర మరియు తేనె కలిపి—ఎల్లప్పుడూ శుచిగా ఉండే మేధావి సాధకుడు ఆహుతులు సమర్పించాలి.
Verse 100
त्रिलक्षमंत्र जप्येन मृतो देशांतरेष्वपि । अवश्यं मुक्तिमाप्नोति मंत्रस्यास्य प्रभावतः
ఈ మంత్రాన్ని మూడు లక్షల సార్లు జపించినవాడు, ఇతర దేశంలో మరణించినా, ఈ మంత్ర ప్రభావంతో తప్పక ముక్తిని పొందుతాడు.
Verse 110
पूजयित्वा पशुपतिमुपोषणपरायणाः । पशुपाशैर्न बध्यंते दर्शे विहितपारणाः
పశుపతిని భక్తితో పూజించి ఉపవాసంలో నిష్ఠగా ఉండేవారు జీవులను బంధించే పశుపాశాలతో బద్ధులు కారు. దర్శ (అమావాస్య) రోజున విధిగా పారణం చేయగా వారు పశుపతి పాశాల నుండి విముక్తులవుతారు.
Verse 120
तत्राभ्याशे स्कंदतीर्थं तत्राप्लुत्य नरोत्तमः । दृष्ट्वा षडाननं चैव जह्यात्षाट्कौशिकीं तनुम्
అక్కడ సమీపంలో పవిత్రమైన స్కందతీర్థం ఉంది. అక్కడ స్నానం చేసిన నరోత్తముడు—షడానన స్కందుని దర్శించి—షాట్కౌశికీ (ఆరు ఆవరణాల) దేహాన్ని విడిచిపెడతాడు.
Verse 130
योगक्षेमं सदा कुर्याद्भवानी काशिवासिनाम् । तस्माद्भवानी संसेव्या सततं काशिवासिभिः
భవానీ కాశీవాసుల యోగక్షేమాన్ని ఎల్లప్పుడూ కాపాడుతుంది. అందువల్ల కాశీవాసులు భవానీని నిరంతరం సేవించి పూజించాలి.
Verse 140
ज्ञानतीर्थं च तत्रैव ज्ञानदं सवर्दा नृणाम् । कृताभिषेकस्तत्तीर्थे दृष्ट्वा ज्ञानेश्वरं शिवम्
అక్కడే జ్ఞానతీర్థం ఉంది; అది మనుష్యులకు ఎల్లప్పుడూ జ్ఞానాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. ఆ తీర్థంలో అభిషేకస్నానం చేసి, జ్ఞానేశ్వర శివుని దర్శిస్తే జ్ఞానప్రసాదం లభిస్తుంది.
Verse 150
पितामहेश्वरं लिंगं ब्रह्मनालोपरिस्थितम् । पूजयित्वा नरो भक्त्या ब्रह्मलोकमवाप्नुयात्
బ్రహ్మనాలం పైభాగంలో స్థితమైన పితామహేశ్వర లింగాన్ని ఎవడు భక్తితో పూజిస్తాడో, అతడు బ్రహ్మలోకాన్ని పొందుతాడు.
Verse 160
तत्र भागीरथे तीर्थे श्राद्धं कृत्वा विधानतः । ब्राह्मणान्भोजयित्वा तु ब्रह्मलोके नयेत्पितॄन्
అక్కడ భాగీరథ తీర్థంలో విధివిధానంగా శ్రాద్ధం చేసి, బ్రాహ్మణులకు భోజనం పెట్టిన తరువాత, పితృదేవతలను బ్రహ్మలోకానికి చేర్చగలడు।
Verse 170
मार्कंडेयेश्वरात्प्राच्यां वसिष्ठेश्वर पूजनात् । निष्पापो जायते मर्त्यो महत्पुण्यमवाप्नुयात्
మార్కండేయేశ్వరానికి తూర్పున ఉన్న వసిష్ఠేశ్వరుని పూజించుటవలన మానవుడు పాపరహితుడై మహాపుణ్యాన్ని పొందుతాడు।
Verse 180
दक्षिणेऽगस्त्यतीर्थाच्च तीर्थमस्त्यतिपावनम् । गंगाकेशवसंज्ञं च सर्वपातकनाशनम्
అగస్త్య తీర్థానికి దక్షిణంగా మరొక అత్యంత పవిత్రమైన తీర్థం ఉంది; అది ‘గంగాకేశవ’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి, సమస్త పాతకాలను నశింపజేస్తుంది।
Verse 190
प्रचंडनरसिंहोहं चंडभैरवपूर्वतः । प्रचंडमप्यघं कृत्वा निष्पाप्मा स्यात्तदर्चनात्
నేను ప్రచండ నరసింహుడను, చండ భైరవునికి తూర్పున స్థితుడను. ఎంత భయంకరమైన పాపం చేసినా నా అర్చనచేత పాపరహితుడవుతాడు।
Verse 200
त्रिविक्रमोस्म्यहं काश्यामुदीच्यां च त्रिलोचनात् । ददामि पूजितो लक्ष्मीं हरामि वृजिनान्यपि
నేను కాశీలో త్రివిక్రముడను, త్రిలోచనునికి ఉత్తరంగా ఉన్నాను. పూజించబడితే లక్ష్మీని ప్రసాదిస్తాను, దురదృష్టాలు మరియు పాపాలను కూడా తొలగిస్తాను।
Verse 210
नारायणस्वरूपेण गणाश्चक्रगदोद्यताः । कुर्वंति रक्षां क्षेत्रस्य परितो नियुतानि षट्
నారాయణస్వరూపముతో, శంఖ-చక్ర-గదలను ఎత్తిన గణులు ఆరు నియుతల సంఖ్యతో, ఈ పుణ్యక్షేత్రాన్ని చుట్టూరా రక్షిస్తారు।
Verse 220
वामनः शंखचक्राब्जगदाभिरुपलक्षितः । लक्ष्मीवंतं जनं कुर्याद्गृहेपि परिधारितः
శంఖం, చక్రం, పద్మం, గదా లక్షణాలతో ప్రసిద్ధుడైన వామనుడు—ఇంటిలో భక్తితో నిలిపినా/ధరించినా—మనిషిని లక్ష్మీసంపన్నుడిని చేస్తాడు।
Verse 230
वासुदेवश्च शंखारि गदाजलजभृत्सदा । शंखांबुज गदाचक्री ध्येयो नारायणो नृभिः
వాసుదేవుడు ఎల్లప్పుడూ శంఖం, చక్రం, గదా, పద్మం ధరించువాడు; శంఖ-పద్మ-గదా-చక్రాలతో యుక్తుడైన ఆ నారాయణుడే మనుష్యులు ధ్యానించవలసినవాడు।
Verse 240
प्रणम्य दूरादपिच संप्रहृष्टतनूरुहः । अभ्युत्थातुं मनश्चक्रे शंखचक्रगदाधरः
దూరం నుంచే నమస్కరించి, ఆనందంతో రోమాంచితుడై, శంఖ-చక్ర-గదాధారి, స్వాగతార్థం లేచి నిలబడాలని మనసులో నిర్ణయించుకున్నాడు।
Verse 250
पठितव्यः प्रयत्नेन बिंदुमाधवसंभवः । श्रोतव्यः परया भक्त्या भुक्तिमुक्तिसमृद्धये
బిందుమాధవునితో సంబంధమైన ఈ వృత్తాంతాన్ని శ్రమతో చదవాలి; పరమభక్తితో వినాలి—భోగమూ మోక్షమూ రెండింటి సమృద్ధికోసం।
Verse 251
संप्राप्ते वासरे विष्णो रात्रौ जागरणान्वितः । श्रुत्वाख्यानमिदं पुण्यं वैकुंठे वसतिं लभेत्
విష్ణువు పావన దినము వచ్చినప్పుడు, రాత్రి జాగరణం చేసి ఈ పుణ్యాఖ్యానాన్ని శ్రవణం చేసేవాడు వైకుంఠనివాసాన్ని పొందుతాడు।