Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 90

Devanagari script

वरोद्यते करे सव्ये मातुलुंग फलं शुभम् । कुमारीरूपिणी नित्यं नित्यं द्वादशवार्षिकी

Transliteration

varodyate kare savye mātuluṃga phalaṃ śubham | kumārīrūpiṇī nityaṃ nityaṃ dvādaśavārṣikī

Translation

ఎడమచేతిలో ఆమె వరముద్రను ప్రదర్శించి శుభమైన మాతులుంగ (బీజపూర) ఫలాన్ని ధరించుచున్నది; ఆమె నిత్య కుమారీరూపిణి, సదా ద్వాదశవర్షిణి.

Word by Word

• वरः: a boon
• वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उद्यते: is held up/raised
• उद्यते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उद्-यम् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; अर्थः ‘उन्नीयते/उत्थाप्यते’ (is raised/held up)

• करे: in (her) hand
• करे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• सव्ये: left
• सव्ये: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सव्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्

• मातुलुङ्ग: citron (mātuluṅga)
• मातुलुङ्ग: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: मातुलुङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (फलविशेषः)

• फलम्: fruit
• फलम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• शुभम्: auspicious
• शुभम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• कुमारीरूपिणी: having the form of a young maiden
• कुमारीरूपिणी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: कुमारीरूपिणी (प्रातिपदिक) = कुमारी + रूपिणी
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (कुमारी-रूपा)

• नित्यम्: always
• नित्यम्: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: नित्यम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक-अव्यय

• नित्यम्: always
• नित्यम्: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: नित्यम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; पुनरुक्ति-प्रयोग (emphatic repetition)

• द्वादशवार्षिकी: twelve years old
• द्वादशवार्षिकी: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: द्वादशवार्षिकी (प्रातिपदिक) = द्वादश + वार्षिक
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; द्विगु-समासः (द्वादश वर्षाणि यस्याः/या)

Speaker

Skanda (deduced; Kāśīkhaṇḍa context typically Skanda speaking to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Maṇikarṇikā

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Devotee-audience within dialogue frame

Visual Art Cues

Scene: The devī holds varada in the left hand and an auspicious citron fruit; she remains eternally in the form of a twelve-year-old maiden.

Characters & Entities

• Maṇikarṇikā Devī
• Varada-mudrā (implied)
• Mātuluṅga (citron)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The liberating power of Kāśī is compassionate and boon-giving, depicted through the goddess’s varada gesture and auspicious emblems.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Maṇikarṇikā Tīrtha in Kāśī, through the ever-youthful goddess who grants boons to devotees.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite; the verse continues the dhyāna description for devotional practice.