Adhyaya 50

Verse 1

स्कंद उवाच । वाराणस्यां तथादित्या ये चान्ये तान्वदाम्यतः । कलशोद्भव ते प्रीत्या सर्वे सर्वाघनाशनाः

స్కందుడు పలికెను—వారణాసిలో ఉన్న ఆదిత్యులు మరియు ఇతర పవిత్ర రూపములను నేను ఇప్పుడు వివరిస్తాను। ఓ కలశోద్భవ (అగస్త్యా), నీ ప్రీతికోసం; వారు అందరూ సమస్త పాపనాశకులు।

Verse 2

खखोल्को नाम भगवानादित्य परिकीर्तितः । त्रिविष्टपोत्तरे भागे सर्वव्याधिविघातकृत्

ఖఖోల్క అనే నామముతో ఒక భగవాన ఆదిత్యుడు ప్రసిద్ధుడు; త్రివిష్టప ఉత్తర భాగములో ఆయన సమస్త వ్యాధులను నశింపజేయువాడు।

Verse 3

यथा खखोल्क इत्याख्या तस्यादित्यस्य तच्छृणु । पुरा कद्रूश्च विनता दक्षस्य तनये शुभे

ఆ ఆదిత్యుడు ‘ఖఖోల్క’ అనే నామంతో ఎలా ప్రసిద్ధుడయ్యాడో వినుము. పూర్వకాలంలో దక్షుని శుభకన్యలు కద్రూ మరియు వినతా ఈ కథలో ప్రత్యక్షమయ్యారు.

Verse 4

कश्यपस्य च ते पत्न्यौ मारीचेः प्राक्प्रजापतेः । क्रीडंत्यावेकदान्योन्यं मुने ते ऊचतुस्त्विति

ఆ ఇద్దరూ ప్రజాపతి మారీచి వంశజుడైన కశ్యపుని భార్యలు. ఒకసారి పరస్పరం క్రీడిస్తూ, ఆ మునితో ఈ విధంగా పలికారు.

Verse 5

कद्रूरुवाच । विनते त्वं विजानासि यदि तद्ब्रूहि मेग्रतः । अखंडिता गतिस्तेस्ति यतो गगनमंडले

కద్రూ పలికింది—వినతా, నీవు నిజంగా తెలిసినదైతే నా ముందే స్పష్టంగా చెప్పు. నీ గతి అఖండమైనది, ఎందుకంటే నీవు గగనమండలంలో సంచరిస్తావు.

Verse 6

योसावुच्चैःश्रवा वाजी श्रूयते सवितूरथे । किं रूपःसोस्ति शबलो धवलो वा वदाशु मे

సవితృ రథంలో ఉన్నాడని ప్రసిద్ధమైన ఉచ్చైఃశ్రవా అశ్వం—అతని రూపం ఏది? అతడు చిత్తరువా, లేక ధవళమా? త్వరగా చెప్పు.

Verse 7

पणं च कुरु कल्याणि तुभ्यं यो रोचतेनघे । एवमेव न यात्येष कालक्रीडनकं विना

మరియు హే కల్యాణీ, నిర్దోషిణీ, నీకు నచ్చినట్లుగా పందెం కూడా పెట్టు. ఇది మాటలతో మాత్రమే సాగదు; కాలక్రీడ లేకుండా ముందుకు పోదు.

Verse 8

विनतोवाच । किं पणेन भगिन्यत्र कथयाम्येवमेव हि । त्वज्जये का च मे प्रीतिर्मज्जये किं नु ते सुखम्

వినత చెప్పింది— అక్కా, ఇక్కడ పందెం ఎందుకు? నేను అలాగే చెప్పేస్తాను. నీ గెలుపులో నాకు ఏ ఆనందం? నా గెలుపులో నీకు ఏ సుఖం?

Verse 9

ज्ञात्वा पणो न कर्तव्यो मिथः स्नेहमभीप्सता । ध्रुवमेकस्य विजये क्रोधोन्स्येह जायते

ఇది తెలిసి పరస్పర స్నేహం కోరేవాడు పందెం పెట్టకూడదు; ఎందుకంటే ఒకరి విజయంతో మరొకరిలో తప్పక కోపం పుడుతుంది.

Verse 10

कद्रूरुवाच । क्रीडेयं नात्र भगिनि कारणं किमपि क्रुधः । खेलस्य व्यवहारोयं पणे यत्किंचिदुच्यते

కద్రూ చెప్పింది— అక్కా, ఇది కేవలం ఆట మాత్రమే; ఇక్కడ కోపానికి ఏ కారణమూ లేదు. ఆటలో ఉండే వ్యవహారమే ఇది— పందెం అని ఏదో ఒకటి చెప్పడం.

Verse 11

विनतोवाच । तथा कुरु यथा प्रीतिस्तवास्ति पवनाशिनि । अथ तां विनतामाह कद्रूः कुटिलमानसा

వినత చెప్పింది— ఓ పవనాశినీ, నీకు ప్రీతి కలిగేలా అలాగే చేయి. అప్పుడు కపటమనస్సు గల కద్రూ వినతతో ఇలా చెప్పింది.

Verse 12

तस्यास्तु सा भवेद्दासी पराजीयेत या यया । अस्मिन्पणे इमाः सर्वाः सख्यः साक्षिण्य एव नौ

ఎవరు ఎవరి చేత ఓడిపోతారో, వారు ఆమె దాసిగా ఉండాలి. ఈ పందెంలో ఇక్కడున్న ఈ సఖులందరూ మన ఇద్దరికీ సాక్షులుగా ఉండాలి.

Verse 13

इत्यन्योन्यं पणीकृत्य सर्पिण्यपि पतत्त्रिणी । उवाच कर्बुरं कद्रूरश्वं श्वेतं गरुत्मती

ఇలా పరస్పరం పణం కట్టి సర్పమాత కద్రూ, గరుడమాత వినత ఆ అశ్వం విషయమై పలికిరి—కద్రూ ‘కల్మాషము’ (మచ్చలతో నలుపు) అంది; వినత ‘శ్వేతము’ అంది।

Verse 14

कदागंतव्यमिति च चक्राते ते गमावधिम् । जग्मतुश्च विरम्याथ क्रीडनात्स्वस्वमालयम्

తరువాత ‘ఎప్పుడు వెళ్లాలి’ అని వారు వెళ్లుటకు గడువును నిర్ణయించుకున్నారు; ఆపై క్రీడను విరమించి ఇద్దరూ తమ తమ నివాసాలకు వెళ్లిపోయారు।

Verse 15

विनतायां गतायां तु कद्रूराहूय चांगजान् । उवाच यात वै पुत्रा द्रुतं वचनतो मम

వినత వెళ్లిపోయిన తరువాత కద్రూ తన కుమారులను పిలిచి ఇలా చెప్పింది—“పుత్రులారా, నా ఆజ్ఞ ప్రకారం త్వరగా వెళ్లండి.”

Verse 16

तुरंगमुच्चैःश्रवसं प्रोद्भूतं क्षीरनीरधेः । सुरासुरैर्मथ्यमानान्मंदराघातसाध्वसात्

“ఉచ్చైఃశ్రవసు అనే దివ్య తురంగము క్షీరసాగరమునుండి ఉద్భవించింది; దేవాసురులు మందరపర్వత ఘాతాల వలన కంపిస్తూ సముద్రమథనం చేయుచుండగా.”

Verse 17

कार्यकारणरूपस्य सादृश्यमधिगच्छति । अतस्तं क्षीरवर्णाभं कल्माषयत पुत्रकाः

“కార్యము కారణరూప సాదృశ్యమును పొందును; అందువల్ల ఆ అశ్వము క్షీరవర్ణము—పాలవంటి తెలుపు. కాబట్టి, పుత్రులారా, దానిని నల్ల మచ్చలతో కల్మాషితం చేయండి.”

Verse 18

तस्य वालधिमध्यास्य कृष्णकुंतलतां गताः । तथा तदंगलोमानि विधत्तविषसीत्कृतैः

దాని తోక మధ్యభాగాన్ని ఆశ్రయించి మీరు నల్లని కేశలతలవలె అయిపోండి; అలాగే మీ విషభరిత ఫుసఫుసలతో దాని దేహరోమాలను కూడా అలా అమర్చండి।

Verse 19

इति श्रुत्वा वचो मातुः काद्रवेयाः परस्परम् । संमंत्र्य मातरं प्रोचुः कद्रूं कद्रूपमागताः

తల్లి మాటలు విని కాద్రవేయ నాగులు పరస్పరం సంప్రదించుకున్నారు; తరువాత కద్రూను సమీపించి తమ తల్లితో ఇలా పలికారు।

Verse 20

नागा ऊचुः । मातर्वयं त्वदाह्वानाद्विहाय क्रीडनं बलात् । प्राप्ताः प्रहृष्टा मृष्टान्नं दास्यत्यद्य प्रसूरिति

నాగులు అన్నారు—అమ్మా, నీ పిలుపుతో మేము బలవంతంగా ఆటను వదిలి ఇక్కడికి వచ్చాము; ‘ఈ రోజు మా జనని తప్పక రుచికరమైన అన్నం ఇస్తుంది’ అని భావించి ఆనందించాము।

Verse 21

मृष्टं तिष्ठतु तद्दूरं विषादप्यधिकं कटु । तत्त्वया वादियन्मंत्रैरौषधैर्नोपशाम्यति

ఆ ‘రుచికరమైన అన్నం’ దూరంగా ఉండనీ; నీవు చెప్పింది విషం కన్నా ఎక్కువ చేదు. నీవు మంత్రాలు, ఔషధాలు ప్రయోగించినా అది శాంతించదు।

Verse 22

वयं न यामो यद्भाव्यं तदस्माकं भवत्विह । इति प्रोक्तं विषास्यैस्तैस्तदा कुटिलगामिभिः

అప్పుడు ఆ విషముఖులు, వంకరగా కదిలేవారు ఇలా అన్నారు—‘మేము వెళ్లము; ఏది విధిగా ఉన్నదో అది మాకెక్కడైతే ఇక్కడే కలుగుగాక।’

Verse 23

स्कंद उवाच । अन्येपि ये कुटिलगाः पररंध्रनिषेविणः । अकर्णाः कूरहृदयाः पितरौ व्रीडयंति ते

స్కందుడు పలికెను—కుటిల మార్గమున నడిచేవారు, పరుల దోషములను వెదకేవారు, విననివారు, క్రూరహృదయులు—వారు తమ తల్లిదండ్రులకు అవమానము కలిగించుదురు।

Verse 24

पित्रोर्गिरं निराकृत्य ये तिष्ठेयुः सुदुर्मदाः । अत्याहितमिह प्राप्य गच्छेयुस्तेऽचिराल्लयम्

తల్లిదండ్రుల వాక్యమును తిరస్కరించి ఘోర గర్వముతో నిలిచేవారు, ఇహలోకములోనే తీవ్రమైన అపాయమును పొందీ, త్వరలోనే నాశనమునకు చేరుదురు।

Verse 25

तेषां वचनमाकर्ण्य नयाम इति सोरगी । शशाप तान्क्रुधाविष्टा नागांश्चागः समागतान्

“మేము (ఆమెను) తీసుకొని పోతాము” అని వారి మాట విని ఆ దివ్యాంగన కోపావేశముతో వారిని, అక్కడ కూడిన నాగులను కూడ శపించెను।

Verse 26

तार्क्ष्यस्य भक्ष्या भवत यूयं मद्वाक्यलंघनात् । जातमात्राश्च सर्पिण्यो भक्षयंतु स्वबालकान्

“నా వాక్యాన్ని లంఘించినందున మీరు తార్క్ష్యుడు (గరుడుడు) యొక్క భక్ష్యమగుదురు; సర్పిణులు ప్రసవించిన వెంటనే తమ పిల్లలను తామే భక్షించుగాక.”

Verse 27

इति शापानलाद्भीतैः कैश्चित्पातालमाश्रितम् । जिजीविषुभिरन्यैश्च द्वित्रैश्चक्रे प्रसूवचः

అగ్నివంటి ఆ శాపమునకు భయపడి కొందరు పాతాళమును ఆశ్రయించిరి; మరికొందరు బ్రతకాలని కోరుకొని ఇద్దరు ముగ్గురు సహచరులతో ప్రసవ విషయమై ఉపాయమును రచించిరి।

Verse 28

ते पुच्छमौच्चैःश्रवसमधिगम्य महाधियः । सुनीलचिकुराभासं चक्रुरंगं च कर्बुरम्

ఆ మహాధీమంతులు ఉచ్చైఃశ్రవసు తోకను చేరి, తమ దేహాన్ని గాఢనీల కేశాలవలె కనిపించేలా చేసి, కర్బురమైన (చిత్తరువర్ణ) వర్ణంతో అలంకరించుకున్నారు।

Verse 29

तत्क्ष्वेडानल धूमौघैः फूत्कारभरनिःसृतैः । मातृवाक्कृतिजाद्धर्मान्न दग्धा भानुभानुभिः

వారి శ్వాస-ఫూత్కార అగ్నిలోనుంచి భారమైన ఊపిరిబలంతో పొగమబ్బులు ఉప్పొంగాయి; అయినా మాతృవాక్యజన్య ధర్మబలంతో వారు సూర్యుని దహించే కిరణాలకైనా కాలిపోలేదు।

Verse 30

विनतापृष्ठमारुह्य कद्रूः स्नेहवशात्ततः । वियन्मार्गमलंकृत्य ददर्शोष्णांशुमंडलम्

అప్పుడు స్నేహవశాత్ కద్రూ వినతా పিঠపై ఎక్కి, ఆకాశమార్గాన్ని శోభింపజేస్తూ, ఉష్ణకిరణ సూర్యమండలాన్ని దర్శించింది।

Verse 31

तिग्मरश्मिप्रभावेण व्याकुलीभूतमानसा । कद्रुस्ततः खगीं प्राह विस्रब्धं विनते व्रज

సూర్యుని తిగ్మ కిరణ ప్రభావంతో ఆమె మనస్సు కలతపడి, కద్రూ ఖగినిని ఉద్దేశించి—“వినతా, నిశ్చింతగా ముందుకు సాగు” అని చెప్పింది।

Verse 32

उष्णगोरुष्णगोभिर्मे ताप्यते नितरां तनुः । विस्रब्धाहं स्वभावेन त्वं सापेक्षाहि सर्वतः

“ఆ మండే కిరణాల వల్ల నా దేహం అత్యంతంగా కాలిపోతోంది. నేను స్వభావతః నిర్భయిని; కానీ నీవు అన్ని విధాలా ఇతరులపై ఆధారపడినదానివి.”

Verse 33

स्वरूपेण पतंगी त्वं पतंगोसौ सहस्रगुः । अतएव न ते बाधा गगने तापसंभवा

స్వభావమున నీవు పతంగి, అతడు సహస్రకిరణములతో సంచరించే సూర్యుడు. అందువల్ల ఆకాశమందు అతనివలన పుట్టిన తాపము నిన్ను బాధించదు.

Verse 34

वियत्सरसि हंसोयं भवती हंसगामिनी । चंडरश्मिप्रतापाग्निस्त्वामतो नेह बाधते

ఆకాశసరోవరమున ఇతడు హంస, నీవు కూడా హంసగమనముతో నడుచుదువు. అందువల్ల చండకిరణుడి ప్రతాపాగ్ని ఇక్కడ నిన్ను బాధించదు.

Verse 35

खगीमुद्गीयमानां खे पुनरूचे बिलेशया । त्राहित्राहि भगिन्यत्र यावोन्यत्र वियत्पथः

ఖగినీని ఆకాశములో ఎత్తుకొని పోతుండగా, బిలవాసినీ సర్పిణీ మళ్లీ అరిచింది—“రక్షించు రక్షించు, అక్కా! ఈ వియత్‌పథాన్ని విడిచి మరెక్కడికైనా పోదాం.”

Verse 36

विनते विनतां मां त्वं किं नावसि पतत्त्रिणी । तव दासी भविष्यामि त्वदुच्छिष्टनिषेविणी

హే వినతా, హే పతత్త్రిణీ! నేను వినమ్రంగా వంగి ఉన్నాను—నన్ను నీవెందుకు రక్షించవు? నేను నీ దాసిగా ఉంటాను, నీ ఉచ్ఛిష్టమును సేవిస్తాను.

Verse 37

यावज्जीवमहं भूयां त्वत्पादोदकपायिनी । खखोल्कानि पतेदेषा भृशगद्गदभाषिणी

“నేను జీవించు వరకు నీ పాదప్రక్షాళనజలము త్రాగువానిగా ఉండనీ.” అని చెప్పి, తీవ్రమైన వణుకుతో గద్గద స్వరముతో, మోహమున ‘ఖఖోల్కాని…’ అని పలికింది.

Verse 38

मूर्च्छां गतवती पक्षपुटौ धृत्वा बिडोरगी । सख्युल्कानि पतेदेषा वक्तव्ये त्विति संभ्रमात्

మూర్ఛించిన సర్పస్త్రీని వినత తన మడిచిన రెక్కల ఆశ్రయంలో పట్టుకొని నిలిపింది. ఆతురతలో చెప్పదలచిన మాటకు బదులు ‘సఖ్యుల్కాని…’ అని అనుకోకుండా పలికింది.

Verse 39

खखोल्केति यदुक्ता गीः कद्र्वा संभ्रातचेतसा । तदा खखोल्कनामार्कः स्तुतो विनतया बहु

కద్రూ గందరగోళమైన మనస్సుతో ‘ఖఖోల్క’ అని పలికినందున, ఆ సమయంలో ‘ఖఖోల్క’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధుడైన సూర్యుని వినత ఎంతో స్తుతించింది.

Verse 40

मनागतिग्मतां प्राप्ते खे प्रयाति विवस्वति । ताभ्यां तुरंगमो दर्शि किंचित्किर्मीरवान्रथे

వివస్వాన్ సూర్యుడు కొంచెం మృదువైన తేజస్సుతో ఆకాశమార్గంలో సాగుతుండగా, వారికి రథంలోని అశ్వం దర్శనమిచ్చింది—కొద్దిగా చిత్తరంగుతో.

Verse 41

उक्ता विनतयैवैषा तापोपहतलोचना । क्रूरा सरीसृपी सत्यवादिन्या विश्वमान्यया

ఇలా తాపంతో బాధపడిన కన్నులుగల ఆ క్రూర సర్పిణిని, సత్యవాదిని మరియు లోకమంతా గౌరవించే వినత స్వయంగా సంభోదించింది.

Verse 42

कद्रु त्वया जितं भद्रे यत उच्चैःश्रवा हयः । चंद्ररश्मिप्रभोप्येष कल्माष इव भासते

“ఓ కద్రూ, భద్రే, నీవే గెలిచావు; ఎందుకంటే ఉచ్చైశ్రవా అశ్వం నిజంగా నీదే. చంద్రకిరణాల వంటి కాంతి ఉన్నా, అది కల్మాషంలా చిత్తరంగుగా కనిపిస్తోంది.”

Verse 43

विधिर्बलीयान्भुजगि चित्रं जयपराजये । क्रूरोपि विजयी क्वापि त्वक्रूरोपि पराजयी

హే నాగకన్యా, విధియే బలవంతుడు; జయపరాజయాల వైచిత్ర్యం నిజంగా ఆశ్చర్యం. కొన్నిసార్లు క్రూరుడూ విజయం పొందుతాడు, కొన్నిసార్లు అక్రూరుడూ ఓడిపోతాడు.

Verse 44

विनताविनताधारा वदंतीति यथागतम् । कद्रूनिवेशनं प्राप्ता तस्या दास्यमचीकरत्

యథాక్రమంగా సంప్రదాయం చెప్పినట్లే, వినతా—అవమానితగా—కద్రూ నివాసానికి చేరి ఆమెకు దాస్యాన్ని స్వీకరించింది.

Verse 45

कदाचिद्विनतादर्शि सुपर्णनाश्रुलोचना । विच्छाया मलिना दीना दीर्घनिःश्वासवत्यपि

ఒకసారి సుపర్ణుడు వినతను చూశాడు—ఆమె కన్నులు కన్నీళ్లతో నిండినవి; కాంతి కోల్పోయి, మలినంగా, దీనంగా, దీర్ఘ నిశ్వాసాలు విడిచేది.

Verse 46

सुपर्ण उवाच । प्रातःप्रातरहो मातः क्व यासि त्वं दिनेदिने । सायमायासि च कुतो विच्छाया दीनमानसा

సుపర్ణుడు అన్నాడు—“అమ్మా, ప్రతిరోజూ ఉదయోదయం, అయ్యో, నీవు ఎక్కడికి వెళ్తున్నావు? సాయంత్రం ఎక్కడి నుంచి వస్తున్నావు—కాంతిలేక, దీనమనస్సుతో?”

Verse 47

कुतो निःश्वसिसि प्रोच्चैरश्रुपूर्ण विलोचना । यथा क्लीबसुता योषिद्यथापति तिरस्कृता

“నీవు ఎందుకు గట్టిగా నిశ్వాసాలు విడుస్తున్నావు, కన్నీళ్లతో నిండిన కన్నులతో—నపుంసకుని కుమార్తె స్త్రీలా, భర్తచే తిరస్కరింపబడిన భార్యలా?”

Verse 48

ब्रूहि मातर्झटित्यद्य कुतो दूनासि पत्त्रिणि । मयि जीवति ते बाले कालेपि कृतसाध्वसे

అమ్మా, ఈ రోజే వెంటనే చెప్పు—ఓ పక్షిణీ—నీవెందుకు ఇంతగా బాధపడుతున్నావు? నేను జీవించి ఉన్నంతవరకు, ఓ సౌమ్య బాలికా, మృత్యువుకూడా నీకు భయకారణం కాకూడదు.

Verse 49

अश्रुनिर्माणकरणे कारणं किं तपस्विनि । सुचरित्रा सुनारीषु नामंगलमिहेष्यते

ఓ తపస్వినీ, ఈ కన్నీళ్లు పుట్టడానికి కారణం ఏమిటి? సుచరిత్ర గల స్త్రీలపై ఈ లోకంలో అమంగళం కలగకూడదు.

Verse 50

धिक्तांश्च पुत्रान्यन्माता तेषु जीवत्सु दुःखभाक् । वरं वंध्यैव सा यस्याः सुता वंध्यमनोरथाः

తమ కుమారులు జీవించి ఉండగానే తల్లి దుఃఖపడితే, అటువంటి కుమారులకు ధిక్కారం. ఎవరి కుమారుల కోరికలు వంధ్యమైనవో, తీరని వారో, ఆమెకు సంతానం లేకపోవడమే మేలు.

Verse 51

इत्यूर्जस्वलमाकर्ण्य वचः सूनोर्गरुत्मतः । विनता प्राह तं पुत्रं मातृभक्तिसमन्वितम्

తన కుమారుడు గరుత్మాన్ పలికిన ఈ ఉత్సాహభరిత వాక్యాలను విని, మాతృభక్తితో నిండిన ఆ కుమారునితో వినత మాట్లాడింది.

Verse 52

अहं दास्यस्मि रे बाल कद्र्वाश्च क्रूरचेतसः । पृष्ठे वहामि तां नित्यं तत्पुत्रानपि पुत्रक

వినత చెప్పింది—ఓ బిడ్డా, క్రూరమనస్కురాలైన కద్రూకి నేను దాసిగా అయ్యాను. కుమారకా, నేను ప్రతిరోజూ ఆమెను నా వెన్నుపై మోస్తాను; ఆమె కుమారులను కూడా.

Verse 53

कदाचिन्मंदरं यामि कदाचिन्मलयाचलम् । कदाचिदंतरीपेषु चरेयं तदुदन्वताम्

కొన్నిసార్లు నేను మందర పర్వతానికి వెళ్తాను, మరికొన్నిసార్లు మలయాచలానికి. కొన్నిసార్లు ఆ సముద్రాల మధ్యనున్న ద్వీపాలలో నేను సంచరిస్తాను.

Verse 54

यत्रयत्र नयेयुस्ते काद्रवेयाः सुदुर्मदाः । व्रजेयं तत्रतत्राहं तदधीना यतः सुत

అహంకారంతో మదించిన కద్రూ కుమారులు నన్ను ఎక్కడెక్కడికి తీసుకెళ్తారో అక్కడక్కడికే నేను వెళ్లవలసి వస్తుంది; ఎందుకంటే నేను వారి అధీనంలో ఉన్నాను, నా కుమారా.

Verse 55

गरुड उवाच । दासीत्वकारणं मातः किं ते जातं सुलक्षणे । दक्षप्रजापतेः पुत्रि कश्यपस्यप्रियेऽनघे

గరుడుడు అన్నాడు—అమ్మా, హే సులక్షణే! నీ దాస్యస్థితికి కారణం ఏమైంది? హే ప్రజాపతి దక్షుని కుమార్తె, కశ్యపుని ప్రియమైనదానా, హే నిర్దోషిణీ—నీకు ఏమి జరిగింది?

Verse 56

विनतोवाच गरुडं पुरावृत्तमशेषतः । दासीत्वकारणं यद्वदादित्याश्वविलोकनम्

అప్పుడు వినత గరుడునికి పూర్వవృత్తాంతమంతా వివరంగా చెప్పింది—దాస్యానికి కారణమేమిటో, అలాగే ఆదిత్యుని అశ్వం (ఉచ్చైఃశ్రవస్) దర్శనానికి సంబంధించిన విషయమూ.

Verse 57

श्रुत्वेति गरुडः प्राह मातरं सत्वरं व्रज । पृच्छाद्य मातस्तान्दुष्टान्काद्रवेयानिदं वचः

ఇది విన్న గరుడుడు తల్లితో అన్నాడు—త్వరగా వెళ్లు. ఈ రోజు, అమ్మా, ఆ దుష్ట కాద్రవేయులను (సర్పులను) ఈ మాట అడుగు.

Verse 58

यद्दुर्लभं हि भवतां यत्रात्यंतरुचिश्च वः । मद्दासीत्वविमोक्षाय तद्याचध्वं ददाम्यहम्

మీకు దుర్లభమైనదేదైనా, మీకు అత్యంత ఇష్టమైనదేదైనా—నా తల్లిని దాస్యబంధం నుండి విమోచించుటకు మూల్యంగా అదే అడగండి; నేను దానిని ఇస్తాను।

Verse 59

तथाकरोच्च विनता तेपि श्रुत्वा तदीरितम् । सर्पाः संमंत्र्य तां प्रोचुर्विनतां हृष्टमानसाः

వినత అలాగే చేసింది. ఆ సర్పులు కూడా ఆ మాట విని, పరస్పరం సంప్రదించి, హర్షిత హృదయాలతో వినతతో పలికారు।

Verse 60

मातृशापविमोक्षाय यदि दास्यति नः सुधाम् । तदा समीहितं तेस्तु न दास्यत्यथ दास्यसि

నీ తల్లి శాపవిమోచనార్థం అతడు మాకు సుధా (అమృతం) ఇస్తే, నీ కోరిక నెరవేరుగాక; కాని ఇవ్వకపోతే నీవు దాసిగానే ఉండవలసి ఉంటుంది।

Verse 61

इत्योंकृत्य समापृच्छ्य कद्रूं द्रुतगतिः खगी । गरुत्मंतं समाचष्ट दृष्ट्वा संहृष्टमानसम्

ఇట్లు ‘ఓం’ అని పలికి, కద్రూను వీడ్కోలు తీసుకొని, వేగంగా వెళ్లిన ఖగీ (వినత) హర్షితహృదయుడైన గరుడునకు ఆ వార్త తెలియజేసింది।

Verse 62

नागांतकस्ततः प्राह मातरं चिंतयातुराम् । आनीतं विद्धि पीयूषं मातर्मे देहि भोजनम्

అప్పుడు నాగాంతకుడు (గరుడుడు) చింతతో వ్యాకులమైన తన తల్లితో ఇలా అన్నాడు—‘అమ్మా, పీయూషం (అమృతం) నేను తెచ్చాను అని తెలుసుకో; అమ్మా, నాకు భోజనం ఇవ్వు।’

Verse 63

विनता प्राह तं पुत्रं संप्रहृष्टतनूरुहा । भोः सुपर्णार्णवं तूर्णं याहि मंगलमस्तु ते

ఆనందరోమాంచితమైన వినత తన కుమారునితో చెప్పెను— “ఓ సుపర్ణ (గరుడా)! త్వరగా సముద్రానికి వెళ్ళు; నీకు మంగళం కలుగుగాక।”

Verse 64

संति तत्रापि बहुशो निषादा मत्स्यघातिनः । वेलातटनिवासाश्च तान्भक्षय दुरात्मनः

“అక్కడ కూడా తీరప్రాంతంలో నివసించే అనేక నిషాదులు ఉన్నారు, వారు చేపలను హతమారుస్తారు; ఆ దుర్మనస్కులను భక్షించు।”

Verse 65

परप्राणैर्निजप्राणान्ये पुष्णंतीह दुर्धियः । शासनीयाः प्रयत्नेन श्रेयस्तच्छासनं परम्

“ఇతరుల ప్రాణాలను తీసుకొని తమ ప్రాణాలను పోషించే మూర్ఖులను ప్రయత్నపూర్వకంగా నియంత్రించాలి; అటువంటి శాసనమే పరమ శ్రేయస్సు।”

Verse 66

बहुहिंसाकृतां हिंसा भवेत्स्वर्गस्य साधनम् । विहिंसितेषु दुष्टेषु रक्ष्यते भूरिशो यतः

“అత్యధిక హింస చేసే వారిపై చేయబడే హింస స్వర్గసాధనమై ఉండవచ్చు; ఎందుకంటే దుష్టులు దమనమైతే అనేకులు రక్షింపబడతారు।”

Verse 67

निषादेष्वपि चेद्विप्रः कश्चिद्भवति पुत्रक । संरक्षणीयो यत्नेन भक्षणीयो न कर्हिचित्

“కానీ నిషాదులలో ఎవడైనా బ్రాహ్మణుడు ఉంటే, కుమారా, అతడిని యత్నపూర్వకంగా రక్షించు; ఎప్పటికీ భక్షించకుము।”

Verse 68

गरुड उवाच । मत्स्यादिनां वसन्मध्ये कथं ज्ञेयो द्विजो मया अभक्ष्यो यस्त्वया प्रोक्तस्तच्चिह्नं किं चनात्थ मे

గరుడుడు అన్నాడు—మత్స్యకారుల వంటి వారి మధ్య నివసిస్తూ నేను ద్విజుణ్ణి ఎలా గుర్తించాలి? నీవు ‘అభక్ష్యుడు’ అని చెప్పినవాడిని తెలిసే ఏదైనా లక్షణం నాకు చెప్పు।

Verse 69

विनतोवाच । यज्ञसूत्रं गले यस्य सोत्तरीयं सुनिर्मलम् । नित्यधौतानि वासांसि भालं तिलक लांछितम्

వినత అన్నది—ఎవరి మెడలో యజ్ఞోపవీతం ఉంటుందో, ఎవరి ఉత్తరీయం అత్యంత నిర్మలమో, ఎవరి వస్త్రాలు నిత్యం కడిగినవో, ఎవరి నుదుట తిలకచిహ్నమో—

Verse 70

सपवित्रौ करौ यस्य यन्नीवी कुशगर्भिणी । यन्मौलिः सशिखाग्रंथिः स ज्ञेयो ब्राह्मणस्त्वया

—ఎవరి చేతుల్లో పవిత్రకాలు (పవిత్రవలయాలు) ఉంటాయో, ఎవరి నీవిలో కుశగడ్డి దాచబడి ఉంటుందో, ఎవరి తలపై శిఖాగ్రంథితో కూడిన మౌళి ఉంటుందో—అతడిని నీవు బ్రాహ్మణుడిగా తెలుసుకో।

Verse 71

उच्चरेदृग्यजुःसाम्नामृचमेकामपीह यः । गायत्रीमात्रमंत्रोपि स विज्ञेयो द्विजस्त्वया

ఇక్కడ ఋగ్, యజుః లేదా సామంలోని ఒక్క ఋచనైనా ఉచ్చరిస్తాడో—లేదా గాయత్రీమంత్రం మాత్రమే అయినా—అతడిని నీవు ద్విజుడిగా గ్రహించు।

Verse 72

गरुड उवाच । मध्ये सदा निषादानां यो वसेज्जननि द्विजः । तस्यैतेष्वेकमप्येव न मन्ये लक्ष्मबोधकम्

గరుడుడు అన్నాడు—అమ్మా, నిషాదుల మధ్యనే ఎల్లప్పుడూ నివసించే ద్విజునికి ఈ లక్షణాల్లో ఒక్కటైనా నమ్మదగిన గుర్తుగా నాకు అనిపించడం లేదు।

Verse 73

लक्ष्मांतरं समाचक्ष्व द्विजबोधकरं प्रसूः । येन विज्ञाय तं विप्रं त्यजेयमपि कंठगम्

ఓ తల్లీ, బ్రాహ్మణుని గుర్తించగల విశిష్ట లక్షణాన్ని నాకు చెప్పుము; అది తెలిసిన వెంటనే నా కంఠంలో చిక్కినవాడినైనా నేను విడిచివేస్తాను।

Verse 74

तच्छ्रुत्वा विनता प्राह यस्ते कंठगतोंऽगज । खदिरांगारवद्दह्यात्तमपाकुरु दूरतः

ఇది విని వినత పలికింది—కుమారా, నీ కంఠంలో ప్రవేశించినవాడు ఖదిర అంగారంలా దహింపజేస్తాడు; అతనిని దూరంగా తొలగించు।

Verse 75

द्विजमात्रेपि या हिंसा सा हिंसा कुशलाय न । देशं वंशं श्रियं स्वं च निर्मूलयति कालतः

ఒక బ్రాహ్మణునిపై చేసిన హింస కూడా క్షేమానికి దోహదం చేయదు; కాలక్రమేణ అది దేశం, వంశం, స్వశ్రీ-సంపదలను వేరుతో సహా నాశనం చేస్తుంది।

Verse 76

निशम्य काश्यपिरितिप्रसूपादौप्रणम्य च । गृहीताशीर्ययौ शीघ्रं खमार्गेण खगेश्वरः

మాత కాశ్యపీ (వినత) మాటలు విని, ఆమె పాదాలకు నమస్కరించి, ఆశీర్వాదం పొందిన ఖగేశ్వరుడు ఆకాశమార్గంగా వేగంగా బయలుదేరాడు।

Verse 77

दूरादालोकयांचक्रे निषादान्मत्स्यजीविनः । पक्षौ विधूय पक्षींद्रो रजसापूर्य रोदसी

దూరం నుంచే అతడు మత్స్యజీవులైన నిషాదులను చూచెను; రెక్కలు విదూయగానే ఖగరాజు ధూళితో ఆకాశావకాశమంతా నింపెను।

Verse 78

अंधीकृत्य दिशोभागानब्धिरोधस्युपाविशत् । व्यादाय वदनं घोरं महाकंदरसन्निभम्

దిశలన్నిటినీ చీకటిగా చేసి అతడు సముద్రతీరాన కూర్చున్నాడు. భయంకరమైన తన ముఖాన్ని విప్పి, మహా గుహవలె కనిపించాడు.

Verse 79

कांदिशीका निषादास्तु विविशुस्तत्र च स्वयम् । मन्वानेष्वथ पंथानं तेषु कंठं विशत्स्वपि

మోహితులైన నిషాదులు తామే అక్కడికి ప్రవేశించారు, దానిని మార్గమని భావించి; లోపలికి వెళ్తూనే వారు అతని కంఠంలోకి చేరిపోయారు.

Verse 80

जज्वालेंगलसंस्पर्शो द्विजस्तत्कंठकंदलीम् । प्राक्प्रविष्टानथो तार्क्ष्यो निषादानौदरीं दरीम्

కంఠాగ్ని స్పర్శతో దగ్ధుడైన ఆ ద్విజుడు ఆ కంఠ-గుహలో జ్వలించాడు. అప్పుడు తార్క్ష్యుడు (గరుడుడు) నిషాదులను ముందే తన ఉదర-గుహలోకి తీసుకున్నాడు.

Verse 81

प्रवेश्य कंठतालुस्थं तं विज्ञाय द्विजस्फुटम् । भयादुदगिरत्तूर्णं मातृवाक्येन यंत्रितः

కంఠ-తాలువులో ఉన్న ఆ బ్రాహ్మణుణ్ని స్పష్టంగా గుర్తించి, తల్లి వాక్యంతో నియంత్రితుడై భయంతో వెంటనే అతన్ని ఉమ్మివేశాడు.

Verse 82

तमुद्गीर्णं नरं दृष्ट्वा पक्षिराट्समभाषत । कस्त्वं जात्यासि निगद मम कंठविदाहकृत्

బయటకు ఉమ్మివేయబడిన ఆ మనిషిని చూసి పక్షిరాజు పలికాడు—“నీవు జాతిగా ఎవరు? చెప్పు; నా కంఠంలో దహనాన్ని కలిగించినవాడా!”

Verse 83

स तदाहेति विप्रोहं पृष्टः सन्गरुडाग्रतः । वसाम्येषु निषादेषु जातिमात्रोपजीवकः

గరుడుని సమక్షంలో ప్రశ్నించబడిన ఆ బ్రాహ్మణుడు ఇలా అన్నాడు— “నేను నిషాదుల మధ్య నివసిస్తున్నాను; కేవలం జన్మస్థితి ఆధారంగా మాత్రమే జీవిస్తున్నాను, మరొక నిజమైన జీవిక లేదు।”

Verse 84

तं प्रेष्य गरुडो दूरं भक्षयित्वाथ भूरिशः । नभो विक्षोभयांचक्रे प्रलयानिल सन्निभः

అతనిని దూరంగా విసిరి తరువాత భక్షించి, మహాబలవంతుడైన గరుడుడు—ప్రళయవాయువులా—ఆకాశాన్నే తీవ్రంగా కలవరపెట్టాడు।

Verse 85

तं दृष्ट्वा तिग्मतेजस्कं ज्वालाततदिगंतरम् । ज्वलद्दावानलं शैलमिव बिभ्युर्दिवौकसः

తీక్ష్ణ తేజస్సుతో మండుతూ, జ్వాలలు దిక్కుల అంతాల వరకు వ్యాపించిన అతనిని చూసి దేవలోకవాసులు భయంతో వణికారు—అరణ్యాగ్ని చుట్టుముట్టిన పర్వతాన్ని చూచినట్లుగా।

Verse 86

ते सन्नह्यंत युद्धाय सज्जीकृत बलायुधाः । अध्यास्य वाहनान्याशु सर्वे वर्मभृतः सुराः

వారు యుద్ధానికి సిద్ధమై, బలమును ఆయుధములను సిద్ధం చేసుకొని; కవచధారులైన సమస్త దేవతలు త్వరగా తమ తమ వాహనాలపై ఎక్కారు।

Verse 87

तिर्यग्गतीरविर्नायं नायमग्निः सधूमवान् । क्षणप्रभाप्यसौ नैव को नः सम्मुख एत्यसौ

“ఇది ఆకాశంలో అడ్డంగా సంచరించే సూర్యుడు కాదు, పొగతో కూడిన అగ్ని కూడా కాదు; క్షణమాత్రపు మెరుపు కూడా కాదు—మరి మా ఎదురుగా వస్తున్నవాడు ఎవరు?”

Verse 88

न दैत्येषु प्रभेदृक्स्यान्नाकृतिर्दानवेष्वियम् । महासाध्वसदः कोयमस्माकं हृत्प्रकंपनः

ఇది దైత్యులలో తెలిసిన ఏ భేదమూ కాదు; దానవులలోనూ ఇలాంటి ఆకృతి లేదు. ఎవరు ఇతడు, మహాభయాన్ని కలిగించి మా హృదయాలను కంపింపజేస్తున్నాడు?

Verse 89

यावत्संभावयंतीति नीतिज्ञा अपि निर्जराः । तावद्दुधाव स्वौ पक्षौ पक्षिराजो महाबलः

నీతి తెలిసిన అమర దేవతలు ఇంకా పరిస్థితిని అంచనా వేస్తుండగానే, మహాబలమైన పక్షిరాజు తన రెండు రెక్కలను బలంగా కొట్టాడు.

Verse 90

निपेतुः पक्षवातेन सायुधाश्च सवाहनाः । न ज्ञायंते क्व संप्राप्ता वात्यया पार्णतार्णवत्

అతని రెక్కల గాలికి వారు ఆయుధాలతోనే, వాహనాలపై కూర్చున్నవారే పడిపోయారు. సుడిగాలిలో ఎగిరే ఆకులవలె వారు ఎక్కడికి చేరారో తెలియలేదు.

Verse 91

अथ तेषु प्रणष्टेषु बुद्ध्या विज्ञाय पक्षिराट् । कोशागारं सुधायाः स तत्रापश्यच्च रक्षिणः

తర్వాత వారు చెదరిపోయినప్పుడు, పక్షిరాజు తన బుద్ధితో గ్రహించి సుధా భాండాగారాన్ని చూశాడు; అక్కడ దాని రక్షకులను కూడా చూశాడు.

Verse 92

शस्त्रास्त्रोद्यतपाणींस्तान्सुरानाधूय सर्वशः । ददर्श कर्तरीयंत्रममृतोपरिसंस्थितम्

శస్త్రాస్త్రాలు ఎత్తిన చేతులున్న ఆ దేవతలను అన్ని వైపులా ఊపి తొలగించి, అతడు అమృతం మీద స్థాపితమైన కత్తెరలాంటిన యంత్రాన్ని చూశాడు.

Verse 93

मनःपवनवेगेन भ्रममाणं महारयम् । अपिस्पृशंतं मशकं यत्खंडयति कोटिशः

అది మనస్సు, వాయువు వేగంతో భ్రమిస్తూ మహావేగంగా తిరిగే భయంకర యంత్రం; తాకకుండానే దగ్గరకు వచ్చిన దోమను కూడా కోటానుకోట్ల ముక్కలుగా చీల్చివేసేది।

Verse 94

उपोपविश्य पक्षींद्रस्तस्य यंत्रस्य निर्भयः । क्षणं विचारयामास किमत्र करवाण्यहो

అప్పుడు పక్షిరాజు గరుడుడు నిర్భయంగా ఆ యంత్రం దగ్గర కూర్చొని క్షణం ఆలోచించాడు—“అయ్యో! ఇక్కడ నేను ఏమి చేయగలను?”

Verse 95

स्प्रष्टुं न लभ्यते चैतद्वात्या न प्रभवेदिह । क उपायोत्र कर्तव्यो वृथा जातो ममोद्यमः

“దీనిని తాకడం కూడా సాధ్యం కాదు; ఇక్కడ తుఫాను గాలికీ దీనిపై ప్రభావం లేదు. అయితే ఏ ఉపాయం చేయాలి? నా ప్రయత్నం వృథా అయింది।”

Verse 96

न बलं प्रभवेदत्र न किंचिदपि पौरुषम् । अहो प्रयत्नो देवानामेतत्पीयूषरक्षणे

“ఇక్కడ బలం పనిచేయదు, స్వల్పమైన పౌరుషమూ కాదు. అహో! ఈ అమృతం (పీయూషం) రక్షణలో దేవతల ప్రయత్నం ఎంత ఆశ్చర్యకరం!”

Verse 97

यदि मे शंकरे भक्तिर्निर्द्वंद्वातीव निश्चला । तदा स देवदेवो मां वियुनक्तु महाऽधिया

“శంకరునిపై నా భక్తి నిజంగా ద్వంద్వరహితంగా అచంచలమైతే, దేవదేవుడు ఆ మహాధితో నాకు సరైన వివేకం, మార్గం ప్రసాదించుగాక।”

Verse 98

यद्यहं मातृभक्तोस्मि स्वामिनः शंकरादपि । तदा मे बुद्धिरत्रास्तु पीयूषहरणं क्षमा

నేను నిజంగా మాతృభక్తుడనైతే—నా స్వామి శంకరునికన్నా కూడా కర్తవ్యభావంలో అధికంగా—అయితే ఇక్కడ నాకు సమ్యక్ బుద్ధి కలుగుగాక, తద్వారా అమృతహరణం సాధ్యమగును.

Verse 99

आत्मार्थं नोद्यमश्चायं हृत्स्थो वेत्तीति विश्वगः । मातुर्दास्यविमोक्षाय यतेहममृतं प्रति

ఈ ప్రయత్నం నా స్వార్థార్థం కాదు—హృదయంలో నివసించే సర్వవ్యాపి ప్రభువు అది తెలుసు. నేను అమృతం వైపు యత్నించేది కేవలం నా తల్లిని దాస్యబంధం నుండి విముక్తి చేయుటకే.

Verse 100

जरितौ पितरौ यस्य बालापत्यश्च यः पुमान् । साध्वी भार्या च तत्पुष्ट्यै दोषोऽकृत्येपि तस्य न

ఎవరి తల్లిదండ్రులు వృద్ధులు, పిల్లలు ఇంకా చిన్నవారు, భార్య సతీమణి—వారి పోషణార్థం అతడు సాధారణంగా అనుచితమని భావించబడే పని చేసినా అతనికి దోషం కలుగదు.

Verse 110

ततः कैटभजित्प्राह वैनतेयं मुदान्वितः । वृतंवृतं महोदार देहिदेहि वरद्वयम्

అప్పుడు కైటభజితుడు (విష్ణువు) ఆనందంతో వైనతేయుడు (గరుడుడు)తో పలికెను—“ఓ మహోదారా! కోరుకో, కోరుకో; నన్ను రెండు వరాలు అడుగు.”

Verse 120

इत्युक्त्वा सहितो मात्रा वैनतेयो विनिर्ययौ । कुशासने च तैरुक्तो धृत्वा पीयूषभाजनम्

ఇట్లు చెప్పి వైనతేయుడు తన తల్లితో కలిసి బయలుదేరెను; వారి ఆజ్ఞ ప్రకారం కుశాసనంపై అమృతపాత్రను ఉంచి దానిని జాగ్రత్తగా ధరించెను.

Verse 130

विश्वेशानुगृहीतानां विच्छिन्नाखिलकर्मणाम् । भवेत्काशीं प्रति मतिर्नेतरेषां कदाचन

కాశీ యొక్క విశ్వేశ్వరుని అనుగ్రహం పొందినవారికి, సమస్త కర్మబంధాలు ఛేదింపబడినవారికి మాత్రమే కాశీ పట్ల నిజమైన మనోనివేశం కలుగుతుంది; ఇతరులకు అది ఎప్పటికీ కలగదు।

Verse 140

काश्यां प्रसन्नौ संजातौ देवौ शंकरभास्करौ । गरुडस्थापिताल्लिंगादाविरासीदुमापतिः

కాశీలో శంకరుడు మరియు భాస్కరుడు అనే రెండు దేవతలు ప్రసన్నులయ్యారు; గరుడుడు స్థాపించిన లింగం నుండి ఉమాపతి (శివుడు) అవిర్భవించాడు।

Verse 150

तस्य दर्शनमात्रेण सर्वपापैः प्रमुच्यते । काश्यां पैशंगिले तीर्थे खखोल्कस्य विलोकनात् । नरश्चिंतितमाप्नोति नीरोगो जायते क्षणात्

దాని కేవలం దర్శనమాత్రంతోనే సమస్త పాపాల నుండి విముక్తి కలుగుతుంది. కాశీలోని పైశంగిల తీర్థంలో ఖఖోల్కను దర్శించుటవలన మనిషి కోరినదాన్ని పొందుతాడు, క్షణంలోనే నిరోగుడవుతాడు।

Verse 151

नरः श्रुत्वैतदाख्यानं खखोल्कादित्यसंभवम् । गरुडेशेन सहितं सर्वपापैः प्रमुच्यते

ఆదిత్యసంబంధంగా జన్మించిన ఖఖోల్క యొక్క, గరుడేశునితో కూడిన ఈ పవిత్రాఖ్యానాన్ని ఎవడు శ్రవణం చేస్తాడో, అతడు సమస్త పాపాల నుండి విముక్తుడవుతాడు।