Adhyaya 9

Verse 1

ऋषय ऊचुः । साधुसाधु महाभाग त्वया कथितमुत्तमम् । आख्यानं पुनरन्यत्र विचित्रं वक्तुमर्हसि

ఋషులు పలికిరి— “సాధు సాధు, మహాభాగా! మీరు చెప్పినది అత్యుత్తమము. ఇప్పుడు మరొక చోట జరిగిన ఒక విచిత్రమైన ఆఖ్యానమును కూడా చెప్పవలసినది.”

Verse 2

सूत उवाच । विदर्भविषये पूर्वमासीदेको द्विजोत्तमः । वेदमित्र इति ख्यातो वेद शास्त्रार्थवित्सुधीः

సూతుడు పలికెను— “పూర్వము విదర్భదేశములో ‘వేదమిత్రుడు’ అని ప్రసిద్ధుడైన ఒక ద్విజోత్తముడు ఉండెను; అతడు బుద్ధిమంతుడు, వేదశాస్త్రార్థవేత్త.”

Verse 3

तस्यासीदपरो विप्रः सखा सारस्वताह्वयः । तावुभौ परमस्निग्धावेकदेशनिवासिनौ

“అతనికి ‘సారస్వతుడు’ అనే మరొక బ్రాహ్మణ మిత్రుడు ఉండెను. ఆ ఇద్దరూ పరమస్నేహితులు, ఒకే దేశభాగములో నివసించువారు.”

Verse 4

वेदमित्रस्य पुत्रोऽभूत्सुमेधा नाम सुव्रतः । सारस्वतस्य तनयः सोमवानिति विश्रुतः

“వేదమిత్రునికి ‘సుమేధ’ అనే కుమారుడు ఉండెను; అతడు సువ్రతుడు. సారస్వతుని కుమారుడు ‘సోమవాన్’ అని విశ్రుతుడు.”

Verse 5

उभौ सवयसौ बालौ समवेषौ समस्थिती । समं च कृतसंस्कारौ सम विद्यौ बभूवतुः

“ఆ ఇద్దరూ సమవయస్క బాలురు; వేషధారణలోను, నడవడికలోను సమానులు. ఇద్దరికీ సంస్కారాలు సమంగా జరిగి, విద్యలోనూ సమానులయ్యారు.”

Verse 6

सांगानधीत्य तौ वेदांस्तर्कव्याकरणानि च । इतिहासपुराणानि धर्मशास्त्राणि कृत्स्नशः

వారు వేదాలను సాంగంగా అధ్యయనం చేసి, తర్కం వ్యాకరణములను కూడా నేర్చుకొని, ఇతిహాసపురాణాలు మరియు సమస్త ధర్మశాస్త్రాలను సంపూర్ణంగా అధిగమించారు।

Verse 7

सर्वविद्याकुशलिनौ बाल्य एव मनीषिणौ । प्रहर्षमतुलं पित्रोर्ददतुः सकलैर्गुणैः

ఆ ఇద్దరూ బాల్యమునుండే సమస్త విద్యలలో నిపుణులైన మేధావులు; తమ సకల గుణసంపదతో తల్లిదండ్రులకు అపార హర్షాన్ని కలిగించారు।

Verse 8

तावेकदा स्वतनयौ तावुभौ ब्राह्मणोत्तमौ । आहूयावोचतां प्रीत्या षोड शाब्दौ शुभाकृती

ఒకనాడు శుభాకృతులైన ఆ ఇద్దరు బ్రాహ్మణోత్తములు తమ ఇద్దరు కుమారులను పిలిచి, ప్రేమతో పదహారు మాటలు పలికారు।

Verse 9

हे पुत्रकौ युवां बाल्ये कृतविद्यौ सुवर्चसौ । वैवाहिकोयं समयो वर्तते युवयोः समम्

‘ఓ ప్రియ కుమారులారా! మీరు బాల్యమునుండే విద్యను పూర్తిచేసి తేజస్సుతో ఉన్నారు. ఇప్పుడు మీ ఇద్దరికీ సమానంగా వివాహానికి తగిన సమయం వచ్చింది.’

Verse 10

इमं प्रसाद्य राजानं विदर्भेशं स्वविद्यया । ततः प्राप्य धनं भूरि कृतोद्वाहौ भविष्यथः

‘మీ విద్యాబలంతో విదర్భేశుడైన ఈ రాజును ప్రసన్నం చేయండి; ఆపై అపార ధనం పొందించి, మీరు ఇద్దరూ వివాహాన్ని సంపూర్ణం చేసుకోగలరు.’

Verse 11

एवमुक्तौ सुतौ ताभ्यां तावुभौ द्विजनंदनौ । विदर्भराजमासाद्य समतोषयतां गुणैः

తల్లిదండ్రుల ఆజ్ఞ విని ఆ ఇద్దరు ద్విజనందన కుమారులు విదర్భరాజుని సమీపించి తమ గుణాలతో ఆయనను సంతుష్టిపరిచారు।

Verse 12

विद्यया परितुष्टाय तस्मै द्विजकुमारकौ । विवाहार्थं कृतोद्योगौ धनहीनावशंसताम्

విద్యచేత సంతోషించిన ఆ రాజునకు ఆ ఇద్దరు బ్రాహ్మణకుమారులు, ధనం లేకపోయినా, వివాహార్థం ప్రయత్నిస్తున్నామని వినయంగా నివేదించారు।

Verse 13

तयोरपि मतं ज्ञात्वा स विदर्भमहीपतिः । प्रहस्य किंचित्प्रोवाच लोकतत्त्वविवित्सया

వారి ఉద్దేశాన్ని గ్రహించిన విదర్భమహీపతి కొద్దిగా నవ్వి, లోకతత్త్వాన్ని తెలుసుకోవాలనే కోరికతో స్వల్పంగా పలికాడు।

Verse 14

आस्ते निषधराजस्य राज्ञी सीमंतिनी सती । सोमवारे महादेवं पूजयत्यंबिकायुतम्

నిషధరాజుని పతివ్రత రాణి సీమంతినీ ఉన్నది; ఆమె సోమవారంలో అంబికాసహిత మహాదేవుని పూజిస్తుంది।

Verse 15

तस्मिन्दिने सपत्नीकान्द्विजाग्र्यान्वेदवित्तमान् । संपूज्य परया भक्त्या धनं भूरि ददाति च

ఆ రోజున ఆమె భార్యలతో కూడిన వేదవిద్యలో నిపుణులైన శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణులను పరమభక్తితో పూజించి, అపార ధనాన్ని దానంగా ఇస్తుంది।

Verse 16

अतोऽत्र युवयोरैको नारीविभ्रमवेषधृक् । एकस्तस्या पतिर्भूत्वा जायेतां विप्रदंपती

కాబట్టి ఇక్కడ మీలో ఒకడు స్త్రీ వేషభావాలు ధరించాలి; మరొకడు ఆమె భర్తగా ఉండి—మీరిద్దరూ బ్రాహ్మణ దంపతులుగా కనిపించండి।

Verse 17

युवां वधूवरौ भूत्वा प्राप्य सीमंतिनीगृहम् । भुक्त्वा भूरि धनं लब्ध्वा पुनर्यातं ममांमतिकम्

మీరిద్దరూ వధూవరులై ఆ సతీమణి గృహంలో ప్రవేశించండి; అక్కడ భోజనం చేసి, అపార ధనం పొందించి, నా అభిప్రాయం ప్రకారం మళ్లీ రండి।

Verse 18

इति राज्ञा समादिष्टौ भीतौ द्विजकुमारकौ । प्रत्यूचतुरिदं कर्म कर्तुं नौ जायते भयम्

రాజు ఇలా ఆజ్ఞాపించగా భయపడిన ఆ ఇద్దరు బ్రాహ్మణ యువకులు పలికారు—‘ఈ కార్యం చేయడానికి మాకు భయం కలుగుతోంది।’

Verse 19

देवतासु गुरौ पित्रोस्तथा राजकुलेषु च । कौटिल्यमाचरन्मोहात्सद्यो नश्यति सान्वयः

దేవతల పట్ల, గురువు పట్ల, తల్లిదండ్రుల పట్ల, అలాగే రాజకుటుంబాలలో మోహంతో కపటత్వం ఆచరిస్తే, వంశమూ ప్రతిష్ఠా త్వరగా నశిస్తాయి।

Verse 20

कथमंतर्गृहं राज्ञां छद्मना प्रविशेत्पुमान् । गोप्यमानमपिच्छद्म कदाचित्ख्यातिमेष्यति

మోసంతో ఏ పురుషుడు రాజుల అంతఃపురంలో ఎలా ప్రవేశించగలడు? దాచిన వేషం కూడా ఎప్పుడో ఒకప్పుడు వెలుగులోకి వస్తుంది।

Verse 21

ये गुणाः साधिताः पूर्वं शीलाचारश्रुतादिभिः । सद्यस्ते नाशमायांति कौटिल्य पथगामिनः

శీలము, సదాచారము, శ్రవణ-విద్య మొదలైనవాటితో ముందుగా సాధించిన గుణములు, కౌటిల్య మార్గమున నడిచేవానికి వెంటనే నశించిపోతాయి।

Verse 22

पापं निंदा भयं वैरं चत्वार्येतानि देहिनाम् । छद्ममार्गप्रपन्नानां तिष्ठंत्येव हि सर्वदा

పాపము, నింద, భయము, వైరం—ఈ నాలుగు, మాయా-కపట మార్గమున ఆశ్రయించిన దేహధారులతో ఎల్లప్పుడూ నిలిచి ఉంటాయి।

Verse 23

अत आवां शुभाचारौ जातौ च शुचिनां कुले । वृत्तं धूर्तजनश्लाघ्यं नाश्रयावः कदाचन

అందుచేత మేము—శుభాచారములో శిక్షణ పొందినవారము, శుచికులమున జన్మించినవారము—ధూర్తులు పొగిడే జీవనవృత్తిని ఎప్పటికీ ఆశ్రయించము।

Verse 24

राजोवाच । दैवतानां गुरूणां च पित्रोश्च पृथिवीपतेः । शासनस्याप्यलंघ्यत्वात्प्रत्यादेशो न कर्हिचित्

రాజు పలికెను—దేవతల, గురువుల, తల్లిదండ్రుల మరియు భూపతి యొక్క ఆజ్ఞలు లంఘించరానివి; కనుక ఎప్పటికీ ప్రత్యాదేశము (నిరాకరణ) ఉండకూడదు।

Verse 25

एतैर्यद्यत्समादिष्टं शुभं वा यदि वाऽशुभम् । कर्तव्यं नियतं भीतैरप्रमत्तैर्बुभूषुभिः

వారిచే ఏది ఆజ్ఞాపించబడినదో—శుభమైనా అశుభమైనా—భయముతో, అప్రమత్తతతో, జీవన-రక్షణ కోరువారు తప్పక చేయవలెను।

Verse 26

अहो वयं हि राजानः प्रजा यूयं हि संमताः । राजाज्ञया प्रवृत्तानां श्रेयः स्यादन्यथा भयम्

అహో! మేమే రాజులము; మీరు ప్రజలు—మా ఆధీనముగా అంగీకరింపబడినవారు. రాజాజ్ఞ ప్రకారం నడిచినవారికి శ్రేయస్సు; లేకపోతే భయమే.

Verse 27

अतो मच्छासनं कार्यं भव द्भ्यामविलंबितम् । इत्युक्तौ नरदेवेन तौ तथेत्यूचतुर्भयात्

కాబట్టి నా శాసనాన్ని మీరు ఇద్దరూ ఆలస్యం లేకుండా నిర్వర్తించాలి. నరదేవుడైన రాజు ఇలా చెప్పగా వారు భయంతో “తథాస్తు” అన్నారు.

Verse 28

सारस्वतस्य तनयं सामवन्तं नराधिपः । स्त्रीरूपधारिणं चक्रे वस्त्राकल्पां जनादिभिः

నరాధిపుడు సారస్వతుని కుమారుడైన సామవంతునికి స్త్రీరూపం ధరింపజేసి, ప్రజలచేత వస్త్రాలు అలంకారాలు మొదలైనవి సిద్ధం చేయించాడు.

Verse 29

स कृत्रिमोद्भूतकलत्रभावः प्रयुक्तकर्णाभरणांगरागः । स्निग्धाञ्जनाक्षः स्पृहणीयरूपो बभूव सद्यः प्रमदोत्तमाभः

అతడు కృత్రిమంగా భార్యసదృశ భావాన్ని ధరించి, చెవులకు ఆభరణాలు, దేహానికి అంగరాగం, కళ్లకు మృదువైన అంజనం పెట్టుకొని, వెంటనే ఆకర్షణీయమైన రూపంతో ఉత్తమ యువతిలా ప్రకాశించాడు.

Verse 30

तावुभौ दंपती भूत्वा द्विजपुत्रौ नृपाज्ञया । जग्मतुर्नैषधं देशं यद्वा तद्वा भवत्विति

ఆ ఇద్దరు ద్విజపుత్రులు రాజాజ్ఞతో దంపతులుగా మారి నైషధ దేశానికి వెళ్లారు; “ఏది జరగాలో అది జరగనీ” అని అన్నారు.

Verse 31

उपेत्य राजसदनं सोमवारे द्विजोत्तमैः । सपत्नीकैः कृतातिथ्यौ धौतपादौ बभूवतुः

సోమవారము రాజసదనమునకు చేరగానే, భార్యలతో కూడిన శ్రేష్ఠ ద్విజులు వారికి అతిథి సత్కారము చేశారు. వారి పాదాలు కడిగి, ఆ ఇద్దరినీ విధివిధానంగా అతిథులుగా గౌరవించారు.

Verse 32

सा राज्ञी ब्राह्मणान्सर्वानुपविष्टान्वरासने । प्रत्येकमर्चयांचक्रे सपत्नीकान्द्विजोत्तमान्

శ్రేష్ఠ ఆసనాలపై కూర్చున్న సమస్త బ్రాహ్మణులను చూసిన రాణి, భార్యలతో కూడిన ఆ ఉత్తమ ద్విజులను ఒక్కొక్కరిని విడివిడిగా విధిపూర్వకంగా అర్చించింది.

Verse 33

तौ च विप्रसुतौ दृष्ट्वा प्राप्तौ कृतकदंपती । ज्ञात्वा किंचिद्विहस्याथ मेने गौरीमहेश्वरौ

ఆ ఇద్దరు బ్రాహ్మణ కుమారులు కృత్రిమ దంపతుల్లా వచ్చారని చూసి, గౌరీ మహేశ్వరులు విషయం గ్రహించి, ఆపై స్వల్పంగా చిరునవ్వు నవ్వారు.

Verse 34

आवाह्य द्विजमुख्येषु देवदेवं सदाशिवम् । पत्नीष्वावाहयामास सा देवीं जगदंबिकाम्

ఆమె శ్రేష్ఠ ద్విజులలో దేవదేవుడైన సదాశివుని ఆవాహన చేసి, వారి భార్యలలో జగదంబికా దేవిని కూడా సమ్యక్గా ఆవాహన చేసింది.

Verse 35

गन्धैर्माल्यैः सुरभिभिर्धूपैर्नीराजनैरपि । अर्चयित्वा द्विजश्रेष्ठान्नमश्चक्रे समाहिता

సుగంధ ద్రవ్యాలు, సువాసన మాలలు, ధూపం మరియు నీరాజనం (ఆరతి) మొదలైనవాటితో ఆమె ఆ శ్రేష్ఠ ద్విజులను అర్చించి, అనంతరం మనస్సు ఏకాగ్రం చేసి నమస్కరించింది.

Verse 36

हिरण्मयेषु पात्रेषु पायसं घृतसंयुतम् । शर्करामधुसंयुक्तं शाकैर्जुष्टं मनोरमैः

సువర్ణ పాత్రలలో ఆమె ఘృతమిశ్రిత పాయసాన్ని వడ్డించింది; అది శర్కరా, మధువులతో కలసి ఉండి, మనోహరమైన శాకవంటలతో కూడి ఉంది।

Verse 37

गंधशाल्योदनैर्हृद्यैर्मोदकापूपराशिभिः । शष्क्रुलीभिश्च संयावैः कृसरैर्माषपक्वकैः

హృదయానందకరమైన సుగంధ శాల్యోదనాలు, మోదకాలు-అపూపాల గుట్టలు, అలాగే శష్క్రులీలు, సంయావాలు, కృసరాలు, మాషపక్వ వంటకాలు—ఇలా విస్తారమైన భోజ్యాన్ని ఆమె సమర్పించింది।

Verse 38

तथान्यैरप्यसंख्यातैर्भक्ष्यैर्भोज्यैर्मनोरमैः । सुगन्धैः स्वादुभिः सूपैः पानीयैरपि शीतलैः

అలాగే లెక్కలేనన్ని ఇతర మనోహర భక్ష్య-భోజ్యాలు, సుగంధమైన మధుర సూపులు, ఇంకా చల్లని పానీయాలు కూడా ఇచ్చి ఆమె నిరంతరం శ్రద్ధతో సేవ చేసింది।

Verse 39

क्लृप्तमन्नं द्विजाग्र्येभ्यः सा भक्त्या पर्यवेषयत् । दध्योदनं निरुपमं निवेद्य समतोषयत्

భోజనాన్ని సిద్ధం చేసి ఆమె శ్రేష్ఠ ద్విజులకు భక్తితో వడ్డించింది; అనంతరం అపూర్వమైన దధ్యోదనాన్ని (పెరుగు అన్నం) నివేదించి వారిని సంపూర్ణంగా తృప్తిపరిచింది।

Verse 40

भुक्तवत्सु द्विजाग्र्येषु स्वाचांतेषु नृपांगना । प्रणम्य दत्त्वा तांबूलं दक्षिणां च यथार्हतः

శ్రేష్ఠ ద్విజులు భోజనం చేసి ఆచమనం చేసిన తరువాత, రాజపత్నీ నమస్కరించి వారికి తాంబూలం ఇచ్చి, యథోచిత దక్షిణను కూడా సమర్పించింది।

Verse 41

धेनूर्हिरण्यवासांसि रत्नस्रग्भूषणानि च । दत्त्वा भूयो नमस्कृत्य विससर्ज द्विजोत्तमान्

ఆమె గోవులను, స్వర్ణాన్ని, వస్త్రాలను, రత్నహారాలు మరియు ఆభరణాలను దానమిచ్చి, మరల నమస్కరించి ఆ శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణులను గౌరవంతో వీడ్కోలు పలికింది।

Verse 42

तयोर्द्वयोर्भूसुरवर्यपुत्रयोरेकस्त्तया हैमवतीधियार्चितः । एको महादेवधियाभिपूजितः कृतप्रणामौ ययतुस्तदाज्ञया

ఆ శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణుని ఇద్దరు కుమారులలో ఒకడిని ఆమె హైమవతీ (పార్వతి) భక్తిభావంతో ఆరాధించింది; మరొకడిని మహాదేవ భావంతో గౌరవించింది. ఇద్దరూ ప్రణామం చేసి ఆమె ఆజ్ఞతో వెళ్లిపోయారు।

Verse 43

सा तु विस्मृतपुंभावा तस्मिन्नेव द्विजोत्तमे । जातस्पृहा मदोत्सिक्ता कन्दर्पविवशाब्रवीत्

కానీ ఆమె—స్త్రీగా ఉన్న సంయమాన్ని మరచి—ఆ శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణునిపైనే మనసు నిలిపింది. కోరిక పుట్టి, రతిమదంతో మత్తెక్కి, కందర్పుని వశమై మాటలాడింది।

Verse 44

अंयि नाथ विशालाक्ष सर्वावयवसुन्दर । तिष्ठतिष्ठ क्व वा यासि मां न पश्यसि ते प्रियाम्

“ఓ నాథా, విశాలనేత్రుడా, సర్వావయవసుందరా! ఆగు, ఆగు—ఎక్కడికి వెళ్తున్నావు? నీ ప్రియమైన నన్ను చూడవా?”

Verse 45

इदमग्रे वनं रम्यं सुपुष्पितमहाद्रुमम् । अस्मिन्विहर्तुमिच्छामि त्वया सह यथासुखम्

“ముందు ఈ रम్యమైన వనం ఉంది; మహావృక్షాలు పుష్పాలతో విరబూసి ఉన్నాయి. నీతో కలిసి ఇక్కడ మనసారా సుఖంగా విహరించాలని నేను కోరుతున్నాను।”

Verse 46

इत्थं तयोक्तमाकर्ण्य पुरोऽगच्छद्द्विजात्मजः । विचिंत्य परिहासोक्तिं गच्छति स्म यथा पुरा

ఆ ఇద్దరి మాటలు విని బ్రాహ్మణపుత్రుడు ముందుకు సాగాడు. అది కేవలం పరిహాసోక్తి అని భావించి, మునుపటిలాగే తన మార్గంలో వెళ్లసాగాడు।

Verse 47

पुनरप्याह सा बाला तिष्ठतिष्ठ क्व यास्यसि । दुरुत्सहस्मरावेशां परिभोक्तुमुपेत्य माम्

మళ్లీ ఆ బాలిక చెప్పింది—“ఆగు, ఆగు; ఎక్కడికి వెళ్తున్నావు? నా దగ్గరకు రా, నన్ను అనుభవించు; నేను దురుత్సహమైన స్మరావేశంతో ఆవరించబడ్డాను।”

Verse 48

परिष्वजस्व मां कांतां पाययस्व तवाधरम् । नाहं गंतुं समर्थास्मि स्मरबाणप्रपीडिता

“ప్రియుడా, నన్ను ఆలింగనం చేసుకో; నీ అధరామృతాన్ని నాకు త్రాగించు. స్మరబాణాల వేదనతో నేను ఇక ముందుకు సాగలేను।”

Verse 49

इत्थमश्रुतपूर्वां तां निशम्य परिशंकितः । आयांतीं पृष्ठतो वीक्ष्य सहसा विस्मयं गतः

ఇంతకు ముందు ఎప్పుడూ వినని మాటలు విని అతడు అనుమానపడ్డాడు. వెనుకనుంచి ఆమె వస్తున్నదాన్ని చూసి అతడు అకస్మాత్తుగా ఆశ్చర్యానికి లోనయ్యాడు।

Verse 50

कैषा पद्मपलाशाक्षी पीनोन्नतपयोधरा । कृशोदरी बृहच्छ्रोणी नवपल्लवकोमला

“ఈమె ఎవరు—పద్మపత్రనయన, పుష్టిగా ఉన్నతమైన స్తనములు గలది, కృశోదరి, విశాల శ్రోణి, నవపల్లవంలా కోమలమైనది?”

Verse 51

स एव मे सखा किन्नु जात एव वरांगना । पृच्छाम्येनमतः सर्वमिति संचिन्त्य सोऽब्रवीत्

“ఇతడే నా సఖుడా? ఇప్పుడు శ్రేష్ఠ స్త్రీరూపంలో జన్మించాడా?” అని ఆలోచించి, “ఇతనిని అన్నీ అడుగుతాను” అని నిర్ణయించి అతడు పలికాడు।

Verse 52

किमपूर्व इवाभाषि सखे रूपगुणादिभिः । अपूर्वं भाषसे वाक्यं कामिनीव समाकुला

సఖా, రూపగుణాదుల గురించి నీవు ఎందుకు కొత్తవాడిలా మాట్లాడుతున్నావు? నీవు విచిత్రమైన మాటలు పలుకుతున్నావు, కామినిలా కలవరపడినట్లుగా।

Verse 53

यस्त्वं वेदपुराणज्ञो ब्रह्मचारी जितेंद्रियः । सारस्वतात्मजः शांतः कथमेवं प्रभाषसे

నీవు వేదపురాణజ్ఞుడు, బ్రహ్మచారి, ఇంద్రియజయుడు, సరస్వతీదేవి పుత్రుడు, శాంతస్వభావుడు—అయినా ఇలా ఎలా మాట్లాడుతున్నావు?

Verse 54

इत्युक्ता सा पुनः प्राह नाहमस्मि पुमान्प्रभो । नाम्ना सामवती बाला तवास्मि रतिदायिनी

అలా అనగానే ఆమె మళ్లీ చెప్పింది—“ప్రభూ, నేను పురుషుడను కాదు. నా పేరు సామవతీ; నేను యువతి, మీకు రతి-ఆనందం ఇవ్వడానికి వచ్చాను.”

Verse 55

यदि ते संशयः कांत ममांगानि विलोकय । इत्युक्तः सहसा मार्गे रहस्येनां व्यलोकयत्

“కాంతా, నీకు సందేహం ఉంటే నా అవయవాలను చూడు.” అని చెప్పగానే అతడు వెంటనే దారిలోనే రహస్యంగా ఆమె అవయవాలను చూశాడు।

Verse 56

तामकृत्रिमधम्मिल्लां जवनस्तनशोभिनीम् । सुरूपां वीक्ष्य कामेन किंचिद्व्याकुलतामगात्

ఆమె సహజంగా అలంకరించిన కేశాలు, నవయౌవన స్తనశోభ, అతి సుందర రూపం చూచి అతడు కామవశంగా కొంత మనోవ్యాకులతకు లోనయ్యాడు।

Verse 57

पुनः संस्तभ्य यत्नेन चेतसो विकृतिं बुधः । मुहूर्तं विस्मयाविष्टो न किंचित्प्रत्यभाषत

తర్వాత ఆ బుధుడు యత్నపూర్వకంగా మనస్సు వికృతిని అదుపుచేసుకున్నాడు; అయినా క్షణకాలం విస్మయావిష్టుడై ఏమీ ప్రత్యుత్తరం పలకలేదు।

Verse 58

सामवत्युवाच । गतस्ते संशयः कश्चित्तर्ह्यागच्छ भजस्व माम् । पश्येदं विपिनं कांत परस्त्रीसुरतोचितम्

సామవతి చెప్పింది—నీ సందేహం ఏదైనా తొలగిపోయి ఉంటే, అప్పుడు రా; నన్ను భజించు, నాతో రమించు. ప్రియమా, ఈ అడవిని చూడు; ఇది పరస్త్రీ-సురతకు తగినది।

Verse 59

सुमेधा उवाच । मैवं कथय मर्यादां मा हिंसीर्मदमत्तवत् । आवां विज्ञातशास्त्रार्थौ त्वमेवं भाषसे कथम्

సుమేధుడు అన్నాడు—ఇలా మాట్లాడకు; గర్వమత్తుడిలా మర్యాదను హింసించకు. మనిద్దరం శాస్త్రార్థం తెలిసినవారమే; మరి నీవు ఇలా ఎలా పలుకుతున్నావు?

Verse 60

अधीतस्य च शास्त्रस्य विवेकस्य कुलस्य च । किमेष सदृशो धर्मो जारधर्मनिषेवणम्

శాస్త్రాలు అధ్యయనం చేసినవాడికి, వివేకవంతుడికి, కులీనుడికి—ఇది ఎలా తగిన ధర్మం అవుతుంది? జారధర్మాన్ని ఆచరించడమా?

Verse 61

न त्वं स्त्री पुरुषो विद्वाञ्जानीह्यात्मानमात्मना । अयं स्वयंकृतोऽनर्थ आवाभ्यां यद्विचेष्टितम्

హే విద్వాన్, నీవు నిజంగా స్త్రీయు కాదు పురుషుడూ కాదు—ఆత్మచేత ఆత్మను తెలుసుకో. మన ఇద్దరం చేసిన చేష్టల వల్లనే ఈ స్వయంకృత అనర్థం కలిగింది.

Verse 62

वंचयित्वात्मपितरौ धूर्त्तराजानुशासनात् । कृत्वा चानुचितं कर्म तस्यैतद्भुज्यते फलम्

దుష్ట రాజు ఆజ్ఞను అనుసరించి తన తల్లిదండ్రులను మోసం చేసి, అనుచిత కర్మ చేసి—దాని ఫలమే ఇప్పుడు అనుభవించబడుతోంది.

Verse 63

सर्वं त्वनुचितं कर्म नृणां श्रेयोविनाशनम् । यस्त्वं विप्रात्मजो विद्वान्गतः स्त्रीत्वं विगर्हितम्

నిజంగా ప్రతి అనుచిత కర్మ మనుష్యుల శ్రేయస్సును నాశనం చేస్తుంది. అయినా నీవు—బ్రాహ్మణ కుమారుడైన విద్యావంతుడు—నిందితమైన స్త్రీత్వ స్థితికి చేరావు.

Verse 64

मार्गं त्यक्त्वा गतोऽरण्यं नरो विध्येत कण्टकैः । बलार्द्धिस्येत वा हिंस्रैर्यदा त्यक्तसमा गमः

మార్గాన్ని విడిచి అడవికి వెళ్లిన మనిషి ముళ్లచేత గాయపడతాడు లేదా క్రూర మృగాలచేత చీల్చబడతాడు; అలాగే, సమ్యక్ సంగమం (సత్సంగం) విడిచినప్పుడు.

Verse 65

एवं विवेकमाश्रित्य तूष्णीमेहि स्वयं गृहम् । देवद्विजप्रसादेन स्त्रीत्वं तव विलीयते

ఇలా వివేకాన్ని ఆశ్రయించి నిశ్శబ్దంగా నీవే నీ ఇంటికి వెళ్లు. దేవులు మరియు ద్విజుల ప్రసాదంతో నీ స్త్రీత్వం లయమైపోతుంది.

Verse 66

अथवा दैवयोगेन स्त्रीत्वमेव भवेत्तव । पित्रा दत्ता मया साकं रंस्यसे वरवर्णिनि

లేదా దైవయోగబలముచేత నీకు స్త్రీత్వమే కలుగును. తండ్రి నిన్ను నాకు ఇచ్చినందున, ఓ సుందరవర్ణినీ, నాతో క్రీడించెదవు.

Verse 67

अहो चित्रमहो दुःखमहो पापबलं महत् । अहो राज्ञः प्रभावोयं शिवाराधनसंभृतः

అహో, ఎంత విచిత్రం! అహో, ఎంత దుఃఖం! అహో, పాపబలం ఎంత మహత్తరము! అహో, శివారాధనచేత సముపార్జితమైన ఈ రాజప్రభావము!

Verse 68

इत्युक्ताप्यसकृत्तेन सा वधूरतिविह्वला । बलेन तं समालिंग्य चुचुंबाधरपल्लवम्

అతడు పదేపదే అలా చెప్పినప్పటికీ ఆ వధువు రతివిహ్వలమై, బలముగా అతనిని ఆలింగనం చేసి అతని అధరపల్లవాన్ని చుంబించింది.

Verse 69

धर्षितोपि तया धीरः सुमेधा नूतनस्त्रियम् । यत्नादानीय सदनं कृत्स्नं तत्र न्यवेदयत्

ఆమె చేత ధర్షింపబడినప్పటికీ ధీరుడైన సుమేధా ఆ నూతనస్త్రీని యత్నపూర్వకంగా గృహానికి తీసికొని వచ్చి, అక్కడ సమస్త విషయాన్ని నివేదించాడు.

Verse 70

तदाकर्ण्याथ तौ विप्रौ कुपितौ शोकविह्वलौ । ताभ्यां सह कुमाराभ्यां वैदर्भांतिकमीयतुः

అది విని ఆ ఇద్దరు విప్రులు కోపంతోను శోకవిహ్వలతతోను నిండిపోయి, ఆ ఇద్దరు కుమారులతో కలిసి విదర్భనరేశుని సన్నిధికి వెళ్లిరి.

Verse 71

ततः सारस्वतः प्राह राजानं धूर्तचेष्टितम् । राजन्ममात्मजं पश्य तव शासनयंत्रितम्

అప్పుడు సారస్వతుడు కపట ప్రవర్తన గల రాజుతో ఇట్లనెను: 'ఓ రాజా! నీ ఆజ్ఞకు కట్టుబడిన నా కుమారుని చూడుము.'

Verse 72

एतौ तवाज्ञावशगौ चक्रतुः कर्म गर्हितम् । मत्पुत्रस्तत्फलं भुंक्ते स्त्रीत्वं प्राप्य जुगुप्सितम्

నీ ఆజ్ఞకు లోబడి వీరిద్దరూ నిందనీయమైన పనిని చేశారు. నా కుమారుడు ఆ ఫలితాన్ని అనుభవిస్తూ, అసహ్యకరమైన స్త్రీత్వాన్ని పొందాడు.

Verse 73

अद्य मे संततिर्नष्टा निराशाः पितरो मम । नापुत्रस्य हि लोकोस्ति लुप्तपिंडादिसंस्कृतेः

నేడు నా వంశం నశించింది, నా పితృదేవతలు నిరాశ చెందారు. పిండ ప్రదానాది సంస్కారాలు లోపించడం వల్ల పుత్రుడు లేనివానికి సద్గతి లేదు కదా.

Verse 74

शिखोपवीतमजिनं मौजीं दंडं कमंडलुम् । ब्रह्मचर्योचितं चिह्नं विहायेमां दशां गतः

శిఖ, యజ్ఞోపవీతం, కృష్ణజింక చర్మం, మౌంజీ, దండం మరియు కమండలం—బ్రహ్మచర్యానికి తగిన ఈ చిహ్నాలను విడిచిపెట్టి అతడు ఈ స్థితిని పొందాడు.

Verse 75

ब्रह्मसूत्रं च सावित्रीं स्नानं संध्यां जपार्चनम् । विसृज्य स्त्रीत्वमाप्तोस्य का गतिर्वद पार्थिव

యజ్ఞోపవీతం, గాయత్రీ మంత్రం, స్నానం, సంధ్యావందనం, జపం మరియు అర్చనలను విడిచిపెట్టి ఇతడు స్త్రీత్వాన్ని పొందాడు. ఓ రాజా! ఇతని గతి ఏమిటో చెప్పుము.

Verse 76

त्वया मे संततिर्नष्टा नष्टो वेदपथश्च मे । एकात्मजस्य मे राजन्का गतिर्वद शाश्वती

నీ వల్ల నా సంతానం నశించింది; నా వేదమార్గమూ నాశనమైంది. ఓ రాజా, నాకు ఒక్క కుమారుడే ఉండెను—ఇప్పుడు నాకు శాశ్వత శరణం ఏది? చెప్పుము.

Verse 77

इति सारस्वतेनोक्तं वाक्यमाकर्ण्य भूपतिः । सीमंतिन्याः प्रभावेण विस्मयं परमं गतः

సారస్వతుడు పలికిన ఆ మాటలు విని భూపతి, సీమంతినీ యొక్క అద్భుత ప్రభావం చేత పరమ ఆశ్చర్యానికి లోనయ్యెను.

Verse 78

अथ सर्वान्समाहूय महर्षीनमितद्युतीन् । प्रसाद्य प्रार्थयामास तस्य पुंस्त्वं महीपतिः

అనంత తేజస్సుగల మహర్షులందరినీ రాజు పిలిపించి, వారిని ప్రసన్నపరచి, ఆ పురుషత్వాన్ని తిరిగి ప్రసాదించమని ప్రార్థించెను.

Verse 79

तेऽबुवन्नथ पार्वत्याः शिवस्य च समीहितम् । तद्भक्तानां च माहात्म्यं कोन्यथा कर्तुमीश्वरः

అప్పుడు వారు అన్నారు—ఇది పార్వతీదేవి మరియు శివుని అభీష్టం. ప్రభువు భక్తుల మహిమను వేరుగా చేయగలవాడు ఇంకెవరు?

Verse 80

अथ राजा भरद्वाजमादाय मुनिपुंगवम् । ताभ्यां सह द्विजाग्र्याभ्यां तत्सुताभ्यां समन्वितः

అనంతరం రాజు మునిశ్రేష్ఠుడైన భరద్వాజుని తీసుకొని, ఆ ఇద్దరు శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణులతోను వారి ఇద్దరు కుమారులతోను కూడి బయలుదేరెను.

Verse 81

अंबिकाभवनं प्राप्य भरद्वाजोपदेशतः । तां देवीं नियमैस्तीव्रैरुपास्ते स्म महानिशि

భరద్వాజుని ఉపదేశముచే అంబికా నివాసానికి చేరి, అతడు మహారాత్రి అంతా కఠిన నియమాలతో ఆ దేవిని ఉపాసించాడు।

Verse 82

एवं त्रिरात्रं सुविसृष्टभोजनः स पार्वतीध्यान रतो महीपतिः । सम्यक्प्रणामैर्विविधैश्च संस्तवैर्गौरीं प्रपन्नार्तिहरामतोषयत्

ఇలా మూడు రాత్రులు నియమిత ఆహారంతో ఆ రాజు పార్వతీ ధ్యానంలో లీనమై ఉండి, సమ్యక్ ప్రణామాలు మరియు వివిధ స్తోత్రాలతో శరణాగతుల ఆర్తిని హరించే గౌరీని సంతోషింపజేశాడు।

Verse 83

ततः प्रसन्ना सा देवी भक्तस्य पृथिवीपतेः । स्वरूपं दर्शयामास चंद्रकोटिसमप्रभम्

అప్పుడు భక్తుడైన రాజుని భక్తికి ప్రసన్నమైన ఆ దేవి, కోటి చంద్రుల సమాన కాంతితో వెలిగే తన స్వరూపాన్ని దర్శింపజేసింది।

Verse 84

अथाह गौरी राजानं किं ते ब्रूहि समीहितम् । सोऽप्याह पुंस्त्वमेतस्य कृपया दीयतामिति

అప్పుడు గౌరీ రాజుతో, “నీకు ఏది కావాలో చెప్పు” అని పలికింది. అతడు, “కృపచేసి ఇతనికి పుంస్త్వం ప్రసాదించండి” అని అన్నాడు।

Verse 85

भूयोप्याह महादेवी मद्भक्तैः कर्म यत्कृतम् । शक्यते नान्यथा कर्तुं वर्षायुतशतैरपि

మళ్లీ మహాదేవి పలికింది: “నా భక్తులు చేసిన కార్యాన్ని వేరేలా చేయడం సాధ్యం కాదు—లక్షల సంవత్సరాలు గడిచినా కాదు।”

Verse 86

राजोवाच । एकात्मजो हि विप्रोयं कर्मणा नष्टसंततिः । कथं सुखं प्रपद्येत विना पुत्रेण तादृशः

రాజు పలికెను—ఈ బ్రాహ్మణునికి ఒక్క కుమారుడే ఉండెను; కాని కర్మవశమున వంశసంతతి నశించెను. కుమారుడు లేకుండా అటువంటి వాడు సుఖమును ఎలా పొందగలడు?

Verse 87

देव्युवाच । तस्यान्यो मत्प्रसादेन भविष्यति सुतोत्तमः । विद्या विनयसंपन्नो दीर्घायुरमलाशयः

దేవి పలికెను—నా ప్రసాదముచేత అతనికి మరొక ఉత్తమ కుమారుడు జన్మించును; అతడు విద్యా-వినయసంపన్నుడు, దీర్ఘాయువు, నిర్మలహృదయుడు అవును.

Verse 88

एषा सामवती नाम सुता तस्य द्विजन्मनः । भूत्वा सुमेधसः पत्नी कामभोगेन युज्यताम्

ఇది ఆ ద్విజుని కుమార్తె, సామవతి అనే నామముగలది. ఆమె సుమేధసుని భార్యగా అయి, అతనితో దాంపత్యభోగమున కలయిక పొందుగాక.

Verse 89

इत्युक्त्वांतर्हिता देवी ते च राजपुरोगमाः । गताः स्वंस्वं गृहं सर्वे चक्रुस्तच्छासने स्थितिम्

ఇట్లు పలికి దేవి అంతర్హితమైంది. ఆపై రాజు ముందుండగా వారందరూ తమ తమ గృహాలకు వెళ్లి, ఆమె ఆజ్ఞ ప్రకారమే ప్రవర్తించారు.

Verse 90

सोपि सारस्वतो विप्रः पुत्रं पूर्वसुतो त्तमम् । लेभे देव्याः प्रसादेन ह्यचिरादेव कालतः

ఆ సారస్వత వంశ బ్రాహ్మణుడుకూడా దేవి ప్రసాదముచేత అచిరకాలంలోనే పూర్వపు ఉత్తమ కుమారుని వంటి కుమారుని పొందెను.

Verse 91

तां च सामवतीं कन्यां ददौ तस्मै सुमेधसे । तौ दंपती चिरं कालं बुभुजाते परं सुखम्

అతడు సుమేధసునికి ఆ సామవతీ కన్యను ఇచ్చెను. ఆ దంపతులు దీర్ఘకాలము భర్తా-భార్యలుగా పరమసుఖమును అనుభవించిరి।

Verse 92

सूत उवाच । इत्येष शिवभक्तायाः सीमंतिन्या नृपस्त्रियाः । प्रभावः कथितः शंभोर्माहात्म्यमपि वर्णितम्

సూతుడు పలికెను—ఇట్లు శివభక్తురాలైన రాణి సీమంతినీ యొక్క మహిమయైన ప్రభావము చెప్పబడెను; దానితో శంభువు మహాత్మ్యమును కూడ వర్ణించితిని।

Verse 93

भूयोपि शिवभक्तानां प्रभावं विस्मयावहम् । समासाद्वर्णयिष्यामि श्रोतॄणां मंगलायनम्

మరల నేను శివభక్తుల ఆశ్చర్యకరమైన ప్రభావమును సంక్షేపముగా వర్ణించెదను; అది శ్రోతలకు మంగళకరము।