Adhyaya 67

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । तस्यैवानन्तरं तात जलमध्ये व्यवस्थितम् । लुङ्केश्वरमिति ख्यातं सुरासुरनमस्कृतम्

శ్రీమార్కండేయుడు పలికెను—హే తాత! దాని వెంటనే జలమధ్యంలో స్థితమైన ‘లుంకేశ్వర’మని ఖ్యాతిగాంచిన స్థలం ఉంది; దానిని దేవాసురులు నమస్కరిస్తారు.

Verse 2

इदं तीर्थं महापुण्यं नानाश्चर्यं महीतले । अस्य तीर्थस्य माहात्म्यमुत्पत्तिं शृणु भारत

ఈ తీర్థం మహాపుణ్యప్రదం, భూమిపై నానావిధ ఆశ్చర్యాలతో నిండినది. హే భారతా! ఈ తీర్థ మహాత్మ్యమును మరియు ఉద్భవాన్ని వినుము.

Verse 3

आसीत्पुरा महावीर्यो दानवो बलदर्पितः । कालपृष्ठ इति ख्यातः सुतो ब्रह्मसुतस्य च

పూర్వకాలంలో బలగర్వంతో మత్తుడైన మహావీరుడైన ఒక దానవుడు ఉండెను. అతడు ‘కాలపృష్ట’ అని ఖ్యాతి పొందెను; బ్రహ్ముని కుమారుని కుమారుడని చెప్పబడెను.

Verse 4

गङ्गातटं समाश्रित्य चचार विपुलं तपः । अधोमुखोऽपि संस्थित्वापिबद्धूममहर्निशम्

గంగాతీరాన్ని ఆశ్రయించి అతడు అపారమైన తపస్సు చేసెను. తలక్రిందులుగా నిలిచి కూడా పగలు-రాత్రి ధూమమును పానము చేసెను.

Verse 5

ततश्चानन्तरं देवस्तिष्ठते ह्युमया सह । दृष्ट्वा तं पार्वती सा तु तपस्युग्रे व्यवस्थितम्

అనంతరం వెంటనే దేవుడు (మహాదేవుడు) ఉమతో కలిసి అక్కడ నిలిచెను. ఉగ్ర తపస్సులో దృఢంగా ఉన్న అతనిని చూచి పార్వతి గమనించెను.

Verse 6

पश्य पश्य महादेव धूमाशी तिष्ठते नरः । प्रसीद तं कुरुष्वाद्य देहि शीघ्रं वरं विभो

“చూడండి, చూడండి, ఓ మహాదేవా! ఈ మనిషి ధూమమునే ఆహారంగా చేసుకొని ఇక్కడ నిలిచియున్నాడు. ఓ విభో, నేడు అతనిపై ప్రసన్నుడై త్వరగా వరమును ప్రసాదించండి.”

Verse 7

ईश्वर उवाच । यदुक्तं वचनं देवि न तन्मे रोचते प्रिये । स्वकार्यं च सदा चिन्त्यं परकार्यं विसर्जयेत्

ఈశ్వరుడు పలికెను—“ప్రియ దేవీ, నీవు పలికిన మాట నాకు రుచించదు. ఎల్లప్పుడూ స్వకర్తవ్యమును ఆలోచించాలి; పరకార్యమును విసర్జించాలి.”

Verse 8

मूर्खस्त्रीबालशत्रूणां यश्छन्देनानुवर्तते । व्यसने पतते घोरे सत्यमेतदुदीरितम्

మూర్ఖులు, స్త్రీలు, పిల్లలు, శత్రువుల ఇష్టానుసారం నడిచేవాడు ఘోర విపత్తులో పడతాడు—ఇది నిజమని ప్రకటించబడింది।

Verse 9

देव्युवाच । भार्ययाभ्यर्थितो भर्ता कारणं बहु भाषते । लघुत्वं याति सा नारी एवं शास्त्रेषु पठ्यते

దేవి పలికింది—భార్య అభ్యర్థనలతో భర్త అనేక కారణాలు చెబుతాడు; అప్పుడు ఆ స్త్రీ తేలికగా భావించబడుతుంది—ఇలా శాస్త్రాలలో చదువుతాము।

Verse 10

प्राणत्यागं करिष्यामि यदि मां त्वं न मन्यसे । पार्वत्या प्रेरितो देवो गतोऽसौ दानवं प्रति

నీవు నా మాట వినకపోతే నేను ప్రాణత్యాగం చేస్తాను. పార్వతి ప్రేరణతో ప్రభువు ఆ దానవుని వైపు వెళ్లాడు।

Verse 11

ईश्वर उवाच । किमर्थं पिबसे धूमं किमर्थं तप्यसे तपः । किं दुःखं किं नु सन्तापो वद कार्यमभीप्सितम्

ఈశ్వరుడు అన్నాడు—నీవు పొగను ఎందుకు త్రాగుతున్నావు? ఎందుకు తపస్సు చేస్తున్నావు? ఏ దుఃఖం, ఏ దహనం ఇది? చెప్పు—నీ అభీష్ట కార్యం ఏమిటి?

Verse 12

युवा त्वं दृश्यसेऽद्यापि वर्षविंशतिरेव च । तदाचक्ष्व हि मे सर्वं तपसः कारणं महत्

నీవు ఇప్పటికీ యువకుడిగానే కనిపిస్తున్నావు—కేవలం ఇరవై ఏళ్లు. కాబట్టి నాకు అన్నీ చెప్పు: ఈ మహత్తర తపస్సుకు కారణం ఏమిటి?

Verse 13

दानव उवाच । अचला दीयतां भक्तिर्मम स्थैर्यं तवोपरि । अपरं वर्षसाहस्रं निर्विघ्नं मे गतं विभो

దానవుడు పలికెను—హే విభో! నాకు నీపై అచల భక్తిని, నీ యందు దృఢ స్థైర్యాన్ని ప్రసాదించుము. హే మహాబలవంతుడా, నాకు మరొక వెయ్యి సంవత్సరాలు నిర్ఘాతం లేకుండా గడిచిపోయాయి.

Verse 14

दिवसानां सहस्रे द्वे पूर्णे त्वत्तपसा मम

నిన్నే లక్ష్యంగా చేసుకొని చేసిన నా తపస్సుతో రెండు వేల దినములు పూర్తయ్యాయి.

Verse 15

ईश्वर उवाच । याचयाभीप्सितं कार्यं तुष्टोऽहं तव सुव्रत । देवस्य वचनं श्रुत्वा चिन्तयामास दानवः

ఈశ్వరుడు పలికెను—హే సువ్రతా! నీకు అభీష్టమైన వరాన్ని అడుగు; నేను నీపై ప్రసన్నుడను. దేవుని వాక్యము విని దానవుడు ఆలోచించసాగెను.

Verse 16

किं नाकं याचयाम्यद्य किमद्य सकलां महीम् । एवं संचिन्तयामास कामबाणेन पीडितः

“ఈ రోజు నేను స్వర్గాన్ని అడగనా, లేక ఈ రోజు సమస్త భూమిని అడగనా?”—అని కామబాణాలతో బాధపడుతూ అతడు ఆలోచించెను.

Verse 17

दानव उवाच । यदि तुष्टोऽसि मे देव वरं दास्यसि मे प्रभो । सङ्ग्रामैस्तु न तुष्टोऽहं बलं नास्तीति किंचन

దానవుడు పలికెను—హే దేవా! నాపై నీవు ప్రసన్నుడవైతే, హే ప్రభో! నాకొక వరం ఇస్తే, వినుము—యుద్ధాలతో నేను తృప్తి చెందను; నా బలం లేదని మాత్రం కాదు.

Verse 18

यस्य मूर्धन्यहं देव पाणिना समुपस्पृशे । देवदानवगन्धर्वो भस्मसाद्यातु तत्क्षणात्

ఓ దేవా! నేను ఎవరి తలపై నా చేతిని ఉంచుతానో, వారు దేవతలైనా, రాక్షసులైనా లేదా గంధర్వులైనా సరే, తక్షణమే భస్మమైపోవాలి.

Verse 19

ईश्वर उवाच । यत्त्वया चिन्तितं किंचित्तत्सर्वं सफलं तव । उत्तिष्ठ गच्छ शीघ्रं त्वं भवनं प्रति दानव

ఈశ్వరుడు పలికెను: "నీవు కోరుకున్నదంతా నీకు సిద్ధిస్తుంది. ఓ రాక్షసా! లెమ్ము, త్వరగా నీ నివాసానికి వెళ్ళు."

Verse 20

दानव उवाच । स्थीयतां देवदेवेश यावज्ज्ञास्यामि ते वरम् । युष्मन्मूर्ध्नि न्यसे पाणिं प्रत्ययो मे भवेद्यथा

రాక్షసుడు పలికెను: "ఓ దేవదేవా! నిలబడండి, నేను మీ వరమును పరీక్షించాలనుకుంటున్నాను. నాకు నమ్మకం కలిగేలా మీ తలపై నా చేయి ఉంచుతాను."

Verse 21

ततश्चानन्तरं देवश्चिन्तयानो महेश्वरः । न स्कन्दो न हरिर्ब्रह्मा यः कार्येषु क्षमोऽधुना

ఆ తర్వాత మహేశ్వరుడు చింతించసాగాడు: "ప్రస్తుతం ఈ ఆపదను తొలగించడానికి స్కందుడు, హరి లేదా బ్రహ్మ ఎవరూ సమర్థులు కారు."

Verse 22

ज्ञात्वा चैवापदं प्राप्तां देवः प्रार्थयते वृषम् । अनेन सह पापेन युध्यस्व साम्प्रतं क्षणम्

ఆపద వచ్చిందని గ్రహించిన శివుడు వృషభాన్ని (నందిని) ఇలా కోరాడు: "నీవు ఇప్పుడు కాసేపు ఈ పాపాత్మునితో యుద్ధం చేయి."

Verse 23

करं प्रासारयद्दैत्यो देवं मूर्ध्नि किल स्पृशेत् । लाङ्गूलेनाहतो दैत्यो विषण्णः पतितो भुवि

దైత్యుడు చేతిని చాపి, దేవుని శిరస్సును తాకుదామని యత్నించాడు. కాని తోక ప్రహారంతో గాయపడి, విషణ్ణుడై భూమిపై పడిపోయాడు.

Verse 24

देवस्तु दक्षिणामाशां गतश्चैवोमया सह । भयभीतो निरीक्षेत ग्रीवां भज्य पुनःपुनः

కాని ప్రభువు ఉమతో కలిసి దక్షిణ దిశకు వెళ్లాడు. భయంతో అతడు మళ్లీ మళ్లీ వెనక్కి చూస్తూ, మెడను పదేపదే తిప్పాడు.

Verse 25

गते चादर्शनं देवे युयुधे वृषभेण सः । द्वावेतौ बलिनां श्रेष्ठौ युयुधाते महाबलौ

దేవుడు వెళ్లి కనబడకపోయిన తరువాత అతడు వృషభునితో యుద్ధం చేశాడు. ఆ ఇద్దరూ మహాబలులు, బలవంతులలో శ్రేష్ఠులు, పరస్పరం సమరంలో తలపడ్డారు.

Verse 26

प्रहारैर्वज्रसदृशैः कोपेन घटिकात्रयम् । पाणिभ्यां न स्पृशेद्यो वै वृषभस्य शिरस्तथा

వజ్రసమానమైన దెబ్బలతో క్రోధించి మూడు ఘటికల కాలం పోరాడినా, అతడు చేతులతో వృషభుని తలను తాకగలగలేదు.

Verse 27

हत्वा लाङ्गूलपातेन आगतो वृषभस्तदा । उत्थितश्चाप्यसौ दैत्यो व्रजते वृषपृष्ठतः

అప్పుడు వృషభుడు తోక ఊపుతో అతడిని పడగొట్టి ముందుకు వచ్చాడు. అయినా ఆ దైత్యుడు మళ్లీ లేచి, వృషభుని వెన్ను వెనుక అంటుకుని వెంటాడాడు.

Verse 28

वायुवेगेन सम्प्राप्तो यत्र देवो महेश्वरः । आगतं दानवं दृष्ट्वा वृषो वचनमब्रवीत्

వాయువేగంతో అతడు అక్కడికి చేరాడు; అక్కడ దేవుడు మహేశ్వరుడు ఉన్నాడు. సమీపిస్తున్న దానవుణ్ని చూసి వృషభుడు ఈ మాటలు పలికెను.

Verse 29

आरुह्य पृष्ठे मे देव शीघ्रमेव हि गम्यताम् । आरुह्य वृषभं देवो जगाम चोमया सह

“దేవా, నా వెన్నుపై ఎక్కండి; వెంటనే త్వరగా బయలుదేరుదాం.” అప్పుడు దేవుడు వృషభాన్ని అధిరోహించి ఉమతో కలిసి వెళ్లెను.

Verse 30

नाकं प्राप्तस्ततो देवो गतः शक्रस्य मन्दिरम् । नात्यजद्देवपृष्ठं तु दानवो बलदर्पितः

అప్పుడు దేవుడు స్వర్గానికి చేరి శక్రుని మందిరానికి వెళ్లెను. కానీ బలగర్వంతో మత్తుడైన దానవుడు దేవుని వెన్నును విడువలేదు.

Verse 31

इन्द्रलोकं परित्यज्य ब्रह्मलोकं गतस्तदा । यत्रयत्र व्रजेद्देवो भयात्सह दिवौकसैः

ఇంద్రలోకాన్ని విడిచి అతడు బ్రహ్మలోకానికి వెళ్లెను. దేవుడు ఎక్కడెక్కడికి వెళ్తాడో అక్కడికి దివౌకసులు భయంతో వెంట వచ్చిరి.

Verse 32

अपश्यत्तत्र तत्रैव पृष्ठे लग्नं तु दानवम् । सर्वांल्लोकान् भ्रमित्वा तु देवो विस्मयमागतः

అక్కడక్కడ దేవుడు తన వెన్నుపై అంటుకున్న దానవుణ్ని చూచెను. సమస్త లోకాలను సంచరించి దేవుడు ఆశ్చర్యానికి లోనయ్యెను.

Verse 33

न स्थानं विद्यते किंचिद्यत्र विश्रम्यते क्षणम् । देवदानवयोस्तत्र युद्धं ज्ञात्वा सुदारुणम्

అక్కడ క్షణమాత్రమైనా విశ్రాంతి పొందగల స్థలం ఏమాత్రం లేదు. దేవులు–దానవుల మధ్య ఆ యుద్ధం అత్యంత ఘోరమని తెలిసి అందరూ కలవరపడ్డారు.

Verse 34

हर्षितात्मा मुनिस्तत्र चिरं नृत्यति नारदः । धन्योऽहमद्य मे जन्म जीवितं च सुजीवितम्

అక్కడ హర్షభరిత హృదయుడైన ముని నారదుడు చాలాసేపు నర్తించాడు. “ఈ రోజు నేను ధన్యుడను; నా జన్మ ధన్యం, నా జీవితం నిజంగా సుజీవితం!” అని పలికాడు.

Verse 35

महान्तं च कलिं दृष्ट्वा संतोषः परमोऽभवत् । देवदानवयोस्तत्र युद्धं त्यक्त्वा च नारदः

ఆ కలహం మహత్తరంగా పెరిగినదాన్ని చూసి నారదునికి పరమ సంతోషం కలిగింది. అక్కడ దేవులు–దానవుల యుద్ధాన్ని విడిచి నారదుడు బయలుదేరాడు.

Verse 36

आजगाम ततो विप्रो यत्र देवो महेश्वरः । दृष्ट्वा देवोऽथ तं विप्रं प्रतिपूज्याब्रवीदिदम्

అనంతరం ఆ బ్రాహ్మణుడు (నారదుడు) మహేశ్వరుడు ఉన్న చోటికి వచ్చాడు. దేవుడు అతన్ని చూసి యథావిధిగా సత్కరించి ఈ మాటలు పలికాడు.

Verse 37

भो नारद मुनिश्रेष्ठ जानीषे केशवं क्वचित् । गत्वा तत्र च शीघ्रं त्वं केशवाय निवेदय

“ఓ నారదా, మునిశ్రేష్ఠా! కేశవుడు ఎక్కడున్నాడో నీకు తెలుసా? అయితే అక్కడికి త్వరగా వెళ్లి ఈ విషయాన్ని కేశవునికి నివేదించు.”

Verse 38

नारद उवाच । देवदानवसिद्धानां गन्धर्वोरगरक्षसाम् । सर्वेषामेव देवेशो हरते ध्रुवमापदम्

నారదుడు పలికెను—దేవులు, దానవులు, సిద్ధులు, గంధర్వులు, నాగులు, రాక్షసులు—అందరికీ దేవేశ్వరుడు నిశ్చయంగా ఆపదను హరిస్తాడు.

Verse 39

असंभाव्यं न वक्तव्यं मनसापि न चिन्तयेत् । ईदृशीं नैव बुध्यामि आपदं च विभो तव

అసంభవమైన మాట పలకరాదు; మనసులోనూ దానిని తలచరాదు. ఓ విభో, నీకు ఇలాంటి ఆపదను నేను ఊహించలేను.

Verse 40

ईश्वर उवाच । गच्छ नारद शीघ्रं त्वं यत्र देवो जनार्दनः । विदितं च त्वया सर्वं यत्कृतं दानवेन तु

ఈశ్వరుడు పలికెను—నారదా, త్వరగా దేవుడు జనార్దనుడు ఉన్న చోటికి వెళ్లు. దానవుడు చేసినదంతా నీకు తెలిసినదే.

Verse 41

अवध्यो दानवो ह्येष सेन्द्रैरपि मरुद्गणैः । गत्वा तु केशवं देवं निवेदय महामुने

ఈ దానవుడు ఇంద్రుడితో కూడిన మరుత్గణాల చేత కూడా అవధ్యుడు. కాబట్టి, ఓ మహామునీ, వెళ్లి దేవ కేశవునికి నివేదించు.

Verse 42

नारद उवाच । न तु गच्छाम्यहं देव सुप्तः क्षीरोदधौ सुखी । केशवः प्रेरणे ह्येषामादेशो दीयतां प्रभो

నారదుడు పలికెను—ఓ దేవా, నేను వెళ్లను; కేశవుడు క్షీరసాగరంలో సుఖంగా శయనించి ఉన్నాడు. వీరందరూ ఆయన ప్రేరణతోనే కదులుతారు; కాబట్టి, ఓ ప్రభో, మీరు ఆజ్ఞ ఇవ్వండి.

Verse 43

मात्रा स्वस्रा दुहित्रा वा राजानं च तथा प्रभुम् । गुरुं चैवादितः कृत्वा शयानं न प्रबोधयेत्

తల్లి, అక్క లేదా కుమార్తె కూడా—అలాగే రాజును గాని ప్రభువును గాని—శయనంలో ఉన్నప్పుడు లేపకూడదు. ముందుగా గురువుకు నమస్కరించి యథోచిత గౌరవం చేసి, శయనిస్తున్న గురువునూ లేపరాదు.

Verse 44

ईश्वर उवाच । यदि क्वचिदगारेषु वह्निरुत्पद्यते महान् । निधनं यान्ति तत्रस्था यद्बुध्येरन्नसूरयः

ఈశ్వరుడు పలికెను—ఏదైనా ఇంటిలో అకస్మాత్తుగా మహా అగ్ని చెలరేగితే, అక్కడ ఉన్నవారు వినాశానికి గురవుతారు; వివేకులు సమయానికి గ్రహించకపోతే.

Verse 45

नारद उवाच । शीघ्रं गच्छ महादेव आत्मानं रक्ष सुप्रभो । गच्छाम्यहं न सन्देहो यत्र देवो जनार्दनः

నారదుడు పలికెను—త్వరగా వెళ్లుము, ఓ మహాదేవా; నిన్ను నీవే రక్షించుకొనుము, ఓ ప్రకాశమయ ప్రభూ. నేను నిస్సందేహంగా దేవుడు జనార్దనుడు (విష్ణువు) ఉన్న చోటుకే వెళ్తాను.

Verse 46

ततो नन्दिमहाकालौ स्तम्भहस्तौ भयानकौ । जघ्नतुर्दानवं तत्र मुद्गरादिभिरायुधैः

అప్పుడు నంది మరియు మహాకాలుడు—భయంకరులు, చేతుల్లో స్తంభాలు పట్టుకొని—అక్కడ ఆ దానవుణ్ని గద మొదలైన ఆయుధాలతో కొట్టి సంహరించారు.

Verse 47

त्रयोऽपि च महाकायाः सप्ततालप्रमाणकाः । न शमो जायते तेषां युध्यतां च परस्परम्

ఆ ముగ్గురూ మహాకాయులు, ఒక్కొక్కరు ఏడు తాళ ప్రమాణ ఎత్తు; పరస్పరం యుద్ధం చేస్తుండగా వారిలో శాంతి ఏమాత్రం కలగలేదు.

Verse 48

ततश्चानन्तरं विप्रोऽगच्छत्तं केशवं प्रति । सुप्तं क्षीरार्णवेऽपश्यच्छेषपर्यङ्कसंस्थितम्

అనంతరం ఆ విప్రుడు కేశవుని వైపు వెళ్లెను. క్షీరసాగరంలో శేషశయ్యపై శయనిస్తున్న ప్రభువును దర్శించెను।

Verse 49

लक्ष्म्या पादयुगं गृह्य ऊरूपरि निवेशितम् । अप्सरोगीयमानं तु भक्त्यानम्य च केशवम्

లక్ష్మీ దేవి ప్రభువు పాదయుగ్మాన్ని పట్టుకొని తన తొడలపై నిలిపెను. అప్సరలు గానం చేస్తుండగా నారదుడు భక్తితో కేశవునికి నమస్కరించెను।

Verse 50

अद्य मे सफलं जन्म जीवितं च सुजीवितम् । उत्थापयस्व देवेशं लक्ष्मि त्वमविशङ्किता

ఈ రోజు నా జన్మ సఫలమైంది, నా జీవితం ధన్యమైంది. హే లక్ష్మీ, సందేహం లేక దేవేశుని మేల్కొలుపుము।

Verse 51

नारदस्य वचः श्रुत्वा पदाङ्गुष्ठं व्यमर्दयत् । नारदस्तिष्ठते द्वारि उत्तिष्ठ मधुसूदन

నారదుని మాటలు విని ఆమె ప్రభువు పాదాంగుష్ఠాన్ని మర్దించెను. ‘ద్వారమున నారదుడు నిలిచియున్నాడు—లేచిరా, హే మధుసూదన!’

Verse 52

देवोऽपि नारदं दृष्ट्वा परं हर्षमुपागतः । स्वागतं तु मुनिश्रेष्ठ सुप्रभाताद्य शर्वरी

ప్రభువు కూడా నారదుని చూచి పరమ హర్షమొందెను. ‘స్వాగతం మునిశ్రేష్ఠా! ఈ రోజు రాత్రి శుభప్రభాతమై మారింది’ అని పలికెను।

Verse 53

नारद उवाच । अद्य मे सफलं देव प्रभातं तव दर्शनात् । कुशलं च न देवानां शीघ्रमुत्तिष्ठ गम्यताम्

నారదుడు అన్నాడు—హే దేవా! నేడు నీ దర్శనంతో నా ప్రాతఃకాలం సఫలమైంది. కానీ దేవతలకు క్షేమం లేదు; త్వరగా లేచి, మనం వెళ్లాలి.

Verse 54

श्रीविष्णुरुवाच । ब्रह्मा चेन्द्रश्च रुद्रश्च ये चान्ये तु मरुद्गणाः । आपदः कारणं यच्च तत्समाख्यातुमर्हसि

శ్రీ విష్ణువు అన్నాడు—బ్రహ్మ, ఇంద్ర, రుద్ర మరియు ఇతర మరుద్గణాలు—వారికి వచ్చిన ఆపదకు కారణం ఏమిటో నీవు నాకు సమ్యకంగా వివరించవలసినది.

Verse 55

नारद उवाच । दानवेन महातीव्रं तपस्तप्तं सुदारुणम् । रुद्रेण च वरो दत्तो भस्मत्वं मनसेप्सितम्

నారదుడు అన్నాడు—ఒక దానవుడు అత్యంత తీవ్రమైన, భయంకరమైన తపస్సు చేశాడు. అప్పుడు రుద్రుడు అతనికి మనసులో కోరిన వరం ఇచ్చాడు—ఇతరులను భస్మం చేసే శక్తి.

Verse 56

वरदानबलेनैव स देवं हन्तुमर्हति । ईदृशं चेष्टितं ज्ञात्वा नीतो देवोऽमरैः सह

ఆ వరదాన బలంతోనే అతడు దేవునినికూడా హతమార్చగలడు. ఇలాంటి ఉద్దేశం తెలిసి, దేవుని అమరులతో కలిసి అక్కడికి తీసుకువెళ్లారు.

Verse 57

नारदस्य वचः श्रुत्वा जगाम समुनिर्हरिः । दृष्ट्वा देवस्तमीशानं गच्छन्तं दिशमुत्तराम्

నారదుని మాటలు విని హరి—మునిశ్రేష్ఠుడు—ప్రయాణమయ్యాడు. దేవుడు, ఈశానుడు ఉత్తర దిశగా వెళ్లుచున్నాడని చూసి, అతనిని అనుసరించాడు.

Verse 58

दृष्ट्वा देवं च रुद्रोऽथ परिष्वज्य पुनःपुनः । नमस्कृत्य जगन्नाथं देवं च मधुसूदनः

దేవుని దర్శించి రుద్రుడు అతనిని మళ్లీ మళ్లీ ఆలింగనం చేసెను. అనంతరం మధుసూదనుడు (విష్ణువు) జగన్నాథుడు, విశ్వనాథుడు శివునికి నమస్కరించెను.

Verse 59

विष्णुरुवाच । भयस्य कारणं देव कथ्यतां च महेश्वर । देवदानवयक्षाणां प्रेषयेयं यमालयम्

విష్ణువు పలికెను—హే దేవా, హే మహేశ్వరా! ఈ భయానికి కారణం చెప్పుము. దేవులు, దానవులు, యక్షులను యమలోకానికి పంపెదను.

Verse 60

ललाटे च कृतो धर्मो युष्माकं च महेश्वर । छित्त्वा शिरस्तथाङ्गानि इन्द्रियाणि न संशयः

హే మహేశ్వరా! శిక్షావిధాన ధర్మం మీ లలాటంపైనే స్థాపితమై ఉంది—శిరస్సు, అవయవాలు, ఇంద్రియాలు ఛేదించుట; ఇందులో సందేహం లేదు.

Verse 61

ईश्वर उवाच । नास्ति सौख्यं च मूर्खेषु नास्ति सौख्यं च रोगिषु । पराधीनेन सौख्यं तु स्त्रीजिते च विशेषतः

ఈశ్వరుడు పలికెను—మూర్ఖులలో సుఖం లేదు, రోగులలో కూడా సుఖం లేదు. పరాధీనుడికి సుఖం ఉండదు—ప్రత్యేకించి స్త్రీవశుడైనవానికి.

Verse 62

स्त्रीजितेन मया विष्णो वरो दत्तस्तु दानवे । यस्य मूर्ध्नि न्यसेत्पाणिं स भवेद्भस्मपुंजवत्

హే విష్ణో! స్త్రీవశుడనై నేను ఆ దానవునికి వరమిచ్చితిని—అతడు ఎవరి శిరస్సుపై చేయి ఉంచునో, వారు భస్మరాశివలె అవుదురు.

Verse 63

अजेयश्चामरश्चैव मया ह्युक्तः स केशव । हन्तुमिच्छति मां पाप उपायस्तव विद्यते

ఓ కేశవా, నేను అతన్ని అజేయుడు మరియు అమరుడు అని ప్రకటించాను. ఆ పాపాత్ముడు ఇప్పుడు నన్నే చంపాలనుకుంటున్నాడు; నీ దగ్గర ఏదైనా ఉపాయం ఉంటే చెప్పు.

Verse 64

विष्णुरुवाच । गच्छन्तु अमराः सर्वे युष्माभिः सह शङ्कर । उपायं सर्जयाम्यद्य वधार्थं दानवस्य च

విష్ణువు పలికెను: "ఓ శంకరా, దేవతలందరూ నీతో వెళ్ళుదురు గాక. ఆ దానవుని వధించడానికి నేడు నేను ఒక ఉపాయాన్ని సృష్టిస్తాను."

Verse 65

रेवायाश्च तटे तिष्ठ देव त्वममरैः सह । कालक्षेपो न कर्तव्यो गम्यतां त्वरितं प्रभो

"ఓ దేవా, నీవు దేవతలతో కలిసి రేవా నదీ తీరంలో ఉండుము. ఆలస్యం చేయవద్దు, ఓ ప్రభూ, త్వరగా వెళ్ళండి."

Verse 66

दक्षिणा यत्र गङ्गा च रेवा चैव महानदी । यत्रयत्र च दृश्येत प्राची चैव सरस्वती

ఎక్కడైతే దక్షిణ గంగ మరియు మహానది రేవా ఉన్నాయో, ఎక్కడైతే తూర్పున ప్రవహించే సరస్వతి కనిపిస్తుందో.

Verse 67

। अध्याय

ఇక్కడ అధ్యాయము ముగిసింది.

Verse 68

सप्तजन्मकृतं पापं नश्यते नात्र संशयः । एतत्तीर्थं महापुण्यं सर्वपातकनाशनम्

ఏడు జన్మల్లో చేసిన పాపం నశిస్తుంది—ఇందులో సందేహం లేదు. ఈ తీర్థం మహాపుణ్యకరం, సమస్త పాతకనాశకం.

Verse 69

गम्यतां तत्र देवेश लुङ्केशं त्वं सहामरैः । विष्णोस्तु वचनादेव प्रविष्टो ह्रदमुत्तमम्

హే దేవేశా! అమరులతో కలిసి నీవు అక్కడ లుంకేశుని వద్దకు వెళ్లుము. విష్ణువు వచనమాత్రంతోనే అతడు ఆ ఉత్తమ హ్రదంలో ప్రవేశించాడు.

Verse 70

रतिं सुमहतीं चक्रे सह तत्र मरुद्गणैः । ततश्चानन्तरं देवो मायां कृत्वा ह्यनेकधा

అక్కడ అతడు మరుద్గణాలతో కలిసి అత్యంత మహత్తరమైన రతి (ఆనందం) అనుభవించాడు. ఆపై దేవుడు అనేక విధాల మాయలను సృష్టించాడు.

Verse 71

वसन्तमासं संसृज्य उद्यानवनशोभितम् । अशोकैर्बकुलैश्चैव ब्रह्मवृक्षैः सुशोभनैः

అతడు వసంత ఋతువును సృష్టించి, ఆ స్థలాన్ని ఉద్యానవనాలతో అలంకరించాడు—అశోక, బకుల మరియు సుందర బ్రహ్మవృక్షాలతో.

Verse 72

श्रीवृक्षैश्च कपित्थैश्च शिरीषैर्राजचम्पकैः । श्रीफलैश्च तथा तालैः कदम्बोदुम्बरैस्तथा

అది శ్రీవృక్షాలు, కపిత్థాలు, శిరీషాలు, రాజచంపకాలు; శ్రీఫలాలు, తాళవృక్షాలు; అలాగే కదంబ, ఉదుంబర వృక్షాలతో శోభిల్లింది.

Verse 73

अश्वत्थादिद्रुमैश्चैव नानावृक्षैरनेकशः । नानापुष्पैः सुगन्धाढ्यैर्भ्रमरैश्च निनादितम्

అక్కడ అశ్వత్థాది ద్రుమములతో పాటు అనేక విధాల వృక్షాలు విరివిగా ఉన్నాయి. నానావిధ సుగంధ పుష్పాలతో అది పరిపూర్ణమై, భ్రమరాల మధుర గుంజనతో నినదించుచుండెను.

Verse 74

तस्मिन्मध्ये महावृक्षो न्यग्रोधश्च सुशोभनः । बहुपक्षिसमायुक्तः कोकिलारावनादितः

దాని మధ్యలో ఒక మహావృక్షము—అత్యంత శోభాయమానమైన న్యగ్రోధము (వటవృక్షము)—నిలిచియుండెను. అనేక పక్షులతో నిండిన అది కోకిలల కూయుటచే మధురంగా నినదించెను.

Verse 75

कृष्णेन च कृतं तस्मिन्कन्यारूपं च तत्क्षणात् । न तस्याः सदृशी कन्या त्रैलोक्ये सचराचरे

అదే క్షణంలో శ్రీకృష్ణుడు అక్కడ ఒక కన్యారూపమును సృష్టించెను. చరాచరములతో కూడిన త్రిలోకమందు ఆమెకు సమానమైన కన్య మరెవ్వరూ లేరు.

Verse 76

अन्याश्च कन्यकाः सप्त सुरूपाः शुभलोचनाः । दिव्यरूपधराः सर्वा दिव्याभरणभूषिताः

మరియు ఇంక ఏడు కన్యలు ఉన్నారు—సురూపిణులు, శుభనేత్రాలు కలవారు. వారు అందరూ దివ్యరూపధారిణులు, దివ్యాభరణాలతో అలంకృతులు.

Verse 77

पुमांसमभिकाङ्क्षन्त्यो यद्येकः कामयेत्स्त्रियः । मौक्तिकैर्रत्नमाणिक्यैर्वैडूर्यैश्च सुशोभनैः

ఒక పురుషుడు, పురుషుని కోరుకొనుచున్న స్త్రీలను యది కామించునో, వారు మౌక్తికములు, రత్నమాణిక్యములు మరియు ప్రకాశించే వైడూర్యములతో (లహసునియా) సుశోభితులై కనిపించిరి.

Verse 78

कामहारैश्च वंशैश्च बद्धो हिन्दोलकः कृतः । आरूढाश्च महाकन्या गायन्ते सुस्वरं तदा

కామోద్దీపక హారములతోను వెదురు దండలతోను బిగించి ఊయల నిర్మించబడెను. అప్పుడు మహాకన్యలు దానిపై ఎక్కి మధుర సుస్వరాలతో గానము చేసిరి.

Verse 79

मारुतः शीतलो वाति वनं स्पृष्ट्वा सुशोभनम् । वातेन प्रेरितो गन्धो दानवो घ्राणपीडितः

శీతల మారుతము సుందర వనాన్ని తాకుతూ వీచెను. ఆ గాలిచే ప్రేరితమైన సువాసన దానవుని చేరి అతని ఘ్రాణాన్ని మత్తెక్కించెను.

Verse 80

ततः कुसुमगन्धेन विस्मयं परमं गतः । आघ्राय चेदृशं पुण्यं न दृष्टं न श्रुतं मया

అప్పుడు పుష్పసుగంధముచే అతడు పరమ విస్మయమునకు చేరెను. “ఇలాంటి పుణ్యసువాసనను ఆఘ్రాయించి నేను ఎప్పుడూ చూడలేదు, వినలేదు” అని అన్నాడు.

Verse 81

वने चिन्तयतः किंचिद्ध्वनिगीतं सुशोभनम् । गीतस्य च ध्वनिं श्रुत्वा मोहितो मायया हरेः

వనములో ఆలోచించుచుండగా ఒక సుందరమైన గీతధ్వని వినబడెను. ఆ గాననాదాన్ని విని అతడు హరి మాయచే మోహితుడయ్యెను.

Verse 82

व्याधस्यैव महाकूटे पतन्ति च यथा मृगाः । कालस्पृष्टस्तथा कृष्णे पतितश्च नराधिप

హే నరాధిపా! వేటగాడి మహా వలలో జింకలు పడినట్లు, అలాగే కాలస్పర్శచే అతడు కృష్ణుని యుక్తిలో పడిపోయెను.

Verse 83

दृष्ट्वा कन्यां च तां दैत्यो मूर्च्छया पतितो भुवि । पतितेन तु दृष्टैका कन्या वटतले स्थिता

ఆ కన్యను చూసి దైత్యుడు మూర్ఛిల్లి నేలమీద పడిపోయాడు. పడిపోయిన స్థితిలో, మర్రిచెట్టు కింద నిలబడి ఉన్న ఒక కన్యను చూశాడు.

Verse 84

आस्यं दृष्ट्वा तु नारीणां पुनः कामेन पीडितः । गृहीत्वा हेमदण्डं तु तां पातयितुमिच्छति

స్త్రీల ముఖాలను చూసి అతడు మళ్ళీ కామంతో పీడితుడయ్యాడు. బంగారు దండాన్ని తీసుకుని ఆమెను పడగొట్టాలని అనుకున్నాడు.

Verse 85

कन्योवाच । मा मानुस्पर्शयत्वं हि कुमार्यहं कुलोत्तम । भो मुञ्च मुञ्च मां शीघ्रं यावद्गच्छाम्यहं गृहम्

కన్య పలికెను - ఓ కులోత్తమా! నన్ను తాకవద్దు, నేను అవివాహితను. నన్ను త్వరగా వదిలిపెట్టు, వదిలిపెట్టు, నేను ఇంటికి వెళ్ళాలి.

Verse 86

दानव उवाच । अहं विवाहमिच्छामि त्वया सह सुशोभने । भूपृष्ठे सकले राज्ञी भवस्येवं न संशयः

దానవుడు పలికెను - ఓ సుందరీ! నేను నిన్ను వివాహం చేసుకోవాలనుకుంటున్నాను. నీవు సమస్త భూమండలానికి రాణివి అవుతావు, ఇందులో సందేహం లేదు.

Verse 87

कन्योवाच । पिता रक्षति कौमार्ये भर्ता रक्षति यौवने । पुत्रो रक्षति वृद्धत्वे न स्त्री स्वातन्त्र्यमर्हति

కన్య పలికెను - బాల్యంలో తండ్రి రక్షిస్తాడు, యవ్వనంలో భర్త రక్షిస్తాడు, వృద్ధాప్యంలో కుమారుడు రక్షిస్తాడు; స్త్రీ స్వాతంత్ర్యానికి అర్హురాలు కాదు.

Verse 88

न स्वातन्त्र्यं ममैवास्ति उत्पन्नाहं महत्कुले । याच्यस्तु मत्पिता भ्राता मातापि हि तथैव च

నాకు స్వతంత్రం లేదు; నేను మహత్తర కులంలో జన్మించాను. కాబట్టి నా తండ్రిని, అన్నను, అలాగే నా తల్లినీ కూడా ప్రార్థించి అడగాలి.

Verse 89

दानव उवाच । यदि मां नेच्छसे त्वद्य स्वातन्त्र्यं नावलम्बसे । ममापि च तदा हत्या सत्यं च शुभलोचने

దానవుడు అన్నాడు—నేడు నన్ను నీవు కోరుకోక, నీ స్వాతంత్ర్యాన్ని ఆశ్రయించకపోతే, నా వైపున కూడా హత్య జరుగుతుంది; ఓ శుభలోచనే, ఇది సత్యం.

Verse 90

कन्योवाच । विश्वासो नैव कर्तव्यो यादृशे तादृशे नरे । नराः स्त्रीषु विचित्राश्च लम्पटाः काममोहिताः

కన్య చెప్పింది—నీ వంటి మనిషిపై విశ్వాసం పెట్టకూడదు. పురుషులు స్త్రీల విషయంలో విచిత్రులు—లంపటులు, కామమోహితులు.

Verse 91

परिणीय तु मां त्वं हि भुङ्क्ष्व भोगान्मया सह । जन्मनाशो भवेत्पश्चान्न त्वं नान्यो भवेन्मम

ముందుగా విధివిధానంగా నన్ను వివాహం చేసుకో; ఆపై నాతో కలిసి భోగాలను అనుభవించు. తరువాత ప్రాణనాశం జరిగినా, నాకు నీవు (దూషకుడిగా) గానీ, మరెవ్వరూ గానీ ఉండకూడదు.

Verse 92

ब्राह्मणी क्षत्रिणी वैशी शूद्री यावत्तथैव च । द्वितीयो न भवेद्भर्ता एकाकी चेह जन्मनि

బ్రాహ్మణి, క్షత్రిణి, వైశ్య, శూద్రి—ఎవరైనా సరే; ఈ జన్మలో రెండవ భర్త ఉండకూడదు, ఒక్క భర్తకే నిష్ఠగా ఉండాలి.

Verse 93

दानव उवाच । यत्त्वया गदितं वाक्यं तन्मया धारितं हृदि । प्रत्ययं मे कुरुष्वाद्य यत्ते मनसि रोचते

దానవుడు అన్నాడు—నీవు పలికిన వాక్యాన్ని నేను హృదయంలో నిలుపుకున్నాను. ఈ రోజు నాకు నిశ్చయం కలిగించు; నీ మనసుకు నచ్చినదే చేయుము.

Verse 94

कन्योवाच । जानीष्व गोपकन्यां मां क्रीडामि सखिभिः सह । अस्मत्कुलेषु यद्दिव्यं तत्कुरुष्व यथाविधि

కన్య చెప్పింది—నన్ను గోపకన్యగా తెలుసుకో; నేను సఖులతో కలిసి క్రీడిస్తాను. మా కులాలలో ఉన్న దివ్యాచారం ఏదైతే ఉందో, దానిని విధివిధానంగా చేయుము.

Verse 95

न तद्दिव्यं कुलेऽस्माकं विषं कोशं न तत्तुला । गोपान्वयेषु सर्वेषु हस्तः शिरसि दीयते

మా కులంలో అలాంటి ‘అద్భుతం’ లేదు—విషభాండారం లేదు, అటువంటి తూకపు త్రాసు లేదు. గోప వంశంలోని ప్రతి కులంలో శిరస్సుపై చేయి ఉంచుతారు (ఆశీర్వాదంగా).

Verse 96

कामान्धेनैव राजेन्द्र निक्षिप्तो मस्तके करः । तत्क्षणाद्भस्मसाद्भूतो दग्धस्तृणचयो यथा

హే రాజేంద్రా! కామాంధుడై అతడు శిరస్సుపై చేయి ఉంచాడు; అదే క్షణంలో భస్మమైపోయాడు—అగ్నికి తృణరాశి దగ్ధమై భస్మమయ్యేలా.

Verse 97

केशवोपरि देवैस्तु पुष्पवृष्टिः शुभा कृता । हृष्टाः सर्वेऽगमन्देवाः स्वस्थानं विगतज्वराः

అప్పుడు దేవతలు కేశవునిపై మంగళకరమైన పుష్పవృష్టి చేశారు. అందరు దేవులు హర్షించి, వ్యథ తొలగి, తమ తమ ధామాలకు తిరిగి వెళ్లారు.

Verse 98

क्षीरोदं केशवो गच्छत्कालपृष्ठे निपातिते । य इदं शृणुयाद्भक्त्या चरितं दानवस्य च

దానవుడు పడగొట్టబడినప్పుడు కేశవుడు క్షీరసాగరానికి వెళ్లెను. ఎవడు భక్తితో ఈ దానవచరిత్రను శ్రవణం చేయునో…

Verse 99

स जयी जायते नित्यं शङ्करस्य वचो यथा । एतस्मात्कारणाद्राजंल्लिङ्गेश्वरमिति श्रुतम्

శంకరుని వచనమువలె అతడు నిత్యము జయుడై జన్మించును. ఈ కారణముచేత, ఓ రాజా, ఇది ‘లింగేశ్వర’మని ప్రసిద్ధి పొందెను.

Verse 100

लीनं च पातकं यस्मात्स्नानमात्रेण नश्यति । त्वगस्थि शोणितं मांसं मेदःस्नायुस्तथैव च

అక్కడ స్నానమాత్రముచేతనే లోనైన పాపము నశించును—చర్మం, ఎముక, రక్తం, మాంసం, కొవ్వు, నాడులు మొదలైనవాటిలో ఉన్నదైనా.

Verse 101

मज्जाशुक्रगतं पापं नश्यते जन्मकोटिजम् । लुङ्केश्वरे महाराज तोयं पिबति भक्तितः

మజ్జా మరియు శుక్రంలో నిలిచిన, కోట్ల జన్మల పాపముకూడా—ఓ మహారాజా—లుంకేశ్వరంలో భక్తితో జలము పానము చేయుటచేత నశించును.

Verse 102

त्रिभिः प्रसृतिमात्राभिः पापं याति सहस्रधा । विशेषेण चतुर्दश्यामुभौ पक्षौ तु चाष्टमी

కేవలం మూడు అంజలి-ప్రమాణములచేత పాపము సహస్రధా ఛిన్నమగును—ప్రత్యేకంగా చతుర్దశి (ఉభయ పక్షములలో) మరియు అష్టమి దినమున కూడా.

Verse 103

उपोष्य यो नरो भक्त्या पित्ःणां पाण्डुनन्दन । उद्धृतास्तेन ते सर्वे नारकीयाः पितामहाः

హే పాండునందన! పితృదేవతల నిమిత్తం భక్తితో ఉపవాసం చేసే మనుష్యుని వల్ల, నరకస్థితిలో పడినవారైనా ఆ పితామహులందరూ उद्धరింపబడుదురు।

Verse 104

काकिणीं चैव यो दद्याद्ब्राह्मणे वेदपारगे । तेन दानफलं सर्वं कुरुक्षेत्रादिकं च यत्

వేదపారగుడైన బ్రాహ్మణునికి కాకిణీ మాత్రమైనా దానం చేసే వాడు, సమస్త దానఫలాన్ని పొందును—కురుక్షేత్రాది పుణ్యక్షేత్రాల పుణ్యమూ అందులోనే।

Verse 105

प्राप्तं तु नान्यथा राजञ्छङ्करो वदते त्विदम् । स्पर्शलिङ्गमिदं राजञ्छङ्करेण तु निर्मितम्

హే రాజా! ఇది నిజమే, ఇతరథా కాదు—స్వయంగా శంకరుడే ఇలా ప్రకటిస్తున్నాడు। హే రాజా! ఇది శంకరునిచే నిర్మితమైన స్పర్శలింగము।

Verse 106

स्पर्शमात्रे मनुष्याणां रुद्रवासोऽभिजायते । तेन दानफलं सर्वं कुरुक्षेत्रादिकं च यत्

దీనిని కేవలం స్పర్శించుట మాత్రముచేత మనుష్యులకు రుద్రలోకవాసం కలుగును; దానివల్ల సమస్త దానఫలమును, కురుక్షేత్రాది పుణ్యమును కూడా పొందుదురు।

Verse 107

एतस्मात्कारणाद्राजंल्लोकपालाश्च रक्षकाः । दुर्गा च रक्षणे सृष्टा चतुर्हस्तधरा शुभा

ఈ కారణముచేత, హే రాజా, లోకపాలులు రక్షకులుగా నియమింపబడ్డారు; రక్షణార్థం దుర్గాదేవి కూడా సృష్టింపబడింది—శుభమయి, చతుర్హస్తధారిణి।

Verse 108

धनदो लोकपालेशो रक्षकश्चेश्वरस्य च । रक्षति च सदा कालं ग्रहव्यापाररूपतः

ధనదుడు (కుబేరుడు) లోకపాలకులలో అధిపతి, పరమేశ్వరునికీ రక్షకుడు; గ్రహవ్యాపారరూపంగా నిత్యం కాలాన్ని కాపాడుతాడు.

Verse 109

पुत्रभ्रातृसमारूपैः स्वामिसम्बन्धरूपिभिः । लङ्केश्वरं च राजेन्द्र देवैर्नाद्यापि मुच्यते

హే రాజేంద్రా! పుత్రత్వం, భ్రాతృత్వంలాంటి స్వామి-సంబంధ బంధనాలతో బద్ధుడైన లంకేశ్వరుణ్ని దేవతలు నేటికీ విడిపించరు.