Adhyaya 24

Mantra 1

अश्व॑स्तूप॒रो गो॑मृ॒गस्ते प्रा॑जाप॒त्याः कृ॒ष्णग्री॑व आग्ने॒यो र॒राटे॑ पु॒रस्ता॑त्सारस्व॒ती मे॒ष्यधस्ता॒द्धन्वो॑राश्वि॒नाव॒धोरा॑मौ बा॒ह्वोः सौ॑मापौ॒ष्णः श्या॒मो नाभ्या॑ᳪ सौर्यया॒मौ श्वे॒तश्च॑ कृ॒ष्णश्च॑ पा॒र्श्वयो॑स्त्वा॒ष्ट्रौ लो॑म॒शस॑क्थौ स॒क्थ्योर्वा॑य॒व्य॒: श्वे॒तः पुच्छ॒ इन्द्रा॑य स्वप॒स्या॒य वे॒हद्वै॑ष्ण॒वो वा॑म॒नः

కుబ్బరపృష్ఠముగల అశ్వము, గో–మృగ వర్ణమువలె—ఇవి నీకు ప్రజాపతి భాగములు. కృష్ణగ్రీవము (నల్ల మెడగలది) అగ్నిదే; లలాటమున, పూర్వదిశ ముందుభాగమున. దవడల క్రిందనున్న మేషీ (ఆడ గొర్రె) సరస్వతీదే. భుజముల వద్ద క్రిందనున్న రెండు మేషములు (అధోరామౌ) అశ్వినులవి. నాభియందున్న శ్యామము సోమ–పూషణులది. సౌర్యమైన రెండు (యామౌ)—శ్వేతమూ కృష్ణమూ—పార్శ్వములలో. త్వష్టృదే లోమశ సక్థములు (రోమముగల తొడలు); సక్థ్యములలో వాయవ్యమైన శ్వేతము. పుచ్ఛము ఇంద్రునికై—స్వపస్యా (సేవ/సత్కర్మ) కొరకు. వేహద్ వైష్ణవము; వామనమును.

Mantra 2

रोहि॑तो धू॒म्ररो॑हितः क॒र्कन्धु॑रोहित॒स्ते सौ॒म्या ब॒भ्रुर॑रु॒णब॑भ्रु॒: शुक॑बभ्रु॒स्ते वा॑रु॒णाः शि॑ति॒रन्ध्रो॒ऽन्यत॑: शितिरन्ध्रः सम॒न्तशि॑तिरन्ध्र॒स्ते सा॑वि॒त्राः शि॑तिबा॒हुर॒न्यत॑: शितिबाहु सम॒न्तशि॑तिबाहु॒स्ते बा॑र्हस्प॒त्याः पृष॑ती क्षु॒द्रपृ॑षती स्थू॒लपृ॑षती॒ ता मै॑त्रावरु॒ण्य॒:

రోహితము, ధూమ్ర-రోహితము, కర్కంధు-రోహితము—ఇవి సోమునకు (సౌమ్య) చెందినవి. బభ్రు, అరుణ-బభ్రు, శుక-బభ్రు—ఇవి వరుణునకు (వారుణ) చెందినవి. శితిరంధ్రము—ఒక వైపు; శితిరంధ్రము—మరొక వైపు; సమంతశితిరంధ్రము (చుట్టూ తెల్ల రంధ్ర/మచ్చలుగలది)—ఇవి సవితృకు (సావిత్ర) చెందినవి. శితిబాహువు—ఒక వైపు; శితిబాహువు—మరొక వైపు; సమంతశితిబాహువు (చుట్టూ తెల్ల చేతులు/గీతలుగలది)—ఇవి బార్హస్పత్య (బృహస్పతికి) చెందినవి. పృషతీ, క్షుద్రపృషతీ, స్థూలపృషతీ—అవి మైత్రావరుణ్య (మిత్ర–వరుణ)వి.

Mantra 3

शु॒द्धवा॑लः स॒र्वशु॑द्धवालो मणि॒वाल॒स्त आ॑श्वि॒नाः श्येत॑: श्येता॒क्षो॒ऽरु॒णस्ते रु॒द्राय॑ पशु॒पत॑ये क॒र्णा या॒मा अ॑वलि॒प्ता रौ॒द्रा नभो॑रूपाः पार्ज॒न्याः

శుద్ధవాలము (శుద్ధ తోకగలది), సర్వశుద్ధవాలము (సర్వథా శుద్ధ తోకగలది), మణివాలము (మణి-తోకగలది)—ఇవి అశ్వినులకు చెందినవి. శ్వేతము, శ్వేతాక్షము (తెల్ల కన్నులది), అరుణము—ఇవి రుద్రుడు, పశుపతి కొరకు. కర్ణచిహ్నితము, యామచిహ్నితము, అవలిప్తము (లేపిత/మలిన)—ఇవి రౌద్ర (రుద్రునకు చెందిన)వి. నభోరూపములు (ఆకాశరూప) పార్జన్య (పర్జన్యునకు చెందిన)వి.

Mantra 4

पृश्नि॑स्तिर॒श्चीन॑पृश्निरू॒र्ध्वपृ॑श्नि॒स्ते मा॑रु॒ताः फ॒ल्गूर्लो॑हितो॒र्णी प॑ल॒क्षी ताः सा॑रस्व॒त्य॒: प्लीहा॒कर्ण॑: शुण्ठा॒कर्णो॑ऽध्यालोह॒कर्ण॒स्ते त्वा॒ष्ट्राः कृ॒ष्णग्री॑वः शिति॒कक्षो॑ऽञ्जिस॒क्थस्त ऐ॑न्द्रा॒ग्नाः कृ॒ष्णाञ्जि॒रल्पा॑ञ्जिर्म॒हाञ्जि॒स्त उ॑ष॒स्या॑:

చిత్తడిగలది, తిర్యక్-చిత్తడిగలది, ఊర్ధ్వ-చిత్తడిగలది—ఇవి మరుతులకు (సమర్పితాలు). ఫల్గు (మసక), లోహిత-ఊర్ణీ (ఎర్రని రోమ/ఉలిగలది), పలక్షీ (చిత్తడిగలది)—ఇవి సరస్వతికి. ప్లీహా-కర్ణ (ప్లీహంలాంటి చెవులుగలది), శుణ్ఠా-కర్ణ (కత్తిరించిన/వాలిన చెవులుగలది), అధ్యా-లోహ-కర్ణ (అత్యంత ఎర్ర చెవులుగలది)—ఇవి త్వష్టృకు. కృష్ణ-గ్రీవ (నల్ల మెడగలది), శితి-కక్ష (తెల్ల భుజములుగలది), అంజి-సక్థ (ప్రకాశించే తొడలుగలది)—ఇవి ఇంద్ర-అగ్నికి; అల్ప-అంజి (తక్కువ కాంతిగలది) మరియు మహా-అంజి (మిక్కిలి కాంతిగలది)—ఇవి ఉషస్యా (ఉషా-దేవ్యులకు).

Mantra 5

शि॒ल्पा वै॑श्वदे॒व्यो रोहि॑ण्य॒स्त्र्यव॑यो वा॒चेऽवि॑ज्ञाता॒ अदि॑त्यै॒ सरू॑पा धा॒त्रे व॑त्सत॒र्यो दे॒वानां॒ पत्नी॑भ्यः

శిల్పా (సువ్యవస్థిత/సురూప) వైశ్వదేవ్యః—సర్వదేవులకు; రోహిణ్యః (ఎర్రటి) మరియు త్ర్యవయః (త్రివిధ అవయవములుగలవి). అవిజ్ఞాతా (గుర్తింపబడని) వాక్ (వాణి)కు; సరూపా (సమానరూప) అదితికి; వత్సతర్యః (దూడతో/దూడను ధరించినవి) ధాత్రుకు; మరియు దేవానాం పత్నీభ్యః (దేవపత్నీ దేవ్యులకు) (సమర్పితాలు).

Mantra 6

कृ॒ष्णग्री॑वा आग्ने॒याः शि॑ति॒भ्रवो॒ वसू॑ना॒ᳪ रोहि॑ता रु॒द्राणा॑ᳪ श्वे॒ता अ॑वरो॒किण॑ आदि॒त्यानां॒ नभो॑रूपाः पार्ज॒न्याः

అగ్నికి చెందినవి కృష్ణగ్రీవ (నల్లని మెడ కలవి); వసువులకు చెందినవి శితిభ్రు (ప్రకాశ/ధవళ భ్రూవులు కలవి); రుద్రులకు చెందినవి రోహిత (ఎర్రటి వర్ణం కలవి); ఆదిత్యులకు చెందినవి శ్వేత, అవరోకిణ్ (క్రింద భాగంలో గీత/మచ్చ కలవి) అయినవి; పర్జన్యునకు చెందినవి నభోరూప (ఆకాశ-స్వరూప) కలవి.

Mantra 7

उ॒न्न॒त ऋ॑ष॒भो वा॑म॒नस्त ऐ॑न्द्रवैष्ण॒वा उ॑न्न॒तः शि॑तिबा॒हुः शि॑तिपृ॒ष्ठस्त ऐ॑न्द्राबार्हस्प॒त्याः शुक॑रूपा वाजि॒नाः क॒ल्माषा॑ आग्निमारु॒ताः श्या॒माः पौ॒ष्णा:

ఉన్నత, ఋషభ (ఎద్దు) మరియు వామన—ఇవి ఐంద్ర-వైష్ణవ (ఇంద్ర-విష్ణువులకు చెందినవి); ఉన్నత, శితిబాహు (ధవళ భుజాలు కలవి), శితిపృష్ట (ధవళ వెన్ను కలవి)—ఇవి ఐంద్రా-బార్హస్పత్య (ఇంద్ర-బృహస్పతికి చెందినవి); శూకరరూప (వరాహ-స్వరూప) వాజిన (వేగవంత/బలవంత) అవుతాయి; కల్మాష (చిత్తర/మచ్చల) అగ్ని-మారుత (అగ్ని మరియు మరుతులకు చెందినవి); శ్యామ (గాఢవర్ణ) పౌష్ణ (పూషణునకు చెందినవి).

Mantra 8

एता॑ ऐन्द्रा॒ग्ना द्वि॑रू॒पा अ॑ग्नीषो॒मीया॑ वाम॒ना अ॑न॒ड्वाह॑ आग्नावैष्ण॒वा व॒शा मै॑त्रावरु॒ण्योऽन्यत॑एन्यो मै॒त्र्य॒:

ఇవి ఐంద్రా-ఆగ్న (ఇంద్రుడు మరియు అగ్నికి చెందిన) ద్విరూప (రెండు రూపాల) కలవి; అగ్నీషోమీయ (అగ్ని మరియు సోమునకు చెందిన) వామన (చిన్నకాయ) కలవి; అనడ్వాహ్ (నూగు/హలము మోయు ఎద్దు) ఆగ్నా-వైష్ణవ (అగ్ని మరియు విష్ణువుకు చెందినది); వశా (బంజరు/పాలు ఇవ్వని ఆవు) మైత్రా-వరుణ్య (మిత్రుడు మరియు వరుణునకు) కోసం; మరియు ‘అన్యత-ఎన్య’ (వేరే రూపమున్నది) మైత్ర్య (మిత్రునకు) కోసం.

Mantra 9

कृ॒ष्णग्री॑वा आग्ने॒या ब॒भ्रव॑: सौ॒म्याः श्वे॒ता वा॑य॒व्या अवि॑ज्ञाता॒ अदि॑त्यै॒ सरू॑पा धा॒त्रे व॑त्सत॒र्यो॒ दे॒वानां॒ पत्नी॑भ्यः

కృష్ణగ్రీవాలు (నల్ల గొంతు గలవి) అగ్నికి; బభ్రవః (గోధుమ/గోధుమరంగు) సోమునికి; శ్వేతాలు వాయువుకు; అవిజ్ఞాతాలు (గుర్తించబడనివి) అదితికి; సరూపాలు (ఒకే రూపమున్నవి) ధాత్రుకు; మరియు వత్సతర్యః (దూడను కనే ఆడవి) దేవానాం పత్నీభ్యః (దేవతల భార్యలకు) చెందును.

Mantra 10

कृ॒ष्णा भौ॒मा धू॒म्रा आ॑न्तरि॒क्षा बृ॒हन्तो॑ दि॒व्याः श॒बला॑ वैद्यु॒ताः सि॒ध्मास्ता॑र॒काः

కృష్ణాలు భౌమాలు (భూమిసంబంధమైనవి); ధూమ్రాలు ఆంతరిక్షాలు (మధ్యలోకసంబంధమైనవి); బృహంతః దివ్యాః (మహత్తరమైన స్వర్గీయాలు); శబలాః వైద్యుతాః (చిత్రవర్ణములు—విద్యుత్సంబంధమైనవి); సిధ్మాః తారకాః (బిందువుల/మచ్చలతో—నక్షత్రసంబంధమైనవి)।

Mantra 11

धू॒म्रान्व॑स॒न्तायाल॑भते श्वे॒तान्ग्री॒ष्माय॑ कृ॒ष्णान्व॒र्षाभ्यो॑ऽरु॒णाञ्छ॒रदे॒ पृष॑तो हेम॒न्ताय॑ पि॒शङ्गा॒ञ्छिशि॑राय

ధూమ్రవర్ణ (పశువు/యాగపశువు) వసంతానికి గ్రహించబడుతుంది; శ్వేతం గ్రీష్మానికి; కృష్ణం వర్షాకాలానికి; అరుణం శరదృతువుకు; పృషత్ (చిత్తడిగలది) హేమంతానికి; పిశంగం (పసుపు-గోధుమ/తామ్రవర్ణం) శిశిరానికి।

Mantra 12

त्र्यव॑यो गाय॒त्र्यै पञ्चा॑वयस्त्रि॒ष्टुभे॑ दित्य॒वाहो॒ जग॑त्यै त्रिव॒त्सा अ॑नु॒ष्टुभे॑ तुर्य॒वाह॑ उ॒ष्णिहे॑

గాయత్రీ ఛందస్సుకు త్ర్యవయ (మూడు-అంగ/మూడు-వయస్సు గల) (పశువులు); త్రిష్టుభ్‌కు పంచావయ (ఐదు-అంగ/ఐదు-వయస్సు గల); జగతీకి ‘దిత్యవాహ’ (దిన-వాహక); అనుష్టుభ్‌కు త్రివత్స (మూడు సంవత్సరాల); ఉష్ణిహ్‌కు ‘తుర్యవాహ’ (నాల్గవ-వాహక)।

Mantra 13

प॒ष्ठ॒वाहो॒ वि॒राज॑ उ॒क्षाणो॑ बृह॒त्या ऋ॑ष॒भाः क॒कुभे॑ऽन॒ड्वाह॑: प॒ङ्क्त्यै धे॒नवो॑ऽतिच्छन्दसे

విరాజ్‌కు ‘పష్ఠవాహ’ (వెనుక/పিঠ-వాహక); బృహతీకి ఉక్షాణ (ఎద్దులు); కకుభ్‌కు ఋషభ (మంద-నాయక/శ్రేష్ఠ వృషభ); పంక్తికి అనడ్వాహ (యోక-ధారి/హల-వాహక ఎద్దు); అతిచ్ఛందస్‌కు ధేనువు (పాలు ఇచ్చే ఆవులు)।

Mantra 15

कृ॒ष्णग्री॑वा आग्ने॒या ब॒भ्रव॑: सौ॒म्या उ॑पध्व॒स्ताः सा॑वि॒त्रा व॑त्सत॒र्य॒: सारस्व॒त्य॒: श्या॒माः पौ॒ष्णाः पृश्न॑यो मारु॒ता ब॑हुरू॒पा वै॑श्वदे॒वा व॒शा द्या॑वापृथि॒वीया॑: ।। १ ४ ।। उ॒क्ताः स॑ञ्च॒रा एता॑ ऐन्द्रा॒ग्नाः कृ॒ष्णाः वा॑रु॒णाः पृश्न॑यो मारु॒ताः का॒यास्तू॑प॒राः

కృష్ణగ్రీవా (నల్ల గొంతు గలవి) ఆగ్నేయ; బభ్రవ (గోధుమ/గోధుమరంగు) సౌమ్య; ఉపధ్వస్తా సావిత్ర; వత్సతర్య సారస్వత్య; శ్యామ (గాఢవర్ణ) పౌష్ణ; పృశ్ని (చిత్తర/మచ్చల) మారుత; బహురూప (అనేక వర్ణాల) వైశ్వదేవ; వశా (బంజరు/నిష్ఫల గోవు) ద్యావాపృథివీయ. ఇవి ‘సంచరా’ (సంచరించే) వర్గాలుగా ప్రకటించబడ్డాయి—ఐంద్రాగ్న, కృష్ణ; వారుణ, పృశ్ని; మారుత, కాయాస్తూపర।

Mantra 17

अ॒ग्नयेऽनी॑कवते प्रथम॒जानाल॑भते म॒रुद्भ्य॑: सान्तप॒नेभ्य॑: सवा॒त्यान्म॒रुद्भ्यो॑ गृहमे॒धिभ्यो॒ बष्कि॑हान्म॒रुद्भ्य॑: क्री॒डिभ्य॑: सᳪसृ॒ष्टान्म॒रुद्भ्य॒: स्वत॑वद्भ्योऽनुसृ॒ष्टान् ।। १ ६ ।। उ॒क्ताः स॑ञ्च॒रा एता॑ ऐन्द्रा॒ग्नाः प्रा॑शृ॒ङ्गा मा॑हे॒न्द्रा ब॑हुरू॒पा वै॑श्वकर्म॒णाः

అగ్ని—అనీకవాన్ (అగ్రణి)—కోసం అతడు ప్రథమజాత (పశు/హవిస్) బలిని గ్రహిస్తాడు; మరుత్‌లు—సాంతపన (దహింపజేసేవారు) కోసం ‘సవాత్య’ (యాగ-విశేషం) [గ్రహిస్తాడు]; మరుత్‌లు—గృహమేధి (గృహసమృద్ధి కలిగించేవారు) కోసం ‘బష్కిహా’ [గ్రహిస్తాడు]; మరుత్‌లు—క్రీడి (క్రీడాశీలులు) కోసం ‘సంసృష్ట’ [గ్రహిస్తాడు]; మరుత్‌లు—స్వతవద్ (స్వబలవంతులు) కోసం ‘అనుసృష్ట’ [గ్రహిస్తాడు]। ఇవి ‘సంచర’ (భ్రమణశీల)మని ప్రకటించబడ్డవి—ఐంద్రాగ్న, ప్రాశృంగ, మాహేంద్ర, బహురూప, వైశ్వకర్మణ।

Mantra 18

धू॒म्रा ब॒भ्रुनी॑काशाः पितॄ॒णाᳪ सोम॑वतां ब॒भ्रवो॑ धू॒म्रनी॑काशाः पितॄ॒णां ब॑र्हि॒षदां॑ कृ॒ष्णा ब॒भ्रुनी॑काशाः पितॄ॒णाम॑ग्निष्वा॒त्तानां॑ कृ॒ष्णाः पृष॑न्तस्त्रैयम्ब॒काः

ధూమ్రవర్ణములు, బభ్రు-కాంతి గలవారు సోమవంత పితరులు; బభ్రువర్ణములు, ధూమ్ర-కాంతి గలవారు బర్హిషద్ పితరులు; కృష్ణవర్ణములు, బభ్రు-కాంతి గలవారు అగ్నిష్వాత్త పితరులు; కృష్ణములు, పృషంత (మచ్చల) గలవారు త్రైయంబకులు।

Mantra 19

उ॒क्ताः स॑ञ्च॒रा एता॑: शुनासी॒रीया॑: श्वे॒ता वा॑य॒व्या॒: श्वे॒ताः सौ॒र्याः

ఇవి, ప్రకటించినట్లే, సంచరించేవి—ఇవి శునాసీరీయాః. వాయువుకు సంబంధించినవి శ్వేతములు; సూర్యునకు సంబంధించినవియు శ్వేతములు.

Mantra 20

व॒स॒न्ताय॑ क॒पिञ्ज॑ला॒नाल॑भते ग्री॒ष्माय॑ कल॒विङ्का॑न्व॒र्षाभ्य॑स्ति॒त्तिरी॑ञ्छ॒रदे॒ वर्ति॑का हेम॒न्ताय॒ कक॑रा॒ञ्छिशि॑राय॒ विक॑करान्

వసంత ఋతువుకోసం అతడు కపిఞ్జల పక్షులను గ్రహిస్తాడు; గ్రీష్మానికి కలవింకలను; వర్షాకాలానికి తిత్తిరులను; శరదృతువుకు వర్తికలను (బటేరులను); హేమంతానికి కకరలను; శిశిరానికి వికకరలను.

Mantra 21

स॒मु॒द्राय॑ शिशु॒मारा॒नाल॑भते प॒र्जन्या॑य म॒ण्डूका॑न॒द्भ्यो मत्स्या॑न्मि॒त्राय॑ कुली॒पया॒न्वरु॑णाय ना॒क्रान्

సముద్రార్థం అతడు శిశుమారాలను గ్రహిస్తాడు; పర్జన్యార్థం మండూకాలను (కప్పలను); జలార్థం మత్స్యాలను; మిత్రార్థం కులీపయాలను; వరుణార్థం నాక్రాలను (మొసళ్లను).

Mantra 22

सोमा॑य ह॒ᳪसानाल॑भते वा॒यवे॑ ब॒लाका॑ इन्द्रा॒ग्निभ्यां॒ क्रुञ्चा॑न्मि॒त्राय॑ म॒द्गून्वरु॑णाय चक्रवा॒कान्

సోమునికై ఆయన హంసాలను గ్రహిస్తాడు; వాయువుకై బలాకాలను; ఇంద్ర-అగ్నులకై క్రుఞ్చాలను; మిత్రునికై మద్గూలను; వరుణునికై చక్రవాకాలను గ్రహిస్తాడు.

Mantra 23

अ॒ग्नये॑ कु॒टरू॒नाल॑भते॒ वन॒स्पति॑भ्य॒ उलू॑कान॒ग्नीषोमा॑भ्यां॒ चाषा॑न॒श्विभ्यां॑ म॒यूरा॑न्मि॒त्रावरु॑णाभ्यां क॒पोता॑न्

అగ్నికోసం అతడు కుటరూ-జీవులను గ్రహిస్తాడు; వనస్పతుల (అరణ్యాధిపతుల) కోసం ఉలూకాలు (గుడ్లగూబలు); అగ్ని-సోముల కోసం చాషా పక్షులను; అశ్వినుల కోసం మయూరాలను; మిత్ర-వరుణుల కోసం కపోతాలను (పావురాలు) గ్రహిస్తాడు.

Mantra 24

सोमा॑य ल॒बानाल॑भते॒ त्वष्ट्रे॑ कौली॒कान्गो॑षा॒दीर्दे॒वानां॒ पत्नी॑भ्यः कु॒लीका॑ देवजा॒मिभ्यो॒ऽग्नये॑ गृ॒हप॑तये पारु॒ष्णान्

సోమునికోసం అతడు లబా-జీవులను గ్రహిస్తాడు; త్వష్టృకోసం కౌలీకాలను; దేవానాం పత్నుల కోసం గోషాదీలను; దేవజామి (దేవ-బంధువర్గం) కోసం కులీకాలను; మరియు గృహపతి అగ్నికోసం పారుష్ణాలను గ్రహిస్తాడు.

Mantra 25

अह्ने॑ पा॒राव॑ता॒नाल॑भते॒ रात्र्यै॑ सीचा॒पूर॑होरा॒त्रयो॑: स॒न्धिभ्यो॑ ज॒तूर्मासे॑भ्यो दात्यौ॒हान्त्सं॑वत्स॒राय॑ मह॒तः सु॑प॒र्णान्

పగలుకోసం ఆయన పారావత పక్షులను గ్రహిస్తాడు; రాత్రికోసం సీచాపూరాన్ని; పగలు–రాత్రి సంధులకోసం చాతుర్మాస్య శక్తులైన దాత్యౌహాను; మరియు సంవత్సరంకోసం మహత్తర సుపర్ణులు—శోభన పక్షాలున్న పక్షులను।

Mantra 26

भूम्या॑ आ॒खूनाल॑भते॒ऽन्तरि॑क्षाय पा॒ङ्क्त्रान्दि॒वे कशा॑न्दि॒ग्भ्यो न॑कु॒लान्बभ्रु॑कानवान्तरदि॒शाभ्य॑:

భూమికోసం ఆయన ఆఖూ (ఎలుకలు) ను గ్రహిస్తాడు; అంతరిక్షానికి పాఙ్క్త్రను; ద్యులోకానికి కశాను; దిక్కులకోసం నకుల (ముంగీసులు) ను; మరియు అంతర్దిక్కులకోసం బభ్రుకను।

Mantra 27

वसु॑भ्य॒ ऋश्या॒नाल॑भते रु॒द्रेभ्यो॒ रुरू॑नादि॒त्येभ्यो॒ न्यङ्कू॒॒न्विश्वे॑भ्यो दे॒वेभ्य॑: पृष॒तान्त्सा॒ध्येभ्य॑: कुलु॒ङ्गान्

వసువులకోసం ఆయన ఋశ్యను గ్రహిస్తాడు; రుద్రులకోసం రురును; ఆదిత్యులకోసం న్యఙ్కును; విశ్వదేవులకోసం పృషత్—మచ్చలున్న బలిపశువులను; మరియు సాధ్యులకోసం కులుఙ్గను।

Mantra 28

ईशा॑नाय॒ पर॑स्वत॒ आल॑भते मि॒त्राय॑ गौ॒रान्वरु॑णाय महि॒षान्बृह॒स्पत॑ये गव॒याँस्त्वष्ट्र॒ उष्ट्रा॑न्

ఈశానునికి (యజమాని) బలిపశువులను గ్రహిస్తాడు; పరాస్వత్‌కూ అలాగే; మిత్రునికి గౌర (ధవళ) పశువులను; వరుణునికి మహిష (గేదె/ఎద్దు జాతి భైంస)లను; బృహస్పతికి గవయ (అరణ్య ఎద్దు)లను; త్వష్టృకు ఉష్ట్ర (ఒంటె)లను గ్రహిస్తాడు.

Mantra 29

प्र॒जाप॑तये॒ पुरु॑षान्ह॒स्तिन॒ आल॑भते वा॒चे प्लुषीँ॒श्चक्षु॑षे म॒शका॒ञ्छ्रोत्रा॑य॒ भृङ्गा॑:

ప్రజాపతికి (యజమాని) పురుషులను మరియు హస్తి (ఏనుగు)లను గ్రహిస్తాడు; వాక్కుకు ప్లుషీ-ప్రాణులను; చక్షుస్సుకు దోమలను; శ్రోత్రానికి భృంగ (తేనెటీగ)లను గ్రహిస్తాడు.

Mantra 30

प्र॒जाप॑तये च वा॒यवे॑ च गोमृ॒गो वरु॑णायार॒ण्यो मे॒षो य॒माय॒ कृष्णो॑ मनुष्यरा॒जाय॑ म॒र्कट॑: शार्दू॒लाय॑ रो॒हिदृ॑ष॒भाय॑ गव॒यी क्षि॑प्रश्ये॒नाय॒ वर्ति॑का॒ नील॑ङ्गो॒: कृमि॑: समु॒द्राय॑ शिशु॒मारो॑ हि॒मव॑ते ह॒स्ती

ప్రజాపతి మరియు వాయువుకు గోమృగ; వరుణునికి అరణ్య మేష (అడవి గొర్రె/మేక); యమునికి కృష్ణ (నల్ల) బలి; మనుష్యరాజునికి మర్కట (కోతి); శార్దూల (వ్యాఘ్ర)ునికి (ఒక బలి); రోహిదృషభ (ఎర్రని వృషభ)ునికి గవయీ; క్షిప్రశ్యేన (వేగమైన గద్ద)ునికి వర్తికా (బటేరుపక్షి); నీలాంగ (నీల అవయవాలవాడు)ునికి కృమి; సముద్రానికి శిశుమార; హిమవత్కు హస్తి (ఏనుగు) గ్రహించబడతాయి.

Mantra 31

म॒युः प्रा॑जाप॒त्य उ॒लो ह॒लिक्ष्णो॑ वृषद॒ᳪशस्ते धा॒त्रे दि॒शां क॒ङ्को धुङ्क्षा॑ग्ने॒यी क॑ल॒विङ्को॑ लोहिता॒हिः पु॑ष्करसा॒दस्ते त्वा॒ष्ट्रा वा॒चे क्रुञ्च॑:

మయుః (నెమలి) ప్రజాపతికి చెందినది; గుడ్లగూబ; హలిక్ష్ణ; వృషదంష—ఇవి ధాత్రుకు (అర్పణ). దిశల కోసం కఙ్క (ఒక పక్షి); అగ్నేయీ-ధుఙ్క్షా; కలవింక; లోహిత-అహి (ఎర్ర పాము); పుష్కరసాద (కమల-నివాసి)—ఇవి త్వష్టృకు చెందినవి. వాక్ (వాణి) కోసం క్రుఞ్చ (సారస్/కొంగ).

Mantra 32

सोमा॑य कुलु॒ङ्ग आ॑र॒ण्योऽजो न॑कु॒लः शका॒ ते पौ॒ष्णाः क्रो॒ष्टा मा॒योरिन्द्र॑स्य गौरमृ॒गः पि॒द्वो न्यङ्कु॑: कक्क॒टस्तेऽनु॑मत्यै प्रति॒श्रुत्का॑यै चक्रवा॒कः

సోమునికి కులుఙ్గ; ఆరణ్య అజ (అడవి మేక); నకుల (ముంగీసు); శకా—ఇవి పూషణునివి. క్రోష్టా (నక్క/జక్కల్); మాయువుకు ఇంద్రుని గౌరమృగ; పిద్వ; న్యఙ్కు; కక్కట (పీత)—ఇవి. అనుమతి మరియు ప్రతిశ్రుత్కా కోసం చక్రవాక (రుద్రహంస).

Mantra 33

सौ॒री ब॒लाका॑ शा॒र्गः सृ॑ज॒यः श॒याण्ड॑क॒स्ते मै॒त्राः सर॑स्वत्यै॒ शारि॑ः पुरुष॒वाक् श्वा॒विद्भौ॒मी शा॑र्दू॒लो वृक॒ः पृदा॑कु॒स्ते म॒न्यवे॒ सर॑स्वते॒ शुक॑ः पुरुष॒वाक्

సౌరి (సూర్య-సంబంధి పక్షి), బలాకా (సారస), శార్గ, సృజయ, శయాండక (గూడు లో అండ్లు పెట్టేది)—ఇవి మైత్ర (మైత్ర-దేవతకు చెందిన) బలులు; సరస్వతీ కోసం. శారి, పురుష-వాక్ (మనుష్యవాణి పలికే పక్షి); శ్వావిద్ (ముళ్లపంది), భౌమీ (భూమిచర); శార్దూల (పులి), వృక (తోడేలు), పృదాకు (మచ్చల మృగం)—ఇవి మన్యువు కోసం మరియు సరస్వత్ కోసం. శుక (చిలుక), పురుష-వాక్ (మనుష్యవాణి పలికేది).

Mantra 34

सु॒प॒र्णः पा॑र्ज॒न्य आ॒तिर्वा॑ह॒सो दर्वि॑दा॒ ते वा॒यवे॒ बृह॒स्पत॑ये वा॒चस्पत॑ये पैङ्गरा॒जो॒ऽल॒ज आ॑न्तरि॒क्षः प्ल॒वो म॒द्गुर्मत्स्य॒स्ते न॑दीप॒त॑ये द्यावापृथि॒वीय॑ः कू॒र्मः

సుపర్ణ (సుందర-పక్షములు గల పక్షి), పార్జన్య (పర్జన్య-సంబంధి), ఆతి, వాహస (వాహకుడు), దర్విద (కట్టెను చీల్చేవాడు)—ఇవి వాయువు కోసం, బృహస్పతి కోసం, వాచస్పతి కోసం. పైంగరాజ, అలజ, ఆంతరిక్ష (ఆకాశచర); ప్లవ (తేలేవాడు), మద్గు (మునిగేవాడు), మత్స్య (చేప)—ఇవి నదీపతి కోసం. ద్యావాపృథివీయ (ద్యౌ-పృథివీ-సంబంధి): కూర్మ (తాబేలు).

Mantra 35

पु॒रु॒ष॒मृ॒गश्च॒न्द्रम॑सो गो॒धा काल॑का दार्वाघा॒टस्ते वन॒स्पती॑नां कृक॒वाकु॑ः सावि॒त्रो ह॒ᳪसो वात॑स्य ना॒क्रो मक॑रः कुली॒पय॒स्तेऽकू॑पारस्य ह्रि॒यै शल्य॑कः

పురుషమృగం చంద్రునికి చెందినది; గోధా, కాలకా, దార్వాఘాట—ఇవి వనస్పతుల అధిపతులకు చెందినవి. కృకవాకు సవితృకు చెందినది; హంస వాయువుకు చెందినది. నాక్ర (మొసలి), మకర, కులీపయ—ఇవి అకూపారకు చెందినవి; హ్రి (లజ్జ/కృప-మర్యాద) కోసం శల్యక।

Mantra 36

ए॒ण्यह्नो॑ म॒ण्डूको॒ मूषि॑का ति॒त्तिरि॒स्ते स॒र्पाणां॑ लोपा॒श आ॑श्वि॒नः कृष्णो॒ रात्र्या॒ ऋक्षो॑ ज॒तूः सु॑षि॒लीका॒ त इ॑तरज॒नानां॒ जह॑का वैष्ण॒वी

ఏణ్యహ్నునకు (అధీనంగా) కప్ప, ఎలుక, తిత్తిరి (పిట్ట) ఉన్నాయి. సర్పాలకు (అధీనంగా) లోపాశ. అశ్వినుకు (అధీనంగా) కృష్ణ. రాత్రికి (అధీనంగా) ఋక్ష (ఎలుగు), జతూ, సుషిలీకా. ‘ఇతర జనులకు’ (అధీనంగా) జహకా మరియు వైష్ణవీ ఉన్నాయి.

Mantra 37

अ॒न्य॒वा॒पो॒ऽर्धमा॒साना॒मृश्यो॑ म॒यूर॑ः सुप॒र्णस्ते ग॑न्ध॒र्वाणा॑म॒पामु॒द्रो मा॒सां क॒श्यपो॑ रो॒हित्कु॑ण्डृ॒णाची॑ गो॒लत्ति॑का॒ ते॑ऽप्स॒रसां॑ मृ॒त्यवे॑ऽसि॒तः

అన్యవాపం అర్ధమాసాలకు (అధీనంగా) ఉంది. ఋశ్య, మయూరం, సుపర్ణం—ఇవి గంధర్వులకు (అధీనంగా) ఉన్నాయి. అపాముద్రం మాసాలకు (అధీనంగా) ఉంది. కశ్యప, రోహిత్, కుండృణాచీ, గోలత్తికా—ఇవి అప్సరసలకు (అధీనంగా) ఉన్నాయి. మృత్యువుకోసం అసిత (నలుపు) (పశు/అర్పణ) నిర్దిష్టం.

Mantra 38

व॒र्षा॒हूरृ॒तू॒ना॑मा॒खुः कशो॑ मान्था॒लस्ते पि॑तॄ॒णां बला॑याजग॒रो वसू॑नां क॒पिञ्ज॑लः क॒पोत॒ उलू॑कः श॒शस्ते निरृ॑त्यै॒ वरु॑णायार॒ण्यो मे॒षः

ఋతువుల కొరకు ‘వర్షాహూ’ (వర్షాన్ని పిలిచేవాడు) నియమితము. ఎలుక మరియు ‘కశ’ (గడ్డి) — ఇవి (అర్పణ). పితృదేవతల కొరకు ‘మాంతాల’ ఉన్నది. బలం (శక్తి) కొరకు అజగరము (పైథాన్) ఉన్నది. వసువుల కొరకు ‘కపిఞ్జల’ (తిత్తిరి/ఫ్రాంకోలిన్) ఉన్నది. పావురము, గుడ్లగూబ, శశ (కుందేలు) — ఇవి నిరృతి-దేవికి. వరుణునికై అరణ్య మేషము (అడవి గొర్రె/మేక) ఉన్నది.

Mantra 39

श्वि॒त्र आ॑दि॒त्याना॒मुष्ट्रो॒ घृणी॑वान्वार्ध्रीन॒सस्ते म॒त्या अर॑ण्याय सृम॒रो रुरू॑ रौ॒द्रः क्वयि॑: कु॒टरु॑र्दात्यौ॒हस्ते वा॒जिनां॒ कामा॑य पि॒कः

ఆదిత్యుల కొరకు ‘శ్విత్ర’ ఉన్నది. కాంతిమంతమైన ఒంటె మరియు ‘వార్ధ్రీనస’ — ఇవి మానవుల కొరకు (అర్పణ). అరణ్యానికి ‘సృమర’; ‘రురూ’; రౌద్ర-స్వభావముగల (మృగం); ‘క్వయి’; ‘కుటరు’; ‘దాత్యౌహ’. వాజినాం (వేగవంతుల/అశ్వముల) కొరకు (ఇవి). కామన (ఇచ్ఛ) కొరకు ‘పిక’ (కోయిల) ఉన్నది.

Mantra 40

ख॒ङ्गो वै॑श्वदे॒वः श्वा कृ॒ष्णः क॒र्णो ग॑र्द॒भस्त॒रक्षु॒स्ते रक्ष॑सा॒मिन्द्रा॑य सूक॒रः सि॒ᳪहो मा॑रु॒त: कृ॑कला॒सः पिप्प॑का श॒कुनि॒स्ते श॑र॒व्या॒यै॒ विश्वे॑षां दे॒वानां॑ पृष॒तः

వైశ్వదేవుల కొరకు ‘ఖంగ’ ఉన్నది. నల్ల కుక్క, ‘కర్ణ’, గాడిద, తరక్షు (హైనా) — ఇవి రాక్షసుల కొరకు. ఇంద్రునికై సూకరము (వరాహము) ఉంది. సింహము మారుతము (మరుతులతో సంబంధితము). కృకలాసము (బల్లి), ‘పిప్పకా’, పక్షి — ఇవి శరవ్యై కొరకు. సమస్త దేవుల కొరకు పృషత (మచ్చలున్న/చిత్తర) (పశువు) ఉంది.