Mantra 10
Rishi: Yājñavalkya-tradition
Devata: The three worlds (as ritualized domains) and their lights (vidyut, tārā) rather than a single personal deity
Chandas: Yajus (prose formula)
Samhita Patha (Devanagari)
कृ॒ष्णा भौ॒मा धू॒म्रा आ॑न्तरि॒क्षा बृ॒हन्तो॑ दि॒व्याः श॒बला॑ वैद्यु॒ताः सि॒ध्मास्ता॑र॒काः
Transliteration
kṛṣṇā́ bhaumā́ dhūmrā́ āntarikṣā́ bṛhánto divyā́ḥ śabalā́ vaidyutā́ḥ sidhmā́s tārakā́ḥ
Translation
కృష్ణాలు భౌమాలు (భూమిసంబంధమైనవి); ధూమ్రాలు ఆంతరిక్షాలు (మధ్యలోకసంబంధమైనవి); బృహంతః దివ్యాః (మహత్తరమైన స్వర్గీయాలు); శబలాః వైద్యుతాః (చిత్రవర్ణములు—విద్యుత్సంబంధమైనవి); సిధ్మాః తారకాః (బిందువుల/మచ్చలతో—నక్షత్రసంబంధమైనవి)।
Padapatha (Word Analysis)
कृष्णाः । भौमाः । धूम्राः । आन्तरिक्षाः । बृहन्तः । दिव्याः । शबलाः । वैद्युताः । सिध्माः । तारकाः ।
Word by Word
कृष्णाःblack/dark (ones)
कृष्णाः:
Kartā
TypeAdjective
Rootकृष्ण (प्रातिपदिक) < *kṛṣ* ‘to be dark’ (निष्पन्न विशेषण-प्रातिपदिक)
भौमाःearthly/terrestrial
भौमाः:
Kartā
TypeAdjective
Rootभौम (प्रातिपदिक) < भूमिः (तद्धित—अण्)
धूम्राःsmoky/grey
धूम्राः:
Kartā
TypeAdjective
Rootधूम्र (प्रातिपदिक) < धूम (संबन्ध/वर्णविशेष)
आन्तरिक्षाःbelonging to the mid-region/atmospheric
आन्तरिक्षाः:
Kartā
TypeAdjective
Rootआन्तरिक्ष (प्रातिपदिक) < अन्तरिक्ष (तद्धित—अण्)
बृहन्तःgreat/lofty
बृहन्तः:
Kartā
TypeAdjective
Rootबृहन्त् (प्रातिपदिक; विशेषण)
दिव्याःheavenly/celestial
दिव्याः:
Kartā
TypeAdjective
Rootदिव्य (प्रातिपदिक) < दिव्/द्यौः (तद्धित—यत्/य)
शबलाःspotted/variegated
शबलाः:
Kartā
TypeAdjective
Rootशबल (प्रातिपदिक)
वैद्युताःof lightning/electrical
वैद्युताः:
Kartā
TypeAdjective
Rootवैद्युत (प्रातिपदिक) < विद्युत् (तद्धित—अण्)
सिध्माःmildewed/blemished (pale-specked)
सिध्माः:
Kartā
TypeAdjective
Rootसिध्म (प्रातिपदिक)
तारकाःstars
तारकाः:
Kartā
TypeNoun
Rootतारक (प्रातिपदिक) < तारा (तद्धित—क)
Entities Mentioned
P
Pṛthivī (Earth) as BhūmaA
Antarikṣa (Mid-air)D
Dyauḥ / Svarga (Heaven)V
Vidyut (Lightning)T
Tārakāḥ (Stars)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes