Adhyaya 13

Mantra 1

मयि॑ गृह्णा॒म्यग्रे॑ अ॒ग्निᳪ रा॒यस्पोषा॑य सुप्रजा॒स्त्वाय॑ सु॒वीर्या॑य । मामु॑ दे॒वता॑: सचन्ताम्

నేను ఆరంభంలో అగ్నిని నాలో గ్రహించుచున్నాను—ధన-పోషణార్థం, సుప్రజ (ఉత్తమ సంతానం) పొందుటకై, ఉత్తమ సువీర్యం (శ్రేష్ఠ వీర్యం) పొందుటకై. ఇంకా దేవతలు నాతో సహచరులై ఉండుగాక.

Mantra 2

अ॒पां पृ॒ष्ठम॑सि॒ योनि॑र॒ग्नेः स॑मु॒द्रम॒भित॒: पिन्व॑मानम् । वर्ध॑मानो म॒हाँ२ आ च॒ पुष्क॑रे दि॒वो मात्र॑या वरि॒म्णा प्र॑थस्व

నీవు జలాల పృష్ఠము; అగ్నియొక్క యోని; అన్ని వైపుల నుండీ ఉప్పొంగి పెరుగుచున్న సముద్రము. మహత్తుగా వృద్ధి చెందుచు, కమలములోనూ—దివ్య ప్రమాణముచే, విస్తారపు వెడల్పుచే—ప్రసరించుము.

Mantra 3

ब्रह्म॑ जज्ञा॒नं प्र॑थ॒मं पु॒रस्ता॒द्वि सी॑म॒तः सु॒रुचो॑ वे॒न आ॑वः । स बु॒ध्न्या॒ उप॒मा अ॑स्य वि॒ष्ठाः स॒तश्च॒ योनि॒मस॑तश्च॒ वि व॑:

ఆదిలో మొదట బ్రహ్మ జన్మించింది. సీమకు అవతల నుండి సుప్రకాశమైన వేనుడు దానిని ప్రకటించాడు. దాని స్థితులు గాఢమైన ఆధారాలలో ఉన్నాయి; అది సత్ మరియు అసత్—రెండింటి యోనిని వెల్లడించింది.

Mantra 4

हि॒र॒ण्य॒ग॒र्भः सम॑वर्त॒ताग्रे॑ भू॒तस्य॑ जा॒तः पति॒रेक॑ आसीत् । स दा॑धार पृथि॒वीं द्यामु॒तेमां कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम

హిరణ్యగర్భుడు ఆదిలో ఉద్భవించాడు; భూతమైనదానికి (ఉన్నదానికి) జన్మించిన ఏకైక అధిపతి అతడే. అతడే ఈ భూమిని, ఆ ద్యులోకాన్ని ధరించాడు. ఏ దేవునికి హవిషాతో యజ్ఞం చేయుదుము?

Mantra 5

द्र॒प्सश्च॑स्कन्द पृथि॒वीमनु॒ द्यामि॒मं च॒ योनि॒मनु॒ यश्च॒ पूर्व॑: । स॒मा॒नं योनि॒मनु॑ स॒ञ्चर॑न्तं द्र॒प्सं जु॑हो॒म्यनु॑ स॒प्त होत्रा॑:

బిందువు (ద్రప్స్) భూమిని అనుసరించి, ఆ ద్యులోకాన్ని అనుసరించి, ఈ యోనిని అనుసరించి, అలాగే ప్రాచీనమైనదానిని అనుసరించి దూకింది. అదే యోనిలో సంచరించే ఆ ద్రప్స్‌ను నేను సప్త హోత్ర-క్రియల ప్రకారం జుహోమి చేస్తాను.

Mantra 6

नमो॑ऽस्तु स॒र्पेभ्यो॒ ये के च॑ पृथि॒वीमनु॑ । ये अ॒न्तरि॑क्षे॒ ये दि॒वि तेभ्य॑: स॒र्पेभ्यो॒ नम॑:

పృథివిపై సంచరించే ఏయే సర్పులు ఉన్నారో, ఆ సర్పులకు నమస్కారం; అంతరిక్షంలో ఉన్నవారికీ, దివి (స్వర్గంలో) ఉన్నవారికీ—ఆ సర్పులకు నమస్కారం.

Mantra 7

या इष॑वो यातु॒धाना॑नां॒ ये वा॒ वन॒स्पतीँ॒१ रनु॑ । ये वा॑व॒टेषु॒ शेर॑ते॒ तेभ्य॑: स॒र्पेभ्यो॒ नम॑:

యాతుధానుల క్షిపణాస్త్రాలు ఏవో, అలాగే వృక్షాలను అనుసరించి వెళ్లే (సర్పాలు) ఏవో, గోతుల్లో పడి ఉండేవి ఏవో—ఆ సర్పులకు నమస్కారం.

Mantra 8

ये वा॒मी रो॑च॒ने दि॒वो ये वा॒ सूर्य॑स्य र॒श्मिषु॑ । येषा॑म॒प्सु सद॑स्कृ॒तं तेभ्य॑: स॒र्पेभ्यो॒ नम॑:

దివ్యలోకపు ప్రకాశమయ ప్రాంతంలో ఉన్న (సర్పాలు) ఏవో, లేదా సూర్యుని రశ్ముల్లో ఉన్నవి ఏవో, లేదా జలాలలో నివాసం ఏర్పడినవి ఏవో—ఆ సర్పులకు నమస్కారం.

Mantra 9

कृ॒णु॒ष्व पाज॒: प्रसि॑तिं॒ न पृ॒थ्वीं या॒हि राजे॒वाम॑वाँ॒२ इभे॑न । तृ॒ष्वीमनु॒ प्रसि॑तिं द्रूणा॒नोऽस्ता॑सि॒ विध्य॑ र॒क्षस॒स्तपि॑ष्ठैः

నీ పరాక్రమాన్ని ప్రదర్శించు; భూమిపై విస్తరిస్తున్నట్లుగా ముందుకు సాగు. ఏనుగుతో కూడిన బలవంతుడైన రాజువలె వెళ్లుము. నీ ఉగ్ర దాడిని అనుసరించి వేగంగా దూసుకుపోయే నీవు ధనుర్ధరుడవు; నీ అత్యంత దహించే (బాణాలతో) రాక్షసులను ఛేదించు.

Mantra 10

तव॑ भ्र॒मास॑ आशु॒या प॑त॒न्त्यनु॑स्पृश धृष॒ता शोशु॑चानः । तपू॑ᳪष्यग्ने जु॒ह्वा॒ पत॒ङ्गानस॑न्दितो॒ वि सृ॑ज॒ विष्व॑गु॒ल्काः

నీ వేగమైన భ్రమణాలు త్వరగా ఎగిరిపోతున్నాయి; ధైర్యంగా, దహించుకుంటూ, తాకుతూ తాకుతూ నీవు అనుసరిస్తూ ముందుకు సాగు. హే అగ్నీ, నీ జుహూ (ఆహుతి చెంచా)తో ఎగిరే పతంగాలను (ఉపద్రవకర కీటకాలు/అశుభ శక్తులు) తపింపజేసి దహించు; బంధనరహితంగా (అసందిత) అన్ని దిశలలో నీ ఉల్కలను (అగ్ని చినుగులు) విసర్జించు.

Mantra 11

प्रति॒ स्पशो॒ वि सृ॑ज॒ तूर्णि॑तमो॒ भवा॑ पा॒युर्वि॒शो अ॒स्या अद॑ब्धः । यो नो॑ दू॒रे अ॒घश॑ᳪसो॒ यो अन्त्यग्ने॒ मा कि॑ष्टे॒ व्यथि॒रा द॑धर्षीत्

Drive thou back the spies; disperse them: be thou the swiftest; be the unbeguiled protector of this folk. Whoso maligneth us from far, or whoso is nigh, O Agni—let none that would unsettle us dare to assail thee.

Mantra 12

उद॑ग्ने तिष्ठ॒ प्रत्या त॑नुष्व॒ न्यमित्राँ॑२ ओषतात्तिग्महेते । यो नो॒ अरा॑तिᳪ समिधान च॒क्रे नी॒चा तं ध॑क्ष्यत॒सं न शुष्क॑म्

Rise up, O Agni; stretch thyself against them; smite down the foes, O thou of keen-edged weapon. Whoso, when thou art kindled, worketh us ill-will—him, brought low, shalt thou burn up, as one burneth dry fuel.

Mantra 13

ऊ॒र्ध्वो भ॑व॒ प्रति॑ वि॒ध्याध्य॒स्मदा॒विष्कृ॑णुष्व॒ दैव्या॑न्यग्ने । अव॑ स्थि॒रा त॑नुहि यातु॒जूनां॑ जा॒मिमजा॑मिं॒ प्र मृ॑णीहि॒ शत्रू॑न् । अ॒ग्नेष्ट्वा॒ तेज॑सा सादयामि

Be thou upright; smite back; above us make thou manifest the divine powers, O Agni. Cast down the steadfast bands of sorcerers; crush thou the foe, whether kinsman or stranger. O Agni, having worshipped, with thy splendour do I cause thee to be firmly seated.

Mantra 14

अ॒ग्निर्मू॒र्धा दि॒वः क॒कुत्पति॑: पृथि॒व्या अ॒यम् । अ॒पाᳪ रेता॑ᳪसि जिन्वति । इन्द्र॑स्य॒ त्वौज॑सा सादयामि

అగ్ని దివ్యలోకమునకు మూర్ధ; ఆయన ఆకాశపు కకుత్ (ఉన్నత శిఖరం/ధురి) యొక్క అధిపతి; ఇదే భూమి యొక్క అగ్ని. ఆయన అపః (జల) యొక్క రేతాంసి (బీజ/రస)లను ప్రేరేపించి పుష్టి చేస్తాడు. ఇంద్రుని ఓజస్సుతో నేను నిన్ను దృఢంగా స్థాపిస్తున్నాను.

Mantra 15

भुवो॑ य॒ज्ञस्य॒ रज॑सश्च ने॒ता यत्रा॑ नि॒युद्भि॒: सच॑से शि॒वाभि॑: । दि॒वि मू॒र्धानं॑ दधिषे स्व॒र्षां जि॒ह्वाम॑ग्ने चकृषे हव्य॒वाह॑म्

నీవు యజ్ఞానికి, భువః (భూమి) మరియు రజస్ (మధ్యలోకం) కు నేతవు; అక్కడ నీవు శివమైన నియుద్ (యోకించిన రథాశ్వాలు/దళం) తో సంచరిస్తావు. హే అగ్నే! నీవు దివి (స్వర్గంలో) మూర్ధానాన్ని స్థాపిస్తావు; స్వః వరకు చేరే జిహ్వాను నీవే నిర్మించావు—నీవు హవ్యవాహుడు (ఆహుతి-వాహకుడు).

Mantra 16

ध्रु॒वाऽसि॑ ध॒रुणाऽऽस्तृ॑ता वि॒श्वक॑र्मणा । मा त्वा॑ समु॒द्र उद्व॑धी॒न्मा सु॑प॒र्णोऽव्य॑थमाना पृथि॒वीं दृ॑ᳪह

నీవు ధ్రువా; విశ్వకర్మచే సువిస్తరంగా పరచబడిన, ధారణ చేసే ఆధారం. సముద్రం నిన్ను పైకి ఎత్తి కలవరపెట్టకూడదు; సుపర్ణుడు (సుందరపక్షి/సుందరపక్షధారి) నిన్ను, అవ్యథంగా (వేదన లేకుండా) ఉండగానే, సడలించకూడదు. నీవు భూమిని దృఢం చేయి.

Mantra 17

प्र॒जाप॑तिष्ट्वा सादयत्व॒पां पृ॒ष्ठे स॑मु॒द्रस्येम॑न् । व्यच॑स्वतीं॒ प्रथ॑स्वतीं॒ प्रथ॑स्व पृथि॒व्य॒सि

ప్రజాపతి నిన్ను ఇక్కడ—జలాల పృష్ఠంపై, ఈ సముద్రంపై—స్థిరపరచుగాక. నీవు విస్తరించి, విశాలంగా వ్యాపించి ప్రసరించు; ప్రసరించు—నీవే భూమి.

Mantra 18

भूर॑सि॒ भूमि॑र॒स्यदि॑तिरसि वि॒श्वधा॑या॒ विश्व॑स्य॒ भुव॑नस्य ध॒र्त्री । पृ॒थि॒वीं य॑च्छ पृथि॒वीं दृ॑ᳪह पृथि॒वीं मा हि॑ᳪसीः

నీవు ‘భూః’; నీవు భూమి; నీవు అదితి—సర్వధా ధారిణి, సమస్త జగత్తు యొక్క సమస్త భువనాల ధాత్రి. భూమిని ధారించు; భూమిని దృఢపరచు; భూమిని హింసించకు.

Mantra 19

विश्व॑स्मै प्रा॒णाया॑पा॒नाय॑ व्या॒नायो॑दा॒नाय॑ प्रति॒ष्ठायै॑ च॒रित्रा॑य । अ॒ग्निष्ट्वा॒ऽभि पा॑तु म॒ह्या स्व॒स्त्या छ॒र्दिषा॒ शन्त॑मेन॒ तया॑ दे॒वत॑याऽङ्गिर॒स्वद् ध्रु॒वा सी॑द

సమస్తానికి—ప్రాణానికి, అపానానికి, వ్యానానికి, ఉదానానికి, ప్రతిష్ఠకు మరియు చరిత్రం (నియత గమనం) కు—అగ్ని నిన్ను అన్ని వైపులా మహా స్వస్తితో, అత్యంత శాంతమైన ఛర్దిస్ (ఆశ్రయం/ఆవరణం) తో రక్షించుగాక. ఆ దేవతతో కలిసి, అంగిరస్-సదృశుడై, నీవు ధ్రువంగా ఆసీనుడవు గాక.

Mantra 20

काण्डा॑त्काण्डात्प्र॒रोह॑न्ती॒ परु॑षः परुष॒स्परि॑ । ए॒वा नो॑ दूर्वे॒ प्र त॑नु स॒हस्रे॑ण श॒तेन॑ च

కాండం నుండి కాండానికి మొలిచి, ముడి నుండి ముడికి వ్యాపిస్తూ—ఓ దూర్వా! మా కోసం నీవు ఇలానే విస్తరించు, సహస్రంతోను, శతంతోను (కొమ్మలతో).

Mantra 21

या श॒तेन॑ प्रत॒नोषि॑ स॒हस्रे॑ण वि॒रोह॑सि । तस्या॑स्ते देवीष्टके वि॒धेम॑ ह॒विषा॑ व॒यम्

నీవు శతంతో విస్తరిస్తావు, సహస్రంతో పైకి మొలుస్తావు—హే దేవీ ఇష్టకా (యజ్ఞ ఇటుక)! మేము హవితో నీకు విధి-విధానాన్ని నిర్వహించుదుము.

Mantra 22

यास्ते॑ अग्ने॒ सूर्ये॒ रुचो॒ दिव॑मात॒न्वन्ति॑ र॒श्मिभि॑: । ताभि॑र्नो अ॒द्य सर्वा॑भी रु॒चे जना॑य नस्कृधि

అగ్నీ! సూర్యునిలో ఉన్న నీ రుచులు (దీప్తులు) తమ రశ్ములతో ద్యౌలోకాన్ని విస్తరింపజేస్తున్నాయి—ఆ రుచులన్నిటితో నేడు మమ్మల్ని ప్రకాశమయుల్ని చేయి; తేజస్సును జనింపజేసి పొందునట్లు చేయి.

Mantra 23

या वो॑ दे॒वाः सूर्ये॒ रुचो॒ गोष्वश्वे॑षु॒ या रुच॑: । इन्द्रा॑ग्नी॒ ताभि॒: सर्वा॑भी॒ रुचं॑ नो धत्त बृहस्पते

దేవులారా! సూర్యునిలో మీ రుచులు, గోవులలోను అశ్వాలలోను ఉన్న రుచులు—ఇంద్రా-అగ్నీ! ఆ రుచులన్నిటితో మాకు రుచి (తేజస్సు) ప్రసాదించండి, ఓ బృహస్పతే!

Mantra 24

वि॒राड्ज्योति॑रधारयत्स्व॒राड्ज्योति॑रधारयत् । प्र॒जाप॑तिष्ट्वा सादयतु पृ॒ष्ठे पृ॑थि॒व्या ज्योति॑ष्मतीम् । विश्व॑स्मै प्रा॒णाया॑पा॒नाय॑ व्या॒नाय॒ विश्वं॒ ज्योति॑र्यच्छ । अ॒ग्निष्टेऽधि॑पति॒स्तया॑ दे॒वत॑याऽङ्गिर॒स्वद् ध्रु॒वा सी॑द

విరాట్-జ్యోతి (నిన్ను) ధారించింది; స్వరాట్-జ్యోతి (నిన్ను) ధారించింది. ప్రజాపతి నిన్ను భూమి పృష్టంపై జ్యోతిష్మతిగా ఆసీనమయ్యేలా చేయుగాక. విశ్వ-ప్రాణ, అపాన, వ్యానలకు నీవు సర్వవ్యాపి జ్యోతిని ప్రసాదించు. అగ్ని నీ అధిపతి; ఆ దేవతతో కలిసి ఆంగిరసవత్ ధ్రువంగా ఆసీనమవు.

Mantra 25

मधु॑श्च॒ माध॑वश्च॒ वास॑न्तिकावृ॒तू अ॒ग्नेर॑न्तः श्ले॒षो॒ऽसि॒ कल्पे॑तां॒ द्यावा॑पृथि॒वी कल्प॑न्ता॒माप॒ ओष॑धय॒: कल्प॑न्ताम॒ग्नय॒: पृथ॒ङ्नम॒ ज्यैष्ठ्या॑य॒ सव्र॑ताः । ये अ॒ग्नय॒: सम॑नसोऽन्त॒रा द्यावा॑पृथि॒वी इ॒मे | वास॑न्तिकावृ॒तू अ॑भि॒कल्प॑माना॒ इन्द्र॑मिव दे॒वा अ॑भि॒संवि॑शन्तु॒ तया॑ दे॒वत॑याऽङ्गिर॒स्वद् ध्रु॒वे सी॑दतम्

మధు మరియు మాధవం—ఈ రెండు వాసంతిక ఋతువులు—నీవు అగ్నికి అంతఃస్థ ‘శ్లేష’ (సంధి/జోడు) వంటివాడవు. ద్యావా‑పృథివీ యథావిధిగా సరిగా అమర్చబడుగాక; ఆపః (జలాలు) అమర్చబడుగాక; ఓషధయః (ఔషధులు/వృక్షౌషధులు) అమర్చబడుగాక; అగ్నయః (అగ్నులు) అమర్చబడుగాక. ఒకే వ్రతముగల జ్యేష్ఠునికి ప్రత్యేక నమస్కారం కలుగుగాక. ఈ ద్యావా‑పృథివీ మధ్య ఒకే మనస్సుతో ఉన్న అగ్నయః—వారు వాసంతిక ఋతువులుగా అభికల్పితులై, దేవులు ఇంద్రునిలో ప్రవేశించునట్లు, (మన యజ్ఞంలో) అభిసంవిశంతు. ఆ దేవతతో కలిసి, అంగిరస్‑వలె, ధ్రువంలో స్థిరమై మీరు ఆసీనులగండి.

Mantra 26

अषा॑ढाऽसि॒ सह॑माना॒ सह॒स्वारा॑ती॒ः सह॑स्व पृतनाय॒तः । स॒हस्र॑वीर्याऽसि॒ सा मा॑ जिन्व

నీవు అజేయురాలివి; నీవు సహనశీలురాలివి. శత్రుత్వాలను జయించు; యుద్ధంలో దాడిచేసేవానిని అధిగమించు. నీవు సహస్ర-వీర్యసంపన్నురాలివి; నన్ను బలంతో, తేజస్సుతో పుష్టి చేయు.

Mantra 27

मधु॒ वाता॑ ऋताय॒ते मधु॑ क्षरन्ति॒ सिन्ध॑वः । माध्वी॑र्नः स॒न्त्वोष॑धीः

ఋతంలో నడిచేవానికి వాయువు మధురంగా ఉండుగాక; నదులు మధురరసంతో ప్రవహించుగాక. మా ఔషధులు మధుమయమైన (మాధ్వీ)విగా ఉండుగాక.

Mantra 28

मधु॒ नक्त॑मु॒तोषसो॒ मधु॑म॒त्पार्थि॑व॒ᳪ रज॑: । मधु॒ द्यौर॑स्तु नः पि॒ता

రాత్రి మరియు ఉషస్సులు మధురంగా ఉండుగాక; పార్థివ రజః (భూభాగం) మధుమయంగా ఉండుగాక. మా పిత అయిన ద్యౌః (స్వర్గం) మధురంగా ఉండుగాక.

Mantra 29

मधु॑मान्नो॒ वन॒स्पति॒र्मधु॑माँ२ अस्तु॒ सूर्य॑: । माध्वी॒र्गावो॑ भवन्तु नः

మాకు వనస్పతి (వనాధిపతి) మధుమయుడై ఉండుగాక; సూర్యుడును మధుమయుడై ఉండుగాక. మా గోవులు కూడా మధురసంతో నిండినవిగా కావుగాక.

Mantra 30

अ॒पां गम्भ॑न्त्सीद॒ मा त्वा॒ सूर्यो॒ऽभि ता॑प्सी॒न्माऽग्निर्वै॑श्वान॒रः । अच्छि॑न्नपत्राः प्र॒जा अ॑नु॒वीक्ष॒स्वानु॑ त्वा दि॒व्या वृष्टि॑: सचताम्

నీవు జలాల గర్భంలో స్థిరపడుగాక; సూర్యుడు నిన్ను కాల్చకూడదు, అగ్ని వైశ్వానరుడును కాల్చకూడదు. అచ్చిన్నపత్రుడై ప్రజలను అనువీక్షించు; దివ్య వృష్టి నీతో కలిసి ఉండుగాక.

Mantra 31

त्रीन्त्स॑मु॒द्रान्त्सम॑सृपत् स्व॒र्गान॒पां पति॑र्वृष॒भ इष्ट॑कानाम् । पुरी॑षं॒ वसा॑नः सुकृ॒तस्य॑ लो॒के तत्र॑ गच्छ॒ यत्र॒ पूर्वे॒ परे॑ताः

అతడు మూడు సముద్రాలపై సమంగా ప్రవహించి, స్వర్గలోకాల వైపు చేరెను—అపాం పతి, ఇష్టకల వృషభుడు. పురీషం (నింపుమట్టి) ధరించి, సుకృతుని లోకంలో—మునుపు వెళ్లిన పూర్వులు చేరిన చోటుకే నీవు గమించు.

Mantra 32

म॒ही द्यौः पृ॑थि॒वी च॑ न इ॒मं य॒ज्ञं मि॑मिक्षताम् । पि॒पृ॒तां नो॒ भरी॑मभिः

మహత్తరమైన ద్యౌస్సు మరియు పృథివి—ఇద్దరూ కలిసి మా ఈ యజ్ఞాన్ని వర్ధిల్లజేయుగాక. పోషణనిచ్చే ఆధారాలతో మమ్మల్ని నింపుగాక.

Mantra 33

विष्णो॒: कर्मा॑णि पश्यत॒ यतो॑ व्र॒तानि॑ पस्प॒शे । इन्द्र॑स्य॒ युज्य॒: सखा॑

విష్ణువు చేసిన కర్మలను దర్శించండి—ఎక్కడి నుండి ఆయన వ్రతాలను (పవిత్ర నియమాలను) పరిశీలించాడు. ఆయన ఇంద్రునికి తగిన సఖుడు, కార్యానికి యుక్తుడు.

Mantra 34

ध्रु॒वाऽसि॑ ध॒रुणे॒तो ज॑ज्ञे प्रथ॒ममे॒भ्यो योनि॑भ्यो॒ अधि॑ जा॒तवे॑दा: । स गा॑य॒त्र्या त्रि॒ष्टुभा॑ऽनु॒ष्टुभा॑ च दे॒वेभ्यो॑ ह॒व्यं व॑हतु प्रजा॒नन्

నీవు ధ్రువము; నీవు ధారణాధారం. ఈ యోనులలో మొదటగా పై నుండి జాతవేదాః (అగ్ని) జన్మించాడు. అతడు ప్రజానన్ (సర్వజ్ఞుడు) గాయత్రీ, త్రిష్టుభ్, అనుష్టుభ్ ఛందస్సులతో దేవులకు హవిని మోసికొనిపోవుగాక.

Mantra 35

इ॒षे रा॒ये र॑मस्व॒ सह॑से द्यु॒म्न ऊ॒र्जे अप॑त्याय । स॒म्राड॑सि स्व॒राड॑सि सारस्व॒तौ त्वोत्सौ॒ प्राव॑ताम्

ఇషా (పోషణ) కొరకు, రాయ్ (ధనం) కొరకు ఆనందించు; సహస్ (బలం), ద్యుమ్న (తేజస్సు), ఊర్జ్ (శక్తి), అపత్య (సంతానం) కొరకు. నీవు సమ్రాట్; నీవు స్వరాట్; సారస్వతౌ—సరస్వతీ యొక్క రెండు స్రోతసులు—నిన్ను కాపాడి సమృద్ధి పరచుగాక.

Mantra 36

अग्ने॑ यु॒क्ष्वा हि ये तवाश्वा॑सो देव सा॒धव॑: । अरं॒ वह॑न्ति म॒न्यवे॑

హే అగ్నీ! నీ ఆ అశ్వాలను యోక్త్రం కట్టు; హే దేవా! అవి సాధువులు (శ్రేష్ఠులు), యోగ్యులు; మన్యు (ప్రేరక తేజస్సు/ఉత్సాహం) కొరకు యథావిధిగా మోసుకొని ముందుకు తీసుకెళ్తాయి.

Mantra 37

यु॒क्ष्वा हि दे॑व॒हूत॑माँ२ अश्वाँ॑२ अग्ने र॒थीरि॑व । नि होता॑ पू॒र्व्यः स॑दः

హే అగ్నీ! దేవులచే అత్యధికంగా ఆహ్వానింపబడినవాడవై (దేవహూతమ), రథికునివలె నీ అశ్వాలను యోక్త్రం కట్టు; మరియు ప్రాచీన హోతగా సదస్-ఆసనంపై కూర్చో.

Mantra 38

स॒म्यक् स्र॑वन्ति स॒रितो॒ न धेना॑ अ॒न्तर्हृ॒दा मन॑सा पू॒यमा॑नाः । घृ॒तस्य॒ धारा॑ अ॒भि चा॑कशीमि हिर॒ण्ययो॑ वेत॒सो मध्ये॑ अ॒ग्नेः

అవి సమ్యక్గా ప్రవహిస్తాయి—నదులవలె, పాలు ఇచ్చే ధేనువులవలె—అంతర్హృదయంలో మనసుతో శుద్ధమవుతూ. ఘృతధారలను నేను స్థిరంగా దర్శిస్తున్నాను—సువర్ణమయంగా—వేతస (నలము/సరకండ) మధ్యలో, అగ్నిలోనే.

Mantra 39

ऋ॒चे त्वा॑ रु॒चे त्वा॑ भा॒से त्वा॒ ज्योति॑षे त्वा । अभू॑दि॒दं विश्व॑स्य॒ भुव॑नस्य॒ वाजि॑नम॒ग्नेर्वै॑श्वान॒रस्य॑ च

ఋచ కోసం నిన్ను నేను గ్రహిస్తున్నాను; రుచి (దీప్తి) కోసం నిన్ను నేను గ్రహిస్తున్నాను; భాస (ప్రభ) కోసం నిన్ను నేను గ్రహిస్తున్నాను; జ్యోతి (వెలుగు) కోసం నిన్ను నేను గ్రహిస్తున్నాను. ఇది సమస్త విశ్వ భువనముల యొక్క బలవంతమైన తేజస్సుగా అయింది—అగ్ని వైశ్వానరునిదీ కూడా.

Mantra 40

अ॒ग्निर्ज्योति॑षा॒ ज्योति॑ष्मान् रु॒क्मो वर्च॑सा॒ वर्च॑स्वान् । स॒ह॒स्र॒दा अ॑सि स॒हस्रा॑य त्वा

అగ్ని జ్యోతితో జ్యోతిష్మాన్; రుక్మం (స్వర్ణం) వర్చస్సుతో వర్చస్వాన్. నీవు సహస్ర-దా (వెయ్యి దాత); సహస్రం (వెయ్యిరెట్లు వృద్ధి) కోసం నిన్ను నేను గ్రహిస్తున్నాను.

Mantra 41

आ॒दि॒त्यं गर्भं॒ पय॑सा॒ सम॑ङ्धि स॒हस्र॑स्य प्रति॒मां वि॒श्वरू॑पम् । परि॑ वृङ्धि॒ हर॑सा॒ माऽभि म॑ᳪस्थाः श॒तायु॑षं कृणुहि ची॒यमा॑नः

ఆదిత్య-గర్భమును పాలతో అభిషేకించు—సహస్రస్య విశ్వరూప ప్రతిమను. ప్రకాశమయమైన తేజస్సుతో దానిని చుట్టూరా వృద్ధి చేసి ఆవరించు; నాపై ఒత్తిడి చేయకు. నీవు నిర్మింపబడుచుండగా, దీనిని శతాయుష్కముగా (నూరు సంవత్సరాల ఆయుష్షుతో) చేయి.

Mantra 42

वात॑स्य जू॒तिं वरु॑णस्य॒ नाभि॒मश्वं॑ जज्ञा॒नᳪ स॑रि॒रस्य॒ मध्ये॑ । शिशुं॑ न॒दीना॒ᳪ ह॒रि॒मद्रि॑बुध्न॒मग्ने॒ मा हि॑ᳪसीः पर॒मे व्यो॑मन्

వాయువు యొక్క వేగవంతమైన జూతి, వరుణుని నాభి—దేహమధ్యంలో జన్మించిన ఆ అశ్వం; నదుల శిశువుల వలె, హరిత-అరుణవర్ణం గలది, శిలా-ఆధారమున్నది. హే అగ్నీ, పరమ వ్యోమంలో దీనిని హింసించకుము.

Mantra 43

अज॑स्र॒मिन्दु॑मरु॒षं भु॑र॒ण्युम॒ग्निमी॑डे पू॒र्वचि॑त्तिं॒ नमो॑भिः । स पर्व॑भिरृतु॒शः कल्प॑मानो॒ गां मा हि॑ᳪसी॒रदि॑तिं वि॒राज॑म्

అజస్రంగా, దీప్తంగా, అరుణవర్ణంగా, వేగంగా సంచరించేవాడైన—పూర్వచిత్తి గల అగ్నిని నేను నమస్కారాలతో స్తుతిస్తాను. ఆయన పర్వం పర్వంగా, ఋతువు ఋతువుగా, సంధి సంధిగా అమర్చబడుచుండగా—గోరూపిణి అదితి, విరాజాన్ని హింసించకుము.

Mantra 44

वरू॑त्रीं॒ त्वष्टु॒र्वरु॑णस्य॒ नाभि॒मविं॑ जज्ञा॒नाᳪ रज॑स॒: पर॑स्मात् । म॒हीᳪ सा॑ह॒स्रीमसु॑रस्य मा॒यामग्ने॒ मा हि॑ᳪसीः पर॒मे व्यो॑मन्

త్వష్టృ యొక్క వరూత్రీ (రక్షకశక్తి), వరుణుని నాభి—రజస్సుకు అవతల నుండి జన్మించిన ఆ అవి (గొర్రె); అసురుని మహత్తరమైన, సహస్రవిధమైన మాయ. హే అగ్నీ, పరమ వ్యోమంలో దీనిని హింసించకుము.

Mantra 45

यो अ॒ग्निर॒ग्नेरध्यजा॑यत॒ शोका॑त्पृथि॒व्या उ॒त वा॑ दि॒वस्परि॑ । येन॑ प्र॒जा वि॒श्वक॑र्मा ज॒जान॒ तम॑ग्ने॒ हेड॒: परि॑ ते वृणक्तु

అగ్నిలోనుండి అగ్నిగా జన్మించినవాడు, దహనతాపం నుండి, భూమి నుండి, లేదా మళ్లీ ఆకాశ పరిధి నుండి ఉద్భవించినవాడు; ఎవరి ద్వారా విశ్వకర్మ ప్రజలను సృష్టించాడో—ఆ (దేవుడు), హే అగ్నే, నీ చుట్టూ ఉన్న హానికరమైన కోపం/ఆఘాతాన్ని తొలగించుగాక.

Mantra 46

चि॒त्रं दे॒वाना॒मुद॑गा॒दनी॑कं॒ चक्षु॑र्मि॒त्रस्य॒ वरु॑णस्या॒ग्नेः । आऽप्रा॒ द्यावा॑पृथि॒वी अ॒न्तरि॑क्ष॒ᳪ सूर्य॑ आ॒त्मा जग॑तस्त॒स्थुष॑श्च

దేవుల ఆ చిత్రమైన (దీప్తిమంతమైన) ముఖము పైకి ఉదయించింది—మిత్ర, వరుణ, అగ్ని యొక్క నేత్రము. ఆయన ద్యావా‑పృథివి మరియు అంతరిక్షమును నింపెను; సూర్యుడే చరాచరములైన సమస్త జగత్తుకు ఆత్మ.

Mantra 47

इ॒मं मा हि॑ᳪसीर्द्वि॒पादं॑ प॒शुᳪ स॑हस्रा॒क्षो मेधा॑य ची॒यमा॑नः । म॒युं प॒शुं मेध॑मग्ने जुषस्व॒ तेन॑ चिन्वा॒नस्त॒न्वो नि षी॑द । म॒युं ते॒ शुगृ॑च्छतु॒ यं द्वि॒ष्मस्तं ते॒ शुगृ॑च्छतु

సహస్రాక్షా! మేధార్థం నిన్ను చితిగా (అగ్నిచితిగా) నిర్మిస్తున్నప్పుడు ఈ ద్విపాద యజ్ఞపశువును హింసించకుము. అగ్నీ! మేధకు యోగ్యమైన ‘మయు’ పశువును స్వీకరించుము; దానితో, మేము నిన్ను చిన్వానులమై (నిర్మించుచుండగా), మా తనువు (దేహం) లోపల నీవు నిషీదించుము (కూర్చుండుము). ‘మయు’ నీ శుగ్ (దహించే తాపం/పీడ) ను తీసికొని పోవుగాక; మేము ద్వేషించువానిపై నీ శుగ్ పడుగాక.

Mantra 48

इ॒मं मा हि॑ᳪसी॒रेक॑शफं प॒शुं क॑निक्र॒दं वा॒जिनं॒ वाजि॑नेषु । गौ॒रमा॑र॒ण्यमनु॑ ते दिशामि॒ तेन॑ चिन्वा॒नस्त॒न्वो नि षी॑द । गौ॒रं ते॒ शुगृ॑च्छतु॒ यं द्वि॒ष्मस्तं ते॒ शुगृ॑च्छतु

ఈ ఏకశఫ (ఒకే ఖురం గల) యజ్ఞపశువు—హినహినమనే వాజీ, బలవంతులలో విజేత—ను హింసించకుము. అరణ్యంలోని ‘గౌర’ (గౌరా) ను నేను నీకు అర్పించుచున్నాను; దానితో, మేము నిన్ను చిన్వానులమై (నిర్మించుచుండగా), మా తనువు (దేహం) లోపల నీవు నిషీదించుము. గౌర నీ శుగ్ (దహించే తాపం/పీడ) ను తీసికొని పోవుగాక; మేము ద్వేషించువానిపై నీ శుగ్ పడుగాక.

Mantra 49

इ॒मᳪ सा॑ह॒स्रᳪ श॒तधा॑र॒मुत्सं॑ व्य॒च्यमा॑नᳪ सरि॒रस्य॒ मध्ये॑ । घृ॒तं दुहा॑ना॒मदि॑तिं॒ जना॒याग्ने॒ मा हि॑ᳪसीः पर॒मे व्यो॑मन् । ग॒व॒यमा॑र॒ण्यमनु॑ ते दिशामि॒ तेन॑ चिन्वा॒नस्त॒न्वो नि षी॑द । ग॒व॒यं ते॒ शुगृ॑च्छतु॒ यं द्वि॒ष्मस्तं ते॒ शुगृ॑च्छतु

ఈ సహస్రగుణ, శతధారలతో, శరీరమధ్యంలో వ్యాపిస్తూ ఉన్న ఈ ఉత్సాన్ని—మనుష్యులకు అదితిగా, ఘృతాన్ని దోహనముచేసేదిగా ఉన్నదాన్ని—హే అగ్నీ, పరమ వ్యోమంలో నీవు హింసించకు. అరణ్యంలోని గవయము (అడవి గోవు) ను నీకు నేను నియమిస్తున్నాను; దానితో, నిన్ను నిర్మిస్తూ, మా దేహములో నీవు కూర్చుండి స్థిరపడు. గవయము నీ శుగ్ (హాని/దాహం) ను తీసుకుపోవుగాక; మరియు మేము ద్వేషించువానియొద్దకే నీ శుగ్ పోవుగాక.

Mantra 50

इ॒ममू॑र्णा॒युं वरु॑णस्य॒ नाभिं॒ त्वचं॑ पशू॒नां द्वि॒पदां॒ चतु॑ष्पदाम् । त्वष्टु॑: प्र॒जानां॑ प्रथ॒मं ज॒नित्र॒मग्ने॒ मा हि॑ᳪसीः पर॒मे व्यो॑मन् । उष्ट्र॑मार॒ण्यमनु॑ ते दिशामि॒ तेन॑ चिन्वा॒नस्त॒वो नि षी॑द । उष्ट्रं॑ ते॒ शुगृ॑च्छतु॒ यं द्वि॒ष्मस्तं ते॒ शुगृ॑च्छतु

ఈ ఊర్ణాయుక్తమైనదాన్ని—వరుణుని నాభి, ద్విపద-చతుష్పద పశువుల చర్మము, త్వష్టృ యొక్క ప్రజలకు ప్రథమ జనిత్రము—హే అగ్నీ, పరమ వ్యోమంలో నీవు హింసించకు. అరణ్యంలోని ఉష్ట్రము (అడవి ఒంటె) ను నీకు నేను నియమిస్తున్నాను; దానితో, నిన్ను నిర్మిస్తూ, మా దేహములో నీవు కూర్చుండి స్థిరపడు. ఉష్ట్రము నీ శుగ్ (హాని/దాహం) ను తీసుకుపోవుగాక; మరియు మేము ద్వేషించువానియొద్దకే నీ శుగ్ పోవుగాక.

Mantra 51

अ॒जो ह्य॒ग्नेरज॑निष्ट॒ शोका॒त्सो अ॑पश्यज्जनि॒तार॒मग्रे॑ । तेन॑ दे॒वा दे॒वता॒मग्र॑मायँ॒स्तेन॒ रोह॑माय॒न्नुप॒ मेध्या॑सः । श॒र॒भमा॑र॒ण्यमनु॑ ते दिशामि॒ तेन॑ चिन्वा॒नस्त॒न्वो नि षी॑द । श॒र॒भं ते॒ शुगृ॑च्छतु॒ यं द्वि॒ष्मस्तं ते॒ शुगृ॑च्छतु

అజుడై ఉన్నప్పటికీ అతడు అగ్నిలోని శోకదాహం నుండి జన్మించాడు; ఆది లోనే అతడు జనితారాన్ని దర్శించాడు. అదే శక్తితో దేవులు అగ్ర దేవత్వాన్ని చేరారు; అదే శక్తితో మేధ్యులు (దీక్షితులు) ఆరోహణ సమీపానికి వచ్చారు. నీ వెనుక నేను అరణ్య శరభాన్ని నియమిస్తున్నాను; అదే ద్వారా, తన దేహాన్ని నిర్మించుకుంటూ, నీవు స్థిరంగా కూర్చుండుము. శరభుని తীক্ষ్ణత (శుగ్) నీకు చేరుగాక; మరియు మేము ద్వేషించువానికి నీ అదే తೀಕ್ಷ్ణత చేరుగాక.

Mantra 52

त्वं य॑विष्ठ दा॒शुषो॒ नॄँ: पा॑हि शृणु॒धी गिर॑: । रक्षा॑ तो॒कमु॒त त्मना॑

హే యవిష్ఠ (అగ్ని), యజమాని యొక్క దానశీలులైన మనుష్యులను రక్షించుము; మా వాక్యాలను వినుము. సంతానాన్ని కూడా రక్షించుము—నీ స్వసత్త్వబలంతో.

Mantra 53

अ॒पां त्वेम॑न्त्सादयाम्य॒पां त्वोद्म॑न्त्सादयाम्य॒पां त्वा॒ भस्म॑न्त्सादयाम्य॒पां त्वा॒ ज्योति॑षि सादयाम्य॒पां त्वाऽय॑ने सादयाम्यर्ण॒वे त्वा॒ सद॑ने सादयामि समु॒द्रे त्वा॒ सद॑ने सादयामि सरि॒रे त्वा॒ सद॑ने सादयाम्य॒पां त्वा॒ क्षये॑ सादयाम्य॒पां त्वा॒ सधि॑षि सादयाम्य॒पां त्वा॒ सद॑ने सादयाम्य॒पां त्वा॑ स॒धस्थे॑ सादयाम्य॒पां त्वा॒ योनौ॑ सादयाम्य॒पां त्वा॒ पुरी॑षे सादयाम्य॒पां त्वा॒ पाथ॑सि सादयामि गाय॒त्रेण॑ त्वा॒ छन्द॑सा सादयामि॒ त्रै॑ष्टुभेन त्वा॒ छन्द॑सा सादयामि॒ जाग॑तेन त्वा॒ छन्द॑सा सादया॒म्यानु॑ष्टुभेन त्वा॒ छन्द॑सा सादयामि॒ पाङ्क्ते॑न त्वा॒ छन्द॑सा सादयामि

నేను నిన్ను అపాం (జల) అంతఃస్థంలో స్థాపిస్తున్నాను; అపాం యొక్క ఉద్మం (ఉప్పొంగు/ఉత్థానం) లో స్థాపిస్తున్నాను; అపాం యొక్క భస్మం (భస్మం/రాఖ) లో స్థాపిస్తున్నాను; అపాం యొక్క జ్యోతి (ప్రకాశం) లో స్థాపిస్తున్నాను; అపాం యొక్క అయనం (ప్రవాహం/మార్గం) లో స్థాపిస్తున్నాను. అర్ణవం (మహాజలం) లో నిన్ను ఆసనంలో స్థాపిస్తున్నాను; సముద్రంలో నిన్ను ఆసనంలో స్థాపిస్తున్నాను; సరిరే (నదీప్రవాహంలో) నిన్ను ఆసనంలో స్థాపిస్తున్నాను. అపాం యొక్క క్షయే (నివాసస్థానంలో) నిన్ను స్థాపిస్తున్నాను; అపాం యొక్క సధిషి లో నిన్ను స్థాపిస్తున్నాను; అపాం యొక్క సదనే లో నిన్ను స్థాపిస్తున్నాను; అపాం యొక్క సధస్థే లో నిన్ను స్థాపిస్తున్నాను; అపాం యొక్క యోనౌ లో నిన్ను స్థాపిస్తున్నాను; అపాం యొక్క పురీషే (అవసాదం/తలచట్టు) లో నిన్ను స్థాపిస్తున్నాను; అపాం యొక్క పాథసి (పథం/విస్తారం) లో నిన్ను స్థాపిస్తున్నాను. గాయత్రీ ఛందస్సుతో నిన్ను స్థాపిస్తున్నాను; త్రైష్టుభ ఛందస్సుతో నిన్ను స్థాపిస్తున్నాను; జాగత ఛందస్సుతో నిన్ను స్థాపిస్తున్నాను; అనుష్టుభ ఛందస్సుతో నిన్ను స్థాపిస్తున్నాను; పాంక్త ఛందస్సుతో నిన్ను స్థాపిస్తున్నాను.

Mantra 54

अ॒यं पु॒रो भुव॒स्तस्य॑ प्रा॒णो भौ॑वाय॒नो व॑स॒न्तः प्रा॑णाय॒नो गा॑य॒त्री वा॑स॒न्ती गा॑य॒त्र्यै गा॑य॒त्रं गा॑य॒त्रादु॑पा॒ᳪशुरु॑पा॒ᳪशोस्त्रि॒वृत् त्रि॒वृतो॑ रथन्त॒रं वसि॑ष्ठ॒ ऋषि॑: प्र॒जाप॑तिगृहीतया॒ त्वया॑ प्रा॒णं गृ॑ह्णामि प्र॒जाभ्य॑:

ఇది పూర్వభాగం—‘భువస్’। దాని ప్రాణం ‘భౌవాయన’। వసంతం ప్రాణానికి గతి/మార్గం. వసంతమే నిశ్చయంగా గాయత్రీ. గాయత్రీకి ‘గాయత్ర’ (ఛందస్సు). ‘గాయత్ర’ నుండి ఉపాంశు (గ్రహం); ఉపాంశు నుండి త్రివృత్ (స్తోమం); త్రివృత్ నుండి రథంతర (సామం). వసిష్ఠ ఋషి. ప్రజాపతి-గృహీతమైన, హే (గ్రహ/దేవతా) నీ ద్వారా నేను ప్రజల కొరకు ప్రాణాన్ని గ్రహిస్తున్నాను.

Mantra 55

अ॒यं द॑क्षि॒णा वि॒श्वक॑र्मा॒ तस्य॒ मनो॑ वैश्वकर्म॒णं ग्री॒ष्मो मा॑न॒सस्त्रिष्टुब्ग्रै॒ष्मी॑ त्रि॒ष्टुभ॑: स्वा॒रᳪ स्वा॒राद॑न्तर्या॒मो॒ऽन्तर्या॒मात्प॑ञ्चद॒शः प॑ञ्चद॒शाद् बृ॒हद् भ॒रद्वा॑ज॒ ऋषि॑: प्र॒जाप॑तिगृहीतया॒ त्वया॒ मनो॑ गृह्णामि प्र॒जाभ्य॑:

ఇది దక్షిణ భాగం—‘విశ్వకర్మా’. దాని మనస్సు ‘వైశ్వకర్మణ’. గ్రీష్మం మనస్సుకు సంబంధించిన (ఋతువు). త్రిష్టుభ్ గ్రీష్మం. త్రిష్టుభ్ నుండి ‘స్వార్’; స్వార్ నుండి అంతర్యామ (గ్రహం); అంతర్యామ నుండి పంచదశ (స్తోమం); పంచదశ నుండి బృహత్ (సామం). భరద్వాజ ఋషి. ప్రజాపతి-గృహీతమైన, హే (గ్రహ/దేవతా) నీ ద్వారా నేను ప్రజల కొరకు మనస్సును గ్రహిస్తున్నాను.

Mantra 56

अ॒यं प॒श्चाद्वि॒श्वव्य॑चा॒तस्य॒ चक्षु॑र्वैश्वव्यच॒सं व॒र्षाश्चाक्षु॑ष्यो जग॑ती वा॒र्षी जग॑त्या॒ ऋक्स॑म॒मृक्स॑माच्छु॒क्रः शु॒क्रात्स॑प्तद॒शः स॑प्तद॒शाद्वै॑रू॒पं ज॒मद॑ग्नि॒रृषि॑: प्र॒जाप॑तिगृहीतया॒ त्वया॒ चक्षु॑र्गृह्णामि प्र॒जाभ्य॑:

ఇది పశ్చిమ భాగం—‘విశ్వవ్యచా’. దాని చక్షువు ‘వైశ్వవ్యచస్’. వర్షాకాలాలు చక్షువుకు సంబంధించినవి. జగతీ వర్షాకాల (ఛందస్సు). జగతీ నుండి ఋక్-సామ సమన్వయం; ఆ ఋక్-సామ సమన్వయం నుండి ‘శుక్ర’ (దీప్తిమంతుడు); శుక్ర నుండి సప్తదశ (స్తోమం); సప్తదశ నుండి వైరూప (సామం). జమదగ్ని ఋషి. ప్రజాపతి-గృహీతమైన, హే (గ్రహ/దేవతా) నీ ద్వారా నేను ప్రజల కొరకు చక్షువును గ్రహిస్తున్నాను.

Mantra 57

इ॒दमु॑त्त॒रात् स्व॒स्तस्य॒ श्रोत्र॑ᳪ सौ॒वᳪ श॒रच्छ्रौ॒त्र्य॒नु॒ष्टुप् शा॑र॒द्य॒नु॒ष्टुभ॑ ऐ॒डमै॒डान्म॒न्थी म॒न्थिन॑ एकवि॒ᳪश ए॑कविᳪशाद्वै॑रा॒जं वि॒श्वामि॑त्र॒ ऋषि॑: प्र॒जाप॑तिगृहीतया॒ त्वया॒ श्रोत्रं॑ गृह्णामि प्र॒जाभ्य॑:

ఇది (ఉత్తర దిశ నుండి) స్వర్గము; దాని ‘శ్రోత్రం’ (చెవి) ‘సౌవ’—దివ్యమైనది. శరదృతువు శ్రోత్రానికి సంబంధించినది; శారద్య ఛందస్సు ‘అనుష్టుప్’. అనుష్టుప్ నుండి ‘ఐడ’ (Aiḍa); ఐడ నుండి ‘మంథిన్’ (Manthin); మంథిన్ నుండి ‘ఏకవింశ’ (ఇరవై ఒకటి); ఏకవింశ నుండి ‘వైరాజ’ (Vairāja) ఉద్భవిస్తుంది. దీనికి ఋషి విశ్వామిత్రుడు. ప్రజాపతి-గృహీత (అధిష్ఠిత) అయిన నీ ద్వారా నేను ప్రజల కొరకు శ్రోత్రం (శ్రవణశక్తి) గ్రహిస్తున్నాను.

Mantra 58

इ॒यमु॒परि॑ म॒तिस्तस्यै॒ वाङ्मा॒त्या हे॑म॒न्तो वा॒च्यः प॒ङ्क्तिर्है॑म॒न्ती प॒ङ्क्त्यै नि॒धन॑वन्नि॒धन॑वत आग्रय॒ण आ॑ग्रय॒णात् त्रि॑णवत्रयस्त्रि॒ᳪशौ त्रि॑णवत्रयस्त्रि॒ᳪशाभ्या॑ᳪ शाक्वररैव॒ते वि॒श्वक॑र्म॒ ऋषि॑: प्र॒जाप॑तिगृहीतया॒ त्वया॒ वाचं॑ गृह्णामि प्र॒जाभ्यो॑ लो॒कं ता इन्द्र॑म्

ఇది పైభాగంలో ‘మతి’ (ఆలోచన); దాని ‘వాక్’ పరిమితమైన వాక్యము. హేమంత ఋతువు వాక్కుకు సంబంధించినది; హేమంతీయ ఛందస్సు ‘పంక్తి’. పంక్తికి ‘నిధనవత్’ (నిధన-యుక్త) స్తోత్రము; నిధనవత్ నుండి ‘ఆగ్రయణ’; ఆగ్రయణ నుండి ‘త్రిణవత్-త్రయస్త్రింశ’ (ముప్పై తొమ్మిది మరియు ముప్పై మూడు); వాటి నుండి ‘శాక్వర’ మరియు ‘రైవత’ (ఛందస్సు/స్తోత్రం) ఉద్భవిస్తాయి. దీనికి ఋషి విశ్వకర్మ. ప్రజాపతి-గృహీత అయిన నీ ద్వారా నేను ప్రజల కొరకు వాక్కును గ్రహిస్తున్నాను; మరియు లోకాన్ని—హే ఇంద్ర—వారికి (ప్రదానం చేయుటకు).