Mantra 58

Rishi: Viśvakarman

Devata: Vāc / Prajāpati (ultimate frame); Indra appears in the closing fragment

Chandas: Paṅkti (explicitly stated)

Samhita Patha (Devanagari)

इ॒यमु॒परि॑ म॒तिस्तस्यै॒ वाङ्मा॒त्या हे॑म॒न्तो वा॒च्यः प॒ङ्क्तिर्है॑म॒न्ती प॒ङ्क्त्यै नि॒धन॑वन्नि॒धन॑वत आग्रय॒ण आ॑ग्रय॒णात् त्रि॑णवत्रयस्त्रि॒ᳪशौ त्रि॑णवत्रयस्त्रि॒ᳪशाभ्या॑ᳪ शाक्वररैव॒ते वि॒श्वक॑र्म॒ ऋषि॑: प्र॒जाप॑तिगृहीतया॒ त्वया॒ वाचं॑ गृह्णामि प्र॒जाभ्यो॑ लो॒कं ता इन्द्र॑म्

Transliteration

i̱yám u̱pári ma̱tís tasyái vā́ṅ mā̱tyā héma̱nto vā̱cyaḥ páṅktir hai̱mantī́ páṅktyai ni̱dhanavan ni̱dhanavat ā̱graya̱ṇa ā̱graya̱ṇāt tri̱ṇavat-trayastríṃśau tri̱ṇavat-trayastríṃśābhyā̱ṃ śā̱kvara-raiva̱te vi̱śvákarma̱ ṛ́ṣiḥ prajāpati-gṛhītayā̱ tváyā̱ vā́caṃ gṛhṇāmi pra̱jā́bhyo lo̱káṃ tā́ índram

Translation

ఇది పైభాగంలో ‘మతి’ (ఆలోచన); దాని ‘వాక్’ పరిమితమైన వాక్యము. హేమంత ఋతువు వాక్కుకు సంబంధించినది; హేమంతీయ ఛందస్సు ‘పంక్తి’. పంక్తికి ‘నిధనవత్’ (నిధన-యుక్త) స్తోత్రము; నిధనవత్ నుండి ‘ఆగ్రయణ’; ఆగ్రయణ నుండి ‘త్రిణవత్-త్రయస్త్రింశ’ (ముప్పై తొమ్మిది మరియు ముప్పై మూడు); వాటి నుండి ‘శాక్వర’ మరియు ‘రైవత’ (ఛందస్సు/స్తోత్రం) ఉద్భవిస్తాయి. దీనికి ఋషి విశ్వకర్మ. ప్రజాపతి-గృహీత అయిన నీ ద్వారా నేను ప్రజల కొరకు వాక్కును గ్రహిస్తున్నాను; మరియు లోకాన్ని—హే ఇంద్ర—వారికి (ప్రదానం చేయుటకు).

Padapatha (Word Analysis)

इयम् । उपरि । मतिः । तस्यै । वाक् । मात्या । हेमन्तः । वाच्यः । पङ्क्तिः । हैमन्ती । पङ्क्त्यै । निधनवत् । निधनवत् । आग्रयणः । आग्रयणात् । त्रिणवत्-त्रयस्त्रिंशौ । त्रिणवत्-त्रयस्त्रिंशाभ्याम् । शाक्वर-रैवते । विश्वकर्मा । ऋषिः । प्रजापति-गृहीतया । त्वया । वाचम् । गृह्णामि । प्रजाभ्यः । लोकम् । ताः । इन्द्रम् ।

Entities Mentioned

• Vāc
• Prajāpati
• Indra