Mantra 25

Rishi: Yājñavalkya-tradition

Devata: Ṛtū (Madhu-Mādhava; Vāsantika seasons) / Agni (plural Agnis)

Chandas: Yajus-style extended formula (mixed cadence; not reducible to a single strict metre)

Samhita Patha (Devanagari)

मधु॑श्च॒ माध॑वश्च॒ वास॑न्तिकावृ॒तू अ॒ग्नेर॑न्तः श्ले॒षो॒ऽसि॒ कल्पे॑तां॒ द्यावा॑पृथि॒वी कल्प॑न्ता॒माप॒ ओष॑धय॒: कल्प॑न्ताम॒ग्नय॒: पृथ॒ङ्नम॒ ज्यैष्ठ्या॑य॒ सव्र॑ताः । ये अ॒ग्नय॒: सम॑नसोऽन्त॒रा द्यावा॑पृथि॒वी इ॒मे | वास॑न्तिकावृ॒तू अ॑भि॒कल्प॑माना॒ इन्द्र॑मिव दे॒वा अ॑भि॒संवि॑शन्तु॒ तया॑ दे॒वत॑याऽङ्गिर॒स्वद् ध्रु॒वे सी॑दतम्

Transliteration

mádhuś ca mā́dhavaś ca vāsantikāv ṛtū́ agnér antaḥ śléṣo ’si | kálpetāṃ dyāvāpṛthivī́ kálpantām ā́pa óṣadhayaḥ kálpantām agnáyaḥ pṛthág námo jyáiṣṭhyāya sávratāḥ | ye agnáyaḥ sámanaso ’ntarā dyāvāpṛthivī́ imé | vāsantikāv ṛtū́ abhíkalpamānā indrám iva devā́ abhísaṃviśantu | tayā́ devátayā ’ṅgirasvád dhruvé sīdatam ||

Translation

మధు మరియు మాధవం—ఈ రెండు వాసంతిక ఋతువులు—నీవు అగ్నికి అంతఃస్థ ‘శ్లేష’ (సంధి/జోడు) వంటివాడవు. ద్యావా‑పృథివీ యథావిధిగా సరిగా అమర్చబడుగాక; ఆపః (జలాలు) అమర్చబడుగాక; ఓషధయః (ఔషధులు/వృక్షౌషధులు) అమర్చబడుగాక; అగ్నయః (అగ్నులు) అమర్చబడుగాక. ఒకే వ్రతముగల జ్యేష్ఠునికి ప్రత్యేక నమస్కారం కలుగుగాక. ఈ ద్యావా‑పృథివీ మధ్య ఒకే మనస్సుతో ఉన్న అగ్నయః—వారు వాసంతిక ఋతువులుగా అభికల్పితులై, దేవులు ఇంద్రునిలో ప్రవేశించునట్లు, (మన యజ్ఞంలో) అభిసంవిశంతు. ఆ దేవతతో కలిసి, అంగిరస్‑వలె, ధ్రువంలో స్థిరమై మీరు ఆసీనులగండి.

Padapatha (Word Analysis)

मधु॑ः । च॒ । माध॑वः । च॒ । वा॒स॒न्ति॒का॒वृ॒तू । अ॒ग्नेः । अ॒न्तः । श्ले॒षः । अ॒सि॒ । कल्पे॑ताम् । द्यावा॑-पृथि॒वी । कल्प॑न्ताम् । आपः॑ । ओष॑धयः । कल्प॑न्ताम् । अ॒ग्नयः॑ । पृ॒थक् । नमः॑ । ज्यैष्ठ्या॑य । सव्र॑ताः । ये । अ॒ग्नयः॑ । सम॑नसः । अ॒न्त॒रा । द्यावा॑-पृथि॒वी । इ॒मे । वा॒स॒न्ति॒का॒वृ॒तू । अ॒भि॒कल्प॑मानाः । इन्द्र॑म्-इव । दे॒वाः । अ॒भि॒संवि॑शन्तु । तया॑ । दे॒वत॑या । अ॒ङ्गि॒र॒स्वत् । ध्रु॒वे । सी॑दतम् ।

Entities Mentioned

• Ṛtū (Madhu & Mādhava; Vāsantika ṛtus)
• Agni (plural Agnayaḥ)
• Dyāvāpṛthivī (Heaven & Earth)
• Āpas (Waters)
• Oṣadhayaḥ (Plants)
• Indra
• Aṅgiras (Aṅgiras-wise)