Rig Veda 6.61.3: Mandala 6, Sukta 61, Mantra 3

Sukta 6.61

Rishi: Bharadvāja (Bārhaspatya) tradition

Devata: Sarasvatī

Chandas: Trishtubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

सरस्वति देवनिदो नि बर्हय प्रजां विश्वस्य बृसयस्य मायिनः । उत क्षितिभ्योऽवनीरविन्दो विषमेभ्यो अस्रवो वाजिनीवति ॥

Recitation with translationRig Veda 6.61.3

Transliteration

sarasvati deva-nido ni barhaya pra-jāṃ viśvasya bṛsayasya māyinaḥ | uta kṣiti-bhyo 'vanīr avindo viṣamebhyo asravo vājinī-vati ||

Translation

హే సరస్వతి, దేవనిందకులను కిందకు నెట్టి అణచివేయి; విశ్వమంతటా వ్యాపించిన మాయావి (మోసగాడు) యొక్క ప్రజను, అతని వృద్ధిని ఛిన్నాభిన్నం చేయి. జనుల కోసం నీవు మార్గాలను కనుగొన్నావు; కఠిన/విషమ స్థలాల నుండి నీవు ప్రవాహాలను ప్రవహింపజేశావు, హే వాజినీవతి (విజయశక్తి గలదానా)।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• सरस्वति: O Sarasvatī
• सरस्वति: सम्बोधन
• Type: Noun (vocative) / Deity-name
• Root: सरस्वती (प्रातिपदिक) < सरस्

• देवनिदः: the god-revilers (blasphemers)
• देवनिदः: कर्म
• Type: Noun/Adjective (bahuvrīhi/tatpuruṣa used substantively)
• Root: देव-निद् (समास; निद् = ‘निन्द्/निद्’ ‘to revile’)

• नि: down, away (as preverb)
• नि: —
• Type: Indeclinable (preverb)
• Root: नि (उपसर्ग/अव्यय)

• बर्हय: drive away, thrust down
• बर्हय: क्रिया
• Type: Verb
• Root: बर्ह् (धातु; ‘to thrust away/drive off’, causative/denominative usage in Vedic)

• प्रजाम्: offspring, progeny
• प्रजाम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: प्रजा (प्रातिपदिक)

• विश्वस्य: of all, of the whole
• विश्वस्य: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Adjective (genitive)
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• बृसयस्य: of Bṛsaya (a hostile being/epithet)
• बृसयस्य: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Noun (proper/epithet)
• Root: बृसय (प्रातिपदिक; Vedic epithet/name)

• मायिनः: of the crafty one, of the sorcerer
• मायिनः: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Adjective used substantively
• Root: मायिन् (प्रातिपदिक)

• उत: and also
• उत: —
• Type: Indeclinable
• Root: उत (निपात)

• क्षितिभ्यः: from the dwellings/settlements (or: from the earths/regions)
• क्षितिभ्यः: अपादान
• Type: Noun
• Root: क्षिति (प्रातिपदिक)

• अवनीः: streams/channels (river-beds), courses
• अवनीः: कर्म
• Type: Noun
• Root: अवनी (प्रातिपदिक)

• अविन्दः: you found, you discovered
• अविन्दः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: विद् (धातु; ‘to find’)

• विषमेभ्यः: from the uneven places, from difficult (ground)
• विषमेभ्यः: अपादान
• Type: Adjective used substantively
• Root: विषम (प्रातिपदिक)

• अस्रवः: you flowed
• अस्रवः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: स्रु (धातु; ‘to flow’)

• वाजिनीवति: O strong/prize-winning one
• वाजिनीवति: सम्बोधन
• Type: Adjective (vocative feminine)
• Root: वाजिनीवत् (प्रातिपदिक; ‘possessing vāja/strength/prize’)